"Thế thì chúng ta hãy vào, để nghe sứ mệnh của hắn;
Mà ta có thể, với sự đoán trước sẵn sàng, tuyên bố,
Trước khi người Pháp thốt ra dù chỉ một lời."
Vua Henry V.
Một vài ngày tiếp theo trôi qua giữa những thiếu thốn, tiếng ồn ào và hiểm nguy của cuộc vây hũy, vốn đang bị thúc đẩy mạnh mẽ bởi một thế lực mà Munro không có phương tiện kháng cự thích hợp nào để chống lại. Dường như Webb, cùng với đội quân của ông ta đang nằm ngủ quên bên bờ sông Hudson, đã hoàn toàn quên mất cảnh ngộ ngặt nghèo mà đồng bào của họ đang lâm vào. Montcalm đã lấp đầy những khu rừng ven đường bốc dỡ bằng đám thổ dân của mình, từng tiếng hú và tiếng hét vang dội qua doanh trại Anh quốc, làm lạnh giá những trái tim vốn đã quá sẵn sàng phóng đại mối hiểm nguy.
Tuy nhiên, những kẻ bị vây hũy lại không hành động như vậy. Được cổ vũ bởi lời nói và được khích lệ bởi tấm gương của các vị chỉ huy, họ đã tìm lại lòng dũng cảm và duy trì danh tiếng lâu đời của mình, với sự nhiệt thành làm rạng danh tính cách cương nghị của vị chỉ huy. Như thể đã mãn nguyện với nỗi nhọc nhằn hành quân qua chốn hoang vu để chạm trán kẻ thù, vị tướng quân người Pháp, dẫu có tài năng đã được công nhận, lại lơ đễnh không chiếm lấy những ngọn núi liền kề; từ đó, những kẻ bị vây hũy đáng ra có thể bị tiêu diệt một cách dễ dàng, và trong lối chiến tranh hiện đại hơn của đất nước này, điều đó hẳn không bị bỏ qua dù chỉ một giờ. Kiểu khinh thường các đỉnh cao ấy, hay đúng hơn là sự sợ hãi nỗi nhọc nhằn leo lên chúng, có thể được gọi là điểm yếu thâm căn cố đế trong nghệ thuật chiến sự thời kỳ đó. Nó bắt nguồn từ sự đơn giản trong các cuộc giao tranh với người da đỏ, nơi mà do bản chất của các trận chiến và độ dày đặc của những khu rừng, pháo đài là thứ hiếm hoi và pháo binh hầu như vô dụng. Sự bất cẩn sinh ra từ những thói quen này thậm chí kéo dài đến cuộc chiến tranh Giành độc lập, và đã làm mất đi pháo đài Ticonderoga quan trọng của các Bang, mở đường cho quân đội của Burgoyne tiến vào vùng đất trọng yếu lúc bấy giờ của đất nước. Chúng ta nhìn lại sự dốt nát hay mê muội ấy, dù gọi là gì đi nữa, với nỗi ngạc nhiên, khi biết rằng việc bỏ bê một ngọn núi mà những khó khăn của nó, cũng như của Núi Defiance, đã bị phóng đại quá mức, thì vào thời điểm hiện tại, sẽ chứng ng là tai họa cho danh tiếng của kỹ sư đã lên kế hoạch cho các công trình ở chân núi, hay cho vị tướng có số phận phải bảo vệ chúng.
Khách du lịch, người mang bệnh thâm niên, hay kẻ nghiệp dư ái mộ vẻ đẹp thiên nhiên, kẻ mà ngồi trên cỗ xe bốn ngựa thảnh thơi lăn bánh qua những cảnh sắc mà chúng ta đã cố gắng mô tả, để tìm kiếm tri thức, sức khỏe hay niềm vui, hoặc lướt đi một cách vững chãi hướng tới mục đích của mình trên những dòng nước nhân tạo đã mọc lên dưới sự cai trị của một nhà chính trị dám đặt cược danh ̉hính trị của mình vào ván bài mạo hiểm, không được phép cho rằng tổ tiên họ đã băng qua những ngọn núi ấy, hay vật lộn với những dòng nước xiết ấy một cách dễ dàng tương tự. Việc vận chuyển một khẩu đại bác nặng thường được coi là chiến công ngang ngửa với một chiến thắng; nếu may mắn thay, những khó khăn của chặng đường không tách rời nó quá xa khỏi thứ đi kèm thiết yếu là đạn dược, khiến nó chẳng khác gì một ống sắt cồng kềnh vô dụng.
