Người đầy việc của Ferdinand, kẻ mà tối hôm trước đã được phái đi Armine, trở về từ sớm mang theo những bức thư gửi cho chủ nhân; một bức từ thân mẫu chàng, và một bức từ tiểu thư Grandison.
Tất cả bọn họ sẽ đặt chân đến Place vào ngày mốt. Ferdinand run rẩy bóc những bức thư ấy ra. Thoáng thấy nét chữ của Katherine, của chính Katherine, đối với chàng còn khủng khiếp chẳng khác nào cơn ác mộng. Nó gợi lại cho chàng một cách đầy ám ảnh về thực tại phũ phàng mà chàng đã cố gạt phăng ra khỏi tâm trí. Chàng đã rời bỏ gia đình mình, mái ấm hết lòng yêu thương và gắn bó với chàng, để ra đi trong niềm hạnh phúc, phải, trong sự hân hoan chiến thắng của một vị hôn phu đang đắm chìm trong hoan hỉ. Những gì diễn ra trong suốt bốn mươi tám giờ qua dường như đã đảo lộn hoàn toàn mọi cảm xúc, mọi mong muốn, mọi quan điểm và mọi hy vọng của chàng! Chỉ trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, chàng đã gặp một con người duy nhất, một người phụ nữ, một thiếu nữ, một cô gái trẻ ngây thơ; chàng đã ngắm nhìn thiếu nữ ấy và lắng nghe giọng nói nàng, để rồi tâm hồn chàng bừng sáng như mặt đất đón bình minh. Khi nằm trên giường đọc những bức thư này, ngẫm nghĩ về nội dung của chúng cùng mọi suy tưởng mà chúng gợi lên, chàng cảm thấy vô cùng đau đớn trước sự kỳ lạ của cuộc đời và điều bí ẩn của bản tính con người. Người cha u sầu, người mẹ hết mực yêu thương và tin tưởng, lão Glastonbury tận tụy, cùng tất cả những hoàn cảnh đầy hổ thẹn của dòng dõi hiển hách ấy, lần lượt hiện lên trong tâm trí chàng đầy nhức nhối. Chàng cũng không thể quên những lỗi lầm khốn khổ của chính mình cùng chuyến viếng thăm định mệnh đến Bath, nơi những hệ lụy của nó đang vang lên trong ký ức chẳng khác nào xiềng xích nhục nhã và đê hèn. Gánh nặng sự tồn tại dường như trở nên quá đỗi nghẹt thở. Tình cảm gia đình từng là niềm an ủi cho cuộc đời chàng, nay chỉ gợi lại những liên tưởng đau đớn nhất. Trong cơn bấn loạn của tâm trí, chàng ước gì mình chỉ có một mình trên cõi đời này để tự chiến đấu với số phận và nhào nặn vận mệnh của bản thân. Chàng cảm thấy mình chẳng khác nào một tên nô lệ và một vật tế thần. Chàng nguyền rủa Armine, cơ ngơi cổ kính cùng gia gia tài suy sụp của mình. Chàng cảm thấy cái chết còn dễ chịu hơn một cuộc đời thiếu vắng Henrietta Temple. Nhưng dẫu cho chàng có thể tự gỡ bỏ khỏi cuộc đính ước vội vã ấy; dẫu cho mọi cân nhắc về thế tục có bị vứt bỏ sang một bên, và niềm kiêu hãnh của người cha, tình mẫu tử, cùng những hoài bão trong trắng của Glastonbury đều bị giẫm đạp lên; thì liệu có cơ hội nào, hy vọng nào để đạt được mục đích lớn lao ấy? Bản thân chàng là gì, Ferdinand Armine là gì khi đã rũ sạch mọi ràng buộc với tiểu thư Grandison, khi mọi ý thức về bổn phận trong cội nguồn nhạy cảm ngày nào đã bị bứng gốc, và giờ đây chỉ tồn tại để thỏa mãn những hoang tưởng điên rồ của chính mình? Một kẻ ăn mày, thậm chí còn tệ hơn cả kẻ ăn mày, không nhà cửa, không một chút hy vọng có nổi một chốn dung thân để rước người phụ nữ mà chàng say đắm về; phải, thậm chí còn chẳng thể chắc chắn rằng luật pháp nghiêm khắc sẽ không lập tức tóm lấy nạn nhân của nó, và bản thân chàng sẽ bị lôi xềnh xệch từ bệ thờ đến chốn ngục tù!
