Ở lại Hứa Xương
Ngày thứ tám: 2/1/2014
Dù mệt nhưng hôm qua Đoàn Tử tâm sự với tôi rất nhiều, từ lý do bạn nghỉ việc, đi học pha chế cà phê, quyết định mở quán... Tất cả mọi quyết định đều vấp phải sự phản đối quyết liệt từ gia đình, đặc biệt là bố. Bố Đoàn Tử khẳng định sẽ không cho con gái một đồng nào nếu bạn cứ khăng khăng đi con đường này.
Bố Đoàn Tử làm chủ thầu xây dựng. Trên đường về nhà, Đoàn Tử chỉ cho tôi một khu chung cư xây dựng dở, nói rằng bố bạn đang thầu xây chỗ này. Nếu Đoàn Tử thất bại, bạn có thể quay lại công ty bất động sản trước đây hoặc tìm một công việc khác. Số nợ hiện tại Đoàn Tử cũng có thể xin mẹ trả giúp. Mẹ Đoàn Tử không ủng hộ nhưng vẫn thường đến quán, vẫn ngầm giúp đỡ.
Tuy vậy, khi đối mặt với bố và với thất bại, Đoàn Tử biết rằng nếu đầu hàng một lần, lần sau bạn sẽ rất khó để bắt đầu lại. Nếu lần sau có một quyết định táo bạo khác, Đoàn Tử rất khó giữ vững ý kiến trước bố mình.
Dù vậy, tôi không thấy kế hoạch của Đoàn Tử khả quan.
Đoàn Tử muốn có một thứ gì đó thuộc về mình, muốn được tự làm. Đoàn Tử nghỉ việc, một mình đến Vũ Hán học pha chế. Vì không có nhiều tiền, bạn xin ngủ nhờ mỗi ngày ở ghế sofa ở quán. Mỗi bữa Đoàn Tử chỉ dám ăn một bát mì khô giá 3,5 tệ. Đây là loại mì ống luộc lên, cho thêm một chút tương vừng hoặc tương lạc, gia vị và rau. Khoảng thời gian này tuy vất vả nhưng Đoàn Tử cảm thấy rất tự hào và đáng nhớ. Đoàn Tử đã ngủ ở sofa, bữa nào cũng ăn mì khô chỉ để học pha chế cà phê. Tôi cũng không hiểu rõ nữa. Các khó khăn với Đoàn Tử trở nên lãng mạn như vậy một phần vì bạn biết mình không thể rơi xuống đáy được ?
Sau khi học xong, Đoàn Tử vay tiền bạn bè, chung vốn với cô giáo dạy khiêu vũ và mở quán.
Đoàn Tử thích cà phê và muốn giới thiệu văn hóa cà phê đến thành phố nhỏ này. Đoàn Tử cũng muốn gắn kết sở thích với công việc. Nhìn quán của Đoàn Tử, có thể thấy bạn đặt khá nhiều công sức và hy vọng vào đây, từ trang trí, sắm sửa... tất cả đều dựa vào cảm nhận của cá nhân, từ các tổng kết sau rất nhiều ngày lê la quán xá. Quán cà phê của Đoàn Tử đã hoạt động được hai tháng nhưng khách không nhiều. Đoàn Tử khá tự tin vào khả năng quảng cáo của mình. Địa điểm quán cà phê không hợp lý, các khách hiện tại của quán đều là bạn bè hoặc do bạn bè giới thiệu.
Tôi thấy cà phê chỉ phổ biến ở những thành phố lớn, nhộn nhịp, có tốc độ sống nhanh hơn. Và cà phê ở Trung Quốc rất đắt. Khi mới tới Bắc Kinh, vì quá thèm cà phê nên tôi vào một quán đối diện cổng trường để uống. Lúc đó tôi phải trả 45 tệ một cốc Latte. Khi ngồi uống ở Starbucks, tôi phải trả từ 30-45 tệ. Tôi ngồi cả buổi chiều ở quán để đỡ tiếc số tiền mình bỏ ra*.
Trung Quốc là quê hương của trà. Theo quan sát của tôi, người ta uống trà mọi lúc mọi nơi: khách đến nhà được mời trà, người già ra đường đánh cờ, chơi mạt chược để bên cạnh một cốc trà, người trẻ đi làm luôn mang theo một bình giữ nhiệt để đựng trà xanh, hồng trà hoặc trà hoa. Người Trung Quốc có rất nhiều loại trà. Họ tin là trà thanh lọc cơ thể, có lợi cho sức khỏe.
