Câu chuyện về Địa hý vẫn có thể nói thêm vài lần nữa, ví dụ như mối liên hệ giữa Địa hý và Quỷ kiếm vũ ở thành phố Kitakami, Nhật Bản, ví dụ như những điều cầu kỳ trong cách vẽ trên "mặt nạ" - nhưng càng nói càng không hết, chi bằng tôi dừng lại tại đây, để những người có hứng thú nghiên cứu tự mình đào sâu tìm hiểu vậy.

Cùng với danh tiếng ngày càng lớn của Địa hý, người đến Đồn Bảo xem Địa hý ngày càng nhiều, cảnh quan của Đồn Bảo cũng bắt đầu thu hút sự chú ý của thế gian. Mọi người đều nảy sinh hứng thú nồng đượm đối với lịch sử, văn hóa, cách thức sinh tồn, tín ngưỡng dân gian của Đồn Bảo.

Ngoài Địa hý ra, Đồn Bảo còn có vài loại hình nghệ thuật dân gian khác. Trước đó tôi đã từng nhắc đến, trong dịp hỷ sự (như đám cưới) có người hát ca, đó chính là một loại hình, ở địa phương gọi là xướng thư. Tương truyền vào những năm Hồng Vũ, những vị tổ tiên tộc "Kinh" đầu tiên định cư tại Đồn Bảo, nhìn thấy dân tộc thiểu số ở các thôn trại lân cận uống rượu hát ca, vừa hát vừa múa, cảm thấy cuộc sống của mình so với họ thật vô cùng khô khan, đặc biệt nhớ nhà. Thế là họ đem những lời ca tiếng hát đã học được ở quê nhà ghi chép lại theo trí nhớ, vừa ngâm nga vừa hát, tự tiêu khiển, dần dần hình thành nên sách hát. Sau đó dựa theo nội dung trong sách hát mà cải biên thành Địa hý để diễn.

Tương phản với xướng thư, chính là sơn ca địa phương. Có thể nói, một khi đến Quý Châu, phong tình dân tộc thu hút tôi sớm nhất chính là sơn ca. Các dân tộc thiểu số ở Quý Châu, bất kể dân số đông hay ít, cư trú ven sông hay vùng núi, hầu như dân tộc nào cũng có truyền thống hát sơn ca. Theo cách nói của họ là, thấy gì hát nấy, thấy gì hát đó. Khi hát tình ca, càng là lúc thể hiện trí tuệ và tài năng của bản thân, tùy cơ ứng biến, những chàng trai cô gái nào càng hát hay, càng có thể nhận được sự ưu ái của người thương và sự tôn trọng của mọi người.

Sơn ca vùng Đồn Bảo mang âm hưởng và sắc thái của dân ca Giang Nam, nhưng đã hấp thụ được những đặc điểm hoạt bát, đa dạng, phóng khoáng, tự tại của sơn ca dân tộc thiểu số Quý Châu.

Hiện tượng văn hóa vừa mang phong vị Giang Nam, vừa dung hợp với đặc sắc địa phương này, có thể bắt gặp ở khắp mọi nơi.

Thôn trại Đồn Bảo đầu tiên mà tôi tìm hiểu sâu sắc tên là "Phóng Cưu Tiếu". Vừa bước vào trại, nhìn thấy cầu nhỏ nước chảy bên làng, nhìn thấy cái ao ở trung tâm ngôi làng, nhìn thấy những bụi trúc trước nhà sau vườn, nhìn thấy cửa vòm của ngôi nhà, còn có kiểu tứ hợp viện mang phong cách Giang Nam rõ rệt, bên trong có triều môn, đường ốc, sương phòng. Trong sân có giếng nước, bao gồm cả những hoa văn họa tiết chạm khắc trên cửa sổ, tôi đứng đó hồi lâu, mơ hồ cảm thấy như mình đang bước vào một ngôi làng ở vùng Giang Chiết.

Mãi cho đến khi đi lại trong ngõ nhỏ khá lâu, quan sát kỹ hơn, tôi mới dần dần phát hiện ra những điểm khác biệt giữa những Đồn Bảo này và vùng sông nước Giang Nam. Ví dụ như dân cư vùng sông nước Giang Nam thường gọi là phấn tường đại ngõa (tường trắng ngói đen), những tấm ngói đó đều là màu đen. Còn ở Đồn Bảo, tuy cũng có những ngôi nhà lợp ngói, nhưng đa số nhà cửa đều lợp bằng đá phiến, lớn nhỏ khác nhau, sắp xếp một cách có trật tự, nhìn từ xa, vừa là một mảng trắng xóa, nhưng lại không hề thấy khô khan, những đường vân như băng nứt vẹo, chéo, dọc, ngang ấy, soi bóng giữa núi xanh nước biếc, lại có một vẻ thú vị riêng. Các thôn trại Đồn Bảo được không ít người nước ngoài gọi là cổ thành tiêu biểu của Trung Quốc, vừa bảo tồn di phong (phong thái còn sót lại) của hai triều Minh - Thanh, vừa dung hợp đặc sắc của Tây Nam và Giang Nam, rất đáng để thưởng lãm.

Còn như dịp Tết Nguyên Đán, trong nhà không được quét rác, nói là sợ quét mất tài lộc đi; tháng năm Tết Đoan Ngọ thì ăn bánh tông, treo lá xương bồ; sinh con thì phải uống rượu đầy tháng; v.v. những chi tiết cuộc sống này đều gần như y hệt những gì chúng tôi trải qua thời thơ ấu. Chỉ là mức độ cầu kỳ khác nhau, những phong tục dần phai nhạt ở vùng Giang Nam, thì ở Đồn Bảo lại vẫn được bảo tồn nguyên vẹn. Nếu nói đến khác biệt, đại diện nhất có thể nói là thể hiện ở khoản ăn uống, người Đồn Bảo ngày nay đã giống như tất cả người Quý Châu, đặc biệt thích ăn cay, đậu phụ cay, gà cay, thịt xào ớt muối, đã là những món ăn nổi tiếng của người Đồn Bảo ở An Thuận, có thể nói là không cay không thành món.

Phong tình kỳ lạ, lịch sử lâu dài, nghệ thuật cổ phác, môi trường sinh tồn độc đáo, đã cấu thành nên cảnh quan Đồn Bảo hiếm có. Đây chính là mảnh đất quê hương mà tôi đã từng sống trọn 21 năm, là vùng núi non thường xuyên vương vấn trong những giấc mơ. Viết lại nó, cũng coi như một tấm lòng của tôi vậy.