Một buổi trò chuyện nhàn rỗi bên lò sưởi phòng ăn, sau thời gian thưởng thức nho khô và hạnh nhân.

Giảng Giả Già; Florrie, Isabel, May, Lily và Sibyl.

Giảng Giả Già (G.). Lại đây nào, Isabel, và kể cho ta nghe về trò giả vờ chiều nay xem nào.

Isabel (ngồi ngay ngắn trên chiếc ghế đẩu). Thật là đáng sợ! Florrie và cháu bị lạc trong Thung lũng Kim cương.

G. Gì cơ! Thung lũng của Sindbad, nơi mà không ai có thể thoát ra được ư?

Isabel. Vâng ạ; nhưng Florrie và cháu đã thoát ra được.

G. Ta thấy rồi đấy. Ít ra là ta thấy cháu thoát được; nhưng cháu có chắc là Florrie cũng thoát được không?

Isabel. Cháu chắc chắn lắm ạ.

Florrie (thò đầu ra từ sau chiếc gối sô-pha của G.). Cháu chắc chắn lắm. (Lại biến mất.)

G. Ta nghĩ mình cần phải được làm cho chắc chắn hơn nữa cơ.

(Florrie lại xuất hiện, tặng G. một nụ hôn, rồi lại đi mất.)

G. Ta cho là ổn cả rồi; nhưng hai cháu đã xoay xở thế nào vậy?

Isabel. Chà, chú biết đấy, con đại bàng đã cắp Sindbad rất to — to lắm, rất to — là con to nhất trong tất cả các con đại bàng.

G. Những con khác thì to thế nào?

Isabel. Cháu không rõ lắm — chúng ở xa quá cơ. Nhưng con này thì, ôi, to lắm ạ! và nó có đôi cánh vĩ đại, rộng bằng — gấp hai lần cái trần nhà. Thế là, khi nó cắp Sindbad, Florrie và cháu nghĩ rằng nó sẽ không biết nếu chúng cháu cũng leo lên lưng nó: thế là cháu trèo lên trước, rồi kéo Florrie lên theo, và chúng cháu vòng tay ôm cổ nó, rồi nó bay vút đi.

G. Nhưng sao hai cháu lại muốn ra khỏi thung lũng? và sao hai cháu không mang về cho ta ít kim cương nào thế?

Isabel. Tại mấy con rắn ấy ạ. Cháu chẳng dám nhặt lấy dù chỉ một mẩu kim cương nhỏ xíu, vì cháu sợ quá cơ.

G. Lẽ ra cháu không nên bận tâm đến lũ rắn chứ.

Isabel. Ơ, nhưng nhỡ bọn chúng bận tâm đến cháu thì sao ạ?

G. Ta e rằng tất cả chúng ta đều bận tâm đến cháu hơi bị nhiều đấy, Isabel ạ.

Isabel. Không — không — không, thật đấy ạ.

G. Ta bảo cái này nhé, Isabel — ta không tin là Sindbad, hay Florrie, hay cả cháu nữa, đã từng đặt chân đến Thung lũng Kim cương đâu.

Isabel. Chú hư ghê! Khi cháu đã bảo là chúng cháu có đến đó cơ mà!

G. Bởi vì cháu nói là cháu sợ lũ rắn mà.

Isabel. Thế chú có sợ không nào?

G. Ta không sợ những con rắn đó. Chẳng ai thực sự đi vào thung lũng mà lại sợ chúng cả — chúng đẹp lắm.

Isabel (bỗng trở nên nghiêm nghị). Nhưng làm gì có Thung lũng Kim cương nào thật hả chú?

G. Có chứ, Isabel; thật hơn là đằng khác.

Florrie (lại xuất hiện). Ơ, ở đâu vậy ạ? Kể cho cháu nghe về nó đi.

G. Ta không thể kể cho cháu nghe quá nhiều về nó đâu; ta chỉ biết là nó rất khác với thung lũng của Sindbad. Trong thung lũng của ông ấy, chỉ có vài viên kim cương nằm rải rác đây đó; nhưng ở thung lũng thực sự, có những viên kim cương phủ kín bãi cỏ như mưa rào vào mỗi buổi sáng, thay cho sương mù; và có những cụm cây trông giống như cây tử đinh hương; nhưng vào mùa xuân, tất cả hoa của chúng đều là ngọc thạch anh tím.

