Lấy Thời Gian Làm Bạn

Lượt đọc: 375 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Càng Tỉnh Ngộ Sớm Càng Tốt

❊ ❊ ❊

Nếu nhìn từ cảm nhận của mỗi người, thời gian không hề trôi với tốc độ đều đặn, mà đang tăng tốc tiến về phía trước. Đây không phải là "thuyết tương đối" gì cả. Albert Einstein thực sự từng dùng một ví dụ để giải thích thuyết tương đối: "Một quý ông ngồi với một cô gái xinh đẹp trong một giờ, anh ta sẽ cảm thấy như chỉ mới một phút; nhưng nếu bắt anh ta ngồi trên lò sưởi một phút, anh ta sẽ cảm thấy dài hơn cả một giờ. Đó chính là thuyết tương đối." Tuy nhiên, điều Albert Einstein muốn nói không chỉ là "sự cảm nhận của người quan sát về dòng chảy thời gian, hệ quy chiếu là tối quan trọng", mà còn tiến xa hơn là "trạng thái tinh thần của người quan sát có lẽ là một yếu tố phụ thêm đối với cảm nhận về dòng chảy thời gian". Thế nhưng, cái sự thật mà đối với Albert Einstein là lẽ đương nhiên, tức là cái mà chúng ta vừa nói "từ cảm nhận của mỗi người, thời gian không hề trôi với tốc độ đều đặn, mà đang tăng tốc tiến về phía trước", lại là điều mà rất nhiều người bình thường chưa từng nghiêm túc suy nghĩ tới.

Chỉ cần bạn đang đọc những dòng chữ này, nếu không có gì bất ngờ, có thể suy đoán tuổi của bạn chắc hẳn đã trên 12 tuổi. Bởi vì nhìn chung, khoảng 12 tuổi là giai đoạn năng lực hiểu văn bản trừu tượng thực sự bắt đầu phát triển. Do đó, khi nghe lời bài hát "Bạn Cùng Bàn" của Lão Lang, không thể nào không có sự đồng cảm - "Lúc đó trời luôn xanh, ngày tháng luôn trôi quá chậm". Bạn chắc chắn cũng từng có cảm giác như La Đại Hựu từng có - "Khi nào mới có thể giống như các bạn học lớp trên, có một khuôn mặt trưởng thành và lớn khôn?". Sự tồn tại của kinh nghiệm sẽ nâng cao đáng kể năng lực thấu hiểu. Thế nhưng, khi còn nhỏ chúng ta cảm thấy thời gian chậm chạp đến mức khó lòng chịu đựng, sao bây giờ lại "quang âm vội vã tựa dòng nước" rồi?

Các nhà tâm lý học có thể dùng phương pháp đặc biệt đơn giản, chính xác và vô cùng tinh tế để giải thích rõ ràng tại sao theo sự tăng trưởng của tuổi tác, mỗi người đều sẽ cảm thấy thời gian càng ngày càng nhanh.

Đối với một đứa trẻ năm tuổi, một năm tương lai tương đương với 20% cuộc đời mà nó đã trải qua; còn đối với một người năm mươi tuổi, một năm tương lai chỉ tương đương với 1/50, tức là 2% cuộc đời mà họ đã trải qua. Vì vậy, nhìn từ cảm giác, theo sự tăng thêm của tuổi tác, thời gian dường như ngày càng nhanh hơn.

Đối với bất kỳ người bình thường nào, việc nhận thức sớm về sự thật này có lẽ là một trong những điều quan trọng nhất. Đáng tiếc, đây là kinh nghiệm cần một thời gian rất dài mới có thể thực sự tự mình trải nghiệm, hầu hết mọi người phải đến năm ba mươi, bốn mươi tuổi mới thực sự có cảm nhận sâu sắc. Nhưng, đến lúc đó, loại "kinh nghiệm" này đối với bản thân mà nói đã hoàn toàn không còn cơ hội phát huy tác dụng nữa - bởi vì khoảng thời gian tốt đẹp nhất đã sớm trôi qua. Thế là, loại kinh nghiệm đặc biệt này dù phong phú và chính xác đến đâu cũng không thể mang lại sự giải thoát nào cho người sở hữu, cái nó mang lại ngược lại rất có thể là xiềng xích nặng nề hơn - sự hối hận sẽ luôn theo sát họ trong quá trình làm mỗi việc sau này. Trong tình thế bất đắc dĩ, những người này không ngoại lệ đều muốn truyền thụ kinh nghiệm quý giá này cho con cái, kết quả thường là hầu như không ngoại lệ, giống như cha mẹ của họ từng thử, đều kết thúc trong thất bại thảm hại - trong sự hối hận, lại thêm vào sự phiền não và oán hận vô tận.

