Đang là mùa thu ở London, khoảng thời gian diễm phúc nằm giữa sự khắc nghiệt của mùa đông và những lời giả dối của mùa hè; một mùa của niềm tin khi người ta mua củ giống về trồng và đăng ký đi bầu cử, với niềm tin bất vào mùa xuân và một sự thay đổi Chính phủ.

Morton Crosby ngồi trên một chiếc ghế dài ở góc khuất của công viên Hyde Park, lười biếng tận hưởng điếu thuốc lá và ngắm nhìn cặp ngỗng tuyết đang thong thả bước đi gặm cỏ, con đực trông giống như một phiên bản bạch tạng của con cái mang bộ lông màu nâu đỏ. Từ khóe mắt, Crosby cũng chú ý với chút tò mò đến dáng đi dập dờn do dự của một bóng người cứ đi qua đi lại trước ghế của anh hai ba lần với khoảng cách ngày càng ngắn lại, giống như một con quạ ranh mãnh chực đậu xuống gần một mẩu thức ăn nào đó có thể ăn được. Không có gì ngạc nhiên khi bóng người ấy cuối cùng cũng hạ cánh xuống chiếc ghế dài, ở khoảng cách thuận tiện để trò chuyện với người ngồi ở đó từ trước. Bộ quần áo xơ xác, bộ râu bạc xồm xoàm đầy vẻ hách dịch, cùng ánh mắt láo liên, lẩn tránh của kẻ mới đến đã tố cáo hắn là một kẻ ăn xin chuyên nghiệp, kiểu người sẵn sàng trải qua hàng giờ liền bịa chuyện nhục nhã và chịu đựng sự hắt hủi còn hơn là dấn thân làm nửa ngày công việc đàng hoàng.

Hết một lát, kẻ mới đến đăm đăm nhìn thẳng về phía trước với một cái nhìn căng thẳng, vô hồn; rồi giọng hắn cất lên với âm điệu ngọt ngào của một kẻ có câu chuyện muốn bán dắt mối, rất đáng để bất kỳ kẻ lang thang nào cũng phải dừng chân lắng nghe.

Hắn nói: "Đúng là một thế giới kỳ lạ."

Vì câu nói không vấp phải sự hồi đáp nào, hắn liền đổi nó thành một câu hỏi.

"Tôi dám cá là ông cũng thấy đây là một thế giới kỳ lạ phải không, thưa ngài?"

Crosby đáp: "Đối với tôi, sự kỳ lạ ấy đã phai nhạt đi trong suốt ba mươi sáu năm qua rồi."

Lão râu xám liền bảo: "À, tôi có thể kể cho ông nghe những chuyện mà ông khó lòng tin nổi. Những chuyện kỳ diệu đã thực sự xảy ra với tôi cơ."

Crosby cụt hứng đáp: "Thời buổi này chẳng ai có nhu cầu nghe những chuyện kỳ diệu thực sự xảy ra cả; những nhà văn viết chuyện hư cấu chuyên nghiệp họ bịa ra mấy chuyện đó hay hơn nhiều. Đơn giản như hàng xóm của tôi, họ cứ kể cho tôi nghe những chuyện tuyệt vời, khó tin mà chó Aberdeen, chó Chow Chow và chó Borzoi nhà họ đã làm; tôi chẳng bao giờ thèm nghe. Ngược lại, tôi đã đọc 'The Hound of the Baskervilles' tới ba lần."

Lão râu xám cựa quậy đầy bứt rứt trên ghế; rồi hắn mở ra một hướng tiếp cận mới.

Hắn nhận xét: "Tôi cho rằng ông là một tín đồ Cơ đốc giáo thuần thành."

Crosby tự mình thâm nhập vào cõi hư cấu, đáp: "Tôi là một thành viên nổi bật và tôi nghĩ mình có thể nói là có thế lực trong cộng đồng người Hồi giáo ở miền Đông Ba Tư."

Lão râu xám rõ ràng tỏ ra bối rối trước cú vấp mới này trong cuộc trò chuyện mở đầu, nhưng sự thất bại ấy chỉ diễn ra trong chốc lát.