Florrie. Thế thì ở đó không thể có con rắn nào chứ ạ?

G. Sao lại không?

Florrie. Bởi vì chúng không đến những nơi đẹp đẽ thế chứ ạ.

G. Ta có bảo đó là một nơi đẹp đẽ đâu.

Gì cơ! Không đẹp sao, khi có kim cương vương vãi khắp nơi như sương sa ấy?

G. Điều đó tùy thuộc vào trí tưởng tượng của cháu thôi, Florrie. Còn bản thân ta, ta thích sương hơn.

Isabel. Ơ, nhưng sương thì có ở lại đâu; nó bay hơi hết mà!

G. Đúng vậy; và sẽ tuyệt hơn nhiều nếu kim cương cũng bay hơi nốt, vì những người trong thung lũng phải quét chúng khỏi bãi cỏ, chất thành đống, bất cứ khi nào họ muốn đi dạo trên đó; và khi ấy những đống kim cương lấp lánh đến mức làm người ta chói cả mắt.

Florrie. Giờ thì chú đang đùa đấy nhé, cháu biết mà.

G. Cháu cũng đang đùa đấy thôi, cháu biết mà.

Florrie. Vâng, nhưng chú không được đùa.

G. Thật là bất công quá, Florrie; sao ta lại không được đùa, trong khi cháu thì được?

Florrie. Ơ, cháu được phép, bởi vì cháu còn nhỏ, nhưng chú thì không, bởi vì chú là — (chần chừ để tìm một từ diễn tả mức độ lớn cho tinh tế).

G. (thô lỗ cướp lấy từ đầu tiên bật ra). Bởi vì ta lớn ư? Không; hoàn toàn không phải vậy đâu, Florrie. Vì cháu còn nhỏ, nên cháu chỉ được chơi rất ít; và vì ta lớn nên ta phải được chơi thật nhiều.

Isabel và Florrie (đồng thanh). Không — không — không — không. Hoàn toàn không phải thế. (Isabel đơn độc, trích dẫn thơ của cô Ingelow.) 'Những chú cừu chơi đùa mãi mãi — chúng chẳng biết gì hơn.' (Nghiêng đầu sang một bên thật sâu.) À, nào — xin chú — xin chú — hãy nói thật cho chúng cháu nghe đi; chúng cháu muốn biết mà.

G. Nhưng sao các cháu lại muốn ta nói thật cho nghe, hơn là cái người đã viết cuốn 'Nghìn lẻ một đêm' kia chứ?

Isabel. Bởi vì — bởi vì chúng cháu thích biết về những thứ có thật; và chú có thể kể cho chúng cháu nghe, còn chúng cháu thì không thể hỏi người đã viết ra những câu chuyện đó.

G. Các cháu gọi thế nào là những thứ có thật?

Isabel. Chú biết thừa còn gì! Những thứ thực sự tồn tại ấy ạ.

G. Dù các cháu có nhìn thấy chúng hay không?

Isabel. Vâng, nếu có ai đó khác nhìn thấy chúng.

G. Nhưng nếu chưa từng có ai nhìn thấy chúng thì sao?

Isabel (né tránh vấn đề). Chà, nhưng mà chú biết đấy, nếu có một Thung lũng Kim cương có thật, thì chắc chắn phải có ai đó đã nhìn thấy nó chứ ạ.

G. Cháu không thể chắc chắn như vậy được đâu, Isabel. Rất nhiều người đến những nơi có thật, mà chẳng bao giờ nhìn thấy chúng; và rất nhiều người đi qua thung lũng này, mà chẳng hề nhìn thấy nó.

Florrie. Quả là những kẻ ngốc nghếch làm sao!

G. Không đâu, Florrie. Họ khôn ngoan hơn rất nhiều so với những kẻ nhìn thấy nó đấy.

May. Cháu nghĩ là cháu biết nó ở đâu đấy.

Isabel. Kể thêm cho chúng cháu nghe về nó đi, rồi chúng cháu sẽ đoán.

