Lấy Thời Gian Làm Bạn

Lượt đọc: 375 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
3.b Công Cụ Tốt Nhất -- Giấy Và Bút

❊ ❊ ❊

Tôi gọi "Nhật ký sự kiện - thời gian" của mình là "sổ cái thời gian", trong đó ghi chép lại khoảng thời gian tôi đã tiêu tốn cho từng việc quan trọng làm trong ngày. Còn về những lợi ích của nó, hiện tại không cần phải dài dòng thêm nữa. Thế nhưng, việc nuôi dưỡng một thói quen ghi chép có vẻ đơn giản như vậy, lại không hề dễ dàng như bề ngoài.

Trên thực tế, việc hình thành bất kỳ thói quen nào không phải bẩm sinh, đều là việc cần phải đấu tranh mới làm được. Chúng ta chỉ có một thói quen bẩm sinh duy nhất — "sười biếng". Đối với mỗi người, lười biếng từng là điều hiển nhiên — ai cũng phải trải qua một giai đoạn "há miệng chờ sung, giơ tay áo mặc" dài hoặc ngắn thì mới có thể trưởng thành. Trong khoảng thời gian đó, ai cũng được tùy ý làm theo ý mình. Thế nhưng, không ai có thể mãi mãi "tùy ý làm theo ý mình". Sự "tùy ý" từng có thể xảy ra ấy thực ra chỉ là sự thật của tuổi thơ, ảo tưởng của tuổi thiếu niên, nỗi phiền muộn của tuổi trưởng thành, và sự tuyệt vọng của tuổi già.

Tôn giáo phương Tây định nghĩa bảy tội ác chết người, đều là những cái gọi là "tội nguyên thủy" — phàm ăn, tham lam, lười biếng, dâm dục, ngạo mạn, đố kỵ và giận dữ. Chúng từng nhiều lần xuất hiện trong "Kinh Thánh", các tác phẩm hội họa nổi tiếng và các bài giảng của giáo sĩ thời Trung Cổ, đặc biệt là rất nổi tiếng. Cuối thế kỷ trước, những "tội nguyên thủy" này cũng đã trở thành một trong những bộ phim tâm lý giật gân thành công nhất và mang tính đại diện nhất trong lịch sử điện ảnh, "Se7en", do David Fincher đạo diễn, với sự tham gia diễn xuất của Kevin Spacey, Brad Pitt và Morgan Freeman.

Người cổ đại nước ta ngược lại lại cởi mở hơn một chút, cho rằng "ăn uống và sắc dục là bản tính con người". Các tội khác như "tham lam", "ngạo mạn", "đố kỵ" và "giận dữ", nếu truy cứu đến tận gốc rễ của chúng, cuối cùng đều bắt nguồn từ một khuyết điểm vốn có trong bản tính con người — dù có gọi nó là "tội nguyên thủy" đi chăng nữa thì cũng không hề quá đáng — đó là "lười biếng". Tôi đoán, chẳng có ai là không lười biếng. Cách đây không lâu, tôi đọc được một đoạn văn của M. Scott Peck, cảm thấy vô cùng chấn động. Ông ấy cũng cho rằng "lười biếng" mới là "tội nguyên thủy" tối thượng. Còn đối với "cái ác", định nghĩa của ông là: "Cái ác gọi là, chính là sự lười biếng trần trụi nhất, trơ trẽn nhất." Điều này khiến tôi nhớ đến lời bình luận của Thomas Sowell, ông nói, "Những kẻ xấu bị gọi là ác ôn không phải là 'xấu', mà là 'ngu ngốc', tâm trí không kiện toàn mà thôi."

Sự khai trí bắt đầu từ việc nhận thức được rằng bản thân có thể tự kỷ luật, và quá trình phát triển của tâm trí chính là quá trình vượt qua sự lười biếng. Thường nghe người ta nói, "Kẻ thù đáng sợ nhất chính là bản thân bạn", câu nói này nếu có lý, thì "kẻ thù đáng sợ nhất" đó thực chất nên được chỉ là "sự lười biếng không thể kiểm soát của bạn". Tôn Ngộ Không có thể biến hóa bảy mươi hai phép thần thông, nhưng lười biếng còn lợi hại hơn Tôn Ngộ Không, có thể phân thân thành vô số hình hài. Nó mang đủ loại mặt nạ, cám dỗ bạn vứt bỏ những người bạn của mình và thời gian.