Đầy ủ rũ và u sầu, chàng bước vào phòng khách; khi nhìn thấy Henrietta Temple, mây mù trên vương trán chàng liền tan biến, và trái tim chàng trở nên nhẹ nhõm. Chưa bao giờ nàng trông xinh đẹp đến thế, tươi tắn và rạng rỡ đến thế, tựa như một đóa hoa xuân còn đọng hạt sương mai trên lá. Giọng nói của nàng thấm sâu vào tâm hồn chàng; nụ cười rạng rỡ như nắng mai sưởi ấm lồng ngực chàng. Thân phụ nàng cũng chào đón chàng niềm nở, hỏi han về giấc ngủ của chàng, và chàng đoan chắc với ông Temple rằng mình đã có một giấc ngủ rất yên bình.
“Ta thấy,” ông Temple tiếp lời, “hôm nay bưu điện mang đến cho ta một số công việc thiết tha đòi hỏi ta phải giải quyết trong buổi sáng; nhưng ta hy vọng cậu sẽ không quên lời hứa của mình. Người quản gác sẽ sẵn sàng bất cứ khi nào cậu gọi.”
Ferdinand lầm bầm vài câu về sự phiền hà, làm phiền cũng như việc gia đình chàng sắp sửa ghé đến; nhưng tiểu thư Temple nài nỉ chàng hãy nhận lời đề nghị ấy, và từ chối là điều bất khả.
Sau bữa sáng, ông Temple lui về thư phòng của mình, và đây là lần đầu tiên Ferdinand thấy mình ở riêng một mình với Henrietta Temple.
Nàng đang sao chép bức tiểu họa vẽ Vua Charles Đệ nhất. Ferdinand đứng nhìn qua vai nàng.
“Gương mặt thật u sầu!” chàng nhận xét.
“Đó là bức họa tôi rất thích,” nàng đáp.
“Thế mà lúc nào cô cũng vui tươi.”
“Luôn luôn như vậy.”
“Tôi ganh tị với cô đấy, tiểu thư Temple ạ.”
“Sao cơ, anh đang u sầu ư?”
“Tôi có đủ mọi lý do để thế.”
“Thật ư, tôi lại cứ nghĩ điều ngược lại mới đúng.”
“Tôi coi mình là kẻ bất hạnh nhất trong số những con người trên cõi đời này,” Ferdinand đáp.
Chàng nói một cách vô cùng nghiêm túc, với giọng điệu chứa đựng thứ cảm xúc sâu sắc và cay đắng đến mức tiểu thư Temple không thể kìm được mà ngước lên nhìn người bạn đồng hành. Gương mặt chàng tối sầm lại.
“Anh làm tôi ngạc nhiên đấy,” tiểu thư Temple nói; “tôi nghĩ rằng có rất ít người nên cảm thấy bất hạnh, và tôi khá nghi ngờ rằng số người bất hạnh thực ra còn ít hơn những gì chúng ta vẫn tưởng.”
“Tất cả những gì tôi mong ước,” chàng đáp, “đó là trận chiến ở Newbury đã chứng kiến sự tuyệt diệt của gia tộc chúng tôi cũng như tước hiệu quý tộc ấy.”
“Một tước hiệu quý tộc, lại là một tước hiệu danh giá như của gia đình anh, quả là một điều tuyệt vời,” Henrietta Temple nói, “một điều rất tuyệt vời; nhưng nếu là anh, tôi sẽ chẳng mảy may phiền muộn vì điều đó đâu. Tôi thà làm một kẻ mang họ Armine không vương miệng còn hơn là mang vương miện trên đầu như bao kẻ mà tôi từng biết.”