Năng lực phản tư gần như là năng lực đặc hữu của loài người. Chính vì loài người sở hữu năng lực phản tư, mới dần dần sở hữu một năng lực khác, năng lực loại suy. Mà năng lực loại suy chính là chìa khóa quyết định mức độ hiểu biết của một người. Do đó, khi chúng ta hiểu sự vật mới, thường thông qua việc phản tư loại suy kinh nghiệm hiện có. Sự tồn tại của kinh nghiệm hiện có tương tự, cực kỳ có thể nâng cao đáng kể hiệu suất hiểu biết của chúng ta đối với sự vật mới, tư tưởng mới.

Câu nói "Thiếu tráng bất nỗ lực, lão đại đồ thương bi" (Tuổi trẻ không nỗ lực, về già uổng đau thương) đã lưu hành hàng nghìn năm. Điều rất đáng nghi ngờ là, câu nói này trong quá trình hàng nghìn năm qua rốt cuộc đã tăng thêm bao nhiêu người "tuổi trẻ nỗ lực", hay giảm bớt bao nhiêu người "về già đau thương". Những lời lẽ đạo lý như vậy, tại sao luôn không có tác dụng? Lời giải thích hợp lý là, những kinh nghiệm cần thời gian quá dài mới có thể đạt được thì rất khó truyền đạt, chính là vì thiếu đi kinh nghiệm hiện có làm nền tảng. Mà muốn để một đứa trẻ thực sự hiểu được đạo lý "thời gian cuối cùng sẽ ngày càng nhanh" này khó khăn vô cùng, chính là vì chúng không những không có "kinh nghiệm hiện có tương tự", mà còn tình cờ có "kinh nghiệm hiện tồn" trái ngược lại.

Trên thực tế, quan sát của tôi là, hầu như tất cả giáo dục thanh thiếu niên thất bại đều là do thô bạo, đơn giản mà ngu muội phớt lờ "kinh nghiệm hiện tồn" và "tác dụng của kinh nghiệm hiện tồn" mà bọn trẻ sở hữu gây ra. Nếu bạn là nạn nhân của nền giáo dục thất bại, chúc mừng bạn, cũng xin hãy cảm ơn tôi - đây thực sự không phải là nói đùa đâu - bởi vì chút văn bản vừa rồi đã cho bạn một "cơ hội tái sinh" hiếm có và quý giá. Nếu bạn đã làm cha mẹ, làm ơn, nhất định hãy quay lại đọc đi đọc lại chút văn bản vừa rồi, chỉ cần thêm một chút kiên nhẫn, là có thể bắt đầu thử vận dụng trí tuệ của mình, bạn và con cái bạn đều sẽ vì nỗ lực và đấu tranh trong vài phút vừa rồi của bạn mà đạt được sự giải thoát.

Phương pháp giáo dục con cái đặc biệt đơn giản. Vào một ngày nào đó, hãy làm một việc khiến nó ấn tượng vô cùng sâu sắc. Có thể là kể một câu chuyện, cũng có thể là một chuyến dã ngoại, càng có thể là mua một món quà khiến nó ngạc nhiên - dù sao nhất định phải khiến nó ấn tượng cực độ. Sau đó, chính bạn ghi chép rõ ràng việc này vào nhật ký, tất nhiên bao gồm thời gian, địa điểm và sự kiện, sau đó nhất định phải bảo quản cẩn thận. Khoảng hai ba năm sau, vào một ngày khi nó bắt đầu cảm thấy và phàn nàn thời gian trôi quá chậm, hãy lật ghi chép đó ra, cho nó xem, để nó cảm nhận. Điểm mấu chốt của việc làm này chỉ có một, kiên nhẫn. Đầu tiên, điểm xuất phát tốt nhất nên vào khoảng bảy tuổi; thứ hai, trọng điểm nên là ít nhất hai ba năm sau. Sau đó lại qua ba năm năm, nhắc nhở lại một lần. Sự trải nghiệm như vậy, không những sẽ khiến đứa trẻ ghi nhớ mãi mãi, mà còn ảnh hưởng đến nhận thức chính xác của nó về thời gian trong suốt cuộc đời sau này. Sớm muộn gì, con của bạn cũng sẽ vì thế mà vô cùng cảm kích bạn, tràn đầy kính trọng. Bởi vì cuối cùng nó sẽ hiểu ra, loại "lợi thế tương đối" quý giá này căn bản không phải là thứ có thể dùng tiền bạc để đo lường - chỉ cần nhìn đại khái xung quanh chúng ta có bao nhiêu người mơ hồ không biết gì về điều này là bạn có thể dễ dàng tưởng tượng ra kết quả đó rồi.

