Là một con người, trải nghiệm kinh ngạc nhất có thể gặp phải trong cuộc đời này không gì bằng việc phát hiện ra một hiện tượng kỳ diệu như thế này: chúng ta vậy mà có thể dùng đại não của mình để điều khiển đại não của mình.
Chúng ta có thể dùng búa để đóng đinh. Thế nhưng, chúng ta lại không thể dùng búa để nện búa, cũng không thể dùng đinh để đóng đinh. Mối quan hệ giữa đại não và tư duy phức tạp hơn mối quan hệ giữa búa và đinh rất nhiều. Chúng ta dùng đại não của mình để tiến hành tư duy, thế nhưng cách thức và kết quả tư duy của chúng ta thường chịu ảnh hưởng bởi cách thức và kết quả của lần tư duy trước đó, đồng thời cũng sẽ ảnh hưởng đến cách thức và kết quả của bước tư duy tiếp theo.
Có thể dùng một câu để minh họa tư duy của chúng ta có thể phức tạp đến mức độ nào, đồng thời cũng minh họa ngôn ngữ chữ cái có những lúc bị hạn chế đến mức độ nào —— "Chúng ta thậm chí có thể suy ngẫm xem cách thức tư duy và kết quả tư duy rốt cuộc có phải là cách thức tư duy và kết quả tư duy thực sự hợp lý hay không."
Chỉ vỏn vẹn vài phút thời gian cũng đủ để chúng ta trải nghiệm được việc bản thân vậy mà sở hữu một sức mạnh tâm trí mạnh mẽ không thể tưởng tượng nổi —— đây là bước đầu tiên để khai mở tâm trí của chúng ta, cẩn thận nuôi dưỡng, phát triển và điều chỉnh sức mạnh tâm trí của chính mình.
Nhìn lại chính mình, vận dụng tâm trí của bản thân, chúng ta sẽ biết rằng mỗi người có thể tự chia bản thân thành hai phần: phần bản thân biết và phần bản thân không biết. Có những lúc chúng ta không thực sự hiểu rõ chính mình. Ví dụ, ai cũng từng trải qua chuyện này: đột nhiên có một ngày, một người mà bạn rất quan tâm nói với bạn rằng "Sao mà cậu ích kỷ thế!" Những lúc như thế, bạn rất tổn thương —— cho dù bản tính con người là ích kỷ, nhưng đối với người đó, từ trước đến nay bạn vẫn luôn vô tư đại công, bởi vì chính bạn biết rằng bản thân quả thực rất quan tâm đến họ. Thế nhưng đánh giá hiện tại của họ, rất có thể cho thấy trên người bạn có phần mà chính bạn cũng không hề biết. Mà ví dụ trước đó cũng có thể minh họa một vấn đề khác: mỗi người đều có thể dùng phương thức khác để chia bản thân thành hai phần: phần người khác biết và phần người khác không biết.
Bạn
Phần bản thân biết
Phần bản thân không biết
Phần người khác biết
Phần người khác không biết
Có lẽ đối với mỗi người, phần bí ẩn nhất trên người chính mình chính là khu vực được tô bóng trong bảng trên: phần bản thân không biết, và cả bản thân mà người khác cũng không biết.
Bây giờ, xét về việc "bản thân bạn mà chính bạn không hiểu rõ, người khác cũng không hiểu rõ" rốt cuộc là gì, việc làm rõ nó rốt cuộc là gì và có ý nghĩa thế nào tạm thời không quan trọng ở đây, điều thực sự quan trọng là: hiện tại bạn vậy mà chỉ dựa vào tâm trí của mình để biết được sự tồn tại của chính bạn —— cái "bạn mà bạn không biết và người khác cũng không biết" vốn dĩ trước đó bạn hoàn toàn không hề hay biết!
Sự chênh lệch tâm trí giữa người với người lớn đến mức không thể tưởng tượng nổi. Trong tiếng Trung có những từ dùng để miêu tả điều này: người ta luôn "nhìn mà không thấy", "nghe mà không bận tâm"; trong tiếng Anh cũng có cách nói như vậy "People talking without speaking, People hearing without listening..." Thực ra những mô tả cuối cùng đều là hiện tượng hành vi với những hình thức khác nhau nhưng xuất phát từ cùng một bản chất do đại đa số mọi người thiếu đi năng lực vận dụng tâm trí mà ra.