Ở Trung Quốc cũng có một số nơi trồng cà phê, như ở đảo Hải Nam hoặc một vùng ở Vân Nam. Dù sao, đồ uống chủ đạo ở đây vẫn là trà. Cà phê là một thứ đồ uống ngoại nhập nên chỉ có một bộ phận người uống và cũng không thường xuyên.
Hiện tại, cách pha cà phê của Đoàn Tử là dùng máy pha cà phê sẵn, hoặc hãm cà phê như hãm trà. Tôi thường nghe người Trung Quốc nói rằng họ “nấu cà phê”, chứ không phải pha cà phê, nên tôi không rõ họ làm thế nào. Nhiều người Trung Quốc thắc mắc với tôi: Tại sao có thể chờ 15-30 phút chỉ để uống một cốc cà phê pha phin như ở Việt Nam? Tôi bảo: Trong lúc đợi cà phê, có thể suy nghĩ hoặc nói chuyện với bạn bè. Đó cũng là một cách để hưởng thụ.
Đoàn Tử đã tìm hiểu khá sâu về cà phê Việt Nam và cà phê phin. Tuy vậy, Đoàn Tử không thể áp dụng những hiểu biết của mình với khách hàng, với thị hiếu Trung Quốc. Người ta muốn có ngay đồ uống hoặc có cà phê mang đi luôn, nếu để họ chờ quá lâu có thể sẽ bị mắng. Khi ngồi trong các quán cà phê, tôi thấy khách thường gọi các đồ uống khác như hồng trà hay trà sữa hoặc cappuccino, họ thích loại cà phê càng có ít vị đắng càng tốt. Tuy vậy, những quán này vẫn được gọi là quán cà phê.
Quán cà phê của Đoàn Tử mở được một thời gian, rồi cô giáo dạy khiêu vũ hợp tác cùng Đoàn Tử có dấu hiệu chán nản. Cô không đến quán, không nghe máy, không trả lời tin nhắn khiến Đoàn Tử không thể bàn bạc được. Hai người từng thỏa thuận sẽ thay phiên nhau đến trông quán, mỗi người một ngày, hoặc một ngày chia làm hai ca. Chỉ còn một mình, Đoàn Tử vẫn đều đặn mở quán lúc mười một giờ trưa, đóng cửa lúc mười hai giờ đêm. Khách đến quán của Đoàn Tử chủ yếu vào buổi chiều.
Tôi không biết Đoàn Tử đã đổ bao nhiêu tiền vào quán cà phê. Đó là tiền lương bạn tiết kiệm được và vay thêm bạn bè. Tôi đoán số tiền cũng nhiều vì tiền thuê nhà phải trả ba tháng một lần, mỗi lần 1.500 tệtháng. Đoàn Tử khai trương quán được hai tháng và sắp phải trả tiền nhà một lần nữa. Tôi ở quán tối hôm qua và cả ngày hôm nay, mới có hai lượt khách đến quán, một cặp đôi nam nữ và một nhóm bạn bè. Nhóm bạn bè này thực ra là bạn của Đoàn Tử. Họ khá nhắng nhít, bắt Đoàn Tử pha những món lạ để thử.
Người yêu của Đoàn Tử cũng đến chơi. Anh hơn bạn tôi khoảng 4, 5 tuổi, nhìn khá chững chạc. Anh hay đến quán, vì quán vắng khách, anh phải đến để trò chuyện và ngồi chơi cho Đoàn Tử đỡ buồn. Gặp tôi, anh ta hỏi một loạt câu hỏi, đại loại Việt Nam có chỗ nào chơi? Việt Nam có món gì ngon? Việt Nam có gì?
Ở thành phố nhỏ như Hứa Xương, gặp ai Đoàn Tử cũng giới thiệu về tôi, về chuyến đạp xe của tôi. Có một người bạn của Đoàn Tử còn bắt tôi để lại một dấu ấn gì đó ở quán. Tôi được dành hẳn một mảng tường để vẽ vớ vẩn.