Tiếp theo cần hiểu là một đạo lý quan trọng hơn khác, chính là tiêu đề của tiểu mục này - "Càng tỉnh ngộ sớm càng tốt". Lúc sớm hơn, chúng ta đã thảo luận về sự khác biệt về sức mạnh trí tuệ giữa người với người, rốt cuộc sẽ mang lại sự khác biệt cuộc đời như thế nào, sự khác biệt về chất lượng thời gian - chỉ có bốn chữ này để tu sức mới là chính xác: "khó lòng đo đếm".

Thực ra, các nhà khoa học từ lâu đã đưa ra cho chúng ta lời giải thích vô cùng hợp lý và rõ ràng. Nhà vật lý học, nhà toán học người Pháp Henri Poincaré đã dùng lý thuyết hỗn loạn của ông nói với chúng ta, một sự khác biệt cực nhỏ của điều kiện ban đầu sẽ dẫn đến một sự khác biệt cực lớn của kết quả cuối cùng. Cái trước xảy ra một sai sót nhỏ, sai sót của cái sau sẽ vô cùng to lớn. Trên thực tế, ở một ý nghĩa nào đó, ngay cả quan hệ tuyến tính cũng cuối cùng biểu hiện giống nhau, hai tia xuất phát từ cùng một điểm, dù phương hướng chênh lệch một chút xíu, thì sau khi hai đường thẳng kéo dài vô tận, giữa điểm cuối của hai tia cũng sẽ có khoảng cách vô tận. Người xưa nói "thất chi hào ly, sai chi thiên lý" chính là quan sát mộc mạc đối với loại hiện tượng này.

Và đầu những năm 60 của thế kỷ trước, nhà khí tượng học Edward Lorenz thuộc Viện Công nghệ Massachusetts càng dùng "hiệu ứng cánh bướm" (Butterfly Effect) để mô tả một cách hình tượng nội dung cốt lõi của học thuyết hỗn loạn - "Sự phụ thuộc nhạy cảm vào điều kiện ban đầu" - "Liệu con bướm ở một nơi nào đó trên trái đất có vỗ cánh hay không, thậm chí sẽ ảnh hưởng đến việc liệu ở một nơi khác có xảy ra bão hay không." Còn có người dùng quỹ đạo chuyển động của quả bóng khúc côn cầu để minh họa "sự phụ thuộc nhạy cảm vào điều kiện ban đầu". Nếu góc đặt quả bóng khúc côn cầu ban đầu xảy ra sự thay đổi dù chỉ là nhỏ nhất, thì khi số lần va chạm tăng lên, sự khác biệt về vị trí cuối cùng sẽ tăng theo hình thức lũy thừa.

Cho nên, trong lòng những người thực sự có thể hiểu được lý thuyết hỗn loạn, cái gọi là vận mệnh đã có một cách giải thích khác. Sự khác biệt của điều kiện ban đầu, đã tạo ra kết quả khác biệt một trời một vực cuối cùng. Mọi người phần lớn thiếu sự hiểu biết hoàn chỉnh về điều này, lại do sự hạn chế trong nhận thức của bản thân, chỉ có thể quy những điều đáng tiếc đó thành "mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên", hoặc "mệnh trung hữu thời đương tu hữu, mệnh lý vô thời mạc cưỡng cầu", hoặc là cái gì "tạo hóa trêu ngươi" vân vân. Nhưng những người có cảm nhận hoặc suy nghĩ như vậy lại không biết rằng họ từng có cơ hội thay đổi kết cục, chỉ là thuộc tính thời gian không thể đảo ngược đã biến mọi thứ thành sự thật đã định không thể thay đổi.

