Lấy Thời Gian Làm Bạn

Lượt đọc: 375 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
3.a Nhận Thức Chính Xác Về Thời Gian

❊ ❊ ❊

Chỉ khi trở thành bạn với thời gian, chúng ta mới thực sự biết được sự quý giá và kỳ diệu của nó. Trong suốt khoảng thời gian tôi không hề hay biết, tôi thậm chí còn biến nó thành kẻ thù của chính mình từ lúc nào không hay. Đấu tranh suốt bao nhiêu năm, tôi cứ ngỡ mình đang tranh đấu với thế giới này. Cho đến một ngày nọ, tôi bỗng nhận ra bản thân giống như hiệp sĩ Don Quixote trong tác phẩm của Miguel de Cervantes. Don Quixote mang một thân phận có gắn mác - "hiệp sĩ", thế nên ông có và kiên định giữ gìn "tinh thần hiệp sĩ" sao cho xứng đáng với thân phận ấy. Cối xay gió là đối tượng kháng cự của ông, nhưng dù thế nào đi nữa, ông cũng không hề biết rằng kẻ thù thực sự của mình lại chính là "gió" vô hình kia, cùng với "bộ não của chính mình" - thứ đáng lẽ phải thuộc về ông, nhưng hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát và ngược lại đã trở thành chủ nhân của ông.

Cũng như bao người khác, từ nhỏ tôi luôn tự cho mình là phi phàm, tất nhiên tôi cũng từng tự dán lên mình đủ loại nhãn mác. Tôi tôn sùng sự công bằng, hướng tới sự tự do, khao khát sự bình đẳng và mơ ước về niềm hy vọng. Trong một khoảng thời gian khá dài, tôi cũng giống như đại đa số mọi người, nhưng những gì tôi nhìn thấy lại là sự bất công, những gì tôi cảm nhận được là gông cùm, những gì tôi trải nghiệm là sự bất bình đẳng, và thứ dần dần biến mất cạn kiệt chính là hy vọng. Giờ đây, tôi đoán rằng tất cả mọi người chắc chắn đều phải trải qua một giai đoạn như thế, chỉ là rất ít người có thể vượt qua giai đoạn này. Có lần, tôi nói trước lớp học có mấy trăm người rằng: "Rất nhiều người từng vô thức nảy sinh ý định tự tử. Ai đã từng có ý định tự tử, dù chỉ trong khoảnh khắc thôi, phiền các bạn hãy thành thật giơ tay." - Hầu như không ai là không giơ tay. Sau đó, tôi nói: "Hãy tin tôi, bạn không hề cô độc."

Khoảnh khắc ngày hôm ấy phát hiện ra bản thân hóa ra chỉ là một Don Quixote khác, cảm giác thực sự vô cùng kỳ quái: Cảm giác tro tàn nguội lạnh bao trùm đồng thời lại có thể trải nghiệm được cảm giác tái sinh trong ngọn lửa rực cháy. Những cảm nhận xuất phát trực tiếp từ giác quan rất dễ chia sẻ với người khác, thế nhưng những trải nghiệm về mặt tư duy thường rất khó diễn đạt bằng thứ ngôn ngữ vốn đã có nhiều khiếm khuyết. Tuy nhiên, tôi nghĩ chắc hẳn có rất nhiều người từng có trải nghiệm giống tôi.

Tái sinh không có nghĩa là lột xác ngay trong chớp mắt. Một đứa trẻ mang ý thức của người trưởng thành sẽ có nhiều niềm vui hơn nhưng đồng thời cũng gánh chịu những nỗi đau lớn hơn và nhiều hơn tương đối. Lúc đó, tôi vẫn chưa biết rằng mình có cơ hội kết bạn với thời gian, mà chỉ lờ mờ hiểu rằng, không thể lãng phí thời gian được nữa. Đương nhiên, giờ đây tôi không còn cho rằng mình có khả năng lãng phí thời gian, cũng giống như việc tôi là một con người nên chẳng có mấy khả năng quản lý thời gian vậy. Cùng lắm, tôi có thể vì trốn tránh một số trách nhiệm mà phản bội thời gian - nhưng điều đó thật là tội lỗi biết bao! Một người bạn sau khi đọc tiểu thuyết "Đời nhẹ khôn kham" của Milan Kundera đã đúc kết rằng: trốn tránh trách nhiệm sẽ mang lại sự nhẹ nhõm, nhưng đó lại chính là "đời nhẹ khôn kham"!

