Basset Harrowcluff trở về mái nhà xưa sau bốn năm xa cách với một tâm trạng vô cùng đắc ý. Dù mới chỉ ba mươi mốt tuổi, anh đã kịp lập không ít công trạng hữu ích tại một chốn thâm sơn cùng cốc nhưng không kém phần trọng yếu trên bản đồ thế giới. Anh đã dẹp yên một xứ sở, giữ vững huyết mạch giao thương, củng cố những truyền thuyết về lòng tôn kính vốn có giá trị đổi bằng tiền chuộc của bao vị vua chúa ở chốn vùng sâu vùng xa ấy, và hoàn thành toàn bộ công việc với mức kinh phí còn ít hơn cả số tiền cần thiết để tổ chức một buổi vận động từ thiện ngay tại quê nhà. Ở Whitehall và những chốn thâm nghiêm đầu óc, chắc hẳn họ đánh giá anh rất cao. Thậm chí cha anh còn thầm mộng rằng cái tên Basset rất có thể sẽ xuất hiện trong danh sách phong tước tiếp theo.

Basset có xu hướng tỏ ra khá coi thường người anh cùng cha khác mẹ, Lucas, kẻ mà anh bắt gặp đang say sưa đến phát cuồng trong mớ hỗn độn những trò vô bổ tinh vi từng ngốn sạch toàn bộ thời gian và năng lượng của hắn — dù chẳng lấy gì làm nhiều — từ bốn năm trước, và thậm chí kéo dài ngược về quá khứ từ thuở nào anh chẳng thể nhớ nổi. Đó là sự khinh miệt của một người hành động dành cho một kẻ chỉ biết loay hoay với những hoạt động phù phiếm, và có lẽ cảm xúc ấy là có qua có lại. Lucas là một kẻ có da có thịt quá mức, hơn Basset khoảng chín tuổi, với một nước da mà nếu đặt vào cây măng tây thì sẽ được coi là dấu hiệu của sự canh tác thâm canh, nhưng trong trường hợp này có lẽ chỉ đơn thuần là kết quả của việc lười vận động. Mái tóc và vầng trán của hắn tạo nên một nét thụt lùi trên gương mặt mà ở mọi phương diện khác lại vô cùng phô trương và lấn át. Huyết thống của Lucas chắc chắn chẳng có chút dòng máu Do-thái nào, thế nhưng vẻ bề ngoài của hắn lại thấp thoáng gợi lên hình ảnh của một kẻ có gốc gác Do-thái. Clovis Sangrail, người quen mặt hầu hết những kẻ giao du với Lucas, khẳng định rằng đây đích thị là một trường hợp ngụy trang bảo vệ.

Hai ngày sau khi Basset trở về, Lucas hớn hở bước vào bữa trưa trong trạng thái kích động ríu rít chẳng tài nào kìm nén nổi, thậm chí không thể chờ thưởng thức món súp trước mắt, mà phải trút hết tâm can qua những lời nói lắp bắp tranh nhau cùng những sợi mì.

“Anh vừa chộp được một ý tưởng vĩ đại cho một tác phẩm,” hắn huyên thuyên, “một thứ đơn giản là Tuyệt đỉnh.”

Basset bật ra một tiếng cười ngắn ngủi đủ để biến thành một tiếng khịt mũi nếu người ta muốn đổi giọng. Người anh cùng cha khác mẹ của anh có thói quen phát hiện ra những trò vô bổ “tuyệt đỉnh” ấy theo những khoảng thời gian lặp lại đều đặn. Sự phát hiện đó thường đồng nghĩa với việc hắn sẽ bay về thủ đô, đi trước là những bức điện giật gân, để gặp gỡ nhân vật nào đó liên quan đến sân khấu hoặc giới xuất bản, tổ chức một hai bữa tiệc trưa quan trọng, la cà ra vào quán “Gambrinus” trong một hai buổi tối, rồi trở về nhà với vẻ mặt quan trọng ra điều bí mật cùng nước da ngăm ngăm màu măng tây đậm hơn một chút. Ý tưởng vĩ đại ấy thường bị bỏ quên chỉ vài tuần sau đó để nhường chỗ cho sự phấn khích trước một phát hiện mới mẻ nào đó.

“Nguồn cảm hứng đến với anh trong lúc đang mặc quần áo,” Lucas thông báo; “đó sẽ là tiết mục ăn khách nhất trong chương trình tạp kỹ sắp tới. Cả London sẽ phát cuồng vì nó. Chỉ là một cặp câu thơ thôi; tất nhiên sẽ có thêm những lời khác, nhưng chúng chẳng quan trọng đâu. Nghe này:

Cơ-dân Teresa dắt theo Cæsar,

Fido, Jock, và chú chó săn lớn Nga.

