Lấy Thời Gian Làm Bạn

Lượt đọc: 375 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
1.b Sự Khác Biệt Về Sức Mạnh Tâm Trí

❊ ❊ ❊

Sự khác biệt về sức mạnh tâm trí cuối cùng sẽ khiến một người, dù là trong học tập, công việc hay cuộc sống, khi so sánh với những người khác, thậm chí có thể tạo ra một khoảng cách không thể vượt qua. Có quá nhiều ví dụ như vậy, nhưng bất kỳ ví dụ nào cũng không dễ để giải thích rõ ràng. Dưới đây là một số ví dụ trong công việc và cuộc sống hàng ngày, dùng để minh họa cho sự khác biệt về sức mạnh tâm trí. Những vấn đề mà một người gặp phải trong mọi mặt của cuộc sống thực ra đều có mối liên hệ và ảnh hưởng lẫn nhau. Thực tế đã chứng minh, hầu như tất cả những sự lúng túng trong cuộc sống, dù là trong sinh hoạt, công việc hay học tập, dù là về vật chất hay tinh thần, đại thể đều do sự khác biệt về sức mạnh tâm trí gây ra — và tất nhiên, chúng thường thực sự có thể tìm ra giải pháp thông qua sự khai mở và phát triển của tâm trí. Hơn nữa, tất cả những sự khác biệt này đều liên quan đến thời gian.

(Một) Cấp trên thực sự ngu ngốc đến thế sao?

Trong công việc, chúng ta thường gặp một số người phàn nàn rằng sếp hoặc cấp trên của họ rất ngu ngốc. Thế nhưng, cấp trên có thực sự ngu ngốc không? Không loại trừ việc quả thực có những trường hợp cấp trên rất ngu ngốc — không ai là hoàn hảo cả. Tuy nhiên, lời giải thích có vẻ hợp lý hơn là thế này:

Đa số các trường hợp, nếu một người không làm việc thì sẽ không bộc lộ khuyết điểm của mình, bởi vì con người ta chỉ khi làm việc mới bộc lộ khuyết điểm. Đây là lý do quan trọng giải thích tại sao phần lớn mọi người không tự nhận thức được bản thân — bởi vì về bản chất, đa số mọi người chẳng có việc gì để làm cả, nếu họ thực sự đang làm việc gì đó, thì khả năng cao hơn là họ đang làm những việc mà người khác bảo họ làm. Trong bất kỳ bộ phận hay đội ngũ nào, những việc cấp trên làm đều là hiển thị, tất cả cấp dưới hoặc các thành viên đều có thể nhìn thấy; trong khi các cấp dưới và thành viên thường không thực sự nắm rõ người khác đang làm gì. Do đó, cấp dưới dễ dàng "cùng nhau" nhìn thấy khuyết điểm của cấp trên hơn. Tiền Chung Thư tiên sinh có một sự miêu tả rất thú vị: "Con khỉ phải trèo lên cây, chúng ta mới nhìn thấy cái mông đỏ của nó". Thế nhưng, nếu đổi lại góc nhìn, những con khỉ dưới gốc cây sở dĩ không nhìn thấy hoặc không thể nhìn thấy cái mông đỏ của những con khỉ xung quanh mình, đơn giản chỉ vì tất cả chúng đều đang ngồi xổm trên mặt đất.

Hãy xem những người sở hữu sức mạnh tâm trí cường đại đối mặt với "sự ngu ngốc của cấp trên" như thế nào nhé:

* Khuyết điểm này của anh ta có cản trở việc đạt được mục tiêu của đội ngũ hay không?

· Nếu có, liệu có dư địa để bổ cứu không?

+ Nếu có thể bổ cứu, thì phương pháp bổ cứu là gì?

+ Nếu xác định là không thể bổ cứu, vậy với tư cách là một thành viên của đội ngũ, bạn có thể cung cấp sự trợ giúp một cách hiệu quả không?

# Nếu bạn có thể cung cấp sự trợ giúp hiệu quả, hãy nghĩ ra một phương thức hiệu quả để tiến hành giao tiếp và cung cấp sự trợ giúp — bởi vì đây thực ra là một trong những nghĩa vụ của đội ngũ.

# Nếu bạn không thể cung cấp sự trợ giúp hiệu quả, vậy với tư cách là một thành viên của đội ngũ, còn có bất kỳ gợi ý khả thi nào khác, hoặc phương án hiệu quả có thể thực thi nào không?

* Nếu có, hãy tìm cách nộp lên và thúc đẩy thực hiện.

* Nếu không, hãy tạm thời ngậm miệng lại — đằng nào thì cũng không phải là phàn nàn.

· Nếu không phải, vậy nên bình tĩnh đối mặt.

+ Nếu có thể bình tĩnh đối mặt, hãy tập trung làm công việc của chính mình, hoàn thành đóng góp của bản thân.

+ Nếu không thể bình tĩnh đối mặt, đừng phàn nàn, hãy lặng lẽ rời đi.

Do đó, nếu quan sát kỹ sẽ thấy, hầu như tất cả những kẻ không ngừng phàn nàn "cấp trên ngu ngốc" chỉ có một điểm chung duy nhất: bọn họ chẳng qua chỉ đang dùng "cấp trên rất ngu ngốc" làm cái cớ để lười biếng mà thôi — sự nực cười và đáng thương của họ thì chính bản thân họ lại không hề hay biết: Đã cho rằng cấp trên ngu ngốc như vậy, thì tại sao họ lại phải dùng phần lớn thời gian quý giá trong cuộc đời mình để làm thuê cho tên cấp trên ngu ngốc đó chứ? Những người hiếm hoi có thể đưa ra các ý kiến mang tính xây dựng sẽ không phàn nàn rằng "cấp trên rất ngu ngốc", bởi vì, họ hoặc là tìm cách giúp cấp trên giải quyết vấn đề, hoặc là chọn rời khỏi công ty khi lực bất tòng tâm, tự mình hành động theo ý mình.

