Lấy Thời Gian Làm Bạn

Lượt đọc: 375 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
6.i Những Hiểu Lầm Của Chúng Ta Về Thời Gian Và Tiền Bạc

❊ ❊ ❊

Có người nói: "Thành công quá chậm, hạnh phúc giảm nửa." Rất nhiều người sẽ cảm thấy câu nói này quá đúng. Thật ra, đây không phải là lời khuyên đúng đắn, mà chỉ là sự mô tả chính xác cảm nhận của đa số mọi người mà thôi.

Việc cho rằng "nôn nóng cầu lợi" là một từ mang nghĩa xấu, xét ra hơi nông cạn. Thực tế, nôn nóng cầu lợi là bản tính của tất cả mọi người, chỉ là, chỉ một số ít người cuối cùng thông qua sức mạnh tư duy đã suy nghĩ thấu đáo rằng, trên thực tế, nôn nóng cầu lợi thường là một mô hình hành vi có rủi ro cao hơn lợi nhuận.

Tại sao con người lại nảy sinh suy nghĩ nôn nóng cầu lợi một cách tự nhiên như vậy? Nguyên nhân nằm ở chỗ, não bộ của chúng ta có xu hướng đánh giá thấp giá trị của lợi ích tương lai, đồng thời lại có xu hướng đánh giá cao giá trị của lợi ích hiện tại. Ví dụ, cho bạn chọn: a) Hôm nay kiếm thêm 1000 tệ; b) Ngày này năm sau kiếm thêm 1000 tệ; bạn sẽ không cần suy nghĩ mà chọn ngay phương án a). Chọn lại lần nữa: a) Hôm nay kiếm thêm 1000 tệ; b) Ngày này năm sau kiếm thêm 2000 tệ; thực tế hầu hết mọi người vẫn sẽ trực tiếp chọn phương án a), chẳng phải tục ngữ đã nói rồi sao: "Một con chim trong tay hơn trăm con chim trong rừng!"

Ở một khía cạnh nào đó, sự lựa chọn như vậy là khá lý trí. Bởi vì mọi người biết rằng, 1) Bất kỳ thời điểm nào sau khoảnh khắc này đều đầy rẫy biến số — lựa chọn bảo thủ thường là mô hình hành vi tốt nhất để tránh rủi ro; 2) 1000 tệ hôm nay có thể vì tiền lãi và các cơ hội khác mà cuối cùng nhiều hơn 2000 tệ vào ngày này năm sau; đồng thời, lạm phát có thể khiến cho giá trị của 2000 tệ vào ngày này năm sau không bằng 1000 tệ của hôm nay — đây là kết quả của việc vận dụng kiến thức kinh tế thông thường để suy nghĩ.

Các cuộc khảo sát thậm chí còn phát hiện ra rằng, mọi người thường dựa trên những kinh nghiệm ít ỏi đến đáng thương, cùng với vô vàn tình cảnh khó khăn hiện tại mà đánh giá thấp quá mức giá trị của lợi ích tương lai. Ví dụ, rất nhiều người khi đối mặt với sự lựa chọn "a) Hôm nay kiếm thêm 1000 tệ; b) Ngày này năm sau kiếm thêm 10.000 tệ" vẫn không thể chờ đợi mà lựa chọn phương án a), và dựa trên cái gọi là lý do "lý trí". Mặc dù trên thực tế, dù là vận dụng tiền lãi, hay dựa vào vận may, dù là lạm phát, hay các biến số trong tương lai, đều rất khó để biến 1000 tệ hôm nay thành 10.000 tệ vào ngày này năm sau — độ khó cao hơn 0.99.

Thực tế, cái gọi là "tận dụng thời gian rảnh đi làm thêm" của nhiều sinh viên đại học thực ra chính là dựa trên sự hiểu lầm như vậy. Nếu điều kiện gia đình cho phép, sinh viên đại học tốt nhất không nên phí hoài thời gian thanh xuân quý báu vào việc "đi làm thêm", bởi vì, trong hầu hết các trường hợp, lợi ích thực tế thu về thực sự quá ít — so với việc bỏ thời gian và sức lực vào việc học tập phù hợp và những lợi ích có thể đạt được trong tương lai.

Các nhà tâm lý học gọi sự đánh giá thấp quá mức này là "Delay discounting" (Chiết khấu thời gian). Nếu bạn là người bình thường, việc ghi nhớ rằng não bộ của chính bạn có xu hướng phi lý trí này là cực kỳ quan trọng và rất hữu ích: Trong vấn đề tiền bạc, con người không chỉ có xu hướng đánh giá thấp giá trị của lợi ích tương lai, thậm chí đôi khi còn đánh giá thấp quá mức. Ngoài ra, mọi người còn thường tin rằng ngày mai họ sẽ có nhiều tiền hơn hôm nay, mặc dù thực tế thường không phải lúc nào cũng như vậy.

Trong khi tin rằng ngày mai mình sẽ có nhiều tiền hơn, mọi người cũng đồng thời tin rằng ngày mai mình sẽ có nhiều thời gian hơn — mặc dù hôm nay có tổng cộng 24 tiếng, và ngày mai cũng chỉ có đúng 24 tiếng mà thôi.

Chỉ nhìn vào câu nói phía trước, có thể bạn không cảm nhận sâu sắc được ngay, nhưng chỉ cần quan sát xung quanh, hoặc tự nhìn nhận lại bản thân là sẽ rõ. Tại sao bạn thường xuyên thất hẹn? Bởi vì khi chốt lịch hẹn, bạn rất bận, nhưng bạn nghĩ tương lai chắc chắn mình sẽ có thời gian, vì vậy, bạn xác nhận một cuộc hẹn nào đó; thế nhưng, đến ngày đó, bạn phát hiện ra mình cũng giống như bất kỳ ngày nào trước đây, bận tối mắt tối mũi, thế là bạn đành phải gọi điện xin lỗi: "Xin lỗi nhé...".