Một điệp khúc rộn ràng, bắt tai, em thấy đấy, và điểm xuyết tiếng trống lớn vào hai âm tiết của từ bor-zoi. Thật là vĩ đại. Và anh đã nghĩ ra toàn bộ phần dàn dựng cho nó; người biểu diễn sẽ hát câu đầu tiên một mình, rồi sang câu thứ hai, Teresa sẽ đi ngang qua sân khấu, theo sau là bốn con chó bằng gỗ có gắn bánh xe; Cæsar sẽ là một chú sục Ireland, Fido là chú chó săn lông xù đen, Jock là chú sục cáo, và tất nhiên chú chó săn Nga sẽ là một chú chó săn Nga. Đến câu thứ ba, Teresa sẽ bước ra một mình, còn bầy chó sẽ được kéo ngang qua từ cánh gà đối diện; sau đó Teresa sẽ bắt nhịp với người ca sĩ và đi khỏi sân khấu theo một hướng, trong khi đoàn rước của bầy chó đi theo hướng ngược lại, lướt qua nhau trên đường đi, điều này lúc nào cũng mang lại hiệu ứng tuyệt vời. Sẽ có rất nhiều tràng pháo tay ở đoạn đó, và đến câu thứ tư, Teresa sẽ xuất hiện trong bộ áo lông chồn còn bầy chó thì đều mặc áo khoác. Tiếp theo anh lại có một ý tưởng tuyệt vời cho câu thứ sáu; mỗi chú chó sẽ được dắt ra bởi một tay chơi sành điệu, còn Teresa sẽ bước ra từ phía đối diện, lướt qua nhau, lúc nào cũng hiệu ứng cả, rồi cô ấy quay lại và dắt toàn bộ bọn chúng đi bằng một sợi dây, trong khi suốt thời gian đó mọi người đều hát như điên:

Cơ-dân Teresa dắt theo Cæsar,

Fido, Jock, và chú chó săn lớn Nga.

Tùng-Tùng! Tiếng trống gõ vào hai âm tiết cuối.

Anh hào hứng quá, đêm nay chắc chẳng chợp mắt được chút nào. Ngày mai anh đi chuyến mười giờ mười lăm đây. Anh đã đánh điện cho Hermanova để hẹn ăn trưa cùng rồi.”

Nếu những thành viên còn lại trong gia đình có cảm thấy chút phấn khích nào trước sự ra đời của Teresa, thì họ đã giấu diêm tài tình đến mức khó tin.

“Tội nghiệp Lucas, nó cứ hay nghiêm trọng hóa những ý tưởng ngớ ngẩn của mình,” Đại tá Harrowcluff nói sau đó ở phòng hút thuốc.

“Vâng,” người con trai út đáp lại, với giọng điệu bớt phần khoan dung hơn một chút, “chỉ một hai ngày nữa thôi là nó sẽ quay về và tuyên bố rằng kiệt tác giật gân của nó vượt quá tầm hiểu biết của công chúng, và độ ba tuần sau thì nó lại sục sôi nhiệt huyết với một dự án kịch hóa thơ của Herrick hoặc một thứ hứa hẹn tương tự như thế.”