Sự khác biệt về sức mạnh tâm trí khiến những con người khác nhau khi đối mặt với cùng một hoàn cảnh, đưa ra những lời giải thích khác nhau, thu về những kết luận khác nhau, và cuối cùng tạo ra những lựa chọn hoàn toàn trái ngược. Thử nghĩ xem, đằng sau những lựa chọn khác nhau ấy, chất lượng thời gian giữa những con người này có sự khác biệt trời vực như thế nào?

(Hai) Bạn thực sự xuất sắc đến thế sao?

Trong công việc, chúng ta thường gặp những người như vậy, họ đắc ý nói với bạn rằng: "Lại có một công ty săn đầu người tìm đến tôi rồi..." Được công ty săn đầu người để mắt tới, thường là vốn liếng để những người này khoe khoang, hoặc để mặc cả với cấp trên. Nhưng có thực sự giống như những gì họ nghĩ không?

Nhiệm vụ của công ty săn đầu người là tìm kiếm nhân tài, rồi sau đó bán những nhân tài tìm được đi. Tất nhiên, có những lúc, công ty săn đầu người gặp người mua trước, rồi sau đó căn cứ theo yêu cầu của người mua để tìm kiếm nhân tài tương ứng. Theo một ý nghĩa nào đó, việc mà công ty săn đầu người làm về bản chất không có gì khác biệt so với những kẻ đầu cơ chứng khoán, đều phải "mua thấp bán cao" mới có thể kiếm ra tiền. Cho nên, công ty săn đầu người thường không hứng thú với tất cả mọi nhân tài, bởi vì nếu họ đối với mọi nhân tài đều hứng thú như nhau thì hành vi đó cũng ngu ngốc chẳng kém gì việc một kẻ đầu cơ chứng khoán lại đi mua đều tay mọi mã cổ phiếu trên thị trường.

Giống như những kẻ đầu cơ chứng khoán, công ty săn đầu người thích những đối tượng bị đánh giá thấp. Giống như trên thị trường chứng khoán luôn có những cổ phiếu bị đánh giá thấp một cách nghiêm trọng, trên thị trường nhân tài chắc chắn cũng có một số nhân tài bị đánh giá thấp một cách trầm trọng. Thế nhưng, theo một ý nghĩa nào đó, thị trường nhân tài không minh bạch bằng thị trường chứng khoán — mặc dù thị trường chứng khoán cũng chẳng hoàn toàn minh bạch — bởi vì ít ra, cổ phiếu được niêm yết giá công khai, trong khi nhân tài lại chẳng hề dán nhãn mức lương tháng, tiền thưởng và toàn bộ đãi ngộ phúc lợi rốt cuộc bao gồm những gì trên trán.

Người ta vẫn nói, mèo có lối đi của mèo, chuột có đường đi của chuột. Cho nên, công ty săn đầu người chắc chắn cũng có cách riêng của họ. Một cách tương đối đơn giản là khoanh vùng nhân tài hạng hai. Đạo lý cũng khá đơn giản. Nhân tài hạng nhất trong bất kỳ đội ngũ nào, thường rất khó nảy sinh mong muốn dịch chuyển. Mức lương của họ rất cao, thậm chí là quá cao; họ hưởng nhiều phúc lợi đãi ngộ hơn vì đã được công nhận, đồng thời cũng thường được đồng nghiệp và lãnh đạo tôn trọng; họ có nhiều cảm giác thỏa mãn, tinh thần trách nhiệm hơn; họ trân quý danh tiếng của mình hơn... Ngoài ra, cho dù một ngày nào đó họ nảy sinh mong muốn rời đi, thì thường cũng không phải là muốn sang một công ty khác, mà là muốn ra ngoài tự lập. Vì vậy, đối với công ty săn đầu người, nhân tài hạng nhất thường hoàn toàn vô giá trị, nói cách khác, đối với công ty săn đầu người thì nhân tài hạng nhất thực ra không có giá trị khai thác.

Tương tự, nhân tài hạng ba và những người kém hơn nữa, công ty săn đầu người cũng chẳng hứng thú, bởi vì họ vốn không có, hoặc rất khó có được tiềm năng có thể khai thác. Cho nên, công ty săn đầu người sẽ quan tâm nhiều nhất đến nhân tài hạng hai. Bởi vì những người này trong bất kỳ đội ngũ nào, cũng sẽ có cảm xúc "chưa được công nhận" rất mãnh liệt; đãi ngộ của họ chưa đủ cao; cảm giác thỏa mãn chưa đủ lớn; thường cảm thấy người khác tôn trọng mình chưa đủ; gánh nặng trách nhiệm cũng không nhiều đến thế; chưa coi trọng danh tiếng của bản thân như nhân tài hạng nhất... Do đó, trong một đội ngũ, nhân tài hạng hai là đối tượng dễ nảy sinh mong muốn dịch chuyển nhất. Đồng thời, vì cái gọi là đạo lý "một núi không thể chứa hai hổ", trong nhóm người được định nghĩa là "nhân tài hạng hai" ấy, rất có thể sẽ tồn tại "một con hổ thực sự khác".

Trên đây là tình hình được phân tích từ góc độ của công ty săn đầu người. Ngược lại, nếu một ngày nào đó công ty săn đầu người tìm đến bạn, có lẽ bây giờ bạn đã hiểu ra, thực ra điều đó chưa chắc đã là một việc đặc biệt đáng vui mừng. Bởi vì, rất có thể theo một ý nghĩa nào đó, chính vì bạn được định nghĩa là "nhân tài hạng hai" thì công ty săn đầu người đó mới nảy sinh sự quan tâm lớn đối với bạn.

