Theophil Eshley làm nghề họa sĩ, nhưng lại chuyên vẽ bò vì hoàn cảnh xô đẩy. Tất nhiên, không phải anh sống trong một trang trại chăn nuôi bò sữa hay một nông trại nào đó, nơi không khí lúc nào cũng đậm mùi sừng và móng guốc, ghế vắt sữa hay sắt nung dấu gia súc. Nhà anh nằm trong một khu dân cư rợp bóng cây và mọc đầy những biệt thự sang trọng, suýt chút nữa thì bị coi là ngoại ô. Ngay sát khu vườn nhà anh là một bãi cỏ nhỏ đẹp như tranh vẽ, nơi một người hàng xóm táy máy đang thả rông mấy con bò cái cũng nhỏ nhắn, xinh xắn chẳng kém, thuộc giống bò đảo Channel. Vào những trưa hè, mấy con bò thường đứng ngập chân trong thảm cỏ đồng nội cao dưới tán cây óc chó, ánh nắng rọi xuống những chiếc lông mượt như nhung chuột thành từng vệt lốm đốm. Eshley từng phác họa và hoàn thành một bức tranh tuyệt đẹp về hai con bò sữa đang thảnh thơi nghỉ ngơi giữa khung cảnh cây óc chó, cỏ đồng nội và những tia nắng lọc qua kẽ lá; và Viện Hàn lâm Hoàng gia đã đàng hoàng đem treo tác phẩm ấy lên vách trong Triển lãm Mùa hè của họ. Viện Hàn lâm Hoàng gia vốn luôn khuyến khích các nghệ sĩ con cưng của mình duy trì lối làm việc ngăn nắp, có phương pháp. Eshley đã vẽ được một bức tranh vừa lòng khách lẫn chủ về đàn bò dật dờ một cách đầy nên thơ dưới tán cây óc chó; và một khi đã mở đầu như thế, anh buộc phải tiếp tục đi theo con đường đó. Bức “Bình yên ban trưa” — một bức họa nghiên cứu về hai con bò màu nâu xám dưới gốc cây óc chó — được nối tiếp bởi “Nơi trú ẩn giữa ngọ”, cũng là một bức nghiên cứu về cây óc chó với hai con bò nâu xám đứng bên dưới. Lần lượt sau đó là các tác phẩm “Nơi ruồi trâu thôi quấy rầy”, “Bến đỗ của bầy gia súc”, và “Giấc mộng chốn làng sữa”, tất cả đều là những bức nghiên cứu về cây óc chó và bò nâu xám. Hai lần anh cố gắng bứt phá khỏi lối mòn của chính mình đều chuốc lấy thất bại thảm hại: bức “Chim bồ câu bị diều hâu làm hoảng sợ” và “Đàn sói trên vùng đồng hoang Campagna” bị trả về xưởng vẽ với tiếng tăm là những dị giáo gớm ghiếc; thế rồi Eshley đành phải leo trở lại con đường chính thống và ánh mắt săm soi của công chúng bằng tác phẩm “Góc khuất râm mát nơi những nàng vắt sữa mơ màng”.

Vào một buổi chiều đẹp trời cuối thu, khi anh đang dặm những nét cuối cùng cho một bức họa nghiên cứu về cỏ dại trong vườn, bà hàng xóm Adela Pingsford bỗng lao đến đập cửa xưởng vẽ nhà anh thình thịch đầy hách dịch.

— Có một con bò đực đang ở trong vườn nhà tôi! — Bà lớn tiếng thông báo lý do của cuộc xộc vào náo động này.

— Một con bò đực ư? — Eshley ngẩn người đáp lại, có phần ngốc nghếch. — Bò loại gì thế?

— Ồ, sao tôi biết được là loại gì! — người phụ nữ hằn học đáp. — Một con bò đực thông thường theo kiểu dân dã, nói theo tiếng lóng ấy. Điều tôi không tài nào chịu nổi chính là việc nó đang ở trong vườn nhà tôi kìa. Khu vườn nhà tôi vừa mới được dọn dẹp ngăn nắp để đón mùa đông, và một con bò lảng vảng trong đó thì chẳng làm khá lên được chút nào. Chưa kể, mấy khóm cúc đồng tiền đang chuẩn bị nở hoa nữa chứ.