Tôi cũng là người đầu tiên đến ở nhờ nhà của Đoàn Tử. Trước đây, Đoàn Tử tham gia vào một nhóm dành cho những người tự mở quán cà phê ở trên mạng, rồi lân la thế nào, Đoàn Tử biết đến nhóm cho ở nhờ và đăng một thông báo. Đoàn Tử từng sống vật vờ ở Vũ Hán nên biết rằng với một người đi nhiều như vậy, mỗi buổi tối cần nhất là một chỗ ở và một người để trò chuyện.
Hôm nay, tôi ngủ một mạch tới tận mười một giờ trưa. Đoàn Tử không dám gọi vì sợ tôi mệt. Tôi mệt thật. Khi ngủ dậy, tôi mới nhận ra nhà của Đoàn Tử là một biệt thự ở ngoại ô, rộng khoảng 300 m2, nội thất toàn gỗ. Phòng của Đoàn Tử rộng gấp đôi phòng trọ trước đây tôi và ba người bạn khác cùng ở. Hai mặt phòng là kính, nhìn ra ngoài toàn cây cối trơ trọi nhưng có lẽ đến mùa xuân và mùa hè nơi đây sẽ rất đẹp. Ở gần cửa kính có kê một ghế sofa dài, nằm đọc sách ở đây rất lý tưởng.
Đoàn Tử chỉ kịp trò chuyện với mẹ mấy câu rồi thay đồ ra trông quán, đến ăn sáng cũng không kịp. Tôi cũng ló mặt ra chào mẹ Đoàn Tử một câu trước khi đi. Mẹ Đoàn Tử mập mạp, nhìn rất phúc hậu. Cô ở nhà làm nội trợ. Cô khá ngạc nhiên vì sự xuất hiện của tôi, tối hôm qua chúng tôi về muộn, khi cô đã ngủ. Mẹ Đoàn Tử nói tiếng địa phương với tôi, làm tôi dạ vâng nhưng thực chất không hiểu gì.
Đoàn Tử đưa tôi đến cửa hàng bảo dưỡng xe đạp rồi quay về quán. Chuỗi hệ thống của Giant, hãng xe đạp của tôi chỉ bảo dưỡng miễn phí trên lý thuyết. Thực tế, chú sửa xe ở cửa hàng đưa đồ cho tôi tự làm. Tôi làm sạch xích xe, tra dầu, bơm hơi, chỉnh lại phanh... rồi lượn lờ quanh thành phố.
Hôm qua, Đoàn Tử giới thiệu với tôi một loại mì, bảo tôi nhất định phải ăn thử. Tôi rẽ vào một quán ăn, gọi một bát. Đây là loại mì làm thủ công, nguyên liệu từ bột mì, vẫn là mì kéo nhưng sợi dẹt, mỏng, mỗi sợi to bằng hai ngón tay. Mỗi bát mì chỉ có hai, ba sợi nhưng vì sợi to quá nên đầy luôn một bát, có thêm vài miếng thịt bò, hành và rau mùi. Vị của bát mì cũng không quá đặc biệt. Tôi ăn xong thấy rất no. Một chú ngồi bên cạnh tôi vừa ăn mì vừa húp. Ở Trung Quốc, tôi thấy người ta không bưng bát lên ăn mà cúi đầu xuống, âm thanh rất sống động.
Trên đường tới khu di tích đóng quân của Tào Tháo, tôi đi qua một trường cấp hai đúng giờ tan trường. Học sinh ùa ra, tất cả đều đi xe đạp đắt tiền, dòng Giant hoặc Merida nhập từ Đài Loan. Những chiếc xe này rẻ nhất cũng 1.500 tệ, thậm chí có chiếc 3.000 tệ.
Lúc về quán của Đoàn Tử, đang nằm dài nghịch điện thoại, tôi nhận được cuộc gọi từ Mẫn Nhuệ, một người bạn Trung Quốc. Mẫn Nhuệ trước đây học tiếng Việt ở Học viện Báo chí & Tuyên truyền hai năm. Thấy tôi đăng ảnh liên tục trên Facebook nên Mẫn Nhuệ lờ mờ đoán ra hành trình của tôi, khăng khăng bắt tôi đi tàu về nhà, bán xe đạp đi hoặc qua nhà Mẫn Nhuệ ăn Tết. Bạn tôi nhắc đi nhắc lại: “Thân gái dặm trường, không thể yên tâm được, tao là bạn của mày nên mọi việc của mày tao đều phải có trách nhiệm.”
