[TIÊU ĐỚI]: ->

Nếu nói yêu đương là từ tâm hồn của một người bước đến tâm hồn của một người khác, thì vợ chồng sau khi thiết lập gia đình chính là sự tâm tâm tương ấn giữa hai phái.

Vượt qua giai đoạn yêu đương đầy ắp thi vị và lãng mạn, tiếp nối theo sau đó chính là cuộc sống gia đình lâu dài, được hợp thành bởi vô số những ban ngày và đêm tối bình dị. Điều này có lẽ không mang tính lãng mạn như thời kỳ yêu đương, nhưng lại càng cần hơn sự nhiệt tình, tín nhiệm, trung thành và tu dưỡng cùng năng lực để ứng phó với đủ loại việc vặt gia đình, vượt lên trên những phiền muộn đời thường.

Có thể nói thế này không, thành gia rồi, tình yêu mới thực sự bắt đầu.

Sơn Kiềm Linh sừng sững ở phía tây bắc thành Quý Dương, gia đình nhỏ của chúng tôi nằm ngay dưới chân ngọn núi nổi tiếng của cao nguyên Vân Quý này. Chắc là nhờ hào quang của ngọn núi nổi tiếng này, tòa nhà của chúng tôi cũng nằm nổi bật ở trên sườn dốc, mái nhà của những tòa nhà sáu tầng, bảy tầng xung quanh đều nằm ở phía dưới tầng năm nơi tôi ở. Đứng ngoài ban công, có thể nhìn thấy phong cảnh của nửa thành phố, có thể ngắm nhìn những dãy núi uốn lượn nhấp nhô, kéo dài vô tận ở ngoài thành. Nhất là vào những lúc thời tiết thay đổi, mây đi sương đến, làn sương đặc màu kem ôm chặt lấy đỉnh núi, làn sương mỏng màu trắng sữa lượn lờ quanh lưng chừng núi và thung lũng, từng sợi từng cụm bay tản mác, cảnh tượng đó thực sự rất đẹp.

Cao thì có cái lợi của cao, tự nhiên cũng có khuyết điểm. Từ khi tôi chuyển đến đây từ bờ sông Miêu Khiêu hẻo lánh vào tháng 3 năm 1982, cho đến nay, ngoại trừ ngày lễ tết, vòi nước máy trong bếp nhà chúng tôi chưa từng có nước vào ban ngày.

Bảy việc mở cửa không có việc nước, mà không có nước để duy trì cuộc sống gia đình bình thường thì hầu như là không thể tưởng tượng nổi.

Ngay từ khi dọn vào nhà mới, vợ tôi đã phân công với tôi, tôi chịu trách nhiệm canh nửa đêm đầu, cô ấy canh nửa đêm sau, cung kính chờ đợi Thủy Long Vương giáng lâm.

Cuộc sống như vậy thực sự chẳng có chút thi vị nào để nói, thường xuyên khiến người ta mệt mỏi rã rời, tâm trạng chịu ảnh hưởng lớn. Không ít người từng hỏi tôi, các người đã kiên trì vượt qua như thế nào, tôi cũng chẳng nói ra được lý do đầu đuôi thế nào, hơn 4 năm trời, cứ thế mà qua đi, hơn nữa xem ra vẫn phải tiếp tục sống thế này.

Điều duy nhất có thể tự an ủi là vợ chồng chúng tôi chưa từng vì chuyện mất nước, thiếu nước, đợi nước, trông ngóng nước mà oán trách lẫn nhau. Hai người đã kết hợp với nhau, thì phải cùng nhau gánh chịu mọi khó khăn, trắc trở và phiền muộn trên con đường nhân sinh. Lấy lời của chính cô ấy mà nói: "Đã chừng tôi gặp được anh giữa muôn vàn người, thì tôi đành chịu. Tôi chưa từng nghĩ sẽ hưởng chút ánh sáng hào quang nhà văn nào của anh, lúc anh theo đuổi tôi, chỉ là một tên thanh niên trí thức nhỏ chẳng là cái thá gì."

Đây là lời thật lòng.