Và rồi một điều kỳ diệu đã xảy ra. Bất chấp mọi tiền lệ, những dự đoán đầy hào hứng của Lucas đã được thực tế chứng thực và bảo chứng. Nếu Teresa thực sự vượt quá tầm hiểu biết của công chúng, thì công chúng đã dũng cảm tự nâng tầm mình lên để bắt kịp nàng. Được đưa vào như một thử nghiệm trong một khoảnh khắc tẻ nhạt của chương trình tạp kỹ mới, sự thành công của tiết mục là điều không thể chối cãi; những tiếng gọi tên yêu cầu diễn lại vang lên dồn dập và ồn ào đến mức ngay cả những màn dàn dựng “đạo cụ” bổ sung phong phú của Lucas cũng suýt không theo kịp nhu cầu. Những khán phòng chật kín người qua các đêm diễn liên tiếp đã củng cố phán quyết của khán giả trong đêm công diễn đầu tiên, các dãy ghế hạng sang và lô ghế lấp đầy một cách đầy ngụ ý ngay trước khi tiết mục diễn ra, và trống hoác một cách đầy ngụ ý sau tiếng gọi encore cuối cùng. Người quản lý rưng rưng nước mắt thừa nhận rằng Teresa chính là Tuyệt đỉnh. Các nhân viên hậu đài, diễn viên quần chúng và những người bán chương trình đều không ngần ngại thừa nhận điều đó với nhau. Tên của chương trình tạp kỹ lu mờ dần xuống hàng thứ yếu, và những chữ cái khổng lồ bằng ánh sáng xanh điện rực rỡ dòng chữ “Cousin Teresa” từ mặt tiền của cung điện giải trí vĩ đại. Và tất nhiên, sự ma mị của câu điệp khúc nổi tiếng đã giăng bùa phép khắp chốn đô thành. Các ông chủ nhà hàng buộc phải trang bị cho thành viên dàn nhạc của mình những con chó gỗ sơn màu có gắn bánh xe, để giai điệu được yêu cầu khẩn thiết và luôn được đáp ứng ấy có thể vang lên với đầy đủ hiệu ứng thị giác cần thiết, và tiếng va đập của chai lọ, nĩa trên bàn ăn mỗi khi nhắc đến chú chó săn Nga to lớn thường át đi cả những nỗ lực chân thành nhất của tiếng trống hay chũm chọe. Chẳng ở đâu và chẳng lúc nào người ta có thể trốn thoát khỏi cái nhịp đập đôi dồn dập vang lên ở cuối điệp khúc; những kẻ say sưa lảo đảo về nhà ban đêm đập nhịp nó lên các cánh cửa và bảng quảng cáo, những người giao sữa khua lảng giòn giã theo tiết tấu của nó, những chú bé đưa thư nện vào những chú bé đưa thư nhỏ hơn những cái tát đôi vang dội theo đúng nguyên lý ấy. Và những tầng lớp tư duy sâu sắc hơn của thành phố lớn cũng không làm ngơ trước sức hút và ý nghĩa của giai điệu bình dân ấy. Một vị mục sư cấp tiến và đầy phóng khoáng đã giảng bài từ bục giảng về ý nghĩa thâm sâu đằng sau “Cousin Teresa”, và Lucas Harrowcluff được mời đến diễn thuyết về chủ đề thành tựu vĩ đại của mình trước các thành viên của Liên đoàn Cố gắng của Thanh niên, Câu lạc bộ Chín Nghệ thuật, cùng các hội đoàn uyên bác và ham học hỏi khác. Trong giới Thượng lưu, dường như đó là đề tài duy nhất mà mọi người thực sự quan tâm để bàn tán; những người đàn ông và phụ nữ ở độ tuổi trung niên với nền tảng giáo dục trung bình có thể được nhìn thấy quây quần bên những góc phòng, nghiêm túc bàn luận, không phải về vấn đề liệu Serbia có nên có lối ra biển Adriatic hay không, hay khả năng giành chiến thắng của người Anh trong các trận đấu polo quốc tế, mà là về một chủ đề thu hút hơn nhiều: nguồn gốc Aztec hay Nilotic đầy nan giải của mô-típ Teresa.

“Chính trị và lòng yêu nước thật là nhàm chán và lỗi thời,” một vị quý bà đáng kính, kẻ tự cho mình có năng lực phán truyền như sấm truyền, đã tuyên bố; “ngày nay chúng ta mang tầm vóc quá toàn cầu để có thể thực sự rung động bởi những điều đó. Đó là lý do tại sao người ta chào đón một tác phẩm dễ hiểu như ‘Cousin Teresa’, một tác phẩm mang thông điệp chân chính dành cho mỗi người. Tất nhiên ta không thể hiểu ngay lập tức thông điệp ấy, nhưng ngay từ đầu người ta đã cảm nhận được nó hiện hữu ở đó. Tôi đã đi xem nó mười tám lần rồi và ngày mai với thứ Năm tới tôi lại đi nữa. Người ta xem bao nhiêu lần cũng không thấy chán.”

* * * * *

“Sẽ là một bước đi khá được lòng dân nếu chúng ta phong tước hiệp sĩ hay thứ gì đại loại thế cho cái tay Harrowcluff này,” vị Bộ trưởng trầm ngâm nói.

“Harrowcluff nào ạ?” viên thư ký hỏi.

“Harrowcluff nào? Chỉ có duy nhất một người thôi chứ bộ?” vị Bộ trưởng đáp; “đương nhiên là gã tác giả của ‘Cousin Teresa’ rồi. Tôi nghĩ ai nấy cũng sẽ hài lòng nếu chúng ta phong tước cho anh ta. Được rồi, anh có thể đưa cậu ta vào danh sách chắc chắn — dưới vần L.”

“Vần L,” viên thư ký, người hãy còn bỡ ngỡ với công việc mới, lên tiếng hỏi; “có phải viết tắt cho Chủ nghĩa tự do hay lòng hào hiệp không ạ?”

Hầu hết những người nhận được ân huệ từ Bộ trưởng đều phải đạt tiêu chuẩn ở cả hai lĩnh vực đó.

“Văn học,” vị Bộ trưởng giải thích.

Và cứ thế, theo một cách nào đó, kỳ vọng của Đại tá Harrowcluff về việc nhìn thấy tên con trai mình xuất hiện trong danh sách phong tước đã được thỏa mãn.