“Cô đã hiểu lầm một câu nói ngớ ngẩn rồi,” Ferdinand tiếp lời. “Tôi không hề nghĩ đến việc chúng tôi mất đi chiếc vương miện quý tộc, dẫu cho đó chỉ là một phần của guồng quay ấy. Gia tộc chúng tôi, tôi dám chắc, đã bị số phận nguyền rủa. Sinh ra không đi kèm danh dự, điền trang không có tài sản, cuộc sống không có hạnh phúc, đó chính là số mệnh của chúng tôi.”
“Về vế đầu tiên,” tiểu thư Temple nói, “những người đáng kính thì luôn được tôn kính; tiền bạc, bất chấp những gì người ta hay bàn tán, tôi cảm thấy không phải là thứ vĩ đại nhất trên đời; còn về sự khốn khổ, tôi thú nhận rằng mình không dễ gì tin vào nỗi bất hạnh của tuổi trẻ.”
“Mong rằng cô sẽ không bao giờ phải nếm trải điều đó!” Ferdinand đáp; “mong rằng cô sẽ không bao giờ trở thành nạn nhân của sự ăn chơi sa đọa và lòng kiêu hãnh gia tộc như tôi!” Nói rồi, chàng quay mặt đi, cầm lấy một cuốn sách, và trong giây lát đắm chìm trong những suy tư của chính mình.
Chàng đột nhiên tiếp lại câu chuyện bằng một giọng điệu vui tươi hơn. Tay cầm một tập thơ Petrarch, chàng nhẹ nhàng nhưng đầy tao nhã nhắc đến thi ca Ý; rồi rẽ sang những chuyến phiêu lưu của bản thân, kể lại một cuộc hành trình bằng vẻ hóm hỉnh, và đáp lại những lời châm biếm sinh động của tiểu thư Temple một cách đầy hào hứng và nhanh nhạy. Buổi sáng dần trôi qua; tiểu thư Temple gấp tập hồ sơ lại và đi ngắm những khóm hoa, nàng cất lời mời chàng đi theo. Lời mời của nàng vốn chẳng mấy cần thiết, bởi mọi chuyển động của chàng đều xoay quanh nàng; chàng gắn bó với nàng hệt như cái bóng của chính nàng vậy. Từ khu nhà kính, họ bước vào khu vườn; Ferdinand cũng yêu thích những khu vườn chẳng kém gì tiểu thư Temple. Nàng cất lời khen ngợi khu vườn hoa ở Armine. Chàng liền kể cho nàng nghe đôi chút về người đã kiến tạo nên nó. Tính cách của Glastonbury khiến tiểu thư Temple vô cùng hứng thú. Tình yêu vốn rất cởi mở; nó chẳng hề sợ hãi sự chế giễu. Ferdinand cởi mở nhưng cũng không kém phần tao nhã khi nhắc đến những chi tiết gia đình, những điều mà vào một thời điểm khác, hay trước một người khác, chàng sẽ là kẻ đầu tiên tìm cách né tránh. Trí tưởng tượng của tiểu thư Temple bị thu hút mạnh mẽ bởi lời kể giản dị nhưng đầy xúc cảm của chàng về dòng dõi cổ kính này, những con người sống trong sự cô độc mang tính gia truyền, với tất cả niềm kiêu hãnh cao quý và nỗi nghèo hèn ngạo mạn của họ. Khung cảnh ấy, hoàn cảnh ấy, tất cả đều vừa vặn làm say lòng trí tưởng tượng của một thiếu nữ; và chàng, nhân vật trung tâm tự nhiên của câu chuyện kỳ lạ này, dường như chẳng thiếu vắng bất kỳ phẩm chất anh hùng nào mà ngay cả những giấc mơ lãng mạn hoang đường nhất cũng có thể đòi hỏi để hoàn thiện thứ bùa phép của nó. Đẹp đẽ hệt như các bậc tổ tiên, và nàng tin chắc là cũng dũng cảm không kém, trẻ trung, nhiệt huyết, tao nhã và tài hoa, một tinh thần hào hiệp và đầy táo bạo hòa quyện cùng âm điệu u sầu trong giọng nói của chàng, thỉnh thoảng lại tạo nên sự tương phản với nét điềm tĩnh và có phần chừng mực trong phong thái của chàng.