Không ai là không hiểu rõ bạn bè của mình. Cái gọi là "bạn thân thực sự", chắc chắn là, và chỉ có thể là, những người cuối cùng được chứng minh là ít ỏi mà chúng ta thực sự thấu hiểu. Đã là đạo lý tương tự, nếu có cơ hội kết bạn với thời gian, lại thực sự có nguyện vọng làm bạn với thời gian, thì có lý do gì mà không kiên nhẫn tìm hiểu mọi khía cạnh về thời gian chứ?

Ai cũng có vận may của riêng mình. Tôi cũng vậy. Một trong những vận may của tôi là vào một ngày nào đó cách đây khoảng năm năm, khi đang lướt web, tôi tình cờ bắt gặp một cuốn sách có tựa đề "Thời gian thông thái", tác giả là Daniil Granin, xuất bản lần đầu năm 1974. Tác phẩm được định nghĩa là một cuốn tiểu thuyết tư liệu dựa trên người thật việc thật này kể về việc một nhà côn trùng học Liên Xô cũ, Aleksandr Aleksandrovich Lyubishchev, đã đạt được những thành tựu kinhع ngạc trong đời nhờ vào cái gọi là "phương pháp thống kê thời gian" do ông tự sáng tạo ra như thế nào.

Tất cả mọi người, kể cả những người thân cận với Aleksandr Aleksandrovich Lyubishchev, không ai ngờ rằng di sản ông để lại lại lớn đến vậy.

Sinh thời, ông đã xuất bản khoảng bảy mươi công trình học thuật. Trong đó có các tác phẩm kinh điển về phương sai, phân loại sinh học và côn trùng học; những tác phẩm này được dịch và xuất bản rộng rãi ở nước ngoài. Tổng cộng ông viết hơn năm trăm ấn trang cho các loại bài viết và chuyên khảo khác nhau. Năm trăm ấn trang tương đương với mười hai nghìn năm trăm trang bản đánh máy. Ngay cả đối với một nhà văn chuyên nghiệp, đây cũng là một con số khổng lồ.

Trong lịch sử khoa học, Euler, Gauss, Helmholtz, Mendeleev đều từng để lại những di sản to lớn. Đối với sự sản lượng dồi dào này, tôi luôn cảm thấy khó hiểu. Điểm này rất khó giải thích, nhưng cũng rất tự nhiên - thời cổ đại, người ta viết nhiều hơn. Còn đối với các học giả ngày nay, toàn tập nhiều tập là một hiện tượng hiếm hoi, thậm chí kỳ lạ. Ngay cả các nhà văn dường như cũng viết ít hơn trước.

Di sản của Lyubishchev bao gồm nhiều phần: có các tác phẩm bàn về phân loại bọ nhảy, lịch sử khoa học, nông nghiệp, di truyền học, bảo vệ thực vật, triết học, côn trùng học, động vật học, thuyết tiến hóa, chủ nghĩa vô thần. Ngoài ra, ông còn viết hồi ký, tưởng nhớ nhiều nhà khoa học, đề cập đến các giai đoạn khác nhau trong cuộc đời ông và Đại học Perm…

Ông giảng bài, làm chủ nhiệm bộ môn của trường đại học kiêm trưởng phòng của một viện nghiên cứu, lại thường xuyên đi khảo sát khắp nơi; những năm 1930, ông đã đi khắp phần thuộc châu Âu của nước Nga, đến nhiều nông trang tập thể để nghiên cứu thực tế về côn trùng gây hại cho cây ăn quả, sâu hại ngô, chuột sóc... Vào thời gian biểu gọi là rảnh rỗi, để "nghỉ ngơi", ông nghiên cứu về phân loại bọ nhảy. Riêng hạng mục này thôi, khối lượng công việc cũng đã vô cùng đáng kể: tính đến năm 1955, Lyubishchev đã thu thập được ba mươi lăm tiêu bản bọ nhảy. Tổng cộng là mười ba nghìn con. Trong đó có năm nghìn con bọ nhảy đực được làm tiêu bản lát cắt cơ quan. Tổng cộng có ba trăm loài. Tất cả những con bọ nhảy này đều phải giám định, đo đạc, làm lát cắt và chế tạo tiêu bản. Tài liệu ông thu thập được nhiều gấp năm lần Viện Động vật học. Về việc phân loại chi bọ nhảy, ông đã nghiên cứu cả đời. Điều này đòi hỏi tài năng đào sâu nghiên cứu đặc biệt, đòi hỏi sự thấu hiểu sâu sắc đối với công việc ấy, thấu hiểu giá trị cũng như sự mới lạ vô tận của nó. Khi có người hỏi nhà mô học nổi tiếng Nikolay Aleksandrovich Névmyvaka rằng làm thế nào ông có thể dùng cả đời để nghiên cứu cấu trúc của loài giun, ông đã rất ngạc nhiên: "Giun thì dài như thế, mà đời người lại ngắn ngủi làm sao!"

Đây là một cuốn sách rất mỏng, thế nên tôi chỉ đọc chưa đầy một tiếng đồng hồ là xong. Gấp sách lại chỉ biết thở dài thườn thượt. Đối với một người bình thường như tôi, cảnh giới của bậc đại sư ấy chính là cái gọi là xa vời không thể với tới, càng ngước nhìn càng thấy cao, càng trông theo càng thấy khó, càng đào sâu càng không thể đạt tới. Biết thì dễ, làm mới khó.

Nhiều năm về trước, khoảng độ tuổi 20, chẳng nhớ vì đọc cuốn sách nào của Lý Ngạo mà thấy phương pháp ghi chép nhật ký của ông có phần hợp lý, thế nên tôi bắt đầu học theo cách làm "ghi chép sự kiện" (event log) hàng ngày. Ngoài những sự kiện bản thân từng trải qua ra, tuyệt đối không ghi gì khác, cố gắng không ghi cảm tưởng, không ghi cảm nhận, chỉ ghi lại chính bản thân sự kiện. Ví dụ như,

Ngày 20 tháng 12 năm 1995, thành phố Diên Cát

1. Chủ trì hội nghị đại lý.

2. Nhận tiền thưởng tháng trước tổng cộng xxxxx nhân dân tệ.

3. Lý Côn mời tôi ăn cơm, tính ra đã bốn tháng không gặp.

---❊ ❖ ❊---

Ngày 10 tháng 5 năm 1996, thành phố Cát Lâm

0. Suốt một tuần liên tục, chẳng làm việc chính đáng nào, chỉ đọc mấy cuốn tiểu thuyết nhàm chán.

Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn duy trì thói quen này và thu về lợi ích vô tận nhờ nó. Thực ra, mỗi ngày chỉ tốn khoảng 10 phút. Sau đó, để tiết kiệm thời gian hơn nữa, tôi dứt khoát xỏ một sợi dây vào cuốn sổ này rồi treo lên bức tường đối diện với bồn cầu trong nhà vệ sinh, mỗi tối trước khi đi ngủ ngồi trên bồn cầu là tiện tay viết xong luôn. Cuốn sổ nhật ký đơn giản như vậy lại đem lại những lợi ích vô cùng to lớn. Cứ qua mỗi năm, tôi đều biết rõ năm ngoái mình đã làm những gì, chỉ riêng điểm này thôi đã vô cùng quý giá rồi. Sau tuổi 30, tôi mới cảm thấy những việc thực sự có ý nghĩa mà mình làm bắt đầu nhiều lên từ từ. Ví dụ như, đây là những ghi chép sự kiện về cuốn sách thứ hai mà tôi xuất bản được tổng hợp lại với nhau:

Ngày 12 tháng 9 năm 2004, thành phố Bắc Kinh

1. Bản thảo hoàn thiện "Toefl 6 phân tác văn" giao cho biên tập viên phụ trách Đậu Trung Xuyên.

---❊ ❖ ❊---

Ngày 9 tháng 11 năm 2005, thành phố Thành Đô

1. Nhận bưu phẩm của Đậu Trung Xuyên, hỗ trợ sửa đổi ý kiến thẩm định lần ba của "Toefl 6 phân tác văn".

Ngày 27 tháng 1 năm 2006, thành phố Bắc Kinh

1. Nhận bưu phẩm của Từ Yến Thanh, "Toefl 6 phân tác văn", hai mươi cuốn.

Ngày 29 tháng 5 năm 2006, thành phố Bắc Kinh

1. Nộp bản thảo sửa đổi lần hai của cuốn sách viết văn TOEFL, đổi tên thành "ToEFL iBT cao phân tác văn".

---❊ ❖ ❊---

Ngày 3 tháng 8 năm 2006, thành phố Bắc Kinh

1. Nhận bưu phẩm của Từ Yến Thanh, "ToEFL iBT cao phân tác văn" bản sửa đổi lần hai, mười cuốn.

Ngày 16 tháng 10 năm 2007, thành phố Bắc Kinh

1. Nhận bưu phẩm của Mã Ninh, "ToEFL iBT cao phân tác văn" bản sửa đổi lần ba, lần in thứ bảy, mười cuốn.

Thế nhưng, một người có thói quen như tôi, sau khi đọc xong "Thời gian thông thái", lại chỉ bị dọa cho sợ hãi trước cảnh giới đại sư của Lyubishchev mà thôi. Khoảng hai năm sau, khi đọc lại lần nữa, tôi ngạc nhiên phát hiện ra: "Ái chà? Mình thật ngốc nghếch, đáng lẽ ra phải hiểu điều này từ sớm rồi chứ!"

Nhật ký của Lyubishchev chính là "nhật ký sự kiện - thời gian" (event-time log). Phương pháp của ông cao cấp hơn phương pháp của Lý Ngạo rất nhiều. Ghi chép sự kiện của Lý Ngạo thường chỉ có thể ghi lại tên của sự kiện, đó là một loại ghi chép dựa trên kết quả; trong khi "nhật ký sự kiện - thời gian" của Lyubishchev lại là một loại ghi chép dựa trên quá trình. Điểm khác biệt tinh tế ở đây là, ghi chép dựa trên quá trình chỉ có thể chi tiết và tỉ mỉ hơn ghi chép dựa trên kết quả.

Dưới đây là mẫu nhật ký của Lyubishchev trích từ "Thời gian thông thái":

Ulyanovsk. Ngày 7 tháng 4 năm 1964.

Côn trùng học phân loại (vẽ hai bức tranh về loài sâu đo vô danh) - ba tiếng mười lăm phút.

Giám định sâu đo - hai mươi phút.

Công việc bổ sung: Viết thư cho Slava - hai tiếng bốn mươi lăm phút.

Công việc xã hội: Họp tổ bảo vệ thực vật - hai tiếng hai mươi lăm phút.

Nghỉ ngơi: Viết thư cho Igor - mười phút;

Báo Chân lý Ulyanovsk - mười phút;

Truyện ngắn Sevastopol của Leo Tolstoy - một tiếng hai mươi lăm phút.

Ulyanovsk. Ngày 8 tháng 4 năm 1964.

Côn trùng học phân loại: Giám định sâu đo, hoàn thành - hai tiếng hai mươi phút.

Bắt đầu viết báo cáo về sâu đo - một tiếng năm phút.

Công việc bổ sung: Viết thư cho Davidova và Briyakher, sáu trang - ba tiếng hai mươi phút.

Đi lại trên đường - ba mươi phút.

Nghỉ ngơi - Cạo râu. Báo Chân lý Ulyanovsk - mười lăm phút.

Báo Izvestia - mười phút.

Báo Văn nghệ - hai mươi phút.

Cuốn tiểu thuyết Ma cà rồng của A. Tolstoy, sáu mươi sáu trang - một tiếng ba mươi phút.

Ghi chép dựa trên quá trình không chỉ chi tiết hơn, mà còn có một ưu điểm lớn khác - khi gặp kết quả không tốt, sẽ dễ dàng tìm ra nguyên nhân hơn. Sau khi suy ngẫm rõ ràng sự khác biệt giữa hai loại ghi chép "dựa trên quá trình" và "dựa trên kết quả", tôi bắt đầu thử nghiệm thêm thời gian vào sau mỗi sự kiện mà mình ghi lại.

Chưa đầy hai tuần sau, tôi lập tức cảm nhận được một ưu điểm lớn khác của phương pháp ghi chép mới này: nó sẽ khiến cảm giác về thời gian của bạn ngày càng trở nên chính xác hơn. Lúc trước chúng ta từng bàn về cảm giác chung của mọi người rằng "thời gian trôi ngày càng nhanh", và lý do vì sao ai cũng có cảm giác như vậy. Mà cảm giác ấy sẽ khiến chúng ta sinh ra rất nhiều sự lo lắng không cần thiết. Bản thân sự lo lắng không mang lại bất kỳ sự giúp đỡ nào, mà chỉ đem đến những ảnh hưởng tiêu cực. Trải nghiệm của tôi là, việc ghi chép "nhật ký sự kiện - thời gian" dựa trên quá trình này có thể điều chỉnh cảm giác của tôi đối với thời gian, khi ước lượng bất kỳ khối lượng công việc nào cũng đều dễ dàng xác định được "mục tiêu thực tế khả thi thực sự" hơn. Và chính vì thế nên hầu như luôn có thể đạt được mục tiêu, do đó, cơ bản có thể coi là đã "chiến thắng sự lo lắng".

Khi đọc "Thời gian thông thái" đến lần thứ ba, tôi mới thực sự chú ý đến đoạn văn này:

Lyubishchev chắc chắn đã hình thành một thứ cảm giác thời gian đặc biệt. Chiếc đồng hồ sinh học đang tích tắc trôi trong sâu thẳm cơ thể chúng ta, ở con người ông đã trở thành một cơ quan cảm giác kiêm tri giác. Căn cứ để tôi đưa ra phỏng đoán này là: Tôi đã gặp ông hai lần, trong nhật ký của ông đều có ghi chép lại, thời gian được nhớ vô cùng chính xác — "một tiếng ba mươi lăm phút", "một tiếng năm mươi phút"; thế nhưng lúc đó đương nhiên ông không hề nhìn đồng hồ. Tôi cùng đi dạo với ông, thong thả không vội vã, tôi đi cùng để phụ họa cho ông; ông nhờ vào một sự chú tập bên trong để cảm nhận được kim đồng hồ đang dịch chuyển trên mặt số - đối với ông, dòng chảy cuồn cuộn của thời gian là thứ có thể nhìn thấy và sờ thấy được, ông dường như đặt mình vào trong dòng chảy ấy, cảm nhận được ánh sáng đang trôi đi một cách lạnh lẽo.

Những người như Lyubishchev mới chính là bạn của thời gian. Họ thấu hiểu thời gian, thông qua quá trình rèn luyện có chủ ý trong thời gian dài, thậm chí chẳng cần đồng hồ cũng có thể cảm nhận được mọi hành động của thời gian - đương nhiên, hành động của thời gian chỉ có một, đó là cứ thế tự mình trôi đi.

Đó chính là lý do vì sao trong phần "Lời nói đầu", tôi từng viết một đoạn văn thế này:

Tôi có một người bạn tên là Thời Gian. Cô ấy quả thực có thể coi là thanh mai trúc mã với tôi, lặng lẽ đồng hành suốt hơn hai mươi năm trời thì tôi mới bắt đầu thực sự quen biết cô ấy. Vốn dĩ cô ấy không có khuôn mặt, nhưng vì tôi luôn dùng con chữ để chụp ảnh cho cô ấy, cho nên cô ấy mới có thể thường xuyên ở bên cạnh tôi. Thời gian vốn dĩ vô tình, nhưng tôi lại có thể coi cô ấy như bạn bè, bởi vì cô ấy từng làm cho tôi hiểu ra, và sau này cũng luôn chứng minh rằng, bất kể làm việc gì, chỉ cần tôi bỏ ra sự kiên nhẫn, cô ấy sẽ đồng hành cùng tôi hoặc thậm chí giúp tôi chờ đợi cho đến khi có kết quả, và chưa từng làm tôi thất vọng khi giao phó lại trọn vẹn kết quả ấy. Chính vì có thời gian làm bạn, tôi mới có thể chỉ nhờ vào năng lực tư duy mà có cơ hội đạt được sự giải thoát.

Đã thế việc "quản lý thời gian" là điều bất khả thi, vậy giải pháp duy nhất chính là, trăm phương ngàn kế để thấu hiểu bản thân thật sự, thấu hiểu thời gian thật sự, nhận thức thời gian một cách chính xác; rồi sau đó lại tìm mọi cách để khiến bản thân cùng với hành vi của mình "ăn khớp" với thời gian, đó chính là cách nói của tôi - "Kết bạn với thời gian".

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.