G. Ừm. Có một con đường lớn và rộng, chạy dọc theo bờ sông, dẫn ngược lên đó.

May (ranh mãnh một cách nghiêm nghị, nhấn mạnh vào từ cuối). Con đường đó thực sự đi lên ư?

G. Cháu nghĩ nó phải đi xuống một thung lũng chứ gì? Không, nó đi lên; đây là một thung lũng nằm giữa những ngọn đồi, và nó cao tận mây xanh, thường xuyên bị mây che phủ kín; đến nỗi ngay cả những người khát khao được nhìn thấy nó nhất, cũng không phải lúc nào cũng nhìn thấy được.

Isabel. Thế con sông bên cạnh con đường trông như thế nào ạ?

G. Lẽ ra nó phải rất đẹp, bởi vì nó chảy qua lớp cát kim cương — chỉ có điều nước ở đây đục ngầu và có màu đỏ.

Isabel. Nước màu đỏ á?

G. Nó không hoàn toàn là nước đâu.

May. Ơ, xin chú đừng bận tâm đến chuyện đó lúc này, Isabel; cháu muốn nghe về thung lũng cơ.

G. Vậy đấy, lối vào thung lũng rất rộng, nằm dưới một vách đá dựng đứng; chỉ có điều số lượng người cứ đổ xô tìm cách vào đây quá đông, nên họ cứ chen lấn xô đẩy nhau, và chỉ nhích vào được rất chậm chạp. Vài kẻ yếu ớt bị đẩy lùi ra ngoài, chẳng thể bước vào được; và cất tiếng rên rỉ thảm thiết khi bỏ đi: nhưng có lẽ kết cục họ chẳng tệ hơn đâu.

May. Và khi một người bước được vào trong, thì nó trông thế nào ạ?

G. Đó là một địa hìnhấp mô, đổ nát; con đường chấm dứt ngay lập tức; và có những tảng đá lớn đen sẫm, phủ kín bởi bầu hoang và nho hoang; quả bầu, nếu cháu cắt ra, sẽ có màu đỏ với những hạt đen giống như dưa hấu, và trông vô cùng ngon mắt; người dân ở đây thường nấu một món cháo đỏ từ chúng: nhưng cháu phải cẩn thận đừng ăn bất cứ thứ gì nếu còn muốn rời khỏi thung lũng (mặc dù ta tin rằng cho thật nhiều bột mì vào sẽ làm nó lành tính hơn). Kế đến là những chùm nho hoang có màu sắc tựa như hổ phách; dân địa phương bảo đó là nho ở Eshcol, và ngọt hơn cả mật ong; nhưng quả thực, nếu bất cứ kẻ nào khác nếm thử chúng, thì chúng lại đắng như mật gấu. Sau đó là những bụi gai rậm rạp, tua tủa gai góc đến mức ở bất cứ nơi nào khác người ta sẽ chặt bỏ chúng đi ngay lập tức; nhưng ở đây chúng lại được bao phủ bởi những bông hoa năm cánh nhỏ xíu bằng bạc nguyên chất; và thay cho quả, chúng mang những chùm hồng ngọc. Những viên hồng ngọc sẫm màu, mà cháu chỉ nhận ra là màu đỏ sau khi đã hái chúng xuống. Nhưng cháu có thể tưởng tượng ra những buổi đi hái mâm xôi của lũ trẻ vui đến thế nào rồi đấy! Chỉ có điều váy áo và tay chân chúng bị cào rách tả tơi.

Lily. Nhưng hồng ngọc thì đâu thể làm vấy bẩn váy áo như quả mâm xôi được chứ ạ?