Những tệ hại của hoàn cảnh này đè nặng lên vận mệnh của người Scotland quả quyết hiện đang bảo vệ pháo đài William Henry. Mặc dù đối thủ của ông lờ đi những ngọn núi, hắn đã bố trí các khẩu pháo của mình một cách khôn ngoan trên vùng đất bằng phẳng, và sai người vận hành chúng với sự sung mãn cùng tài nghệ. Chống lại cuộc tấn công này, những kẻ bị vây hũy chỉ có thể đối lập lại bằng sự chuẩn bị thiếu sót và vội vã của một pháo đài giữa chốn hoang vu.
Đó là buổi chiều ngày thứ năm của cuộc vây hũy, và cũng là ngày thứ tư tham gia chiến đấu của chính Thiếu tá Heyward, khi anh tận dụng một hồi kèn ngưng chiến vừa được tấu lên để tiến về các công sự của một trong những ụ pháo hướng ra mặt nước, nhằm hít thở bầu không khí mát mẻ từ hồ và quan sát tiến trình vây hũy. Anh đi một mình, nếu không tính người lính gác cô độc đang sải bước trên đê; bởi vì các pháo thủ cũng đã vội vã tận dụng quãng thời gian tạm ngừng các nhiệm vụ gian khổ của họ. Buổi chiều bình yên đến lạ lùng, và luồng gió nhẹ thổi từ làn nước trong vắt mang lại cảm giác tươi mát và dị êm. Dường như cùng với việc chấm dứt tiếng gầm của đại bác và tiếng đạn pháo cắm xuống, thiên nhiên cũng đã chớp lấy khoảnh khắc này để mang hình hài dịu dàng và quyến rũ nhất của mình. Mặt trời trút những tia vinh quang cuối ngày xuống cảnh vật, không còn cái oi bức của những tia nắng dữ dội vốn thuộc về khí hậu và mùa này. Những ngọn núi trông xanh tươi, mượt mà và đáng yêu; được điều hòa bởi ánh sáng dịu nhẹ hơn, hoặc nhòa đi trong bóng râm khi những làn sương mỏng lững lờ trôi giữa chúng và mặt trời. Vô số hòn đảo nằm nghỉ trên lòng hồ Horican, có hòn thấp và ngập chìm như đang khảm vào làn nước, có hòn lại hiện lên như đang lơ lửng trên mặt nước trong những mô đất nhung xanh; giữa khung cảnh ấy, những người đánh cá của đạo quân bao vây đang thong thả chèo thuyền nhẹ của mình, hoặc lơi lỏng thả trôi trên chiếc gương phẳng lì, lặng lẽ theo đuổi công việc của họ.
Cảnh sắc vừa náo nhiệt lại vừa tĩnh lặng. Mọi thứ thuộc về thiên nhiên đều ngọt ngào, hoặc hùng vĩ một cách giản dị; trong khi những phần phụ thuộc vào tâm trạng và cử động của con người thì lại sinh động và tươi vui.
Hai lá cờ nhỏ không một tì vết đang phấp phới, một lá trên góc nhô của pháo đài, và lá kia trên chiến lũy tiền tiêu của phe vây hũy; những biểu tượng của sự hưu chiến đang tồn tại, không chỉ đối với các hành động, mà dường như cả đối với lòng thù hận của các bên giao tranh.
Phía sau những lá cờ ấy, một lần nữa, những hiệu kỳ đối địch của Anh và Pháp đang phấp phới tung bay, nặng nề đóng mở trong những nếp lụa.
Một trăm chàng trai trẻ người Pháp vui vẻ và vô tư đang kéo lưới vào bãi cát sỏi, ở khoảng cách nguy hiểm gần với những khẩu pháo lầm lì nhưng im lặng của pháo đài, trong khi ngọn núi phía đông đang dội lại những tiếng hô lớn và niềm vui thích rộn ràng đi kèm với trò chơi của họ. Một số người đang náo nức lao mình tận hưởng các trò chơi dưới nước của hồ, và những người khác thì đã vươn mình leo lên những ngọn núi gần đó, với sự tò mò không yên của dân tộc họ. Tuy nhiên, đối với tất cả những trò chơi và hoạt động ấy, những kẻ thù theo dõi người bị vây hũy, và chính những người bị vây hũy, lại chỉ đơn thuần là những khán giả nhàn rỗi nhưng đầy đồng cảm. Đâu đó, một trạm gác thực sự đã cất lên một khúc ca, hoặc hòa mình vào một điệu múa, thu hút đám thổ dân da ngăm vây quanh họ từ những hang ổ trong rừng. Tóm lại, mọi thứ mang diện mạo của một ngày hội vui chơi nhiều hơn là một khoảnh khắc đánh cắp từ những hiểm nguy và nhọc nhằn của một cuộc chiến đẫm máu và đầy thù hận.
