Việc mọi người tin vào những điều hoang đường chưa bao giờ là chuyện mới mẻ. Thực tế, bất kể điều đó hoang đường đến mức nào, không chỉ luôn có người tin, mà còn luôn có rất nhiều người tin. Thú vị hơn là, khi sự hoang đường đạt đến một mức độ nhất định, số lượng người tin theo có lẽ không chỉ tăng đồng bộ với mức độ hoang đường đó, mà còn có thể tăng một cách kịch tính theo cấp số mũ dựa trên mức độ hoang đường ấy.
Tự phấn đấu, chăm chỉ nỗ lực là những chuyện đương nhiên, ngay cả khi một số người (lưu ý, chỉ là "một số người") có vẻ như không cần phấn đấu, thậm chí lười biếng đến mức đáng ghen tị, vẫn có thể hưởng thụ tất cả những thứ mà người khác dù có phấn đấu, nỗ lực, thậm chí là vật lộn cũng không thể có được. Nhưng sự tồn tại của số ít người này không đại diện cho toàn bộ vấn đề.
Có một sự thật vô cùng đơn giản nhưng lại khó chấp nhận. Mọi nguồn lực trên thế giới này không hề được phân bổ đồng đều cho từng người. Đường cong toán học có thể biểu thị tương đối gần đúng tình trạng phân bổ này được gọi là "đường cong phân phối chuẩn" (Normal Distribution Curve). Toán học luôn là công cụ độc đáo của nhân loại có trí tuệ tương đối phát triển, không ngừng tiến bộ và phát triển, là công cụ mô tả thế giới này chính xác nhất — gần như không nên thêm chữ "một trong số" vào phía sau.
Đọc tham khảo: Phân phối chuẩn là phân phối quan trọng nhất trong lý thuyết xác suất. Rất nhiều thực tiễn và phân tích lý thuyết đều chỉ ra rằng, phần lớn các biến ngẫu nhiên đều tuân theo hoặc xấp xỉ tuân theo phân phối chuẩn. Ví dụ như sai số đo lường, điểm số của học sinh; chiều cao và cân nặng của con người; dữ liệu chất lượng sản phẩm, tỷ suất lợi nhuận đầu tư, v.v., đều có thể coi là tuân theo phân phối chuẩn. Phạm vi ứng dụng của biến ngẫu nhiên tuân theo phân phối chuẩn rộng đến mức có thể nói không một biến ngẫu nhiên nào có thể so sánh được. Nó chiếm vị trí vô cùng quan trọng trong toán thống kê. Nhiều phương pháp thống kê hiện nay vẫn đang được sử dụng phổ biến chính là dựa trên giả định rằng "đại lượng đang nghiên cứu có hoặc xấp xỉ có phân phối chuẩn". Kinh nghiệm và lý thuyết (cái gọi là "Định lý giới hạn trung tâm" trong lý thuyết xác suất) đều cho thấy tính thực tế của giả định này. Nhiều hiện tượng trong thế giới thực tế trông có vẻ hỗn loạn, nhưng trong sự rối loạn đó lại tồn tại một loại trật tự. Nghiên cứu cho thấy, nếu các yếu tố ngẫu nhiên ảnh hưởng đến một chỉ số số lượng nào đó là rất nhiều, mà tác dụng của mỗi yếu tố lại không quá lớn, thì về mặt lý thuyết có thể chứng minh rằng, chỉ số số lượng đó tuân theo phân phối chuẩn.
Có thể hình dung nếu xếp tất cả mọi người trên trái đất thành một hàng ngang trên trục X, còn tổng số các nguồn lực mà mỗi người sở hữu được chiếu lên trục Y, người có nhiều nhất đứng ở giữa, những người còn lại xếp sang hai bên, thì kết quả cuối cùng sẽ rất gần với đường cong phân phối chuẩn này. Điều này rất giống với thế giới thực của chúng ta, chỉ có 1% người cực kỳ nghèo nàn về nguồn lực, và cũng chỉ có 1% người cực kỳ giàu có về nguồn lực, phần lớn mọi người đều thuộc mức trung bình.
Sự "không đồng đều" tự nhiên trong phân bổ nguồn lực này, nhìn thì có vẻ dễ hiểu, nhưng xưa nay ở cả trong và ngoài nước, rất nhiều người từ chối hiểu, từ chối chấp nhận. Họ thậm chí còn từ chối sử dụng từ "không đồng đều" mà thay thế bằng từ "không công bằng". Trong lịch sử, vô số cuộc chiến tranh, vô số cuộc cướp bóc, xét về bản chất, chẳng qua chỉ là do hiểu "đồng đều" thành "công bằng" mà gây ra. Hiểu "không đồng đều" thành "không công bằng", người ta có thể đường hoàng lấy danh nghĩa "chính nghĩa" để làm càn.
Nguồn lực vốn dĩ là hữu hạn, thuật ngữ trong kinh tế học là "sự khan hiếm" (Scarcity). Trên tiền đề tổng thể là nguồn lực khan hiếm, "nguồn lực không được phân bổ đồng đều" thể hiện trên mỗi cá nhân, kết quả trực tiếp là "đại đa số mọi người đều cảm thấy mình có không đủ". Trong thế giới mà chúng ta đang sống, sự khan hiếm nguồn lực là thực tế khách quan, cũng chính vì vậy, nguyện vọng chủ quan của con người chắc chắn không thể nào được đáp ứng toàn bộ.