Vấn đề nằm ở chỗ, có lẽ bạn quả thực là "con hổ thực sự khác ấy", có lẽ bạn thực sự không phải. Nếu bạn tự tin chắc chắn mình là, thì thực ra công ty săn đầu người chẳng có ích gì đối với bạn cả — bạn được định sẵn là sẽ làm việc của chính mình, không cần đến sự can thiệp của họ. Nếu bạn không chắc chắn mình có phải hay không, hoặc chính bạn thừa hiểu bản thân vốn dĩ không phải, thế thì công ty săn đầu người vẫn chẳng có ích gì với bạn — bởi vì việc bạn tin tưởng lời họ rất có thể sẽ đẩy bạn bước vào mộtkhốn cảnh khác, vì đôi khi việc thay đổi một môi trường đồng nghĩa với việc từ bỏ toàn bộ sự tích lũy trong quá khứ và làm lại từ đầu một cách triệt để.

Tất nhiên, không phải tất cả các công ty săn đầu người đều như vậy. Giống như có rất nhiều kẻ đầu cơ chứng khoán hoàn toàn chơi hệ bất chấp quy luật để rồi kiếm được khoản tiền lớn đến mức phát điên, có rất nhiều công ty săn đầu người cũng sẽ có phương pháp độc đáo của riêng họ. Trong bất kỳ ngành nghề nào cũng đều tồn tại những người tài năng xuất chúng cho đến mức bay bổng khắp trời. Một số công ty săn đầu người không chỉ thực sự có một cẩm nang phương pháp chuyên dụng để phát hiện ra "con hổ thực sự khác" đó, mà thậm chí còn có thể làm được việc chuyên đi tìm những kẻ "vẫn chưa biết mình là hổ", rồi từng bước từng bước bồi dưỡng họ thành hổ, hoặc từng chút từng chút một nhìn họ biến thành hổ, rồi sau đó bán đi — tất nhiên, ngầu nhất vẫn là bán họ đi trước khi họ kịp biến thành hổ nhưng lại chưa nhận thức được rằng bản thân đã là một con hổ. Tuy nhiên, xác suất như vậy thực sự quá nhỏ, và độ khó thao tác cũng thực sự quá cao.

Lại nói, sự khác biệt về sức mạnh tâm trí khiến những con người khác nhau khi đối mặt với cùng một hoàn cảnh, đưa ra những lời giải thích khác nhau, thu về những kết luận khác nhau, và cuối cùng tạo ra những lựa chọn hoàn toàn trái ngược. Thử nghĩ xem, đằng sau những lựa chọn khác nhau ấy, chất lượng thời gian giữa những con người này có sự khác biệt trời vực như thế nào?

(Ba) Hứng thú thực sự quan trọng đến thế sao?

Thường có học sinh bày tỏ với tôi rằng cô ấy không có hứng thú với chuyên ngành hiện tại, chuyên ngành mà cô ấy thực sự có hứng thú là chuyên ngành nào đó — giống như chúng ta vẫn thường thấy, những người này không hạnh phúc. Bởi vì họ (cảm thấy) bản thân đang làm những việc mà mình không thích làm.

Thế nhưng, có thực sự giống như những gì họ nghĩ không? Xin nói thẳng là 99% trường hợp không phải như vậy. Trước tiên, những người này không phải là không có hứng thú với việc đang làm, mà là không có năng lực để làm tốt việc hiện tại. Không ai thích những việc mà mình làm không tốt cả. Ai cũng sẽ vô thức cố gắng né tránh điểm yếu của mình: người hát lệch nhịp thường không thích cùng bạn bè đi quán karaoke; người đánh bài kém khi bị bạn bè gọi vào lấp chỗ trống thường vô cùng miễn cưỡng; người không giỏi giao tiếp thường sẽ ngồi ở góc hội trường khi họp... Đương nhiên, có những người không tự nhận thức được điều đó: hát lệch nhịp nhưng lại nghiễm nhiên là "chúa tể microphone", đánh bài rất kém nhưng lúc nào cũng đứng ra tổ chức sòng bài mà lại không có ý tứ khi chơi bài, vô cùng gây khó chịu cho người khác nhưng lại thích thể hiện. Dù thế nào đi nữa, nhất định phải hỏi cho rõ bản thân câu hỏi này: Việc tôi không thích làm việc này liệu có khả năng đơn giản chỉ vì tôi không làm tốt việc này mà thôi hay không? Nếu là vì bản thân không làm tốt mà không thích, thì phải phân định sang một việc khác: Làm tốt việc này rốt cuộc có ý nghĩa cụ thể nào đối với bản thân hay không? Nếu có, vậy thì phải nỗ lực làm, cho đến khi làm tốt mới thôi — không có sự lựa chọn nào khác.

Ngược lại, bản thân làm khá tốt, nhưng lại cứ không thích, thuần túy vì việc đó quả thực không có ý nghĩa cụ thể gì đối với bản thân — trên thực tế tình huống này cực kỳ hiếm — vậy thì cứ đổi việc khác mà làm là xong. Thực ra, ai có năng lực ép bạn làm một việc mà bạn thực sự không thích làm cơ chứ? Nếu thực sự bị ép phải làm, thì đi làm những việc mà mình có thể làm tốt, có thể chán ghét đến mức nào cơ chứ?

Bây giờ hãy nói sang một khía cạnh khác. Mọi người luôn nói rằng thứ mà họ thực sự có hứng thú là những việc khác. Nhưng thực tế thì, đó có lẽ chỉ là vì họ chưa bắt đầu làm việc đó, cho nên chưa vấp phải sự thối trát trên việc đó mà thôi. Bởi vì chưa từng gặp phải trắc trở, chưa chứng minh được việc đó bản thân làm không tốt, cho nên, việc đó đối với họ quả thực mang lại sức hút rất lớn. Thực tế là, rất nhiều người khi thực sự từ bỏ việc cũ đang làm, rồi đi làm những việc mới mà họ gọi là thực sự có hứng thú, cuối cùng họ sẽ phát hiện ra rằng, việc này muốn làm cho tốt cũng vô cùng gian nan, trắc trở liên miên. Chẳng mất bao lâu, những người này sẽ vì làm không tốt mà mất đi hứng thú, rồi lại bắt đầu mơ mộng làm việc khác, và lời nói sau khi được "hợp lý hóa" (rationalization) sẽ là: "Thứ mà tôi thực sự có hứng thú không phải là cái này..."