Gần hai mươi năm trước, khi tôi bắt đầu ghi chép "nhật ký sự kiện" theo phong cách Lý Ngạo, hoàn cảnh tôi gặp phải cũng y hệt như hoàn cảnh mà rất nhiều người từng trải qua. Tôi đại khái ghi chép liên tục được hơn một tháng một chút, một cuốn sổ tay dày mà tôi mới dùng hết khoảng một phần mười. Khoảng một năm rưỡi sau, khi đang sắp xếp lại giá sách của mình, tôi bất ngờ phát hiện ra cuốn sổ tay bìa cứng màu đen đó, hoảng hốt giật mình — "Sao mình lại quên mất nhỉ?" Tiếp theo đó nhìn lại ngày ghi chép cuối cùng, lại nổi hết cả da gà — "Hả? Hơn một năm rồi cơ á!" Chỉ cảm thấy ngoại trừ phần mười kia ra, những phần còn lại dù không viết một chữ nào, nhưng thứ được ghi lại lại là sự xấu hổ tràn ngập, chỉ hận không thể vứt ngay nó đi.

Vài năm trước, tôi từng có một lần cai thuốc lá thành công — không phải kiểu cai nửa tiếng một lần đâu, mà là khoảng nửa năm không hút một điếu thuốc nào. Hơn nữa, phương pháp cai thuốc của tôi cũng khá dữ dội, tất cả thuốc lá trong nhà cứ để nguyên như trước, bảo không hút là không hút. Đột nhiên có một hôm, tôi nhớ lúc đó đang ngồi trước máy tính viết lách, hệ thống Windows nhắc nhở nâng cấp tự động yêu cầu khởi động lại, tôi liền bấm nút "Xác nhận", máy tính khởi động lại. Thế nhưng, tiếng "tít" phát ra từ chiếc loa nhỏ trên bo mạch chủ khi máy tính khởi động lại đã làm tôi giật mình — bởi vì trong tay tôi có một điếu thuốc lá đã sớm châm lửa đến tận đầu lọc, làm bỏng tay tôi... "Ôi trời ơi, sao lại thế được!"

Nửa năm trước, tôi trò chuyện với một đồng nghiệp, nói với anh ấy rằng "chúng ta có thể dùng bộ não của mình để kiểm soát bộ não của mình", lúc đó anh ấy vô cùng kinh ngạc, nói, "Quá có lý luôn, thực sự cảm giác như vừa được giải thoát vậy." Hai tuần trước, chúng tôi cùng nhau ăn cơm, trò chuyện phiếm. Vừa nói vừa cười, anh ấy đột nhiên cười ngượng ngùng một tiếng, nói, "Hôm trước nghe cậu giảng mấy điều đó, thực sự là đặc biệt chấn động... Thế nhưng, tớ vừa mới đột nhiên nghĩ ra, sao tớ lại quên bẵng đi mất nhỉ? Vẫn y như cũ... Haizz!"

Tôi đã lặp đi lặp lại rằng, "con người ít nhiều gì cũng là loài động vật mang chủ nghĩa kinh nghiệm". Có lẽ bất hạnh của mỗi người đều giống nhau, kinh nghiệm nhiều nhất trong đời anh ta chính là "nửa đường đứt gánh" — đủ mọi loại, đủ mọi phương diện "nửa đường đứt gánh". Kinh nghiệm nửa đường đứt gánh trong đời chúng ta quá nhiều, đến mức muốn từ bỏ việc "nửa đường đứt gánh" còn khó hơn "kiên trì đến cùng để cuối cùng thành công" rất nhiều — hầu hết mọi người thậm chí còn chẳng có nổi một kinh nghiệm "kiên trì đến cùng để cuối cùng thành công" nào. Khi chúng ta hạ quyết tâm thay đổi, "sự lười biếng" liền sai khiến "chức năng tự bảo vệ của bộ não" — đó là "sự lãng quên" — khiến chúng ta vô tri vô giác ngừng thay đổi.

Công cụ để đấu tranh với sự lười biếng, dừng việc quên lãng, kiên trì thay đổi, chính là giấy và bút. Hôm đó, tôi nhìn chằm chằm vào cuốn sổ tay bìa cứng màu đen đó, dán mắt vào ngày ghi chép cuối cùng từ hơn một năm trước, ngẩn ngơ: Tôi rõ ràng biết rằng "công cụ để đấu tranh với sự lười biếng, dừng việc quên lãng, kiên trì thay đổi chính là giấy và bút", cho nên mới bắt đầu ghi chép. Thế nhưng, tại sao hiện tại đến cả việc ghi chép tôi cũng quên mất tơi bời thế này! Điều này ít nhiều khiến tôi chán nản cúi đầu, vô cùng bứt rứt và hối hận.