“Thôi nào, đừng tuyệt vọng,” Henrietta Temple nói; “tiền tài đâu có mang lại hạnh phúc cho Ngài Ferdinand. Tôi tin chắc rằng gia tộc rồi sẽ lại hưng thịnh.”
“Tôi chẳng hề có chút tự tin nào,” Ferdinand đáp; “tôi cảm thấy cuộc chiến đấu chống lại số phận của chúng ta thật vô ích. Đã từng có lúc tôi cũng cảm thấy giống như cô; có thời điểm tôi thậm chí còn lấy làm kiêu hãnh một cách ảo tưởng trước mọi thói hư tật xấu của ông nội mình. Nhưng điều đó đã là quá khứ; tôi đã sống để mà căm phẫn ký ức về ông.”
“Suỵt! Suỵt!”
“Đúng vậy, căm phẫn ký ức về ông! Tôi nhắc lại, căm phẫn ký ức về ông! Những lỗi lầm của ông đang ngáng đường giữa tôi và hạnh phúc của mình.”
“Thật sự thì tôi không nhìn thấy điều đó.”
“Mong rằng cô sẽ không bao giờ thấy! Tôi không thể che giấu được sự thật rằng mình là một tên nô lệ, một kẻ nô lệ khốn khổ, và quỹ đạo cuộc đời ông đã trút gánh nặng nô dịch này lên vai tôi. Nhưng dẹp chuyện đó sang một bên đi! Chắc cô đang nghĩ tôi, tiểu thư Temple ạ, là kẻ ích kỷ nhất trên đời; dẫu vậy, để công bằng với bản thân, tôi không tài nào nhớ nổi mình từng thổ lộ về bản thân nhiều đến thế trước đây.”
“Anh có muốn đi dạo cùng tôi không?” tiểu thư Temple nói sau một thoáng im lặng; “anh có vẻ chẳng mấy mặn mà với việc tận dụng lời mời gọi tham gia những cuộc đi săn đơn độc của cha tôi. Nhưng tôi thì không thể ở nhà được, vì tôi còn phải đi thăm nom vài nơi, mặc dù tôi e rằng anh sẽ thấy chúng khá là tẻ nhạt.” “Sao lại thế?”
“Những nơi tôi đến là các căn lều tranh.”
“Tôi chẳng thích gì hơn thế. Tôi từng luôn là người bầu bạn với mẹ mình trong những dịp như thế.”
Thế là, băng qua bãi cỏ, họ bước vào một khu rừng xinh đẹp rộng lớn vốn là ranh giới của khuôn viên, và sau một khoảng thời gian trò chuyện đầy thú vị, họ tiến ra một bãi đất trống trải rộng lớn với vẻ đẹp chẳng tầm thường, bởi nó rải rác những rặng cây cao lớn ở vài nơi, trong khi ở những chỗ khác, thạch nam và dương xỉ tạo nên sự phong phú và đa dạng cho chốn hoang vu ngập tràn sắc xanh, hầu như chẳng có dấu chân nào hằn lên ngoại trừ vết móng nhẹ tênh từ cỗ xe ngựa của tiểu thư Temple.
“Nơi này không hoành tráng bằng công viên Armine,” tiểu thư Temple nói; “nhưng chúng tôi rất tự hào về bãi đất chung của mình.”