Khi có người học đại số hình học mãi mà không hiểu, thì những người khác lại chỉ dựa vào tâm trí là đã có thể tưởng tượng ra siêu lập khối không thể quan sát được trong thực tế; khi có người cả đời không tài nào hiểu rõ vật lý cổ điển rốt cuộc là thế nào, thì những người khác lại có thể chỉ dựa vào tâm trí mà suy ngẫm ra điểm khởi đầu của thời gian rốt cuộc nằm ở đâu; khi có người mua cổ phiếu xong ngày nào cũng dán mắt vào biểu đồ phân tích mà không biết phải làm sao, thì những người khác chỉ bằng tâm trí là đã có thể nắm bắt xu hướng vĩ mô lẫn vi mô của kinh tế để rồi đưa ra quyết định đầu tư thích hợp.
Một người có chỉ số thông minh cao, có thể sẽ được chúng ta hình dung là "thông minh". Thế nhưng, khi sức mạnh tâm trí của một người cực kỳ mạnh mẽ, chúng ta thường sẽ dùng một từ khác để hình dung —— "sáng suốt". "Trí tuệ" mà chúng ta thường nói, thường không liên quan gì đến chỉ số thông minh —— điều này giải thích tại sao có người có thể dùng sự "thông minh" của mình để thành công lấy được bằng tiến sĩ, nhưng lại có thể vì thiếu đi "trí tuệ" đầy đủ mà sập bẫy lừa đảo —— mặc dù thứ gặp phải có lẽ là trò lừa đảo đã tồn tại từ hàng ngàn hàng trăm năm nay trên thế giới này. Thế nên, người ta luôn quen thêm một chữ "tiểu" đằng trước chữ "thông minh", trong khi đằng trước chữ "trí tuệ" lại quen thêm một chữ "đại".
Nếu như, chúng ta có thể dùng đại não của mình để điều khiển đại não của mình, vậy thì, chúng ta nên dùng đại não của mình để điều khiển đại não của mình —— trên thực tế, đây chính xác là điểm khác biệt giữa chúng ta và loài khỉ, mặc dù nghe nói loài người được tiến hóa từ loài khỉ. DNA của loài người và DNA của tinh tinh chỉ khác nhau 1.6%, trong khi giữa DNA của loài người và DNA của khỉ đột có sự khác biệt 2.2%. DNA giữa tinh tinh và khỉ đột chênh lệch 0.6%, điều này cần thời gian tiến hóa bao lâu chứ? Các nhà khoa học suy đoán, tinh tinh tách nhánh ra vào khoảng 4 triệu năm trước, trong khi khỉ đột thì là vào khoảng 6 triệu năm trước. Quá trình tiến hóa đã mất tới 2 triệu năm thời gian mới bù đắp được sự chênh lệch 0.6% đó.
Các nhà tâm lý học cho rằng, con người sở dĩ là con người, nằm ở việc chúng ta sở hữu "thùy trán đại não" đặc biệt. Chính vì thế, chúng ta mới có được một loại năng lực mà các loài động vật khác khó mà có được —— "năng lực phản tư" —— có lẽ chính là sự thể hiện cụ thể của mức chênh lệch chưa tới 3% giữa con người và loài khỉ. Loài người sau khi có được năng lực phản tư, cuối cùng đã sở hữu ngôn ngữ, phát minh ra chữ viết, hình thành nên năng lực tư duy logic, và cuối cùng sở hữu sức mạnh tâm trí vô cùng mạnh mẽ.
Sau khi hiểu ra bản thân vậy mà có thể dùng đại não của chính mình để điều khiển đại não của chính mình, chỉ cần ghi nhớ thật kỹ một sự thật là có thể không ngừng tiến bộ từ điểm xuất phát rồi. Sự thật đó là: một số sự việc hoặc đạo lý trên thế giới này, đại khái có thể chia thành bốn tình huống sau đây:
1. Thực tế là chính xác, chúng ta cũng cho là chính xác
2. Thực tế là sai lầm, chúng ta lại cho là chính xác
3. Thực tế là chính xác, chúng ta lại cho là sai lầm
4. Thực tế là sai lầm, chúng ta cũng cho là sai lầm
Như hình vẽ dưới đây:
Một số việc/đạo lý
Thực tế chính xác
Thực tế sai lầm
Chúng ta cho là chính xác
1
2
Chúng ta cho là sai lầm
3
4
Vậy thì, ở tình huống thứ nhất và tình huống thứ tư, chúng ta được an toàn; thế nhưng, ở tình huống thứ hai hoặc thứ ba, chúng ta sẽ chắc chắn phải đối mặt với nguy hiểm, và rất có thể vì sự nhận thức sai lầm của bản thân mà phải trả cái giá đắt.
Nhưng dù thế nào đi nữa, việc ghi nhớ thật kỹ sự thật "nhận thức của chúng ta không chỉ có thể mà thực ra thường hay chệch hướng khỏi thực tế" tự nó đã đủ để đảm bảo chúng ta không ngừng tiến bộ rồi —— chúng ta vì hiểu rõ sự thật này mà đã sở hữu cơ chế tự kiểm điểm rất tốt.