Cuối cùng tôi vẫn tìm ra cách giải quyết. Tôi chạy ra cửa hàng văn phòng phẩm mua rất nhiều giấy ghi chú 3M (Post-it), thậm chí còn tải về một phần mềm miễn phí trên mạng có tên "3M Post-it NotesLite". Dán những việc quan trọng cần nhắc nhở bản thân không được quên, đặc biệt là những thói quen quyết định cần rèn giũa gần đây, dán khắp mọi nơi, bao gồm cả trên màn hình máy tính. Thế nhưng tôi phát hiện vẫn chưa đủ, những mảnh giấy xé ra từ giấy ghi chú 3M có keo dính, để trong túi quần vô cùng khó chịu. Thế nên, tôi liền chạy ra cửa hàng làm danh thiếp, mua hai hộp danh thiếp trắng. Nhờ vậy, tôi có thể viết một số việc quan trọng lên những tấm thiếp trắng này, mang theo bên người. Khoảng thời gian đó, trong túi quần của tôi có mấy tấm thiếp đều viết cùng một câu — "Đừng quên mỗi tối ghi chép chi phí thời gian!"

Hiệu quả vô cùng tuyệt vời. Đúng như câu nói, "Vấn đề luôn phức tạp, cách giải quyết luôn đơn giản." Tôi nhớ có một giáo viên tiểu học của tôi thường hay nói, "Trí nhớ tốt không bằng tay cùn viết ra". Hơn mười năm sau tôi cuối cùng cũng hiểu được ý sâu xa của câu nói này, chỉ tiếc là, tôi đã quên mất tên của người giáo viên ấy rồi. Dù thế nào đi nữa, cũng nên cảm ơn thầy ấy một chút.

Nuôi dưỡng bất kỳ thói quen mới nào cũng không phải chuyện dễ dàng. Cần bao lâu mới có thể thực sự trở thành thói quen, tự nhiên như bẩm sinh đây? Kinh nghiệm nói cho tôi biết, thông thường cần khoảng thời gian năm năm. Đúng vậy, là khoảng thời gian năm năm. Tôi từng thấy rất nhiều sách vở nói rằng, hai tuần là có thể nuôi dưỡng được một thói quen; tôi nghĩ, chắc là do tôi ngốc vậy.

Ghi chép lại chi phí thời gian mỗi ngày, một mặt có thể bồi dưỡng cảm giác thành tựu cho bản thân, mặt khác có thể tránh việc dễ dàng tha thứ cho chính mình. Mỗi tối trước khi đi ngủ, nhìn vào cuốn sổ của mình, phát hiện hôm nay đã làm được rất nhiều việc, nhất là sẽ cảm thấy rất vui vẻ. Theo thời gian trôi qua, trong lòng bạn sẽ ngày càng vững vàng hơn, cho dù không lật xem, chỉ cần nhìn phần mép của cuốn sổ bắt đầu chuyển sang màu hơi đen ngày càng dày lên, cũng sẽ có cảm giác thành tựu rất lớn. Thế nhưng, nếu bạn không ghi chép lại, chỉ dựa vào trí nhớ không đáng tin cậy ấy, thì tuyệt đối không thể có được cảm giác chân thực này.

Ngược lại, nếu bạn mở cuốn sổ đó ra, lại phát hiện ngày ghi chép ở trang cuối cùng cách đây mấy ngày thậm chí là tháng trước, thì bạn sẽ hoảng loạn và cảm giác tội lỗi, mà cảm giác này chính là động lực chân thực nhất để bạn đi làm những "việc đàng hoàng". Thế nhưng, thế nhưng, nếu bạn không ghi chép lại, chỉ dựa vào trí nhớ không đáng tin cậy ấy, bạn sẽ rất dễ tha thứ cho bản thân, tiếp tục buông thả, để thời gian trôi qua lãng phí, không mang lại cho bạn chút lợi ích nào. Điều chết chóc nhất, và cũng có nhiều khả năng xảy ra hơn do bạn không ghi chép mang lại kết quả là: bạn hoàn toàn không cảm nhận được bất kỳ lý do gì để tự trách mình cả — bởi vì bạn không biết thứ mình đánh mất là gì.

Từ bỏ thói quen ghi chép chi phí tiền bạc hằng ngày rất dễ dàng, bởi vì bạn luôn rất dễ tìm thấy những cái cớ trông có vẻ vô cùng hợp lý: "Ngàn vàng tiêu hết rồi sẽ lại quay về", đương nhiên còn có thể ưỡn ngực thêm câu "Trời sinh ta có tài ắt có ích" gì gì đó ở phía trước. Thế nhưng, thói quen ghi chép chi phí thời gian hằng ngày một khi đã hình thành, bạn sẽ phát hiện ra rất khó để từ bỏ. Bởi vì, mặc dù "ngàn vàng tiêu hết" quả thực có thể "lại quay về", nhưng bạn thực sự biết và buộc phải thừa nhận rằng "thời gian trôi vội vã như dòng nước, một đi" là một đi "không trở lại" rành rành!