G. Không; nhưng ta sẽ cho các cháu biết thứ làm vấy bẩn chúng — đó là quả dâu tằm. Có những khu rừng dâu tằm bạt ngàn, mọc trải dài khắp các ngọn đồi, phủ đầy tằm bám vào, có con nhai lá kêu lớn đến mức nghe như tiếng máy xay đang hoạt động; và có con đang nhả tơ. Nhưng những trái dâu thì đen nhất mà các cháu từng thấy; và bất cứ nơi nào chúng rơi xuống, chúng đều nhuộm một màu đỏ thẫm; và chẳng thứ gì có thể giặt sạch đi được nữa. Chính thứ nước ép của chúng, ngấm qua lớp bãi cỏ, đã làm cho con sông có màu đỏ như vậy, bởi vì tất cả các mạch nguồn của nó đều nằm trong khu rừng này. Cành cây thì xoắn xuýt lại như thể đang đau đớn, tựa như những nhành ô-liu già cỗi; và lá của chúng thì sẫm màu. Chính trong những khu rừng này là nơi ngự trị của lũ rắn; nhưng chẳng ai phải sợ chúng cả. Chúng có chiếc mào đỏ thắm tuyệt đẹp, quấn quanh những cành cây hoang dã, gần như cứ mỗi cây lại có một con; và chúng là loài rắn biết hát, bởi vì loài rắn trong khu rừng này cũng giống như loài chim trong rừng của chúng ta vậy.

Florrie. Ơ, bây giờ thì cháu chẳng muốn đến đó chút nào nữa rồi.

G. Cháu sẽ rất thích thú khi ở đó đấy, Florrie, nếu cháu thực sự có mặt ở đó. Lũ rắn sẽ không cắn cháu đâu; điều duy nhất đáng sợ là cháu sẽ biến thành một con rắn đấy!

Florrie. Ôi trời, thế thì còn tệ hơn.

G. Cháu sẽ không nghĩ thế nếu thực sự biến thành một con rắn đâu, Florrie; cháu sẽ rất tự hào về chiếc mào của mình đấy. Và chừng nào cháu còn là chính mình (không phải là cháu có thể đến đó nếu vẫn cứ là cô bé Florrie nhỏ nhắn như bây giờ), cháu sẽ rất thích nghe lũ rắn hát. Chúng phát ra tiếng xì xì nho nhỏ qua điệu hát, giống như loài ve sầu ở Ý vậy; nhưng chúng bắt nhịp rất chuẩn, cất lên những giai điệu vô cùng mê hoặc; và hầu hết chúng đều có bảy cái đầu, với những chiếc cổ họng mà mỗi cái cất lên một nốt trong quãng tám; nhờ đó chúng có thể hát được cả hợp âm — nghe hay tuyệt cú mèo luôn.

Và những con đom đóm bay lượn quanh rìa khu rừng suốt cả đêm dài; cháu lội bì bõm giữa bầy đom đóm, chúng khiến các cánh đồng trông giống như một mặt hồ đang rung rinh phản chiếu ánh sao; nhưng cháu phải cẩn thận đừng chạm vào chúng, bởi vì chúng không giống đom đóm Ý, mà bỏng rát như những đốm lửa thật sự vậy.

Florrie. Cháu không thích nơi đó tí nào cả; cháu sẽ không bao giờ đến đó đâu.

G. Ta hy vọng thế, Florrie; hoặc ít nhất là cháu sẽ tìm được đường thoát ra nếu lỡ bước chân vào. Và việc thoát ra là vô cùng khó khăn, bởi vì vượt qua những khu rừng rắn ấy là những vách đá lớn bằng vàng chết, tạo thành một mê cung, cứ uốn lượn cao mãi lên, cho đến khi toàn bộ khối vàng bị chẻ đôi bởi những chiếc nêm băng; và những dòng sông băng, một nửa là băng đông đá bảy lần, một nửa là vàng luyện bảy lần, rủ xuống từ đó, rồi đổ sụp ầm ầm như sấm sét, vỡ vụn thành những mảnh sắc nhọn chí mạng, giống như những mũi tên đảo Crete; cùng với một thứ bụi hỗn hợp gồm tuyết và vàng, nặng trịch nhưng lại bị những cơn lốc xoáy trên núi cuốn đi, tạo thành những vòng xoáy và cột bụi, che lấp các lối đi bằng một đám mây tang tóc, mang theo cái chết tức tưởi bởi cái lạnh buốt giá mùa đông và sức nặng của tro vàng. Thế là những kẻ lang thang trong mê cung ngã xuống, từng người một, và bị chôn vùi tại đó: — thế nhưng, vượt qua những ngôi mộ ngập tuyết, những kẻ may mắn sống sót vẫn trèo lên tận cùng, qua từng vòng uốn lượn của lối đi; — bởi vì ở tận cùng con đường, họ nhìn thấy vị vua của thung lũng đang ngự trên ngai vàng; và bên cạnh nhà vua (nhưng đó chỉ là một ảo ảnh hão huyền), là những bóng ma của những sinh vật giống như họ, cũng được đặt trên ngai vàng, từ đó chúng dường như đang nhìn xuống tất cả các vương quốc trên thế giới này cùng với vinh quang của chúng. Và trên tấm màn che ngai vàng của nhà vua có khắc một dòng chữ bằng những chữ cái rực lửa, mà họ cố gắng đọc nhưng không thể; bởi vì nó được viết bằng những từ ngữ giống như ngôn ngữ của tất cả các dân tộc, mà lại chẳng thuộc về dân tộc nào cả. Người ta nói rằng đối với người Anh thì nó giống tiếng mẹ đẻ của họ hơn là bất kỳ quốc gia nào khác; nhưng ghi chép duy nhất về nó lại thuộc về một người Ý, người đã nghe chính nhà vua thét lên câu ấy như một tiếng chiến trận, 'Pape Satan, Pape Satan Aleppe.'