Duncan đã đứng trong tư thế trầm ngâm, ngắm nhìn cảnh tượng này vài phút, khi ánh mắt anh bị thu hút về phía dốc thoải trước cửa xuất kích đã nhắc đến bởi những âm thanh của bước chân đang đến gần. Anh bước tới một góc của ụ pháo và nhìn thấy trinh sát đang tiến bước dưới sự áp giải của một sĩ quan Pháp vào bên trong pháo đài. Khuôn mặt của Hawkeye phờ phạc và hằn nét lo âu, dáng vẻ ủ rũ như thể anh cảm thấy sự nhục nhã sâu sắc nhất vì đã rơi vào tay kẻ thù. Anh không mang thứ vũ khí ưa thích của mình, và đôi tay thậm chí còn bị trói quặt ra sau bằng những dải da nai. Sự xuất hiện của các lá cờ để che chở cho các sứ giả mang trát đòi hàng đã diễn ra quá thường xuyên gần đây, tớ nỗi khi Heyward lần đầu liếc nhìn nhóm người này với vẻ thờ ơ, anh đã mong đợi được nhìn thấy một sĩ quan khác của kẻ thù đến với nhiệm vụ tương tự; nhưng ngay khoảnh khắc anh nhận ra dáng người cao lớn và nét mặt vẫn kiên cường nhưng đang cúi gầm của người bạn thợ săn, anh giật mình kinh ngạc và quay người bước xuống khỏi ụ pháo để tiến vào lòng công sự.
Tuy nhiên, âm thanh của những giọng nói khác đã thu hút sự chú ý của anh, và trong khoảnh khắc khiến anh quên đi mục đích của mình. Tại góc trong của gò đất, anh gặp hai tiểu thư đang rảo bước dọc theo thành lũy để tìm kiếm, giống như anh, bầu không khí trong lành và sự giải tỏa khỏi cảnh giam cầm. Họ đã không gặp nhau kể từ khoảnh khắc đau đớn ấy khi anh rời bỏ họ trên vùng đất bằng, chỉ để đảm bảo sự an toàn cho họ. Anh từng chia tay họ trong trạng thái kiệt quệ vì lo lắng và mệt mỏi; giờ đây anh nhìn thấy họ tươi tắn và nở nang, dẫu vẫn rụt rè và lo âu. Với sự thôi thúc đó, chẳng có gì ngạc nhiên khi chàng trai tạm thời quên đi những mục đích khác để tới chào họ. Tuy nhiên, anh đã bị chặn trước bởi giọng nói ngây thơ và trẻ trung của Alice.
"A! Kẻ trốn chạy! Hiệp sĩ bội nghĩa! Kẻ bỏ rơi các tiểu thư ngay giữa võ đài!" cô kêu lên; "hết ngày này qua ngày khác, quả thực là cả thế kỷ, chúng tôi đã ngóng chờ anh dưới chân mình, khẩn cầu sự thương xót và sự lãng quên cho hành động quay đầu bỏ chạy hèn nhát của anh—hoặc tôi phải nói là chạy ngược—vì quả thật anh đã tẩu thoát theo cách mà không một con nai bị thương nào, như người bạn trinh sát đáng kính của chúng ta thường nói, có thể sánh bằng!"
Cora điềm tĩnh và trầm ngâm hơn tiếp lời: "Anh biết rằng Alice ngụ ý gửi đến lời cảm ơn và những lời chúc phúc của chúng tôi. Thật ra, chúng tôi đã hơi thắc mắc tại sao anh lại có thể nhẫn tâm vắng mặt ở một nơi mà lòng biết ơn của hai người con gái có thể nhận được sự ủng hộ từ những lời cảm ơn của người cha."
"Chính cha các tiểu thư có thể nói cho các cô biết rằng, dẫu vắng mặt trước các cô, tôi chưa từng hoàn toàn quên đi sự an toàn của các cô," chàng trai đáp lời; "quyền kiểm soát ngôi làng lều trại kia," anh chỉ tay về phía doanh trại có hào lũy gần đó, "đã bị tranh chấp vô cùng gay gắt; và kẻ nào nắm giữ nó chắc chắn sẽ chiếm được pháo đài này cùng những gì bên trong. Mọi ngày và mọi đêm của tôi đều trôi qua ở đó kể từ khi chúng ta chia tay, bởi vì tôi nghĩ rằng bổn phận kêu gọi mình đến đó." Nhưng, anh nói thêm với vẻ chán nản mà anh cố gắng che giấu nhưng không thành, "nếu tôi biết trước rằng điều mà tôi khi ấy tin là hành vi của một người lính lại có thể bị diễn giải như thế, thì sự hổ thẹn đã được thêm vào danh sách những lý do rồi."
"Heyward!—Duncan!" Alice thốt lên, rướn người về phía trước để đọc khuôn mặt đang quay đi một nửa của anh, cho đến khi một lọn tóc vàng của cô chạm vào má đang ửng đỏ và gần như che đi giọt nước mắt vừa chớm nở trong mắt cô; "nếu tôi nghĩ rằng cái lưỡi vô tích sự này của mình đã làm anh tổn thương, tôi sẽ bắt nó im lặng mãi mãi. Cora có thể nói, nếu Cora muốn, rằng chúng tôi đã trân trọng sự giúp đỡ của anh biết bao, và lòng biết ơn của chúng tôi sâu sắc—suýt chút nữa tôi đã nói là nồng nhiệt—đến nhường nào."
"Và Cora sẽ chứng thực cho sự thật này chứ?" Duncan kêu lên, để cho đám mây u ám tan biến khỏi gương mặt bằng một nụ cười vui sướng rạng rỡ. "Người chị trầm ngâm của chúng ta nói sao? Cô ấy có tìm được lời bào chữa cho sự lơ đễnh của vị hiệp sĩ trong bổn phận của một người lính không?"
Cora không trả lời ngay, mà quay mặt về phía mặt nước, như thể đang ngắm nhìn tấm gương của hồ Horican. Khi cô hướng đôi mắt sẫm màu về phía chàng trai, chúng vẫn ngập tràn biểu cảm đau khổ lập tức xua tan mọi suy nghĩ trong tâm trí anh ngoại trừ sự quan tâm ân cần.
"Cô không khỏe, thưa tiểu thư Munro thân mến!" anh thốt lên; "chúng ta đã đùa cợt trong lúc cô đang chịu đựng đau đớn."
"Không có gì đâu," cô đáp, từ chối sự giúp đỡ của anh với sự kín đáo nữ tính. "Việc tôi không thể nhìn thấy mặt tươi sáng của bức tranh cuộc đời, giống như người nhiệt thành ngây thơ nhưng đầy nhiệt huyết này," cô nói thêm, đặt nhẹ bàn tay đầy trìu mến lên cánh tay em gái mình, "là cái giá phải trả của sự từng trải, và có lẽ, là sự bất hạnh trong bản tính của tôi." "Nhìn kìa," cô tiếp tục, như thể quyết tâm rũ bỏ sự yếu mềm trong ý thức về bổn phận; "anh hãy nhìn quanh đây, Thiếu tá Heyward, và nói cho tôi biết đây là viễn cảnh thế nào đối với người con gái của một người lính mà niềm hạnh phúc lớn lao nhất chính là danh dự và tiếng tăm quân sự của ông."
"Nó không nên và cũng sẽ không bị vấy bẩn bởi những hoàn cảnh nằm ngoài tầm kiểm soát của ông," Duncan ấm áp đáp lời. "Nhưng những lời của cô đã kéo tôi trở về với bổn phận của chính mình. Giờ tôi đến gặp người cha dũng cảm của các cô, để nghe quyết định của ông về những vấn đề tối quan trọng đối với việc phòng thủ. Xin Chúa phù hộ các cô trong mọi hoàn cảnh, tiểu thư cao quý—Cora—tôi có thể và buộc phải gọi cô như vậy." Cô thẳng thắn đưa tay ra cho anh, dẫu đôi môi run rẩy và đôi má dần trở nên tái nhợt như tro tàn. "Trong mọi hoàn cảnh, tôi biết anh sẽ là niềm vinh quang và điểm tựa cho giới tính của mình. Alice, vĩnh biệt"—giọng anh chuyển từ sự ngưỡng mộ sang nét dịu dàng—"vĩnh biệt Alice; chúng ta sẽ sớm gặp lại nhau; tôi tin là với tư cách những kẻ chiến thắng, và giữa những khúc ca khải hoàn!"
Không chờ đợi câu trả lời từ bất kỳ ai, chàng trai lao mình xuống những bậc thang phủ cỏ của ụ pháo, và di chuyển nhanh chóng băng qua bãi tập duyệt, anh đã nhanh chóng có mặt trước người cha của họ. Munro đang sải bước trong căn phòng chật hẹp của mình với vẻ mặt đăm chiêu và những bước chân sải dài khi Duncan bước vào.
"Anh đã đón đầu mong muốn của tôi, Thiếu tá Heyward," ông nói; "Tôi đang định yêu cầu đặc ân này."
"Tôi rất tiếc khi thấy, thưa ngài, rằng sứ giả mà tôi nhiệt tình giới thiệu lại quay về dưới sự áp giải của người Pháp! Tôi hy vọng không có lý do gì để nghi ngờ lòng trung thành của anh ta chứ?"
"Lòng trung thành của 'Tay Súng Dài' là điều tôi thừa biết," Munro đáp, "và hoàn hảo không có gì phải nghi ngờ; dường như vận may quen thuộc của anh ta cuối cùng cũng đã cạn kiệt. Montcalm đã bắt được anh ta, và với sự lịch thiệp đáng nguyền rủa của dân tộc hắn, hắn đã cử anh ta về kèm theo một câu chuyện thảm thương rằng 'bởi vì hắn biết tôi quý trọng anh chàng này đến nhường nào, hắn không thể nghĩ đến việc giữ anh ta lại'. Thật là một cách xử sự đậm chất Dòng Tên, Thiếu tá Duncan Heyward ạ, khi thông báo cho một người về những bất hạnh của họ!"
"Nhưng còn vị tướng quân và lực lượng cứu viện?"
"Anh có nhìn về phía nam lúc bước vào không, và anh không thể nhìn thấy họ sao?" vị sĩ quan già cười cay đắng nói. "Hừ! Hừ! Anh là một kẻ nóng vội, thưa anh, và không thể cho các quý ông chút thời gian thong thả hành quân sao!"
"Vậy là họ đang đến ư? Trinh sát đã nói thế phải không?"
"Khi nào? Và bằng con đường nào? Vì gã đần độn ấy đã quên béng mất việc nói cho tôi điều này. Dường như còn có một bức thư nữa; và đó là phần duy nhất dễ chịu trong chuyện này. Đối với những sự tiếp đón thông thường của cái gọi là Hầu tước xứ Montcalm của anh—tôi dám cá với anh, Duncan, rằng vị bá tước xứ Lothian có thể mua được cả tá hầu tước kiểu đó—nhưng nếu tin tức trong bức thư là xấu, sự lịch lãm của ngài quý tộc người Pháp này chắc chắn sẽ buộc hắn phải cho chúng ta biết."
"Vậy là hắn giữ lại bức thư, trong khi phóng thích sứ giả!"
"Phải, hắn làm thế đấy, và tất cả chỉ vì cái gọi là 'tính chân chất' của anh. Tôi dám cá, nếu sự thật được phơi bày, ông nội của gã đó từng dạy khoa học khiêu vũ cao quý."
"Nhưng trinh sát nói gì? Anh ta có mắt, có tai và có cả cái lưỡi: báo cáo bằng lời của anh ta thế nào?"
"Ô! Thưa anh, hắn không thiếu các cơ quan tự nhiên, và hắn tự do kể lại mọi thứ mình đã thấy và nghe. Tổng kết lại thế này: có một pháo đài của bệ hạ trên bờ sông Hudson, tên là Edward, được đặt theo tên của vị hoàng thân đáng kính xứ York, chắc anh biết; và nó được lấp đầy bởi những người có vũ trang, như một công trình phòng thủ đáng lẽ phải thế."
"Nhưng không có động tĩnh gì, không có dấu hiệu nào về ý định tiến lên giải cứu chúng ta sao?"
"Đã có các cuộc duyệt binh buổi sáng và buổi chiều; và khi một trong những gã nhà quê tỉnh lẻ—anh biết đấy Duncan, chính anh cũng mang một nửa dòng máu Scotland—khi một trong số chúng làm rơi thuốc súng vào bát cháo yến mạch, nếu nó chạm vào than hồng, thì nó chỉ đơn giản là bốc cháy!" Đoạn, đột ngột thay đổi thái độ cay đắng, châm biếm sang vẻ trang nghiêm và trầm ngâm hơn, ông tiếp tục; "vậy mà có thể, và chắc chắn phải có điều gì đó trong bức thư ấy mà chúng ta nên biết!"
"Quyết định của chúng ta nên được đưa ra nhanh chóng," Duncan nói, vui mừng tận dụng sự thay đổi tâm trạng này để thúc đẩy những mục tiêu quan trọng hơn trong cuộc gặp gỡ của họ; "Tôi không thể che giấu với ngài rằng doanh trại sẽ không thể trụ vững được lâu hơn nữa; và tôi rất tiếc phải bổ sung rằng tình hình trong pháo đài cũng chẳng khá khẩm hơn; hơn một nửa số đại bác đã bị nổ nòng."
"Và làm sao khác được chứ? Vài khẩu được mò lên từ đáy hồ; vài khẩu đã han rỉ trong rừng kể từ khi phát hiện ra xứ sở này; và vài khẩu vốn chẳng bao giờ là đại bác cả—chúng chỉ là đồ chơi của bọn cướp biển! Anh có nghĩ rằng mình có thể mang cả Kho vũ khí Woolwich vào giữa chốn hoang vu, cách nước Anh ba ngàn dặm không!"
"Những bức tường đang sụp đổ bên tai chúng ta và lương thực bắt đầu cạn kiệt," Heyward tiếp tục, không màng đến cơn thịnh nộ mới này; "thậm chí những người lính cũng bắt đầu cho thấy những dấu hiệu bất mãn và hoảng loạn."
"Thiếu tá Heyward," Munro nói, quay sang người cộng sự trẻ tuổi với sự uy nghi của tuổi tác và cấp bậc cao hơn; "Tôi hẳn đã phục vụ bệ hạ nửa thế kỷ và kiếm được mái tóc bạc này trong vô ích, nếu tôi mù mờ trước tất cả những gì anh nói và trước sự cấp bách của hoàn cảnh chúng ta; tuy nhiên, chúng ta vẫn nợ danh dự của quân đội hoàng gia một phần và nợ bản thân chúng ta một phần. Chừng nào còn hy vọng cứu viện, tôi sẽ còn bảo vệ pháo đài này, dẫu cho việc đó phải làm bằng những viên sỏi nhặt trên bờ hồ. Do đó, điều chúng ta cần là được nhìn thấy bức thư, để chúng ta có thể biết được ý định của kẻ mà Bá tước Loudon đã để lại đây làm người thay thế cho ông ta."
"Và tôi có thể giúp ích gì trong việc này?"
"Thưa anh, anh có thể; Hầu tước xứ Montcalm, ngoài những phép lịch sự khác, đã mời tôi đến một cuộc gặp gỡ cá nhân giữa các công trình phòng thủ và doanh trại của chính hắn; với lý do, như hắn nói, để truyền đạt thêm một số thông tin. Giờ đây, tôi nghĩ sẽ không khôn ngoan nếu tỏ ra quá nôn nóng muốn gặp hắn, và tôi muốn dùng anh, một sĩ quan cấp cao, làm người đại diện cho tôi; bởi vì sẽ thật bất xứng với danh dự của xứ Scotland nếu để người ta nói rằng một trong những quý ông của xứ này bị vượt mặt về phép lịch sự bởi bất kỳ kẻ bản xứ nào khác trên trái đất này."
Không gánh lấy nhiệm vụ thừa thãi là đi vào tranh luận về những giá trị so sánh của phép lịch sự quốc gia, Duncan vui vẻ nhận lời thay thế vị lão tướng trong cuộc gặp sắp tới. Một cuộc trao đổi dài và đầy tin cậy diễn ra ngay sau đó, trong đó chàng trai nhận được thêm một số hiểu biết sâu sắc về nhiệm vụ của mình từ kinh nghiệm và sự nhạy bén bẩm sinh của người chỉ huy, và sau đó anh cáo từ ra về.
Vì Duncan chỉ có thể hành động với tư cách đại diện cho người chỉ huy pháo đài, các nghi lễ đáng lẽ phải có trong cuộc gặp gỡ giữa những người đứng đầu các lực lượng đối địch dĩ nhiên được miễn bỏ. Sự hưu chiến vẫn đang duy trì, và với một hồi trống cùng lá cờ trắng nhỏ che chở, Duncan rời khỏi cửa xuất kích trong vòng mười phút sau khi những chỉ thị của anh kết thúc. Anh được tiếp đón bởi viên sĩ quan Pháp ở tiền tiêu với các nghi thức thông thường và ngay lập tức được dẫn đến một chiếc lều lớn ở xa của vị tướng lừng danh đang lãnh đạo các lực lượng Pháp.
Vị tướng của kẻ thù tiếp đón vị sứ giả trẻ tuổi, vây quanh bởi các sĩ quan cao cấp của ông ta và một băng đảng da ngăm đen gồm các tù trưởng bản xứ, những người đã theo chân ông ra chiến trường cùng với các chiến binh từ bộ lạc của họ. Heyward khựng lại khi, thoáng đảo mắt nhanh qua nhóm người tối tăm phía sau, anh nhìn thấy khuôn mặt hiểm độc của Magua, đang nhìn anh bằng ánh mắt tĩnh lặng nhưng đầy vẻ ấm ức vốn là nét đặc trưng của kẻ hoang dã ranh mãnh đó. Một tiếng kêu ngạc nhiên khẽ bật ra từ môi chàng trai; nhưng ngay lập tức nhớ lại sứ mệnh của mình và bầu không khí xung quanh, anh kìm nén mọi biểu hiện cảm xúc và quay sang vị thủ lĩnh thù địch, kẻ đã tiến lên một bước để đón tiếp anh.