Lúc cô ấy gả cho tôi là một công nhân, bây giờ vẫn là một công nhân. Cô ấy chưa từng bắt tôi tìm cách đổi việc cho mình. Còn tôi, trong đầu cũng từng nghĩ qua, thực ra cũng không phải là không thể. Nhưng hễ bàn với cô ấy, cô ấy liền nói: "Thôi đi, chuyện của tôi anh bớt bận tâm đi, tốn chút sức lực vào việc viết lách thì hơn." Cô ấy không phải đảng viên, chưa từng vào đoàn, cô ấy chỉ là một công nhân bình thường. Cô ấy nói với tôi những lời này, hoàn toàn không có ý thể hiện sự tiến bộ và giác ngộ với tôi. Tôi tin những gì cô ấy nói là sự thật.

Chúng tôi sống cùng nhau mỗi ngày, tôi luôn không kìm được mà đăm đăm ngắm nhìn cô ấy lâu lắc, muốn hiểu rõ dù chỉ là những ý nghĩ thoáng qua trong đầu cô ấy. Đây có phải là tình yêu hay không tôi nói không rõ, đối với tôi, điều này đã trở thành một thói quen. Truy nguyên lại, thói quen này từ thời kỳ đầu chúng tôi quen nhau đã được hình thành rồi. Tính đi tính lại, chúng tôi kết hôn đã hơn 7 năm, mà chúng tôi quen nhau, tính ra đã tròn 17 năm rồi.

Chúng tôi quen nhau thời đi thanh niên xung phông về nông thôn. Đến tận bây giờ tôi vẫn nhớ con đường nhỏ nối liền hai đội sản xuất của chúng tôi giữa cái thời gian đó, con đường nhỏ uốn lượn, lúc thì tụt xuống đáy thung lũng lúc thì leo lên sườn dốc. Trong mấy năm đầu mới quen biết, chúng tôi không biết đã đi lại trên con đường nhỏ ấy bao nhiêu vòng. Những đêm mưa rả rích, chúng tôi chống ô, mặc cho những hạt mưa thưa thớt lộp bộp đánh lên mặt ô dầu, chúng tôi thong thả dọc theo con đường nhỏ, vòng qua ruộng nước, vòng qua nương đất, bước vào khu rừng u tĩnh. Đường hẹp, chúng tôi không thể đi song song, chỉ có thể người trước người sau. Những đêm trăng sáng đầy trời, chúng tôi đi lang thang trong khu rừng bu lô thanh can, lặng lẽ đứng đối diện nhau trong rừng thông lá kim có mặt đất mềm mại, lời nói vào lúc này là dư thừa, cho dù có, thì cũng đã nói hết vào ban ngày rồi. Nhưng chúng tôi vẫn không muốn rời xa, tĩnh lặng âm thầm lắng nghe gió lướt qua ngọn cây, lướt qua vách núi, say sưa ngắm ánh trăng thanh u hắt xuống những cái bóng rậm rạp, loang lổ trong rừng cây, tò mò ngắm nhìn từ xa ánh đèn mờ ảo trên những bản làng cách đó rất xa. Tiết nông nhàn cuối thu đầu đông, chúng tôi hẹn nhau ra khu rừng ven đường nhặt quả thông khô giòn rụm; hoàng hôn sau cơn mưa, trên lá cây vẫn còn đọng những giọt nước như sương châu, chúng tôi đội nón lá đi nhặt nấm hương tươi ngon; cái nắng gay gắt giữa mùa hè oi bức, chúng tôi có thể ngồi dưới bóng cây, ngẩn ngơ suốt cả ngày... Lúc đó tôi 19 tuổi, cô ấy 17 tuổi, chúng tôi đều còn quá đỗi non nớt, chúng tôi đều xem tình yêu vô cùng trang nghiêm và thần thánh, có lẽ chúng tôi chính là trong sự gắn bó ngày qua ngày như thế mà làm sâu sắc thêm sự thấu hiểu lẫn nhau. "Yêu, là tên gọi khác của sự thấu hiểu." Câu nói này có phải là danh ngôn của Tagore không?

Cô ấy là bạn học của em gái tôi, là thanh niên trí thức ở đại đội hàng xóm sát vách trại chúng tôi, những dịp nghỉ lễ hay đi chợ phiên, cô ấy thường đến tìm em gái tôi chơi. Chúng tôi thường giữ cô ấy ăn cơm tối xong hãy về, cô ấy đi về một mình không an toàn, em gái tôi tiễn cô ấy thì một mình đi về cũng sợ. Thế là em gái thường bảo tôi tiễn cô ấy, thoạt đầu thuần túy là tiễn, sau đó tôi mong ngóng cô ấy đến, hy vọng cô ấy đi vào buổi tối, để tôi có dịp đi tiễn cô ấy; rồi sau đó nữa chúng tôi liền hẹn hò trên con đường nhỏ ở vùng quê sơn cước này. Lao động ở miền núi vô cùng nặng nhọc, đời sống tinh thần của thanh niên trí thức lại khô khan tẻ nhạt. Sở dĩ tôi có thể kiên trì cắm cúi viết tiểu thuyết trong những năm tháng về nông thôn định cư, hơn một nửa đều là nhờ sức mạnh của tình yêu cổ vũ tôi.