Hiểu được hiện tượng này có vẻ không khó, nhưng để hiểu rõ rồi bình thản chấp nhận nó thì không dễ dàng như vậy. Đến ngày nay, vẫn có thể thấy ở khắp nơi những người không thể chấp nhận điều đó. Đối với những người không thể chấp nhận hiện thực này, thực ra chỉ còn lại một lựa chọn, đó là: trốn tránh.
Tương truyền Diogenes, người sinh vào ngày Socrates bị xử tử (khoảng thế kỷ thứ III trước Công nguyên), khi nhận thức được tính khan hiếm của nguồn lực, đã chọn cách trốn tránh là hạn chế nguyện vọng chủ quan của bản thân. Diogenes nói với thế giới rằng: "Chẳng phải ngươi khan hiếm nguồn lực sao? Vậy ta không tiêu thụ nữa, ta không có ham muốn là được chứ gì?" Vì vậy, ông chủ trương thanh tâm quả dục. Mệt thì tìm đại một cái thùng gỗ mà ở; đói thì ra đống rác tìm chút cơm thừa. Ông cũng thích hưởng thụ, nhưng ông có thể kiểm soát bản thân để chỉ hưởng thụ cái gọi là "tiêu thụ" thực sự không tốn chi phí — ví dụ như phơi nắng. Vì vậy, ông từng rất mất kiên nhẫn với vua Alexander của Macedonia: "Tôi mong ngài tránh sang một bên, đừng che mất ánh mặt trời của tôi", mặc dù vị vua đó đã hứa sẽ đáp ứng một nguyện vọng của ông.
Hơn hai nghìn năm sau, Karl Marx đã chọn một hình thức trốn tránh khác: ảo tưởng. Ông nhận ra sự "phân phối không công bằng" (chính xác hơn phải là "phân phối không đồng đều") của nguồn lực, nhưng không thể chấp nhận sự thật rằng phân phối nguồn lực không liên quan đến bản chất con người. Ông cho rằng: "Việc phân bổ nguồn lực nên được thực hiện trong những điều kiện xứng đáng nhất và phù hợp nhất với bản chất con người." Sau khi dùng "Thuyết giá trị lao động" và "Thuyết giá trị thặng dư" để giải thích quan sát của mình về thế giới, ông bắt đầu ảo tưởng và nói với thế giới rằng: "Chẳng phải ngươi khan hiếm nguồn lực sao? Không sao, đừng nhìn hiện tại như vậy, sớm muộn gì cũng sẽ có ngày vật chất cực kỳ phong phú; đến lúc đó, mọi người có thể tự do lấy những gì mình cần, phân phối theo lao động!" Thực tế, hơn 120 năm sau ngày Karl Marx qua đời, vật chất đã tương đối cực kỳ phong phú, nhưng sự thật chúng ta thấy là vật chất vẫn khan hiếm và vẫn phân phối không đồng đều, trong khi khoảng cách giàu nghèo chỉ có xu hướng ngày càng lớn.
Kinh tế học phương Tây hiện đại bắt nguồn từ học thuyết của Adam Smith (1723-1790), qua sự bổ sung của David Ricardo (1772-1823), cho đến tận John Maynard Keynes (1883-1946) mới thực sự nhìn thẳng vào tính khan hiếm của nguồn lực, cho rằng mục đích cơ bản của kinh tế học nằm ở việc nghiên cứu "làm thế nào để vận dụng nguồn lực hữu hạn phát huy hiệu dụng lớn nhất" — nói cách khác, là nghiên cứu cách nâng cao "hiệu suất" trên tiền đề thừa nhận sự khan hiếm nguồn lực.
Bình thản và lý trí chấp nhận thực tế "nguồn lực khan hiếm" khó khăn hơn tưởng tượng rất nhiều, đến mức nếu nhìn từ tổng thể nhân loại, việc hiểu và chấp nhận thực tế này đã tiêu tốn khoảng gần hai nghìn năm trăm năm — từ Diogenes cho đến Keynes.
Còn cái gọi là "ai cũng có thể thành công" rõ ràng là điều hoang đường. Trước hết, nguồn lực mà mỗi người sở hữu không những hữu hạn mà còn khác nhau, thậm chí là khác xa nhau. Hãy thử hình dung một tình huống cực đoan:
1) Tất cả các phương pháp mà "thành công học" cổ súy đều hoàn toàn đúng đắn;
2) Mỗi người đều có thể làm được việc quán triệt và thực thi những phương pháp hoàn toàn đúng đắn đó;
Nhưng ngay cả như vậy, cũng không thể xuất hiện kết quả ai cũng có thể thành công. Bởi vì, tiền đề phải chấp nhận là "nguồn lực mỗi người sở hữu không những hữu hạn mà còn khác nhau, thậm chí khác xa nhau", cho nên cuối cùng, sau khi dùng biểu đồ vẽ ra hiệu dụng của mỗi người, vẫn chỉ có thể là đường cong phân phối chuẩn (chẳng qua là một đường cong có phần đáy cao hơn), chứ vĩnh viễn không thể là một đường thẳng như thế này: