Đây là bài viết đã ẩn sâu trong lòng tôi từ lâu, luôn muốn đặt bút viết xuống.

Nhắc lại cũng đã là chuyện của 30 năm trước rồi.

Nơi tôi cắm chốt là huyện Tu Văn, xã Cửu Trường, thời xưa có tên là Cẩu Trường Bá. Ở lâu dần, tôi dần phát hiện ra, trong những vùng núi hoang vu hẻo lánh, hiện nay vẫn còn không ít nơi gọi là Miêu Trường, Kê Trường, Xà Trường, Dương Trường gì đó. Có lẽ vì Cửu Trường gần đường cái hơn chăng, nên vài văn nhân nhã sĩ thấy cái tên này quá tục tĩu, liền dựa theo âm gần giống mà đổi thành Cửu Trường.

Cửu Trường thuộc khu vực An Thuận của tỉnh Quý Châu. Đám thanh niên trí thức từ nơi khác đến chúng tôi rất nhanh đã phát hiện ra rằng, thành phố thủ phủ Quý Dương gần chúng tôi hơn, ngược lại, An Thuận là nơi đặt cơ quan hành chính của khu vực lại cách chúng tôi rất xa. Rất nhiều thanh niên trí thức đã đi Quý Dương tới mấy lần, mà An Thuận thì chưa đi lần nào.

Mãi cho đến sau vụ thu hoạch mùa thu năm thứ hai cắm chốt, tôi mới có cơ hội đi An Thuận.

Đó là cuối thu năm 1970, các cuộc võ đấu trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa" đã dần lắng xuống. Tôi ngồi trên một chiếc xe tải ở Quý Dương để đi An Thuận. Nói là ngồi chứ thực ra là đứng, vì thùng xe tải không có chỗ ngồi. Thế nhưng chiếc xe tải này lại bán vé, giá vé xe khách từ Quý Dương đến An Thuận vốn là hai đồng hai hào, vì là xe tải nên họ chỉ thu chúng tôi một đồng năm hào, bảo là giảm giá. Vậy còn xe khách đường dài thì sao? Hóa ra mấy năm trước do võ đấu, xe khách thường bị dùng để chắn ngang đường, không thể chạy được. Nay giao thông vừa mới khôi phục, chỉ đành trưng dụng vài chiếc xe tải của các nhà máy để dùng tạm.

Giao thông bằng xe tải này cũng chẳng chính quy, muốn chạy thì chạy, muốn dừng thì dừng. Dằn vặt trên đường hơn ba tiếng đồng hồ, khi còn cách An Thuận hơn mười dặm, tài xế sống chết không chịu chạy tiếp nữa. Hắn bảo An Thuận ở ngay phía trước, mười mấy dặm đường, đi bộ hơn một tiếng là đến, các người tự đi bộ mà đến đó đi.

Hành khách đi cùng xe tất nhiên không chịu, tranh cãi với tài xế và phụ xe. Tranh cãi một hồi cũng chẳng có tác dụng, xe tải quay đầu, bấm còi vài tiếng, tung lên một đám bụi mù rồi chạy mất.

Thế là chúng tôi cứ men theo đường Quý-Hoàng mà đi tiếp. Quý Dương đến An Thuận, theo lý nên gọi là đường Quý-An, sao lại gọi là đường Quý-Hoàng?

Khi đó còn trẻ, cái gì tôi cũng thấy tò mò, cái gì cũng muốn hỏi. Hỏi ra mới biết, hóa ra thác nước Hoàng Quả Thụ nổi tiếng thế giới nằm ở phía trước An Thuận. Đường cái được làm thẳng đến thác Hoàng Quả Thụ, nên mới gọi là đường Quý-Hoàng.

Đến Quý Châu cũng gần hai năm, đối với non sông đất đai nơi đây, tôi đã dần quen thuộc. Khi nhìn ngắm núi rừng gần xa trên chiếc xe tải mui trần, tôi đã phát hiện ra rằng, khi xe chạy qua huyện Bình Bá, núi rừng làng mạc nơi đây mang theo một chút tú khí, cũng mang theo một chút nhã khí. Có chút khác biệt với cảnh quan ở những nơi khác của Quý Châu. Sau khi xuống xe đi bộ không lâu, nhìn kỹ hơn nữa, quả nhiên đã có những phát hiện kinh ngạc.