Khi còn nhỏ, đọc những dòng chữ trong "Lưu Hầu Luận" của Tô Đông Pha, "Người xưa gọi là bậc hào kiệt, tất phải có khí tiết hơn người, nhẫn nhịn những điều người thường không thể nhẫn. Kẻ thất phu bị nhục, tuốt kiếm đứng dậy, xông vào giao đấu, đó không đáng gọi là dũng. Người có đại chí trong thiên hạ, khi sự việc bất ngờ ập đến mà không kinh sợ, vô cớ bị gán tội mà không tức giận, đó là vì họ mang trong mình hoài bão lớn, và chí hướng của họ rất xa." Đọc xong, chỉ ngưỡng mộ những bậc hào kiệt đó, lại có thể đạt đến cảnh giới tối cao như vậy, không thể tưởng tượng nổi rốt cuộc họ đã làm thế nào. Mà bây giờ xem ra, giải thích như vậy cũng đơn giản: những bậc hào kiệt đó đều là những người đã tỉnh ngộ từ rất lâu rồi. Cho nên, họ có thể vận dụng sức mạnh trí tuệ để phớt lờ những rối ren trước mắt, tập trung vào sự đặc sắc của nhiều năm sau mà người khác không nhìn thấy được.

Quá khứ đã qua, không thể thay đổi. Tương lai lại có thể thay đổi - thông qua việc thay đổi điều kiện khởi đầu của chúng ta ngày hôm nay. Khi chúng ta thực sự vận dụng sức mạnh trí tuệ để nghiêm túc và chính xác phản tư tất cả những bối rối gặp phải trong cuộc sống, cuối cùng chúng ta sẽ phát hiện ra hầu hết trong số đó chắc chắn là vì chúng ta từng làm sai điều gì đó trong quá khứ, hoặc vô ý, hoặc hữu ý. Vậy thì, vì sự đúng đắn trong tương lai, hôm nay chúng ta phải cố gắng để không sai sót. Bất kỳ một sai sót nhỏ nào hôm nay, đều có khả năng bị phóng đại vô hạn trong tương lai. Nhận thức như vậy, gần như sẽ thay đổi tất cả mọi thứ của chúng ta. Cuộc sống là lựa chọn, mà cái gọi là lựa chọn, chỉ là kết quả sau khi quan niệm của một người cân nhắc về nó. Quan niệm mà một người sở hữu, nói toạc ra, chính là sự thể hiện cuối cùng của sức mạnh trí tuệ.

Khai mở trí tuệ của chính mình, cũng tương đương với tái sinh. Tuy nhiên tái sinh không trực tiếp tương đương với hạnh phúc.

Biết thì dễ, làm mới khó. Nghĩ đến việc "muốn" (suy nghĩ) vậy mà lại phải thông qua việc "nghĩ" rất nhiều lần mới học được, thật không dễ dàng chút nào! Trước khi chưa nghĩ đến, "nghĩ" thì có thú vị gì đâu? Tuy nhiên, sau khi nghĩ đến, lại ngay lập tức phải đối mặt với nỗi đau bằng cách trực tiếp nhất - chấp nhận thực tại cần dũng khí, bởi vì thực tại không phải là cái mà chúng ta nghĩ ban đầu, cũng không phải là cái mà chúng ta khao khát vào bất cứ lúc nào. Thực tại khó chấp nhận đồng thời, điều khó chấp nhận hơn là bản thân mình đã bị ngâm trong thực tại bấy lâu nay mà không hề hay biết, đến nỗi trở nên thay đổi hoàn toàn.

Cho nên, rất nhiều người sợ suy nghĩ, thường nói, "nghĩ nhiều làm gì, mệt lắm?" Sau đó sống bằng cách mệt nhất trên đời mà không hề biết. Đại triết gia Bertrand Russell từng quan sát thấy hiện tượng này, và cảm thấy kỳ lạ về nó, cảm thán rằng, "nhiều người thà chết còn hơn là suy nghĩ."

Nếu như tái sinh, thì có thể vận dụng trí tuệ một cách thích hợp để làm bạn với thời gian, cùng nó dùng sự kiên nhẫn để kiến tạo cuộc đời mới. Không ai có thể ngăn cản bạn khai mở trí tuệ của chính mình. Điều kỳ diệu nhất là, việc khai mở trí tuệ của một người, vậy mà chỉ cần một ý niệm đấu tranh là đủ. Nhưng chỉ riêng ý niệm này lại là một trong những việc khó khăn nhất trên đời. Nhưng, vẫn hãy đấu tranh một chút đi, bởi vì dù thế nào, dù sao thì sớm muộn gì chúng ta cũng phải trả giá cho quá khứ của mình, không chạy thoát được đâu.

Albert Einstein nói, "Với tư duy khi chúng ta tạo ra chúng năm đó, chúng ta căn bản không thể giải quyết bất kỳ rắc rối nào."

Càng tỉnh ngộ sớm càng tốt.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.