Mùa yêu đương bắt đầu theo những năm tháng thanh niên trí thức về nông thôn.

Chính trong thời kỳ đầu về nông thôn, tôi đã quen biết người vợ ngày nay của mình là Vương Thục Quân, bắt đầu mối tình đầu của chúng tôi. Đó là tình yêu trong một thời đại đặc biệt, đó là thứ tình cảm đáng trân quý nhất trong những ngày tháng gian khổ cay đắng.

Từ năm 1969 quen nhau, cho đến tháng giêng năm 1979 kết hôn, tính đầu tính cuối là 10 năm, trong đó gần bảy năm rưỡi, chúng tôi trải qua trong sự chia ly, trong nỗi nhớ nhung trắc trở đôi bờ. Cách thức liên lạc và giao lưu chính là viết thư. Những năm tháng đó, mỗi năm chúng tôi viết cho nhau bốn mươi, năm mươi bức thư, hầu như cứ cách năm đến bảy ngày lại gửi một bức thư. Rất nhiều lúc tần suất còn lớn hơn, xấp xỉ cứ cách ba, năm ngày lại viết một bức thư. Những bức thư này đã trở thành sự ủi an lớn nhất về mặt tinh thần cho tôi. Ngoài thời gian lao động, ngoài thời gian học tập sáng tác không gián đoạn mỗi ngày, viết thư đã trở thành một việc vui vẻ nhất của tôi, trở thành phương thức duy nhất để tôi giãi bày tình cảm. Đương nhiên, mỗi lần nhận được thư cô ấy viết, tôi luôn đọc đi đọc lại, cho đến khi tờ giấy thư cũng được ủ ấm, đợi đến bức thư tiếp theo của cô ấy thì tôi mới cất thư cô ấy vào phong bì, trân trọng cất giữ. Đến tận bây giờ tôi vẫn nhớ, cứ đến những ngày thư của cô ấy đáng lẽ phải tới, tôi lại đứng bên đầm nước trên cao của trại, nhìn về phía cái ngõ núi mà người đưa thư đi tới, một cách thiết tha, nôn nóng và âm thầm chờ đợi. Nếu ngày hôm nay nhận được thư của cô ấy, thì buổi hoàng hôn và cả buổi tối hôm đó, thân tâm đều cảm thấy vui vẻ, tinh thần phấn chấn, cả căn nhà tranh nhỏ bé trú ngụ dường như cũng tràn ngập bầu không khí ấm áp. Trông chừng một ngọn đèn dầu nhỏ, tôi sẽ viết rất muộn rất muộn. Còn giả như không nhận được thư của cô ấy, thì sau khi người đưa thư rời đi, tôi sẽ đứng bên ánh chiều tà thẫn thờ rất lâu, chán nản bước đi trong ánh hoàng hôn chập choạng để trở về căn nhà tranh tối tăm ẩm ướt của mình.

Thời đó trên trại không có điện thoại, gọi điện thoại đường dài phải đến sở bưu điện công xã ở tận mười mấy dặm ngoài, huống chi âm thanh vô cùng nhỏ. Mà điện phí thì đắt đỏ tới bảy xu một chữ (sau này giảm xuống ba xu một chữ). Đối với những thanh niên trí thức mà cả ngày lao động nặng nhọc chỉ đổi lấy hai mươi mấy xu, mười mấy xu, việc dùng điện thoại đường dài và điệnên thoại để liên lạc hầu như là điều không thể tưởng tượng nổi. Cách liên lạc duy nhất của chúng tôi chính là viết thư.