Vào thời điểm chúng ta viết, Hầu tước xứ Montcalm đang ở độ tuổi sung sức nhất, và có thể nói là ở đỉnh cao của vận mệnh. Nhưng ngay cả trong hoàn cảnh đáng ghen tị đó, ông vẫn niềm nở và nổi bật không kém bởi sự chú ý đến các phép tắc xã giao, cũng như lòng dũng cảm hào hiệp chỉ hai năm ngắn ngủi sau đó đã khiến ông bỏ mạng trên đồng bằng Abraham. Duncan, khi dời mắt khỏi vẻ mặt hiểm ác của Magua, đã để chúng dừng lại đầy thiện cảm trên những đường nét tươi cười, lịch lãm cùng phong thái quân sự cao quý của vị tướng người Pháp.
"Thưa ngài," vị tướng bắt đầu, "j'ai beaucoup de plaisir à—quái!—ông thông dịch viên đâu rồi?"
Heyward khiêm tốn đáp: "Tôi tin là, thưa ngài, sẽ không cần thiết đâu; tôi nói được một ít tiếng Pháp."
"À! Tôi rất vui vì điều đó," Montcalm nói, thân mật nắm lấy tay Duncan và dẫn anh đi sâu vào trong lều, ra ngoài tầm tai của những kẻ khác; "Tôi ghét đám vô lại đó lắm; chẳng bao giờ biết mình đang đứng ở cửa nào với chúng đâu. Nào, thưa ngài," ông tiếp tục, vẫn nói bằng tiếng Pháp; "dù tôi hẳn sẽ rất tự hào được tiếp đón người chỉ huy của các ngài, tôi vô cùng hạnh phúc khi ông ấy thấy phù hợp để cử một sĩ quan xuất sắc và, tôi chắc chắn là rất đáng mến, như ngài đây."
Duncan cúi đầu chào sâu, hài lòng với lời khen ngợi, bất chấp quyết tâm anh dũng tuyệt đối là không để bất kỳ mưu mẹo nào dụ dỗ mình quên đi lợi ích của hoàng tử nhà mình; và Montcalm, sau một thoáng dừng lại để thu xếp suy nghĩ, tiếp tục,—
"Chỉ huy của các ngài là một người dũng cảm, và rất có năng lực để đẩy lùi cuộc tấn công của tôi. Nhưng thưa ngài, chẳng lẽ không phải là lúc bắt đầu lắng nghe tiếng nói nhân đạo nhiều hơn và bớt dựa vào lòng dũng cảm lại sao? Điều trước thể hiện rõ nét phẩm chất anh hùng chẳng kém gì điều sau."
Duncan mỉm cười đáp: "Chúng tôi coi những phẩm chất đó là không thể tách rời; nhưng trong khi chúng tôi tìm thấy ở sự hừng hực của ngài mọi động lực để kích thích điều thứ nhất, chúng tôi vẫn chưa thấy bất kỳ lời kêu gọi đặc biệt nào để thực thi điều thứ hai."
Đến lượt Montcalm hơi cúi đầu, nhưng đó là dáng điệu của một kẻ quá từng trải để vương vấn ngôn từ xu nịnh. Sau một thoáng trầm ngâm, ông nói thêm,—
"Có thể những thấu kính của tôi đã đánh lừa tôi, và các công trình của các ngài chống lại pháo binh của chúng tôi tốt hơn tôi tưởng. Các ngài biết lực lượng của chúng tôi chứ?"
Duncan thản nhiên đáp: "Các báo cáo của chúng tôi khác nhau; tuy nhiên, con số cao nhất cũng không vượt quá hai mươi ngàn người."
Người Pháp cắn môi, dán chặt mắt vào anh như muốn đọc thấu suy nghĩ của người kia; rồi với sự nhanh trí vốn có, ông tiếp tục, như thể đồng tình với một sự liệt kê thực sự nhân đôi quy mô quân đội của mình,—
"Đó là một lời khen tồi tệ dành cho sự cảnh giác của chúng tôi, thưa ngài, rằng dù chúng tôi làm gì đi chăng nữa, chúng ta chưa bao giờ có thể che giấu được quân số của mình. Nếu có thể làm được điều đó, người ta sẽ tin rằng nó có thể thành công trong những khu rừng này. Dù ngài nghĩ rằng còn quá sớm để lắng nghe tiếng gọi của lòng nhân đạo," ông mỉm cười tinh quái nói thêm, "tôi xin phép được tin rằng sự ga-lăng vẫn chưa bị lãng quên bởi một người trẻ tuổi như ngài. Tôi nghe nói các tiểu thư là con gái của vị chỉ huy đã vào pháo đài kể từ khi nó bị vây hũy?"
"Đó là sự thật, thưa ngài; nhưng thay vì làm suy yếu nỗ lực của chúng tôi, họ lại nêu gương dũng cảm cho chúng tôi bằng chính sự kiên cường của họ. Nếu chỉ cần sự kiên quyết để đẩy lùi một quân nhân tài ba như ngài M. de Montcalm, tôi sẽ vui lòng phó mặc việc phòng thủ William Henry cho vị tiểu thư lớn."