Cho nên, tôi cảm thấy hứng thú không phải là điều quá quan trọng. Chỉ cần một việc bạn có thể làm tốt, và làm tốt hơn bất kỳ ai, hoặc ít nhất là tốt hơn đa số mọi người, bạn không thể nào không có hứng thú với việc đó được. Có lúc nhìn cách một số bậc phụ huynh giáo dục con cái, nói là để bồi dưỡng hứng thú cho con, tôi liền nhắm nghiền mắt lại — không đành lòng nhìn đứa trẻ cứ thế mà bị hại; thế nhưng, nhắm mắt lại rồi thì lại nhìn càng rõ hơn, bởi vì quá dễ để tưởng tượng ra cái kết quả phải mất rất nhiều năm sau mới cuối cùng hiển hiện ấy, mà nguyên nhân thì đã sớm bị lãng quên từ nhiều năm trước rồi. Bồi dưỡng hứng thú cho trẻ, không phải là mua một chiếc đàn piano, hay mua một cuốn sách cho trẻ là được. Thực ra, phải căn cứ vào tình hình của trẻ, chọn ra việc mà trẻ có khả năng làm tốt hơn người khác nhất (việc này có lẽ đã cực kỳ tốn thời gian và công sức rồi); sau đó còn phải vắt óc suy nghĩ xem làm thế nào để đứa trẻ có thể học được và làm cho tốt, làm tốt hơn người bình thường, làm tốt hơn bất kỳ ai — rồi hứng thú tự khắc sẽ xuất hiện.

Nói tới nói lui, hóa ra lại là vấn đề thứ tự bị đảo lộn — thường thì không phải có hứng thú mới làm tốt được, mà là làm tốt rồi mới có hứng thú. Con người ta luôn làm sai thứ tự, và hoàn toàn không hay biết gì về sự sai lầm đó. Mặc dù không phải là tuyệt đối, nhưng quả thực hầu hết các việc đều đòi hỏi "văn ôn võ luyện", quen tay hay việc. Làm nhiều rồi thì tự nhiên sẽ thành thạo; thành thạo rồi thì tự nhiên sẽ làm tốt hơn người khác; làm tốt hơn người khác rồi thì hứng thú lớn dần lên, và sau đó lại càng thích làm hơn, càng thành thạo hơn, càng... tạo thành vòng tuần hoàn thiện chí. Nhưng, cũng tương tự như vậy, làm nhiều đòi hỏi phải đầu tư một lượng lớn thời gian. Không có hứng thú, suy cho cùng thường chỉ là kết quả mà thôi, lại bị đem ra làm cái lý do để không làm cho tốt, để rồi cuối cùng, hình phạt chính là một lượng lớn thời gian trôi đi uổng phí.

Lại nói, sự khác biệt về sức mạnh tâm trí khiến những con người khác nhau khi đối mặt với cùng một hoàn cảnh, đưa ra những lời giải thích khác nhau, thu về những kết luận khác nhau, và cuối cùng tạo ra những lựa chọn hoàn toàn trái ngược. Thử nghĩ xem, đằng sau những lựa chọn khác nhau ấy, chất lượng thời gian giữa những con người này có sự khác biệt trời vực như thế nào?

(Bốn) Phương pháp học tập thực sự tối quan trọng đến thế sao?

Phần trước đã nhắc đến việc tôi với tư cách là giáo viên thường xuyên gặp học sinh hỏi rằng: "Thầy ơi, phương pháp này thực sự có ích không ạ?" Thực ra, tôi biết câu hỏi của học sinh không chỉ có mỗi câu này, các em ấy còn có những câu hỏi tiến xa hơn nữa. Đương nhiên, chỉ có những người thông minh mới đi quan tâm đến phương pháp, điều này chẳng có gì sai cả. Thế nhưng, học sinh luôn quá mức quan tâm đến việc phương pháp mình đang dùng có chính xác hay không. Chỉ chính xác thôi vẫn chưa đủ, còn phải xem xét phương pháp đó có đủ khéo léo hay không. Hơn thế nữa, ngoài sự chính xác và khéo léo ra, còn phải có hiệu quả, bởi vì đời người ngắn ngủi, nếu thành công quá chậm thì hạnh phúc ắt sẽ giảm đi một nửa.

Thế nhưng, những suy nghĩ thoạt nhìn có vẻ xuất phát từ "sự lý trí" này chắc chắn là có hạn chế. Bằng không, có một hiện tượng tuyệt đối không thể giải thích nổi: Rất nhiều người dùng phương pháp vô cùng ngu ngốc và kém hiệu quả, nhưng cuối cùng quả thực lại thành công. Những ví dụ như vậy có rất nhiều. Cha tôi là sinh viên khoa Tiếng Nga Đại học Hắc Long Giang những năm 60 của thế kỷ trước. Thời kỳ Cách mạng Văn hóa, tại trường Cán động 5-7, ông bắt đầu tự học tiếng Anh. Vào thời đại đó, nghe Đài Tiếng nói Hoa Kỳ không gọi là "nghe", mà gọi là "nghe lén đài địch" — là có thể bị khép tội. Sau khi Cách mạng Văn hóa kết thúc, thực thi chính sách, được minh oan, đầu những năm 80 ông bắt đầu giảng dạy tại một trường đại học ở Đông Bắc, giữ chức Trưởng khoa Tiếng Nga cho đến khi nghỉ hưu. Thật khó mà tưởng tượng nổi vào thời điểm đó ông có bao nhiêu sách tham khảo, về phương pháp cũng chẳng có gì đặc biệt — tôi từng chủ động hỏi ông rất nhiều chi tiết, tôi có thể chắc chắn rằng ông là người nghe từ miệng tôi mới biết trên đời này còn có cái gọi là "đường cong quy luật trí nhớ Ebbinghaus"2. Tôi thường kinh ngạc khi cha tôi không có GoldenDict, không có từ điển điện tử Webster phát âm chuẩn người thật, không có phần mềm "Tôi thích học từ vựng", lại càng chẳng có bí kíp siêu ngầu nào cả, làm sao mà có thể học đến mức độ đó cơ chứ!