— Sao nó lại vào được trong vườn nhỉ? — Eshley hỏi.

— Chắc chắn nó đi vào bằng cổng rồi — người phụ nữ thiếu kiên nhẫn đáp; — nó có phải loài leo tường đâu, và tôi cũng chẳng nghĩ có ai thả rúng nó xuống từ máy bay để làm quảng cáo thịt bò Bovril cả. Vấn đề cấp bách lúc này không phải là nó vào bằng cách nào, mà là làm sao tống cổ nó ra ngoài.

— Nó không chịu đi à? — Eshley hỏi.

— Nếu nó chịu đi thì — Adela Pingsford giận dữ nói — tôi đã chẳng sang đây để đứng đôi co với anh chuyện này. Nhà tôi hiện giờ gần như chỉ có một mình; cô bé giúp việc được nghỉ buổi chiều còn đầu bếp thì đang nằm liệt giường vì chứng đau dây thần kinh. Mọi kiến thức tôi từng học được ở trường hay trong đời về cách lùa một con bò đực to lớn ra khỏi một mảnh vườn nhỏ có lẽ đã bay sạch khỏi đầu tôi lúc này rồi. Tất cả những gì tôi nghĩ tới được là anh ở ngay sát vách lại là một họa sĩ chuyên vẽ bò, chắc ít nhiều cũng phải quen thuộc với những đối tượng mình vẽ, và biết đâu anh có thể giúp đỡ chút ít. Có lẽ tôi đã lầm.

— Quả thật tôi có vẽ bò sữa — Eshley thừa nhận, — nhưng tôi không dám nhận là mình có kinh nghiệm lùa những con bò đi lạc. Đương nhiên là tôi từng thấy người ta làm thế trên phim ảnh, nhưng ở đó lúc nào cũng có ngựa và rất nhiều thứ phụ trợ khác; hơn nữa, ai mà biết được mấy cảnh phim đó có bao nhiêu phần là thật.

Adela Pingsford không nói gì thêm, dẫn đường thẳng ra vườn nhà mình. Bình thường đó là một khu vườn có diện tích khá ổn, nhưng trông nó lại vô cùng bé nhỏ khi đứng cạnh con bò đực — một con quái vật to lớn loang lổ, đầu và cổ đỏ xỉn, chuyển dần sang màu trắng bẩn ở hai bên sườn và phần mông, với đôi tai bờm xờm và cặp mắt đỏ ngầu máu. Nó trông chẳng khác nào một con bò cái tơ xinh xắn trong bãi quây mà Eshley vẫn hay vẽ, y như cách một tù trưởng du mục người Kurd trông giống một cô tiếp viên quán trà Nhật Bản vậy. Eshley đứng nép sát cửa ra vào khi quan sát hình dáng và thái độ của con vật. Adela Pingsford vẫn tiếp tục im lặng.

— Nó đang ăn hoa cúc kìa — cuối cùng Eshley cũng lên tiếng khi sự im lặng đã trở nên khó bề chịu đựng.

— Anh mới tinh tế làm sao! — Adela cay đắng nói. — Trông anh có vẻ để ý mọi thứ nhỉ. Thưa ngài là hiện tại nó đang ngoạm tận sáu bông hoa cúc trong mồm cơ đấy.

Sự cần thiết phải hành động lúc này đã trở nên cấp bách. Eshley bước tới gần con vật một hai bước, vỗ tay và phát ra những tiếng đuổi như “Hish” và “Shoo”. Nếu con bò đực có nghe thấy thì nó cũng chẳng thèm bày tỏ chút biểu hiện bên ngoài nào.

— Nếu có bất kỳ con gà nào vô tình lạc vào vườn nhà tôi — Adela nói — chắc chắn tôi sẽ gọi anh đến để dọa chúng chạy mất. Anh “shoo” khéo lắm đấy. Nhân tiện, phiền anh thử đuổi con bò đực đó đi giùm cái? Nó vừa bắt đầu gặm sang một chậu Mademoiselle Louise Bichot rồi đấy — cô nói thêm với một vẻ bình tĩnh lạnh lùng khi cái đầu rực màu cam bị nghiền nát trong cái miệng nhai ngấu nghiến khổng lồ.