Hãy nghiêm túc nhìn nhận lại bản thân một lần nữa. Có phải bạn thường ngạc nhiên về mức độ bận rộn của mình, và cũng thường ngạc nhiên tại sao lại có nhiều việc vặt vãnh "lặng lẽ mà sấm động" đến thế? Vẫn là câu nói đó: Tin tôi đi, bạn không hề cô đơn — mọi người đều như vậy cả thôi.

Quan sát từ một góc độ khác, sẽ biết tại sao chúng ta lại thờ ơ với thời gian như vậy. Là động vật, một con đường học tập cơ bản nhất của chúng ta là thông qua phản hồi (feedback) — giống như con chó của Pavlov vậy. Ví dụ, dùng tay chạm vào chiếc chảo sắt vừa rán trứng xong, rồi bị bỏng, thế là sau đó sẽ biết rằng trong trường hợp như vậy tuyệt đối không được chạm vào chiếc chảo đó nữa.

Nhưng vấn đề là, về khía cạnh thời gian, chúng ta rất khó nhận được những phản hồi như vậy. Phạm sai lầm về thời gian, hầu như không thể cảm nhận được bất kỳ hình phạt nào — bởi vì, khi lỡ mất thời gian, hoặc lỡ mất cơ hội, điều thực sự chết người là chúng ta thường hoàn toàn không biết mình đã mất đi những gì, và chúng ta thực sự rất khó nảy sinh cảm giác hối hận to lớn đối với những tổn thất "không tồn tại".

Khi chúng ta học thông qua phản hồi, thường cần những phản hồi tương tự lặp đi lặp lại mới có thể tạo ra ký ức sâu sắc, từ đó đạt được hiệu quả học tập tốt hơn. Nhưng về mặt thời gian, chúng ta hầu như không thể nhận được sự lặp lại của những phản hồi tương tự — bởi vì đối với chúng ta, mỗi ngày đều không giống nhau, thậm chí mỗi giờ mỗi khắc đều không giống nhau.

Khi chúng ta bận rộn vì một việc gì đó, chúng ta thường không thực sự hiểu rõ việc đang làm này thực sự cần bao nhiêu thời gian. Dựa vào nguyên nhân này, chúng ta thậm chí còn ngu ngốc cho rằng ngày mai chắc chắn sẽ không có nhiều việc lặt vặt cần xử lý như hôm nay. Giống như những gì Tiến sĩ Gal Zauberman của Đại học Bắc Carolina và Tiến sĩ John Lynch Jr. của Đại học Duke đã quan sát thấy, chúng ta cũng như tất cả mọi người, tin rằng (hoặc hy vọng rằng), tương lai là hoàn hảo, tủ lạnh được nhét đầy ắp, bầu trời trong xanh, tàu hỏa chạy đúng giờ, cuộc họp chắc chắn sẽ kết thúc đúng giờ... Tôi chợt nhớ đến cái tên của một bài hát từng rất thịnh hành — "Ngày mai sẽ tốt đẹp hơn".

Nhìn lại một chút: 1) Mọi người vẫn thường tin rằng ngày mai họ sẽ có nhiều tiền hơn hôm nay; 2) Mọi người thường tin rằng ngày mai mình sẽ có nhiều thời gian hơn. Và hai vị tiến sĩ vừa nhắc đến, Gal Zauberman và John Lynch Jr., thông qua vô số thí nghiệm và kiểm chứng, đã rút ra kết luận được chấp nhận rộng rãi này: Trong hai kiểu bóp méo nhận thức lý thuyết rõ rệt này, mức độ bóp méo nhận thức về thời gian của con người cao hơn nhiều so với mức độ bóp méo nhận thức về tiền bạc.

"Ngày mai lại ngày mai, ngày mai nhiều biết bao", là tiếng than thở của một người sắp lìa đời — chắc chắn phải là khi thời gian chẳng còn lại bao nhiêu mới có thể có được cảm nhận như vậy. Mười năm trước khi thốt ra tiếng than thở này, người đó cũng sẽ giống như hầu hết mọi người, cảm thấy: "Còn sớm chán, thời gian đâu có căng thẳng thế."

Điều này giải thích tại sao hầu hết mọi người làm việc đều chần chừ, trì hoãn. Họ không phải là không có ý chí chăm chỉ, chỉ là bị não bộ của chính mình hạn chế, tưởng rằng trong tương lai mình có đủ thời gian để làm những việc mình muốn.

Một lần nữa, đây là cơ hội vận dụng tư duy để thay đổi vận mệnh. Bạn đã biết não bộ của mình có những hạn chế nào, bạn sẽ tìm cách vùng vẫy để kiểm soát ngược lại não bộ của mình, làm chủ nhân của não bộ, chứ không phải bị nó thao túng. Đừng cảm thấy việc này quá khó — mặc dù thực sự chẳng dễ dàng gì, nhưng cuối cùng bạn sẽ phát hiện ra đây là một điều thú vị. Tôi nhìn nhận việc này như sau: Vì muốn hiểu rõ mình cần phải kiểm soát não bộ của chính mình, tôi bất ngờ phát hiện ra mình có thêm một món đồ chơi so với những người xung quanh, hơn nữa còn là món đồ chơi chơi mãi không chán — chính là não bộ của tôi.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.