Montcalm đáp một cách khô khan và mang chút kiêu kỳ: "Chúng ta có một sắc luật khôn ngoan trong bộ luật Salique, nói rằng, 'Vương miện nước Pháp sẽ không bao giờ hạ gậy chỉ huy xuống thành cái xa quay sợi'"; nhưng ngay lập tức thêm vào với vẻ phóng khoáng và thoải mái quen thuộc, "vì mọi phẩm chất cao quý đều mang tính di truyền, tôi có thể dễ dàng tin ngài; dẫu vậy, như tôi đã nói trước đó, lòng dũng cảm có giới hạn của nó, và lòng nhân đạo không được phép bị lãng quên. Tôi tin là, thưa ngài, ngài đến đây được ủy quyền để thương lượng việc đầu hàng của nơi này chứ?"
"Đến mức ngài thấy sự phòng thủ của chúng tôi yếu ớt đến nỗi tin rằng biện pháp đó là cần thiết sao?"
"Tôi sẽ rất tiếc nếu việc phòng thủ bị kéo dài theo cách làm kích động những người bạn da đỏ của tôi ở đằng kia," Montcalm tiếp tục, liếc mắt về phía nhóm những tù trưởng điềm tĩnh và chăm chú mà không để ý đến câu hỏi của người kia; "tôi thấy khó khăn, ngay cả lúc này, trong việc kiềm chế họ tuân theo các quy tắc chiến tranh."
Heyward giữ im lặng; bởi vì nỗi nhớ đau đớn về những hiểm nguy anh vừa mới thoát khỏi tràn ngập tâm trí, gọi về hình ảnh những con người không tấc sắt đã cùng chia sẻ mọi đau khổ với anh.
Montcalm tiếp tục tận dụng lợi thế mà ông cho là mình đã giành được: "Những quý ông đó là những kẻ đáng sợ nhất khi bị đánh bại: và thật thừa thãi khi nói với ngài rằng họ khó kìm chế cơn giận dữ đến nhường nào. Nào thưa ngài! Chúng ta sẽ bàn về các điều kiện chứ?"
"Tôi e rằng ngài đã bị đánh lừa về sức mạnh của William Henry và các nguồn lực của lực lượng đồn trú!"
Câu trả lời ngắn gọn là: "Tôi không vây hũy Quebec, mà là một công trình đất đắp được bảo vệ bởi hai ngàn ba trăm dũng sĩ."
“Các chiến lũy của chúng tôi đúng là bằng đất—chúng cũng không tọa lạc trên những mỏm đá Cape Diamond; nhưng chúng đứng trên bờ biển từng tỏ ra tàn phá đối với Dieskau và quân đội của hắn. Ngoài ra còn có một lực lượng hùng mạnh cách chúng ta chỉ vài giờ hành quân, mà chúng tôi tính như một phần phương tiện của mình."
Montcalm với vẻ dửng dưng rõ rệt đáp: "Đâu đó sáu hay tám ngàn người, mà người lãnh đạo của họ một cách khôn ngoan đánh giá là ở trong công trình của mình còn an toàn hơn là ra chiến trường."
Đến lượt Heyward cắn môi vì bực bội khi người kia thản nhiên nhắc đến một lực lượng mà chàng trai biết rõ là đã bị phóng đại. Cả hai trầm ngâm trong chốc lát trong sự im lặng, trước khi Montcalm nối lại cuộc trò chuyện theo cách cho thấy ông tin rằng chuyến viếng thăm của vị khách chỉ cốt để đề xuất các điều khoản đầu hàng. Ngược lại, Heyward bắt đầu tung ra vài thứ nhử mồi để vị tướng Pháp sơ hở làm lộ những phát hiện ông ta thu được qua bức thư bị chặn. Tuy nhiên, mưu mẹo của cả hai đều không thành công; và sau một cuộc gặp gỡ kéo dài nhưng vô kết quả, Duncan cáo từ, mang theo ấn tượng tốt đẹp về sự lịch lãm và tài năng của vị thủ lĩnh kẻ thù, nhưng vẫn mù mờ về những gì anh đến để tìm hiểu như lúc mới đặt chân tới. Montcalm tiễn anh ra tận lối vào của lều lớn, lặp lại lời mời người chỉ huy pháo đài đến gặp trực tiếp ông trên bãi đất trống giữa hai quân đoàn.
Họ chia tay nhau ở đó, và Duncan trở về tiền tiêu của quân Pháp, được tháp tùng như trước; từ đó anh lập tức tiến về pháo đài và trở lại khu vực của người chỉ huy của mình.