Con đường cuộc sống đã bước qua này, cũng giống như con đường nhỏ giữa hai bản làng, quanh co khúc khuỷu, gập ghềnh không bằng phẳng. Mùa đông năm 1972, cô ấy được điều động đi làm công nhân học việc ở nhà máy thủy điện, mà tôi vẫn tiếp tục sống cô độc trong bản làng hoang vắng hiu hắt cho đến năm 1979. Giữa chúng tôi chỉ dựa vào thư từ để liên lạc, thắt chặt tình cảm. Chúng tôi kết hôn vào tháng Giêng năm 1979. Lúc kết hôn, tôi vẫn chưa có lương, đến tem lương thực cũng không có ai phát cho. Mà cô ấy đã là một thợ cả mang theo mấy người học việc rồi. Hôn lễ được tổ chức ở Thượng Hải, mượn căn phòng nhỏ của em gái tôi, nghĩ đến việc sắp phải quay lại miền núi xa xôi, chúng tôi hầu như không sắm sửa thêm bất cứ thứ gì, chỉ tốn hơn một trăm đồng mời một số ít người thân bạn bè. Lúc đó tôi cũng cảm thấy rất tủi hổ, nhưng phần lớn chúng tôi cảm thấy thỏa mãn, sau khi xa cách tròn sáu bảy năm, cuối cùng chúng tôi cũng bước đến bên nhau, cuối cùng cũng có thể cùng nhau dắt tay sánh bước đi trên con đường đời sau này. Sau khi kết hôn, tôi theo cô ấy đến trạm thủy điện bên bờ sông Miêu Khiêu non xanh nước biếc, núi non đồng cỏ nơi đó tỏa ra mùi hương đất trời tươi mát, trên những sườn cỏ nơi ấy luôn có đủ các loài dã hoa nở rộ, cách qua thung lũng sông sâu thăm thẳm, thỉnh thoảng vẫn có thể nghe tiếng vượn hót hươu kêu, Chủ nhật lên sườn dốc, thế nào cũng hái được rất nhiều dâu tây và nấm hương. Phong cảnh có thể gọi là đẹp, núi non sông nước có thể gọi là hữu tình, nhưng dù sao cũng là chốn thung lũng núi non hiếm bóng người qua lại, khó khăn là điều hiển nhiên trước mắt. Đầu tiên là không có nhà ở, cô ấy ở ký túc xá tập thể, tôi cũng kê một chiếc giường ở phòng công nhân nam khác. Sau đó nữ sinh ở cùng phòng với cô ấy kết hôn, ký túc xá năm mét vuông nhỏ bé đó mới được phân cho chúng tôi. Sau đó nữa trạm điện chính thức xây dựng ký túc xá gia đình, chúng tôi cuối cùng cũng được phân cho hai gian phòng, có được một mái ấm gia đình nom hơi giống thật một chút. Đầu năm 1982 khi chuyển vào thành phố Quý Dương, tôi đối với bờ sông Miêu Khiêu thực sự có chút lưu luyến không nỡ, chẳng có nguyên nhân đặc biệt nào cả, chỉ là vì những tiểu thuyết dài kỳ《Chúng ta thế hệ trẻ này》,《Gió lạnh buốt》,《Năm tháng gian lao》của tôi đều được viết ra ở đây, một số tiểu thuyết vừa của tôi cũng được viết ra ở đây. Nơi này xa rời sự ồn ào náo nhiệt của phố thị, xa rời những phiền nhiễu của cõi trần, xe khách đường dài hai ngày mới đến một chuyến, báo chí chỉ có thể đọc cách nhau một tuần, là một nơi tốt để yên tâm viết lách.

Các đôi tình nhân bước ra từ quãng đời thanh niên trí thức về nông thôn, đại khái đều có chung một trải nghiệm như thế này, sau khi trải qua rất nhiều lần chia ly, sau khi từng có thời gian dài tương tư cách trở hai nơi, chúng tôi đều càng hiểu rõ tình yêu cần phải trân trọng, cùng với sự trôi qua của thời gian mà trân trọng gấp bội. Trân trọng, thì phải có sự khoan dung đầy đủ và sự nhẫn nại cần thiết. Điều này không đồng nghĩa với việc, trong gia đình nhỏ của chúng tôi mãi mãi là ánh dương tươi sáng, mãi mãi reo vang róc rách như suối chảy. Không phải vậy. Trên đời này đại khái không có cặp vợ chồng nào mà vĩnh viễn không xảy ra mâu thuẫn, về vấn đề giáo dục đứa con trai duy nhất thế nào, vào những lúc tiểu thuyết của tôi tiến triển không thuận lợi, vào những ngày cơ thể cô ấy không khỏe, chúng tôi không tránh khỏi việc cãi vã, đôi khi cũng giống như tất cả mọi người sẽ nổi giận, thậm chí tranh cãi đến mức mặt đỏ tía tai. Nhưng cuối cùng thế nào cũng sẽ có một người bình tĩnh lại trước. Hơn nữa sau sự việc chúng tôi đều sẽ tự kiểm điểm lỗi lầm của bản thân trước.

Tôi phải thẳng thắn thừa nhận, tôi không phải là một người chồng mẫu mực. Nhiệm vụ hằng ngày của tôi chỉ đơn giản là đưa con đi nhà trẻ, đến chiều tối lại đón nó về nhà. Đối với tôi mà nói, việc này thường chỉ giống như một hình thức tản bộ và nghỉ ngơi rời khỏi bàn làm việc. Thỉnh thoảng nhiều hơn, tôi luôn phải đợi đến khi cô ấy nhắc nhở trong nhà hết gạo, mới nhớ ra mình nên đi mua gạo; cũng luôn phải đợi đến khi cô ấy nhắc tôi than đã đốt hết, mới chạy ù xuống nhà kho dưới tầng hầm để vác than. Những việc này đều giới hạn ở mức độ tôi đang đọc sách, đọc tạp chí hoặc nghe nhạc thì cô ấy mới gọi tôi. Nếu như tôi đang suy nghĩ hay viết lách gì trước bàn làm việc, thì cô ấy tuyệt đối không gọi tôi. Sự ăn ý này không biết đã đạt được từ lúc nào. Đây tuyệt đối không phải là phong độ nam nhi thực thụ, một khi ý thức được điểm này, tôi luôn sẵn lòng giúp cô ấy làm chút gì đó, hoặc chen ngang bất ngờ vào những việc cô ấy đang làm, để biểu thị rằng bản thân mình cũng là một người chăm chỉ, nhưng những nguyện vọng tốt đẹp kiểu này, thường kết thúc bằng việc tôi "càng giúp càng vướng bận", "làm trò hề xấu hổ" bị cô ấy châm chọc vài câu.

Dẫu là vậy, tôi vẫn hy vọng bản thân là một người chồng tốt, một người bố tốt. Khi đứa trẻ yêu cầu tôi, cho dù bận đến đâu, tôi cũng sẽ cùng nó và con đến công viên Kiềm Linh đi dạo một chút, leo núi, đi dạo bên bờ hồ, vào sở thú đùa giỡn với gấu trúc và công. Có lẽ, tôi thật sự hận không thể trăm phương nghìn kế, vắt óc lấy lòng con một chút, mua cho nó cả bộ truyện tranh, mua cho nó món đồ chơi đắt tiền mà mẹ nó chưa từng mua, nhưng không hiểu sao, đứa con trai vẫn cứ thân thiết với mẹ nó hơn.

Vì thế tôi đành mang theo đầy ghen tị ngửa mặt thở dài, mà lại chẳng thể làm gì khác hơn. Có cách nào đây? Ai bảo một năm tôi luôn có nửa năm phải đi công tác, phải xuống cơ sở về nông thôn, phải đối phó với việc viết lách và công tác biên tập, phải hết chuyến này đến chuyến khác ra ngoài họp hành lúc quan trọng lúc không quan trọng mấy chứ. Bất quá, chỉ cần tôi từ bên ngoài trở về, vừa trở về cái nhà nằm dưới chân núi Kiềm Linh của tôi, tôi luôn cảm thấy mệt mỏi và buồn ngủ tan biến tức khắc, luôn cảm thấy sự ấm áp và niềm vui sướng mà ở những nơi khác không bao giờ có được. Giống như chiến hạm dong ruỗi lướt đi trên đại dương bao la đã cập bến cảng bình yên vậy.