Làn khói xám mỏng manh bốc lên từ nhiều hướng khác nhau chính là ngọn hải đăng dẫn lối cho những chuyến thăm mang tinh thần bác ái của tiểu thư Temple. Rõ ràng rằng nàng là một vị khách quen thuộc và được mọi người yêu mến. Mỗi ô cửa lều tranh đều quá đỗi quen thuộc với bước chân nàng. Lũ trẻ mỉm cười khi nàng đến gần; các bà mẹ đứng lên và nhún gối chào với vẻ kính trọng đầy trìu mến. Nào là bao nhiêu cái tên, bao nhiêu nhu cầu mà nàng phải ghi nhớ thế chứ! Vậy mà chẳng có gì bị bỏ sót. Có người được thưởng vì sự chăm chỉ, có người được nhắc nhở chớ nên lười biếng; nhưng tất cả đều được đối đãi bằng sự duyên dáng cuốn hút, hiệu quả hơn cả những món quà hay hình phạt. Những người già được an ủi bởi chuyến viếng thăm của nàng; người bệnh quên đi những cơn đau; và khi nàng lắng nghe với sự kiên nhẫn đầy đồng cảm những câu chuyện dài lê thê về nỗi đau thấp khớp, dường như sự hiện diện của nàng trên từng chiếc ghế cũ kỹ, những lời thăm hỏi ân cần cùng niềm hy vọng đong đầy của nàng còn mang lại nhiều sự vỗ về hơn cả những lời hứa hẹn chu cấp hậu hĩnh từ Bower, dưới hình thức bột củ dong và cháo loãng, rượu vang đỏ và những chiếc váy lót bằng nỉ.
Khung cảnh ngập tràn sự mộc mạc dịu dàng ấy đã kéo những ngày tháng cũ và những chốn xưa trở về trong ký ức của Ferdinand Armine. Chàng nhớ về quãng thời gian khi mình còn là một cậu bé hạnh phúc tại mái ấm vô ưu vô lo; đứa con trai bé bỏng của mẹ, đứa trẻ mà bà vô cùng yêu thương và chăm bẵm, khi một vết nhăn trên trán bà cũng đủ làm rớm lệ đôi mắt chàng, và khi một nụ hôn từ đôi môi bà chính là phần thưởng quý giá nhất mà chàng hằng khao khát. Đêm cuối cùng chàng ở Armine, trước chuyến đi xa đầu tiên, lại hiện về trong ký sự trí nhớ; tất cả tình yêu thương nồng nàn của mẹ, tất cả nỗi sợ hãi điên cuồng của bà rằng sẽ có ngày đứa con trai không còn yêu thương bà tha thiết như thuở ấy. Thời khắc đó cuối cùng đã đến. Chỉ cách đây vài tiếng đồng hồ, ừ thì chỉ cách đây vài tiếng đồng hồ thôi, vậy mà chàng từng khao khát được cô độc trên cõi đời này, từng cảm thấy những mối dây liên kết gia đình vốn là niềm vui của cuộc đời mình bỗng hóa thành gánh nặng và lời nguyền. Một giọt nước mắt khẽ lăn dài trên má; chàng bước ra khỏi túp lều để che giấu niềm xúc động. Chàng ngồi xuống thân một khúc gỗ cách đó vài bước chân; chàng ngắm nhìn vầng mặt trời đang lặn dần tô điểm cho phong cảnh đằng xa bằng thứ ánh sáng vừa rực rỡ lại vừa đượm buồn. Những cảnh tượng trong suốt năm năm qua lướt qua tâm trí chàng trong một chuỗi khoảnh khắc chớp nhoáng; những cuộc ăn chơi trác táng, sự kiêu ngạo, trò ngu ngốc tuyệt vọng, và sự giả tạo rỗng tuếch chốn phồn hoa. Tại sao, ồ tại sao chàng từng rời bỏ mái ấm thanh tao ấy? Tại sao chàng không thể sống và chết trong chốn thiên đàng thanh bình ngập tràn cây lá ấy? Tại sao, ồ tại sao lại bất khả thi khi đưa người bạn đồng hành xinh đẹp của mình vào cái xã hội ngọt