Hắn nhận xét với vẻ có chút ấm ức: "Ba Tư á. Tôi không tài nào ngờ ông lại là người Ba Tư đấy."

Crosby nói: "Tôi không phải; cha tôi là người Afghanistan."

"Người Afghanistan ư!" đối phương thốt lên, sững sờ đến mức câm lặng trong giây lát. Rồi hắn lấy lại bình tinh và tung ra đợt tấn công mới.

"Afghanistan. À! Chúng ta đã có vài cuộc chiến tranh với đất nước đó; giờ đây, tôi dám cá là thay vì chiến đấu với nó, chúng ta lẽ ra nên học hỏi điều gì đó từ nó. Một đất nước rất giàu có, tôi tin là vậy. Ở đó chẳng có cái gọi là nghèo đói thực sự."

Hắn cất cao giọng ở từ "nghèo đói" với một sự gợi mở về cảm xúc mãnh liệt. Crosby nhìn thấy cơ hội mở ra và bèn né tránh.

Cậu nói: "Tuy nhiên, nơi đó lại sở hữu rất nhiều kẻ ăn xin tài năng và đầy mưu mẹo; nếu tôi không vừa chê bai những chuyện kỳ diệu có thật thì tôi đã kể cho ông nghe câu chuyện về Ibrahim và mười một xe lạc đà chở giấy thấm rồi. Hơn nữa tôi cũng quên mất chính xác nó kết thúc thế nào."

Kẻ lạ mặt nói, dường như nén lại mọi ham muốn được nghe câu chuyện về Ibrahim: "Câu chuyện cuộc đời tôi cũng kỳ lạ lắm; tôi vốn không phải lúc nào cũng như ông thấy tôi bây giờ đâu."

Crosby giải thích cho tuyên bố trên: "Chúng ta được cho là sẽ trải qua sự thay đổi hoàn toàn trong khoảng thời gian cứ mỗi bảy năm."

Kẻ lạ mặt kiên quyết tiếp lời: "Ý tôi là tôi không phải lúc nào cũng ở trong hoàn cảnh khốn cùng như hiện tại."

Crosby đáp lạnh lùng: "Nghe có vẻ hơi bất lịch sự đấy, khi mà anh hiện đang nói chuyện với một người nổi tiếng là một trong những bậc thầy trò chuyện có duyên nhất vùng biên giới Afghanistan."

Lão râu xám vội vã nói: "Ý tôi không phải thế; tôi rất hứng thú với câu chuyện của ông. Tôi đang ám chỉ đến tình hình tài chính khốn đốn của mình cơ. Ông có thể khó lòng tin nổi, nhưng vào thời điểm này tôi hoàn toàn không còn một xu dính túi. Cũng chẳng thấy có hy vọng kiếm được chút tiền nào trong vài ngày tới. Chắc là ông chưa bao giờ rơi vào hoàn cảnh như thế này đâu nhỉ," hắn nói thêm.

Crosby bảo: "Ở thị trấn Yom, thuộc miền Nam Afghanistan, và cũng tình cờ là nơi sinh của tôi, có một triết gia Trung Hoa từng nói rằng một trong ba phước lành lớn nhất của con người là hoàn toàn không có tiền. Tôi quên mất hai điều kia là gì rồi."

Kẻ lạ mặt nói với giọng điệu không chút hào hứng nào dành cho ký ức về vị triết gia nọ: "À, tôi dám thế; và liệu ông ta có thực hành những gì mình giảng dạy không? Đó mới là phép thử."

Crosby nói: "Ông ấy sống hạnh phúc với rất ít tiền bạc hoặc tài sản."

"Thế thì tôi đoán ông ta có những người bạn sẵn sàng giúp đỡ hào phóng bất cứ khi nào ông ta gặp khó khăn, giống như cảnh ngộ của tôi lúc này đây."

Crosby nói: "Ở Yom, người ta không cần phải có bạn bè mới nhận được sự giúp đỡ. Bất kỳ công dân nào ở Yom cũng sẽ giúp đỡ một người xa lạ như một lẽ tất nhiên."

Lão râu xám lúc này đã thực sự hứng thú.