Thói quen như vậy, có thể mang lại những lợi ích không thể tưởng tượng nổi. Trong bài viết blog ngày 30 tháng 6 năm 2007, tôi có ghi lại đoạn văn này, có thể minh họa rõ rệt rốt cuộc loại thói quen này đã mang lại cho tôi những gì:

Gần đây vì một số chuyện mà tâm trạng sa sút, thế nên đã lãng phí không ít thời gian — bởi vì chẳng có tâm trạng đâu mà đi làm việc gì cả.

Trước đây từng nhắc đến sự ngượng ngùng của nhân loại là: Trong toàn bộ quá trình phát triển của nhân loại lên đến một độ cao chưa từng có, sự trưởng thành tâm trí của mỗi người lại phải bắt đầu từ con số không — thế nên, rất nhiều người cuối cùng không tiến hóa thành con người theo đúng nghĩa đen. Mà điều ngượng ngùng hơn nữa là, cho dù đạo lý đều hiểu hết, có đôi khi không cẩn thận vẫn sẽ bị bộ não của chính mình điều khiển.

Rất nhiều lúc, chúng ta sẽ ngạc nhiên khi phát hiện ra một số đạo lý quan trọng — nguyên nhân chỉ đơn giản là vì bản thân tạm thời hoặc từ rất lâu trước đây đã quên sạch những đạo lý đó đi — dựa vào đủ mọi nguyên nhân. Trong đó có một nguyên nhân lấy ví dụ ra là có thể hiểu rõ ngay: Giống như trong máy tính của bạn bỗng nhiên xuất hiện một tiến trình vô cùng ngốn bộ nhớ, khó hiểu nào đó, đẩy tỷ lệ chiếm dụng CPU lên 100%, thế là, máy tính của bạn bắt đầu giả "chết" hoặc chết "thật"... Đáng tiếc là, bộ não của chúng ta không có nút "Reset", cuộc đời chúng ta cũng không có phần mềm khôi phục Ghost.

Từ rất lâu trước đây, tôi đã tự chế tạo cho mình một nút "Reset". Tôi có một cuốn sổ, trong đó mỗi trang thường chỉ có một câu, đại loại như:

* Vui vẻ là một bản lĩnh.

* Không thể vì sai lầm của người khác mà trừng phạt chính mình.

* Người bình thường đều có lòng ích kỷ, người cao thượng hơn chút chỉ là có thể khống chế nó, không biến nó thành hành động mà thôi.

* Tức giận là lãng phí thời gian.

* Bất cứ lúc nào cũng phải cổ vũ người khác.

---❊ ❖ ❊---

Có một số trang, bên dưới câu đó có ghi lại một số ngày tháng cùng với một vài chú thích — chính là, thời gian và nguyên nhân cũng như kết quả mà tôi dùng câu đó để "Reset" bộ não của mình. (Nhân tiện nói luôn, giấy và bút rất nhiều khi còn đáng tin cậy hơn ổ cứng đấy.)

Tối ngày hôm qua, tôi đã lật trúng câu này: "Vui vẻ là một bản lĩnh." Tôi đột nhiên phát hiện ra, tôi đã quên mất cách vui vẻ từ một khoảng thời gian khá dài rồi. Bộ não của tôi bị treo máy rồi.

Bắt đầu từ ngày hôm nay, hãy nuôi dưỡng thói quen ghi chép chi phí thời gian hằng ngày của bạn đi. Đây là bước đầu tiên, rất nhiều thói quen sử dụng thời gian tốt đẹp khác sẽ theo đó mà tự nhiên hình thành. Nếu bạn đã quen với việc ghi chép chi phí thời gian trong ngày trước khi đi ngủ vào mỗi tối, thì sáng hôm sau sẽ rất tự nhiên bắt đầu lên kế hoạch cho thời gian cả ngày trong đầu rồi — không tin thì cứ thử mà xem!

Phương thức ghi chép cũng hoàn toàn không cần phải câu nệ. Bạn có thể sử dụng hình thức danh sách ngay ngắn, cũng có thể múa bút cả hai tay trái phải trên một trang giấy đó; bạn có thể ngồi trước bàn dùng chiếc bút máy cao cấp của mình từ tốn chép lại, hoặc bạn có thể tiện tay tìm một cây bút chì cùn viết ra bằng kiểu "Tân hành thư" hoặc "Tân thảo thư" đặc trưng của bạn — miễn là bạn thực sự ghi chép mỗi ngày.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.