Một ví dụ khác cũng mang tính minh họa cao không kém liên quan đến một vị giáo sư đáng kính, Chung Đạo Long tiên sinh. Chung Đạo Long tiên sinh nổi tiếng với tác phẩm "Phương pháp học tiếng Anh ngược" của ông. Ở đây hoàn toàn không có ý mạo phạm nào cả, tôi chỉ đang cố gắng tường thuật lại sự thật. Phương pháp của Chung tiên sinh không những không mới (tinh hoa trong đó — "nghe chép", hoặc "chính tả", hầu như là thủ đoạn học tập cơ bản nhất của tất cả các chuyên ngành ngôn ngữ thứ hai ở các trường đại học) mà đồng thời cũng không phải là đặc biệt hiệu quả. Thế nhưng, không chỉ bản thân Chung Đạo Long tiên sinh học rất giỏi — nghe nói ông bắt đầu học tiếng Anh từ năm bốn mươi lăm tuổi, một năm sau trở thành phiên dịch cao cấp — mà rất nhiều học sinh tôn sùng phương pháp học tiếng Anh ngược cũng đã thu được hiệu quả học tập rất tốt. Sao lại thế được nhỉ?

Ví dụ phóng đại nhất liên quan đến một người khác, nhân vật đình đám, cuồng nhiệt, Lý Dương. Người từng khiến hơn ba nghìn học sinh tập thể quỳ gối, sau đó lại khuyên nữ sinh đại học cạo đầu bái sư minh chí này, sở hữu một phát âm chuẩn đẹp không thể không thán phục, dùng một thái độ cuồng nhiệt đến mức khiến rất nhiều người phải khiếp sợ, chinh phục vô số học sinh khắp cả nước. Dù cho tranh cãi có đạt đến mức độ nào đi nữa, có một điểm ít ra là có thể chắc chắn, bản thân anh ta thông qua sự cuồng nhiệt mà giành được thành công, quả thực cũng có rất nhiều học sinh nhờ đó mà thực sự nâng cao được trình độ tiếng Anh. Rốt cuộc là thế nào nhỉ?

Nơi tôi từng làm thuê gọi là trường Tân Đông Phương. Sự phất lên của người sáng lập trường đó là Dụ Mẫn Hồng bắt đầu từ việc luyện thi TOEFL và GRE của ông ấy. Phương pháp nhớ từ vựng mà ông giảng dạy chính là phương pháp ghi nhớ "tiền tố hậu tố" đang vô cùng thịnh hành hiện nay. Phương pháp này thực ra cũng chẳng phải là linh đan diệu dược gì, chẳng qua chỉ là một thủ đoạn hỗ trợ mà thôi. Nhưng có thể chắc chắn là bản thân Dụ Mẫn Hồng quả thực sở hữu vốn từ vựng rất cao, và học sinh của ông quả thực cũng đã dùng phương pháp của ông để ghi nhớ từ vựng và thi đạt điểm cao. Tập đoàn Khoa học Kỹ thuật Giáo dục Tân Đông Phương nay đã lớn mạnh thành một "gã khổng lồ" trong lĩnh vực giáo dục trong nước, và từ lâu đã niêm yết thành công trên sàn giao dịch chứng khoán New York, bản thân điều đó đã nói lên rằng tiếng tăm của những học sinh thụ hưởng đã mang tính quyết định — Tân Đông Phương rất ít khi bỏ tiền ra quảng cáo trên các phương tiện truyền thông. Thế nhưng, phương pháp đó đâu có cao minh gì đâu nhỉ?

Không biết người khác thế nào, tôi biết cha tôi vô cùng coi thường cái gọi là "phương pháp ghi nhớ tiền tố hậu tố". Có một lần sau khi tôi huyên thuyên với ông về "tiền tố hậu tố", sự phản bác của ông là: "Con dùng bộ thủ để nhớ tất cả chữ Hán chắc? Đùa à. Con quên mất rằng sau khi con đã học thuộc ba nghìn chữ thông dụng rồi, gặp lại chữ không biết con vẫn phải tra từ điển đấy thôi? Những lúc như thế con không đi tra từ điển, mà cứ khăng khăng dùng bộ thủ để đoán mò, chẳng lẽ cứ đoán là trật lứa đó sao? — Cho đến tận bây giờ trong tiếng Trung có cả từ chuyên dụng để răn đe con tuyệt đối không được 'hiểu nghĩa theo mặt chữ', chẳng lẽ con quên rồi sao?" Tôi không biết Lý Dương hay Dụ Mẫn Hồng thời trẻ tự học có dùng tinh hoa ("nghe chép") trong phương pháp học tiếng Anh ngược của Chung Đạo Long tiên sinh hay không; cho dù có dùng, phỏng chừng cũng không phải học từ Chung Đạo Long tiên sinh; nhưng tôi chắc chắn một điều, Chung Đạo Long tiên sinh và hiệu trưởng Dụ Mẫn Hồng chắc chắn đều không hề cuồng nhiệt, thế mà lại càng thành công hơn.

Sự thật không thể chối cãi là, họ đều rất thành công, ít ra thì, bản thân họ đều rất thành công. Phương pháp lại không hề giống nhau, thậm chí có khả năng trái ngược nhau. Thế nhưng, nếu quan sát kỹ, sẽ phát hiện ra họ ít ra có một điểm hoàn toàn giống nhau — họ đều là những người cực kỳ chăm chỉ. Đúng vậy, điều tôi vẫn luôn muốn nói là — phương pháp tuy quan trọng, nhưng nếu so với sự "chăm chỉ" thì gần như có thể bỏ qua không tính đến. Nói rõ một việc không phải là chuyện dễ dàng, nói rõ việc này lại càng không phải chuyện dễ dàng. Cho tới một hôm, khi tôi đang trò chuyện phiếm với huấn luyện viên thể hình của mình thì đột nhiên lóe lên cảm hứng, mới có năng lực để nói rõ chuyện này.