— Vì chị đã tỏ ra quá thẳng thắn về giống loài của bông cúc — Eshley nói, — tôi cũng ngại gì mà không nói cho chị biết đây là một con bò đực giống Ayrshire.

Sự bình tĩnh lạnh lùng cuối cùng cũng sụp đổ; Adela Pingsford thốt ra những lời lẽ khiến người họa sĩ theo bản năng phải lùi lại vài bước về phía con bò. Anh nhặt một cây cọc đỡ đậu và quyết đoạn ném mạnh về phía sườn loang lổ của con vật. Hành động nghiền nát bông hoa Mademoiselle Louise Bichot thành một đĩa xà lách cánh hoa bị dừng lại trong giây lát, khi con bò đực trân trân nhìn kẻ vừa ném cây với vẻ tò mò cao độ. Adela cũng trân trân nhìn về cùng một tiêu điểm với sự thù hằn còn rõ mồn một hơn thế. Vì con vật không hề cúi đầu cũng chẳng dậm chân, Eshley bạo gan thử thêm một bài tập phóng lao với một cây cọc khác. Con bò dường như lập tức nhận ra mình phải đi; nó bứt thêm một nhát vội vã vào luống đất nơi từng có những khóm cúc, rồi sải những bước dài nhanh chóng đi dọc khu vườn. Eshley chạy theo để chặn đường nó hướng về phía cổng, nhưng chỉ làm tăng tốc độ của nó từ đi bộ thành một cú nước kiệu nặng nề. Với vẻ mặt đầy thắc mắc nhưng không mảy may do dự, nó băng qua thảm cỏ bé tí mà những người hảo tâm hay gọi là sân chơi croquet, rồi lách qua ô cửa sổ kiểu Pháp đang mở để vào phòng khách buổi sáng. Vài chậu cúc cùng các loại lá cây mùa thu khác được đặt rải rác trong phòng, và con vật lại tiếp tục công cuộc gặm cỏ của mình; dẫu vậy, Eshley vẫn có cảm giác trong mắt nó đã xuất hiện manh mối của một vẻ hoảng sợ, một ánh nhìn buộc người ta phải nể nang. Anh đành từ bỏ ý định can thiệp vào quyền lựa chọn không gian sống của nó.

— Anh Eshley — Adela cất giọng run rẩy, — tôi nhờ anh đuổi con vật đó ra khỏi vườn nhà tôi, chứ tôi có bảo anh lùa nó vào nhà tôi đâu. Nếu bắt buộc phải giữ nó ở đâu đó trong khuôn viên này, tôi thà chọn ở ngoài vườn còn hơn là phòng khách buổi sáng.

— Lùa gia súc vốn không phải sở trường của tôi — Eshley đáp; — nếu tôi nhớ không lầm thì tôi đã nói với chị điều đó ngay từ đầu rồi.

— Tôi hoàn toàn đồng ý — người phụ nữ đáp trả, — vẽ tranh đẹp về những con bò xinh xắn mới là việc hợp với anh. Hay là anh muốn làm một bức phác thảo thật đẹp về cảnh con bò đực đó đang coi nhà tôi như nhà nó trong phòng khách buổi sáng nhỉ?

Lần này thì có vẻ như con giun xéo lắm cũng quằn; Eshley bắt đầu sải bước bỏ đi.

— Anh đi đâu thế? — Adela thét lên.

— Đi lấy dụng cụ — câu trả lời vọng lại.

— Dụng cụ ư? Tôi cấm anh dùng lồng thòng lọng đấy nhé. Căn phòng sẽ nát bét nếu có một cuộc vật lộn diễn ra cho mà xem.

Nhưng người họa sĩ cứ thế hiên ngang bước ra khỏi vườn. Chỉ trong vòng vài phút, anh đã quay lại, mang theo giá vẽ, ghế gấp và các họa phẩm.

— Ý anh là anh định ngồi thật yên ở đây để vẽ con quái vật đó trong lúc nó đang tàn phá phòng khách nhà tôi đấy phỏng? — Adela há hốc mồm kinh ngạc.

— Đó là ý kiến của chị mà — Eshley vừa nói vừa dựng khung vải lên đúng vị trí.

— Tôi cấm đấy; tôi tuyệt đối cấm! — Adela gào lên.

— Tôi không hiểu chị lấy tư cách gì mà cấm đoán trong chuyện này — người họa sĩ nói; — chị khó mà đòi nhận đó là con bò của mình, kể cả theo hình thức nhận nuôi đi chứ.

— Anh có vẻ quên mất là nó đang ở trong phòng khách nhà tôi, ăn hoa của tôi đấy nhỉ — tiếng hét phẫn nộ vọng lại.

— Chị có vẻ quên mất là bà đầu bếp đang bị đau dây thần kinh — Eshley nói; — bà ấy có lẽ đang thiu thiu chìm vào một giấc ngủ êm ái và tiếng kêu la của chị sẽ đánh thức bà ấy dậy đấy. Sự quan tâm đến người khác phải là nguyên tắc chỉ đạo của những người ở tầng lớp chúng ta chứ.

— Tên đàn ông này điên rồi! — Adela thốt lên đầy vẻ bi kịch. Chỉ một lát sau, chính Adela lại là người có vẻ sắp phát điên. Con bò đã xử lý xong mấy bình hoa cùng phần bìa cuốn sách “Israel Kalisch”, và có vẻ như đang nghĩ đến chuyện rời khỏi căn phòng có phần chật chội này. Eshley nhận thấy sự bồn chồn của nó nên liền nhanh tay ném cho nó mấy chùm lá dây leo Mỹ như một cách để níu kéo nó tiếp tục làm mẫu.

— Tôi quên mất câu tục ngữ đó thế nào rồi nhỉ — anh lẩm bẩm; — đại loại như “thà ăn rau dưa mà có tình yêu còn hơn ăn thịt bò vỗ béo mà oán hận lẫn nhau”. Xem ra chúng ta đã có đủ mọi nguyên liệu để ứng nghiệm câu tục ngữ đó ngay tại đây rồi.

— Tôi sẽ ra Thư viện Công cộng và nhờ họ gọi điện thoại báo cảnh sát — Adela thông báo, rồi vừa càu nhàu tức tối vừa bỏ đi.

Vài phút sau, con bò đực có lẽ chợt nhận ra mối nghi ngờ rằng bánh dầu và củ cải thái nhỏ đang chờ nó ở một cái chuồng nào đó được chỉ định, liền hết sức thận trọng bước ra khỏi phòng khách, trân trân nhìn với vẻ tò mò nghiêm nghị về phía con người không còn tỏ ra phiền phức hay cầm cọc ném nữa, rồi nặng nề nhưng nhanh nhẹn lững thững bước ra khỏi khu vườn. Eshley thu dọn đồ nghề, làm theo gương con vật, và để lại “Larkdene” cho cơn đau dây thần kinh cùng người đầu bếp.

Biểu hiện ấy chính là bước ngoặt trong sự nghiệp nghệ thuật của Eshley. Bức tranh xuất sắc của anh, “Bò đực trong phòng khách buổi sáng, cuối thu”, là một trong những tâm điểm gây sốc và thành công vang dội tại Triển lãm Salon Paris năm sau đó, và khi được đem trưng bày tại Munich sau đó, nó đã được Chính phủ Bavaria mua lại bất chấp sự cạnh tranh quyết liệt từ ba công ty chiết xuất thịt. Kể từ khoảnh khắc đó, thành công của anh đến liên tiếp và được đảm bảo vững chắc, để rồi hai năm sau, Viện Hàn lâm Hoàng gia đã phải cẩn trọng dành một vị trí trang trọng trên bức tường của mình cho bức họa khổ lớn của anh mang tên “Đại gia đình khỉ Barbary tàn phá một gian phòng nhỏ”.

Eshley tặng Adela Pingsford một bản sao mới của cuốn “Israel Kalisch”, kèm theo hai chậu hoa Madame André Blusset đang nở rộ, nhưng chẳng có dấu hiệu nào cho thấy một sự hòa giải thực sự giữa họ đã diễn ra.