Sau khi khuyên nhủ tôi không thành công, Mẫn Nhuệ chốt hạ: “Tao là người Trung Quốc nhưng tao nói thật là người Trung Quốc không phải ai cũng tốt như tao đâu. Mày đi cẩn thận, đi đến đâu nhắn tin cho tao địa chỉ nơi đến và số điện thoại của người đó.”
Mẫn Nhuệ phản đối tôi gay gắt, có lẽ vì cậu không biết nhiều về chuyện ở nhờ và đi nhờ xe.
Trước khi sang Việt Nam, Mẫn Nhuệ từng học hai năm tiếng Việt ở Nam Kinh. Trường đại học của cậu hợp tác với Học viện Báo chí & Tuyên truyền nên Mẫn Nhuệ sang Việt Nam học tiếp. Lớp của cậu có mười người Trung Quốc, còn lại là Lào.
Mẫn Nhuệ không chọn học tiếng Việt từ đầu, nhưng rất ngẫu nhiên, cậu học và thấy thích. Người Trung Quốc học tiếng Việt không ít nhưng đa phần là những người ở Vân Nam, Quảng Đông, Quảng Tây, một số khác ở Tứ Xuyên. Tiếng Việt ở Trung Quốc được coi là “tiểu ngữ chủng”, giống tiếng Campuchia, tiếng Thái Lan. Ở Bắc Kinh chỉ có hai trường đại học có khoa Tiếng Việt là trường tôi và trường Bắc Ngữ. Các lớp tiếng Việt có số sinh viên rất ít. Khi ở Bắc Kinh, tôi rất ngạc nhiên khi có một bạn người Trung Quốc tới gặp tôi để luyện tiếng Việt.
Điều khiến tôi ngạc nhiên nhất là người bạn Trung Quốc này sẽ đi học tiếp Thạc sĩ ở Mỹ, một ngành chẳng liên quan gì tới tiếng Việt. Tiền học do bố mẹ trả, bạn này học đại học chỉ để có bằng, sau đó sẽ đi học tiếp Thạc sĩ ở nơi mong muốn.
Ở trường tôi, cứ đến giờ ăn trưa, hoặc chỉ cần ló mặt ra khỏi ký túc xá sẽ có rất nhiều người phát tờ rơi. Nội dung tờ rơi thường là du học bao trọn gói (từ học tiếng Anh, chọn trường, làm hồ sơ, các thủ tục khác đến tận khi bước chân vào trường đại học). Những người tôi biết ở trường của tôi ở Bắc Kinh thường lựa chọn sẽ học tiếp lên Thạc sĩ hoặc đi du học, rất ít người chọn đi làm luôn.
Các câu hỏi tôi thường nhận được ở trường là: “Mày là du học sinh, sau này về Việt Nam có dễ kiếm việc không? Mày có được làm trong công ty nhà nước không? Mức lương của mày sau này có cao không? Nhà nước có sắp xếp công việc cho mày không?” Câu trả lời của tôi dành cho tất cả là: Không.
Nhiều người khác hỏi tôi: “Sau này học xong, mày sẽ ở lại trả nợ cho chính phủ Trung Quốc hay mày sẽ cuốn gói về nước?” “Chính phủ Trung Quốc tốt với mày thế cơ mà?...”
Học bổng của tôi là học bổng của chính phủ Trung Quốc. Mỗi năm, chính phủ sẽ cấp một số học bổng để tài trợ cho các sinh viên nước ngoài, phân bổ cho mỗi trường đại học có lưu học sinh mười suất một năm, mục đích là để quảng bá văn hóa, giao lưu...
Tôi nghĩ Trung Quốc đông dân như thế, nhiều người giỏi như thế, thêm một người như tôi cũng chẳng có ý nghĩa, mà bớt đi một người như tôi cũng chẳng có vấn đề gì.
Tuy vậy, theo số liệu thống kê ở bài viết: http://wwwchina-briefingcom/ news/2013/10/09/chinas-coffee-industry-is-brewinghtml, dù giá cà phê ở £ Starbucks rất đắt, nhưng công ty này đã phát triển mạnh và tiếp tục mở rộng ở Trung Quốc. Tới năm 2015, nhãn hiệu này dự định sẽ mở 1.500 quán cà phê ở Trung Quốc. Hiện tại, trung bình mỗi ngày Starbucks mở một quán cà phê mới.
↩
