Những người lười ghi chép thường là những người thông minh. Chính vì thông minh, họ nghĩ trí nhớ của mình rất tốt, hoàn toàn nghe hiểu hết, nên không cần thiết phải ghi chép lại. Đúng như câu "thông minh quá lại bị cái thông minh hại". Những người "thông minh" này sẽ không nghe lời khuyên, bởi họ không thể biết mình sẽ đánh mất những gì vì không ghi chép. Một khi đã rơi vào cảnh "không biết là mình không biết", thì đã không còn cách nào thoát ra được.
Trước hết, đừng tin vào trí nhớ của bản thân. Chúng ta thường thấy những nhân vật có trí nhớ siêu phàm trong phim ảnh, có người có thể đọc thuộc lòng từng đoạn dài nội dung trong Kinh Thánh, ví dụ như Samuel L. Jackson trong Pulp Fiction; có người có thể đếm ngay lập tức số lượng tăm rơi trên đất mà không bao giờ quên, ví dụ như Dustin Hoffman trong Rain Man. Những sự hư cấu nghệ thuật như vậy khiến nhiều người ngây thơ tưởng rằng thực sự có rất nhiều người đạt đến cảnh giới kỳ diệu đó, thậm chí còn cho rằng mình cũng là người, chắc cũng chẳng kém hơn bao nhiêu...
Chuyện này phải cảm ơn cha tôi, khi tôi còn ở độ tuổi thiếu niên, ông đã giúp tôi hiểu "trí nhớ siêu phàm" rốt cuộc là chuyện gì. Cha tôi chính là người có trí nhớ siêu phàm. Ông là người biết dẫn kinh điển hay nhất mà tôi từng gặp, lần nào cũng có thể khiến cả hội trường kinh ngạc, mà ông luôn tỏ ra nhẹ nhàng, bình thản. Cuối cùng một ngày nọ, khi tôi muốn trích dẫn một câu văn tinh tế từ cuốn sách vừa đọc xong để chứng minh quan điểm của mình, tôi đột nhiên bị chập mạch, câu nói chưa nói được một nửa đã bị khựng lại, nửa còn lại giống như tiếng trung tiện vừa đánh ra, không nhìn thấy không sờ được, chỉ khiến nửa câu trước cũng hôi thối như tiếng trung tiện đó vậy.
Sự bối rối của tôi làm cha buồn cười. Ông suy nghĩ một chút rồi bảo tôi, đừng căng thẳng, đi tìm cuốn sách đó, lật đến câu đó mà xem. Tôi chắc chắn là rất ngượng ngùng, nhưng vẫn làm theo lời ông. Khi tôi quay lại phòng khách, cha đưa cho tôi một cuốn sổ tay dày cộp, nói: "Mở ra xem đi". Đây là cuốn sổ đã ghi chép đầy ắp từ lâu, và đã bị lật sờn rách cả rồi. Mở ra xem, bên trong mỗi trang đều là các loại điển cố. Điều khiến tôi kinh ngạc là, dưới mỗi điển cố đều được đánh dấu ngày tháng — đó là ngày ông dùng điển cố này trong những cuộc trò chuyện tưởng chừng như tùy hứng. Tất nhiên, ngoài ngày tháng ra, còn có rất nhiều ghi chú trông có vẻ nguệch ngoạc nhưng lại đầy đủ thông tin, ví dụ như điển cố, câu văn, chuyện thú vị, giai thoại, trò đùa này có thể minh họa cho vấn đề gì, dùng vào chỗ nào... Câu nói đó của cha, tôi mãi mãi ghi nhớ — "Học cái gì thì phải học cho tử tế, không thể chỉ học cái vỏ mà không học cái cốt lõi."
Tin tôi đi, rất ít người chỉ nhờ vào năng lực bẩm sinh mà có được trí nhớ "kỳ diệu". Đừng quên, "quên" là cơ chế tự bảo vệ của chúng ta. Chúng ta phải nỗ lực thường xuyên sắp xếp những thông tin đã nạp vào não bộ, cố gắng làm cho chúng được sắp xếp một cách có trật tự — phương pháp cơ bản nhất chính là ghi chép. Nếu chúng ta quên ghi chép, những thông tin đó cuối cùng sẽ chuyển thành "tiềm thức" hỗn loạn, khó mà trực tiếp truy xuất ra được. "Ái chà, sao nghĩ mãi không ra nhỉ?" — là trải nghiệm của bất cứ ai, bản thân điều này đã nói lên vấn đề rồi.
Nếu bạn đã từng gặp những người có "trí nhớ siêu phàm" đó, hãy tin tôi, có lẽ họ chắc chắn đã dùng một phương pháp nào đó thuộc về riêng họ, đổ vào đó rất nhiều sự kiên nhẫn mới có thể làm được. Chỉ có một điều chắc chắn, muốn làm được mà không tốn chút sức lực nào thì chắc chắn là nằm mơ. Tôi cũng tin rằng trên thế giới này chắc chắn có người bẩm sinh đã làm được, chỉ là tôi không biết người đó là ai mà thôi, nhưng có một điều tôi biết chắc chắn, người đó chắc chắn không phải là tôi. Trong những dòng văn trước, từng nhắc đến vị thương nhân Dallas, Roger Horchow, người nhớ được 1600 cái tên và thông tin liên quan trong cuốn The Tipping Point, nếu không dùng phương pháp và sự kiên nhẫn nhất định, làm sao có thể làm được chứ?
Ngoài ra, ghi chép không chỉ là vì lúc đó "không nghe hiểu" nên mới ghi lại để sau này tiêu hóa. Bất kỳ ai khi học tập đều sẽ phát hiện, quá trình học tập của chúng ta rất giống với quá trình "nhai lại" của loài bò. Rất nhiều khi chúng ta hoàn toàn không thể hiểu ngay được mọi mặt của một điểm kiến thức, mà phải sau một khoảng thời gian, mới phát hiện ra trước kia mình chưa hoàn toàn hiểu về nó. Cho dù chỉ là một câu nói bình thường nhất cũng có thể như vậy — tôi hình như đã từng nhắc đến, tôi đã mất rất nhiều năm mới thực sự thấm thía ý nghĩa sâu xa của câu "Một mẩu bút chì cùn hơn trí nhớ tốt". Còn những lúc khác, chúng ta sẽ phát hiện ra sau một thời gian dài, hiểu biết trước kia hoàn toàn là râu ông nọ cắm cằm bà kia, hoặc là hiểu chẳng đâu vào đâu — dù sao thì thế nào cũng không đúng. Gặp những lúc như vậy, lợi ích của việc ghi chép là điều hiển nhiên.
Michael Hyatt, CEO của nhà xuất bản Thomas Nelson cho rằng, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, dù là nghe giảng, tham gia hội nghị, hay là tiến hành thảo luận, ghi chép đều ít nhất có mấy lợi ích sau đây:
1. Có thể giữ cho bản thân luôn trong trạng thái tham gia.
2. Cung cấp một cơ chế hoàn chỉnh để nắm bắt cảm hứng, thắc mắc.
3. Có thể dùng để giao tiếp, thảo luận thông tin chính xác với những người tham gia khác.
Ông sử dụng phương pháp dưới đây để chia trang giấy thành các khu vực khác nhau:
* Khu vực ghi chép: Ghi lại bài diễn thuyết một cách đầy đủ và toàn diện nhất có thể.
* Cột gợi ý: Khi bạn ghi chép, hãy để cột gợi ý trống. Sau khi diễn thuyết xong, hãy đơn giản hóa ghi chép của bạn thành những gợi ý ngắn gọn để phục vụ cho việc ghi nhớ, ôn tập và tiêu hóa (suy ngẫm) sau này.
* Tóm tắt: Dùng một hoặc hai câu để tổng kết lại mỗi trang ghi chép của bạn.
Khi ghi chép, có thể nhờ vào một số ký hiệu để đơn giản hóa việc viết, ví dụ như:
* " " (ngoặc vuông) đánh dấu những việc cần làm.
* ( ) (ngoặc tròn) đánh dấu những việc giao cho người khác.
* * (dấu sao) đánh dấu những việc quan trọng.
* ? (dấu hỏi) đánh dấu những việc cần nghiên cứu hoặc hỏi han ở bước tiếp theo.
Cá nhân tôi thường dùng một số ký hiệu logic:
* ->, dùng để biểu thị nhân quả, hoặc thứ tự.
* <, ≤, ≥, =, ≈, ≠, có thể dùng để biểu thị các mối quan hệ so sánh khác nhau.
* :, —, có thể dùng để biểu thị ví dụ.
* , (dấu phẩy), có thể dùng để biểu thị phân loại hoặc liệt kê.
Thực tế, rất nhiều khi, ghi chép có thể là bài tập bắt buộc phải bổ sung sau khi sự kiện đã xảy ra. Qua thực tiễn, tôi có thành kiến với hầu hết các sản phẩm điện tử như PDA, điện thoại thông minh, cho rằng chúng không chỉ vô dụng mà còn gây phiền phức. Nhưng có một loại sản phẩm điện tử là ngoại lệ, đó chính là "máy ghi âm". Máy ghi âm ngày nay đã đạt đến mức độ vô cùng tinh xảo và thiết thực, khi đi tham gia hội nghị hoặc nghe diễn thuyết, máy ghi âm thực sự là món đồ tốt — có thể dùng để thong dong sắp xếp lại những ghi chép rõ ràng.
Hãy nghe lời khuyên, bắt đầu từ hôm nay hãy tập thói quen ghi chép mọi lúc mọi nơi đi. Tin tôi đi, giấy và bút mộc mạc nhất chính là công cụ hiệu quả nhất. Chỉ sau khi ghi chép trở thành thói quen lâu dài, bạn mới thực sự cảm nhận được lợi ích của việc này. Còn những kẻ tự cho mình là thông minh không làm như vậy, sẽ chỉ vì chưa bao giờ cảm nhận được lợi ích đó mà "không oán không hối".