Bắp tay của huấn luyện viên nhà tôi vòng vi 43 cm, suýt chút nữa thì to ngang đùi của người bình thường. Có một lần anh ấy kể cho tôi nghe bí quyết tập luyện của mình — khi cầm tạ tay, nhất định phải áp sát rìu bàn tay vào miếng tạ ở phía gần mạn sườn. Như vậy, đầu còn lại của quả tạ sẽ tự nhiên hướng ra ngoài một góc rất nhỏ, lúc gập duỗi bắp tay vừa vặn có thể khiến cơ bắp nhận được sự kích thích uốn căng lớn nhất. Sau đó anh ấy đắc ý cười rạng rỡ và nói, "Đơn giản biết bao!" Mà tôi thì đột nhiên hiểu ra một chuyện khác: Thành công của anh ấy thực ra không hề bắt nguồn từ cái gọi là "kỹ thuật đơn giản mà thần bí" này, bởi vì tôi quen một huấn luyện viên thể hình khác có vòng bắp tay 45 cm, tôi chưa từng thấy vị huấn luyện viên bắp tay 45 cm đó dùng phương pháp này để cầm tạ tay cả. Nhưng họ đều thành công.

Vòng bắp tay vượt trội hơn người bình thường được luyện ra như thế này: Động tác tập luyện thường dùng cho cơ bắp tay trước chỉ có chừng ba năm động tác; mỗi tuần chuyên tâm tập cho cơ bắp tay trước một lần; mỗi lần ba động tác; mỗi động tác ít ra phải làm 5 hiệp; mỗi hiệp phải lặp đi lặp lại cùng một động tác từ 8 đến 12 lần; trọng lượng phải tính toán sao cho vừa đúng đến mức không thể nhấc nổi nữa thì thôi; duy trì trên 54 tuần — còn về việc cầm tạ tay thế nào, mối quan hệ không lớn lắm. Nhất là đối với người bình thường mà nói, 43 cm và 45 cm chẳng có gì khác biệt cả, đều là "to như đùi..." Điều quan trọng nhất chẳng qua chỉ là cái này: Lặp lại, lặp lại không gián đoạn, lặp lại trong hơn một năm.

Cho nên, mọi thành công trong học tập, đều chỉ dựa vào hai việc: Chiến lược và sự kiên trì, mà bản thân sự kiên trì nên là một trong những chiến lược quan trọng nhất. Kiên trì, thực ra chính là lặp lại, mà lặp lại, suy cho cùng chính là sự đầu tư thời gian, ý tôi là, một lượng lớn sự đầu tư thời gian. Theo lời mẹ tôi kể, cha tôi khi học bất cứ thứ gì cũng đều có thể đạt đến mức độ không bỏ bữa quên ngủ, đem toàn bộ thời gian dùng vào việc học. Chung Đạo Long tiên sinh rất thẳng thắn, nói rằng: "Để học được tiếng Anh, công sức tôi bỏ ra là rất lớn. Dưới đây xin nêu một vài ví dụ cụ thể: Kiên trì mỗi ngày nghe chép 20 trang giấy A4, không đạt mục đích quyết không bỏ cuộc, tối đi họp về muộn cũng phải bù cho bằng được. Từ ngày 31 tháng 1 năm 1980 đến hết tháng 2 năm 1983, trong vòng ba năm đã viết hết một tủ ghi chép nghe chép, dùng hết một vốc ngòi bút bi, làm hỏng 9 chiếc máy ghi âm bóng điện tử, 3 chiếc đài bán dẫn, 4 chiếc máy nghe nhạc đơn, dùng hỏng 2 cuốn từ điển." Dụ Mẫn Hồng là một người cực kỳ chăm chỉ khi làm những việc mà anh ấy muốn làm. Anh ấy học tiếng Anh thế nào thì tôi không biết, nhưng tôi biết để làm cho Tân Đông Phương lớn mạnh, anh ấy phải lên thời khóa biểu cho năm sau trước đó một năm, bảng lịch trình trên outlook in ra phải dày một trang giấy mỗi ngày, lại còn kín mít. Ngay cả Lý Dương, tôi tin rằng phát âm chuẩn đẹp của anh ta không chỉ đến từ thiên phú hay cái gọi là "sự cuồng nhiệt", mà là anh ta đã "cuồng nhiệt" suốt rất nhiều, rất nhiều năm.

So với sự kiên trì, phương pháp quan trọng đến mức nào chứ? Rất nhiều khi, cho đến mức nói rằng không quan trọng đến nỗi gần như có thể bỏ qua không tính đến, thực ra cũng không phải là quá đáng lắm. Cho nên, có quá nhiều người cứ không ngừng tìm kiếm phương pháp tốt hơn, quả là một chuyện vừa buồn cười vừa khiến người ta không khỏi đấm ngực thở dài. Thay vì không ngừng tìm kiếm phương pháp tốt hơn, chi bằng hãy bắt tay vào hành động ngay lập tức, đỡ phải uổng phí thêm nhiều thời gian nữa.

Lại nói, sự khác biệt về sức mạnh tâm trí khiến những con người khác nhau khi đối mặt với cùng một hoàn cảnh, đưa ra những lời giải thích khác nhau, thu về những kết luận khác nhau, và cuối cùng tạo ra những lựa chọn hoàn toàn trái ngược. Thử nghĩ xem, đằng sau những lựa chọn khác nhau ấy, chất lượng thời gian giữa những con người này có sự khác biệt trời vực như thế nào?

(Năm) Gõ mù rốt cuộc có đáng để học hay không?

Khoảng năm 25 tuổi, lần đầu tiên tôi nhận thức được rằng một số suy nghĩ của bản thân vậy mà lại có thể "dù sai nhưng thoạt nhìn lại vô cùng logic và chính xác". Vào thời điểm đó, tôi tiếp xúc với máy tính đã gần 10 năm. Mà trước khi tiếp xúc với máy tính, vào lúc các bạn học của tôi còn chưa từng nhìn thấy máy đánh chữ trông như thế nào, thì nhờ có một ông bố tinh thông cả tiếng Anh lẫn tiếng Nga, tôi sớm đã biết cách thao tác bàn phím rồi. Thế nhưng, cho đến tận gần 25 tuổi, tôi vẫn không biết gõ mù — mặc dù ngay cả ở trường học cũng có các tiết học đánh chữ chuyên biệt (vào thời điểm đó, các tiết học máy tính ở rất nhiều trường thực chất chỉ là luyện tập Nhập liệu Ngũ bút Vương Mã mà thôi).

Tôi còn thường hay hùng hồn giảng giải cho các bạn học nghe rằng, luyện tập đánh chữ hoàn toàn là một sự lãng phí thời gian. Tôi cho rằng phương pháp nhập liệu tiếng Trung Ngũ bút Vương Mã chẳng qua chỉ dành cho nhân viên đánh chữ mà thôi. Nói một cách chính xác, phương pháp nhập liệu Ngũ bút chẳng qua chỉ là một kiểu chép lại mà thôi, bởi vì, bạn chỉ có thể vừa nhìn vừa gõ. Mà đối với những người thực sự sáng tạo nội dung mà nói, trước tiên dùng giấy bút viết ra, rồi sau đó chép lại vào máy tính, còn có điều gì hoang đường hơn thế nữa sao? Việc học cách viết các nét chữ Hán đã rất mệt mỏi rồi, lại còn phải luyện ngõ phím gì nữa chứ, quỷ tha ma bắt. Chưa cần nói đến sự can thiệp của cái gọi là phương pháp nhập liệu này đối với tư duy — phải tách chữ ra rồi mới nhập vào, hơn nữa lại còn tách chữ theo những phương pháp kỳ quặc khó hiểu. Tôi cho rằng phương pháp nhập liệu bính âm mới là phương pháp nhập liệu theo đúng nghĩa đen có đường cong học tập ngắn, nhanh chóng bắt nhịp và không làm ảnh hưởng đến tư duy. Thế nhưng, cho dù tôi không gõ mù, dùng hai ngón tay gõ cũng đã khá nhanh rồi (ít ra là nhanh hơn viết tay), bạn nói xem tôi còn có cần thiết phải đi học cái gọi là nhập liệu Ngũ bút hay gõ mù gì nữa không? Ha, bố tôi cả đời đều dùng hai ngón tay để gõ bàn phím!

Đương nhiên, cho tới tận ngày hôm nay, tôi vẫn kiên định cho rằng phương pháp nhập liệu Ngũ bút chẳng qua chỉ là sản phẩm quá độ của sự thỏa hiệp theo giai đoạn, sớm muộn gì cũng sẽ hoàn toàn diệt vong; tôi cũng vẫn kiên định cho rằng phương pháp nhập liệu bính âm mới là phương pháp nhập liệu tiếng Trung vĩ đại nhất. Tuy nhiên, đây không phải là mấu chốt.

Rất lâu sau đó, một chuyện khác đã xảy ra. Năm đó tôi 25 tuổi. Khoảng năm 1997, trên internet ngoài phòng chat và diễn đàn ra thì hầu như chẳng có ứng dụng nào khác thực tế hơn nữa. Vừa vặn lúc đó tính năng "Phương pháp nhập liệu Bính âm Microsoft 1.0" do Đại học Cáp Nhĩ Tân phát triển được Microsoft tích hợp tung ra. Một buổi chiều nọ, sau khi vô tư trò chuyện phóng khoáng suốt hai tiếng đồng hồ với một nữ sinh mà tôi sẽ chẳng bao giờ biết đó là ai, tôi đột nhiên phát hiện ra cái gọi là "gõ mù" vậy mà tôi đã tự học thành tài từ lúc nào không hay! Trong khoảng thời gian sau đó, rất nhiều người ngưỡng mộ tôi đánh máy quá nhanh, thế là tôi tiện tay bỏ ra chừng 20 phút, đổi cài đặt "nhập liệu toàn bính" mặc định ban đầu thành "nhập liệu song bính"; sau đó vẫn cảm thấy chưa đủ, thế là lại chọn thêm cài đặt "âm đớt miền Nam" (đương nhiên, điều này cũng có tác dụng phụ của nó, hơn 10 năm sau, tôi đột nhiên phát hiện ra bản thân từ lâu đã không thể phân biệt được âm mặt lưỡi và âm uốn lưỡi nữa rồi...).

Đây là lần đầu tiên tôi nhận thức được rằng "có những thứ cho dù là kiến thức thông thường cũng cần phải tự mình trải qua rồi mới có thể lĩnh hội được". Đương nhiên, nhiều năm sau đó, hướng đi mà tôi vẫn luôn nỗ lực đấu tranh chính là hướng khác — làm thế nào để vận dụng sức mạnh tâm trí, ngay cả khi chưa có cơ hội tự mình trải nghiệm, chỉ dựa vào tâm trí thôi cũng có thể lĩnh hội sâu sắc như thể đã từng trải qua thực tế? (Ở những bài viết sau, tôi sẽ giải thích chi tiết về việc làm thế nào để thoát khỏi sự hạn chế của kinh nghiệm. Xem chi tiết tại mục 4.b: Thoát khỏi sự hạn chế của kinh nghiệm).

Chỉ khi sở hữu tốc độ đánh máy có một không hai thì mới biết đánh máy nhanh có lợi ích lớn nhường nào. Tôi đột nhiên phát hiện ra mình không còn ghét việc ghi chép khi đọc sách nữa, bởi vì gõ ra bao nhiêu chữ trên bàn phím so với việc dùng giấy bút thì nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Tôi bắt đầu ghi lại những cảm nhận thành từng đoạn dài, thậm chí có đôi khi dứt khoát chép lại từng đoạn nguyên văn — đương nhiên, nếu thứ đọc là văn bản điện tử thì lại càng tuyệt vời hơn, dứt khoát copy paste, tiết kiệm khối thời gian! Chỉ độ hai ba tháng trời, tôi đã sở hữu một lượng tài liệu văn bản lên tới hơn 100M. Trước kia, trong những nỗi phiền muộn khi đọc sách có một nỗi niềm thế này: Tôi rõ ràng đã từng đọc qua một đoạn văn có liên quan đến việc này, thế nhưng, nó nằm ở đâu cơ chứ? Lúc tìm mãi không ra, tức đến mức chỉ muốn chửi thề. Mà văn bản điện tử ngoài việc chỉnh sửa thuận tiện ra, còn sở hữu chức năng tìm kiếm vô cùng mạnh mẽ mà văn bản bản in không thể nào đạt được. Có được chức năng tìm kiếm như thế rồi thì sẽ rất khó gặp lại cái tình huống khiến người ta tức đến ngứa ngáy lòng bàn tay ấy nữa.

Khi thực sự lĩnh hội được việc ghi chép khi đọc sách, thậm chí là ghi chép một lượng lớn khi đọc sách có lợi ích lớn nhường nào, trong niềm kinh ngạc, tôi vậy mà lại bị bản thân dọa cho toát mồ hôi lạnh. Tôi đột nhiên hiểu ra trước kia mình từ chối việc luyện tập gõ mù hoang đường đến nhường nào. Mà vào lúc đó, cho dù không có sự kích thích của người khác phái, thì nhiều nhất cũng chỉ mất một tuần là có thể giải quyết xong xuôi, vậy mà tôi lại chỉ vì lười biếng mà cự tuyệt việc học tập và luyện tập. Nếu như, ý niệm này khiến tôi nổi hết da gà da cóc, thì giả sử 5 năm trước, tôi bỏ ra một tuần để học gõ mù, vậy thì tôi có thể có thêm bao nhiêu ghi chép khi đọc sách, tích lũy thêm bao nhiêu câu chữ cơ chứ? — huống hồ là gần 15 năm trước, tôi đã có cơ hội, và hoàn toàn có khả năng học gõ mù. Chúa ơi, tôi đã lãng phí bao nhiêu thời gian cơ chứ? Không dám nghĩ tiếp nữa.

Tôi lẩm bẩm với chính mình rất lâu: "Chúa ơi, tôi đã lãng phí bao nhiêu thời gian cơ chứ?!" Mắt tôi chằm chằm nhìn vào biểu tượng thư mục chứa 100M tài liệu văn bản trong máy tính mà ngẩn người, nhưng trong lòng từ lâu đã hận không thể đấm ngực dậm chân. Tôi sẽ không bao giờ quên sự rợn ngợp ở khoảnh khắc đó, hoàn toàn là cảm giác giống như rơi xuống vực thẳm trong ác mộng rồi đột nhiên giật mình tỉnh giấc. Chỉ nói sự hoang đường trong quá khứ là do lười biếng và non nớt, thì quả là quá đơn giản hóa vấn đề. Thực ra, là năng lực tâm trí của tôi chưa đủ cường đại, mới dẫn đến việc tôi hoàn toàn không nhận thức được bản thân chẳng qua chỉ là lười biếng mà thôi — thế mà lại còn ra điều hùng hồn lý lẽ, đắc ý vênh váo. Thật đáng sợ! Ngày hôm ấy, có một câu nói tôi tự nhủ với bản thân mà không bao giờ quên nữa: "Tâm trí kém cỏi thật đáng sợ..."

Tôi nhớ trước kia thầy giáo từng giảng rằng câu nói "Ngô nhật tam tỉnh ngô thân" (Mỗi ngày ta tự kiểm điểm bản thân ba lần) của Tăng Tử có hai cách giải thích, cách thứ nhất là mỗi ngày tôi tự kiểm điểm lại bản thân ba (nhiều) lần; cách thứ hai là mỗi ngày tôi dùng ba việc sau đây để tự kiểm điểm bản thân; và căn cứ vào ngữ cảnh, có vẻ như cách giải thích thứ hai hợp lý hơn. Thế nhưng, sự ngộ ra sau lần bị cái ý thức tự mình làm cho sáng tỏ dọa cho sợ hãi đó của tôi là, mặc kệ mỗi ngày rốt cuộc là "kiểm điểm ba lần", hay là "liệt kê ba việc để kiểm điểm", đều không quan trọng; điều quan trọng là, ngày nào ông ấy cũng đang "kiểm điểm" — với tư cách là một con người theo đúng nghĩa đen, hình như chẳng có gì quan trọng hơn điều này nữa.

(Sáu) Tiểu kết

Những ví dụ vừa rồi có thể cho chúng ta thấy rõ sự khác biệt về sức mạnh tâm trí giữa mỗi người với nhau có thể lớn đến mức khiến người ta chấn động đến nhường nào. Điều càng khiến người ta hoảng sợ hơn nữa là, sự khác biệt này quá ư thầm kín — bởi vì sự khác biệt này hoàn toàn không phải là kiểu khác biệt hiển hiện rành rành như tướng mạo, vóc dáng hay tài sản. Cho nên, sự khác biệt này hoặc là sẽ bị phớt lờ hoàn toàn, hoặc là sẽ bị cự tuyệt thừa nhận dưới muôn hình vạn trạng.

Thực tế là, không có gì quan trọng hơn việc phát hiện, bồi dưỡng, nâng niu, điều chỉnh sức mạnh tâm trí của chính mình. Một khi tâm trí của chúng ta xuất hiện vấn đề, chúng ta sẽ vì hiểu lầm sai lệch mà đưa ra phán đoán sai lầm, do đó thời gian lãng phí thường không chỉ không thể đo đếm được, mà điều đáng sợ hơn là, sự sai lầm và lãng phí này thậm chí có thể căn cứ vào đâu để mà hay biết.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.