ngào và thanh tịnh nhường ấy? Tại sao tình yêu của chàng dành cho nàng lại khiến trái tim chàng chống lại chính mái ấm của mình? Tiền bạc! Tiền bạc gớm ghiếc! Chàng cảm thấy rằng một túp lều tranh sát vách cùng lao động bằng chính đôi tay mình, nếu có nàng bên cạnh, còn đáng giá hơn vạn lần những cung điện và đám đông tôi tớ vây quanh mà thiếu vắng sự hiện diện truyền cảm hứng của nàng. Và tại sao không thắt chặt lòng dũng cảm của mình đến cùng, rồi tâm sự trong sự tin cậy với đấng sinh thành? Họ yêu thương chàng; phải, họ tôn sùng chàng! Vì chàng, vì một mình chàng mà họ tìm kiếm sự phục hưng cho gia tộc và cơ ngơi của mình. Này nhé, Henrietta Temple chính là kho báu quý giá hơn bất kỳ thứ gì mà tổ tiên chàng từng đếm được. Hãy để họ ngắm nhìn nàng, hãy để họ lắng nghe nàng, hãy để họ hít thở bầu không khí như chàng đã từng trong thứ phép màu của nàng; và liệu họ có thể ngạc nhiên, liệu họ có thể cằn nhằn trước hành xử của chàng được sao? Chẳng phải họ sẽ, ồ chẳng phải họ sẽ ngợi ca, tôn vinh nó lắm thay! Nhưng rồi, những khoản nợ của chàng, những khoản nợ ngập đầu ngập cổ ấy. Mọi thứ khác đều có thể đối mặt. Cuộc đính ước tuyệt vọng kia có thể hủy bỏ; gia đình chàng có thể chấp nhận chìm vào sự vô danh và nghèo khó: thế nhưng, sự lụi tàn! Làm thế nào để đối phó với thảm họa đang cận kề đây? Giờ đây sự ngu ngốc ấy mới cắn rứt chàng; giờ đây con bọ cạp ấy mới bò vào tâm hồn chàng. Chẳng phải sự trác táng của tổ tiên, chẳng phải niềm kiêu hãnh của gia tộc lúc này đang đứng chắn ngang giữa chàng và tình yêu của mình; mà chính là con đường tội lỗi và vô cảm của chính bản thân chàng! Chàng lấy hai tay che mặt; có cái gì đó khẽ chạm vào chàng; đó chính là chiếc ô che nắng của tiểu thư Temple.
“Tôi e rằng,” nàng nói, “những chuyến viếng thăm của tôi đã làm phiền anh mệt mỏi; nhưng anh đã rất tử tế và tốt bụng.”
Chàng vùng đứng dậy thật nhanh, đôi má phớt hồng. “Thật lòng mà nói,” chàng đáp, “tôi đã trải qua một buổi sáng tuyệt vời nhất, và tôi chỉ đang tiếc nuối vì cuộc sống này lại được cấu thành từ những thứ khác ngoài các túp lều tranh và chính bản thân cô mà thôi.”
Họ đã đi quá giờ; họ nghe tiếng chuông báo bữa tối đầu tiên vang lên ở Ducie khi quay trở lại khu rừng. “Chúng ta phải nhanh chân lên thôi,” tiểu thư Temple nói; “bữa tối là chủ đề duy nhất mà cha tôi tỏ ra độc đoán. Hoàng hôn đẹp thật đấy! Không biết liệu phu nhân Armine có kịp về vào thứ Bảy hay không. Khi bà ấy về, tôi hy vọng anh sẽ bảo bà ghé thăm chúng ta, vì tôi rất muốn sao chép các bức tranh trong phòng trưng bày nhà anh.”
“Nếu chúng không phải là tài sản gia truyền, tôi đã tặng luôn cho cô rồi,” Ferdinand đáp; “nhưng ngặt nỗi, chỉ có đúng một cách duy nhất để tôi có thể xoay xở việc đó.”
“Cách nào cơ?” tiểu thư Temple hỏi với vẻ mặt vô cùng ngây thơ.
“Tôi quên mất tiêu rồi,” Ferdinand đáp với một nụ cười đầy ẩn ý. Tiểu thư Temple thoáng hiện vẻ bối rối.
