Đó là câu chuyện xảy ra khi tôi làm giáo viên tại một trường tiểu học canh đọc ở nông thôn Quý Châu.

Một buổi tối nọ, khi tôi đang đọc sách, có người trong trại chạy đến báo tin rằng một nữ sinh của tôi đã bị "bắt cóc đính hôn rồi tư bả". Ở đây cần phải đính chính lại, nói là học sinh của tôi, nhưng thực ra cô gái này đã 19 tuổi rồi. Ở vùng quê hẻo lánh, việc con gái đi học không được coi trọng, lớn đến mười ba, mười bốn tuổi là phải ra đồng làm việc kiếm điểm công. Chỉ vào những lúc nông nhàn, xách theo chiếc cặp sách đến lớp mấy ngày, cho nên thành tích luôn không tốt, không lên lớp nổi, đến mười tám, mười chín tuổi vẫn còn học lớp năm. Dù vậy, cô rốt cuộc vẫn là học sinh của tôi mà.

Tôi nghe xong liền vứt sách xuống, vội vàng hỏi: "Vậy phải làm sao đây?"

"Không sao đâu, nhiều nhất là ba ngày, gia đình người nam đã bắt cóc cô ấy sẽ đến thông báo." Chàng trai đến báo tin cười một cách thản nhiên.

Quả nhiên, sáng hôm sau, người từ Trung Trại cách đó 14 dặm đến báo tin, cô gái đang ở một hộ gia đình nào đó ở Trung Trại. Cô gái này từ nhỏ bố mẹ đã qua đời, sống cùng người anh cả. Đại ca vừa nghe tin tiểu muội đã có nơi chốn, liền cùng đại tẩu mắng cho người đến từ Trung Trại một trận tơi bời. Mà vị sứ giả thông báo đến từ Trung Trại thì từ đầu đến chí cuối vẫn luôn mỉm cười, một hai tiếng đồng hồ sau, đợi đại ca và đại tẩu mắng đã mệt, vị khách đến từ Trung Trại mới giới thiệu tỉ mỉ về hoàn cảnh nhà trai, đồng thời nói rằng, tin tức đã lan truyền khắp bốn phương tám hướng, gạo đã nấu thành cơm, xin đại ca và đại tẩu hãy thành toàn cho chuyện này.

Thế là hai người anh chị liền bàn điều kiện với vị khách, bởi vì muội muội ban đầu do anh chị làm chủ, đã đính ước với nhà khác, và có nhận một ít sính lễ của nhà người ta. Phần sính lễ này cộng thêm tiền tạ lỗi, đành phải do nhà trai ở Trung Trại chi trả; ngoài ra cô gái từ nhỏ đến lớn, nuôi nấng cô thực sự không dễ dàng gì, với tư cách là bên nhà gái, sính lễ cần thiết vẫn phải nhận một chút, như vậy mới không khiến các người xem nhẹ tiểu muội. Vị sứ giả thông báo của Trung Trại đương nhiên mặt mày hớn hở, mọi điều kiện đều tiếp nhận. Còn đại ca và đại tẩu, thái độ cũng chậm rãi thay đổi, ra vẻ như đã nguôi giận. Mấy tháng sau, tiểu muội liền chính thức tổ chức hôn lễ, gả sang nhà trai ở Trung Trại rồi.

Trong hơn chục năm sống ở nông thôn, liên tiếp gặp phải mấy lần chuyện "bắt cóc đính hôn rồi tư bả", tôi mới vỡ lẽ ra, hóa ra cái gọi là "bắt cóc đính hôn rồi tư bả" này lại là một tập tục. Thường xảy ra ở những nam nữ thanh niên tự do yêu đương, hơn nữa ít nhất có một bên đã được cha mẹ làm chủ, định hôn ước. Nhưng bản thân thanh niên lại không đồng ý với mối hôn sự này. Thế là họ bàn bạc với nhau dùng hình thức "bắt cóc đính hôn rồi tư bả" này để kháng cự lại gia đình, tranh thủ tự do yêu đương hôn nhân.

Trong mấy vụ "bắt cóc đính hôn rồi tư bả" mà tôi từng gặp, thường thì đều được giải quyết viên mãn bằng sự thỏa hiệp của người lớn tuổi.

Miền núi hoang vu hẻo lánh, truyền thống "lệnh của cha mẹ, lời của mối mai" vẫn còn thịnh hành, mà cơn gió tự do yêu đương cũng đã thổi vào tận ngóc ngách núi non. Hai luồng quan niệm va đập vào nhau, liền sản sinh ra kiểu "bắt cóc đính hôn rồi tư bả" mang đặc trưng đương đại này, thế hệ trẻ đã thể hiện sự kháng cự, phía cha mẹ có được cơ hội để xuống nước, mâu thuẫn từ đó cũng được xoa dịu trong màn "bắt cóc đính hôn rồi tư bả" mang màu sắc hài kịch này.

Có bạn từ phương xa đến, nhắc đến mảnh đất quê hương xa xôi đó, nói rằng những chuyện như "bắt cóc đính hôn rồi tư bả" này, hồi chúng tôi về nông thôn làm thanh niên trí thức, một năm khó mà xảy ra nổi một vụ. Thế mà giờ đây, một năm lại có thể xảy ra đến mấy vụ, tôi nghe xong không biết nên vui hay nên buồn nữa.