Thoắt cái đã gần 30 năm, vận mệnh của chúng tôi đã xảy ra thay đổi rất lớn, chưa tính đến việc chuyển nhà tạm thời, chúng tôi đã chuyển nhà mười mấy lần. Trong quá trình chuyển nhà, phàm là những thứ có thể vứt được, bao gồm cả một số đồ đạc, bao gồm cả những cuốn sách chúng tôi yêu thích, rất nhiều thứ chúng tôi đành ngậm ngùi vứt bỏ. Chỉ riêng những bức thư này, tôi và vợ đều trân trọng cất giữ. Tôi cất trong tủ sách của mình, cô ấy đặt trong chiếc hòm nhỏ của cô ấy. Đáng tiếc là, có không ít thư từ, do căn lán công nhân cô ấy ở bị gió bão tốc mái, nước mưa đã ăn mòn phong bì và giấy viết thư, chữ viết mờ đến mức không thể nhận ra nổi. Ngay cả những bức thư rách nát không nguyên vẹn này, chúng tôi cũng vẫn giữ lại. Hãy nghĩ xem, tem thư, phong bì từ thời đại đó lưu giữ đến ngày nay đều đã trở thành những thứ có giá trị liên thành, chứ đừng nói đến những bức thư chứa đầy mồ hôi nước mắt tuổi trẻ, hy vọng và khát vọng của chúng tôi. Hai hôm trước, có hai phóng viên đến nhà tôi, nhìn thấy trên bàn làm việc của tôi bày la liệt những bức thư này, họ tiện tay cầm lấy mấy chiếc phong bì để xem, nhìn thấy tem thư trên phong bì, bức tranh tuyên truyền nhỏ in ở góc phong bì, những câu nói trích dẫn trên phong bì thậm chí là chữ đỏ "Kính chúc Chủ tịch Mao sống lâu muôn tuổi", không kìm được giơ máy ảnh lên chụp "lách tách", khiến vợ tôi cười ngất một hồi.

Tôi nghĩ, chi bằng hôm nay cầm bút lên, dựa vào trí nhớ, vắt óc tìm kiếm trong chuyện cũ, suy nghĩ đắn đo về những chuyện cũ hoặc tư tưởng chân thực năm ấy, chẳng bằng sắp xếp lại những bức thư này một chút, chú thích thêm một cách thích hợp, cũng không mất đi coi như một hình thức hồi tưởng. Ngôn ngữ của thư từ là ngôn ngữ của thời đại đó, chi tiết được viết trong thư là chi tiết của thời đại đó, người và việc được nhắc đến trong thư cũng chỉ có thể là người và việc của thời đại đó, hơn nữa sự giải tỏa và giãi bày tình cảm trong thư cũng là hình thức độc nhất vô nhị của thời đại đó.

Tôi vô cùng xúc động vì ý nghĩ này của mình, và cũng nhận được sự đồng tình của vợ. Mà khi tôi bắt tay vào công việc này, tôi mới phát hiện ra, nó không hề nhẹ nhàng hơn việc tôi viết lại một cuốn sách là bao.

Thư quá nhiều, đọc từng bức thư, những chuyện trải qua trong thời đại đó lại hiện rõ mồn một, lướt qua trước mắt như đang chiếu phim, chẳng biết là do thời gian đã lâu, hay là chất lượng mực lúc bấy giờ kém, cho dù là những chữ viết không bị nước mưa ăn mòn, cũng có không ít chữ đã phai mờ đến mức chỉ còn miễn cưỡng nhận ra.

Nhưng có một điều có thể khẳng định, đó là qua ngòi bút non nớt trẻ trung trên trang giấy, các độc giả tôn kính có thể nhìn thấy sự đập của hai trái tim trẻ trung nhiệt huyết.

Điều thôi thúc tôi dành thời gian biên soạn tập thư ngày cũ này, còn có một nguyên nhân nữa, đó là cùng với sự phát triển của kỹ thuật thông tin hiện đại, điện thoại đường dài đã vô cùng phổ biến, máy tính, máy fax, vô tuyến truyền hình có thể nhìn thấy nhau bước vào các gia đình bình thường đã trở thành hiện thực. Từ thông tin truyền đến của ngành bưu điện, thư từ ngày nay đã giảm đi rất nhiều so với trước kia, mọi người dự đoán rằng, khi chúng ta bước vào thế kỷ tiếp theo, thư từ sẽ càng giảm mạnh hơn nữa cho đến khi biến mất khỏi cuộc sống của chúng ta.

Nếu quả thực là như vậy, thì việc đưa những bức thư này vào trong bộ sách hồi ký của thế hệ "Lão tam giới" lại càng là một việc có ý nghĩa hơn nữa. Không biết độc giả nghĩ thế nào?