Cuối cùng thì cuộc trò chuyện cũng đã rẽ sang một hướng thuận lợi.

“Nếu một người, chẳng hạn như tôi, đang gặp khó khăn oan uổng mà hỏi xin một công dân ở cái thị trấn mà ông vừa nhắc tới một khoản vay nhỏ để vượt qua vài ngày túng thiếu—năm shilling, hoặc có lẽ là một khoản lớn hơn một chút—thì liệu có được cho như một lẽ tất nhiên không?”

Crosby đáp: “Sẽ có một thủ tục dạo đầu nhất định; người ta sẽ dẫn hắn đến một quán rượu và thết hắn một ly rượu, rồi sau vài câu trò chuyện cao ngạo, người ta sẽ đặt số tiền mong muốn vào tay hắn và chúc hắn một ngày tốt lành. Đó là một cách làm vòng vo cho một giao dịch đơn giản, nhưng ở phương Đông thì mọi con đường đều vòng vo cả.”

Đôi mắt kẻ lắng nghe đang ánh lên.

Hắn thốt lên, với một nụ cười nhạt đầy vẻ mỉa mai ẩn chứa ý đồ qua từng câu chữ: “À, tôi đoán là ông đã từ bỏ tất cả những phong tục hào phóng đó kể từ khi rời khỏi thị trấn của mình rồi. Chắc bây giờ ông chẳng còn thực hành chúng nữa đâu.”

Crosby nhiệt thành nói: “Chẳng ai từng sống ở Yom, và nhớ về những ngọn đồi xanh phủ đầy cây mơ cây hạnh, cùng làn nước lạnh buốt tuôn tràn như một cái vuốt ve từ những đỉnh núi tuyết cao rồi ào ạt chảy dưới những chiếc cầu gỗ nhỏ, chẳng ai nhớ những điều ấy và trân trọng ký ức về chúng mà lại chịu từ bỏ dẫu chỉ một trong số những luật lệ và phong tục bất thành văn nơi đó. Đối với tôi, chúng vẫn ràng buộc thiêng liêng như thể tôi vẫn đang sống trong ngôi nhà cội nguồn đầy tôn kính thời niên thiếu của mình.”

Lão râu xám nịnh nọt nhích lại gần hơn trên ghế, thầm vội vã tính xem mình có thể cất lời xin xỏ lớn đến mức nào, rồi bắt đầu: “Thế thì nếu tôi xin ông một khoản vay nhỏ—"

Crosby đáp: “Vào bất kỳ thời điểm nào khác thì chắc chắn là được; tuy nhiên, vào những tháng Mười một và Mười hai, người tộc chúng tôi hoàn toàn bị cấm cho hoặc nhận các khoản vay mượn hay quà cáp; trên thực tế, người ta còn không muốn nhắc đến chúng. Điều đó bị coi là mang lại vận rủi. Do đó, chúng ta sẽ khép lại cuộc bàn luận này ở đây.”

Kẻ phiêu lưu gào lên với một tiếng rên rỉ đầy háu đá và giận dữ khi Crosby đứng dậy khỏi ghế: “Nhưng bây giờ vẫn là tháng Mười! Vẫn còn tận tám ngày nữa mới hết tháng!”

Crosby nghiêm khắc đáp: “Tháng Mười một của người Afghan đã bắt đầu từ ngày hôm qua rồi,” và chỉ một thoáng sau, sải bước qua công viên, anh để lại người bạn đồng hành vừa nãy đang cau mày và lầm bầm tức tối trên chiếc ghế dài.

Hắn lải nhải với chính mình: “Ta chẳng tin dù chỉ một lời trong câu chuyện của hắn; toàn là những lời dối trá tởm lợm từ đầu đến cuối. Ước gì lúc nãy mình nói thẳng vào mặt hắn điều đó. Lại còn dám nhận mình là người Afghanistan!”

Những tiếng khịt mũi và gầm gừ phát ra từ hắn trong suốt một phần tư giờ sau đó đã chứng minh rất rõ cho câu tục ngữ quen thuộc rằng “hai kẻ cùng chung một nghề thì chẳng bao giờ ưa nhau”.