Sibyl. Nhưng tất cả bọn họ đều bỏ mạng ở đó sao? Chú vừa nói là có con đường đi xuyên qua thung lũng và thoát ra cơ mà.

G. Đúng vậy; nhưng rất ít người tìm thấy nó. Nếu bất kỳ ai trong số họ bám theo những lối đi cỏ, nơi kim cương đã được quét sang một bên; và lấy tay che mắt lại để không bị lóa mắt, thì những lối đi cỏ ấy sẽ dẫn họ tiến dần đến một nơi có thể nhìn thấy một khe hở nhỏ trên những vách đá vàng. Năm ngoái em đã ở Chamonix phải không Sibyl, hướng dẫn viên có tình cờ chỉ cho em ngọn đá thủng của Aiguille du Midi không?

Sibyl. Dạ không, thực ra chúng tôi chỉ từ Geneva lên đến nơi vào tối thứ Hai; và trời mưa suốt cả ngày thứ Ba; rồi chúng tôi lại phải quay về Geneva thật sớm vào sáng thứ Tư.

G. Dĩ nhiên rồi. Đó là cách để ngắm cảnh một cách đậm chất Sibyl, bằng nhận thức nội tâm: nhưng em hoàn toàn có thể nhìn thấy tảng đá thủng đó trên đường đi lên hoặc đi xuống, nếu mây tan: không phải là có quá nhiều thứ để ngắm trong đó đâu; một trong những mỏm đá nhọn ở sườn phía nam của nó bị đâm thủng sắc lẹm, tựa như bị một cái giùi đục xuyên qua, tạo thành một lỗ nhỏ xíu bằng con mắt kim; mà em có thể nhìn thấy, nằm ở độ cao bảy nghìn feet phía trên thung lũng (khi mây bay lướt qua phía sau nó, hoặc khi bầu trời quang đãng), thoạt đầu có màu trắng, rồi sau đó chuyển sang xanh thẫm. Chà, cũng có một cái lỗ xâu kim y hệt như vậy ở một trong những mỏm đá phía trên của Thung lũng Kim cương; và từ đằng xa, em sẽ nghĩ rằng nó chẳng lớn hơn cái lỗ trôi kim là mấy. Nhưng nếu em leo lên tận nơi, người ta bảo em có thể lùa cả một con lạc đà đang chở nặng đi lọt qua đó, và rằng ở phía bên kia có rất nhiều thứ tuyệt đẹp, nhưng ta chưa từng nói chuyện với bất kỳ ai từng đi qua đó cả.

Sibyl. Cháu nghĩ là chúng cháu hiểu rồi đấy. Chúng cháu sẽ thử viết lại và ngẫm nghĩ về nó.

G. Trong lúc này, Florrie, mặc dù tất cả những gì ta vừa kể đều rất chân thật, nhưng các cháu không được nghĩ rằng những loại kim cương mà người ta dùng để đeo nhẫn hay vòng cổ lại nằm vương vãi trên bãi cỏ đâu nhé. Các cháu có muốn nhìn thấy cách chúng thực sự được tìm thấy không?

Florrie. Ôi, có — có ạ.

G. Isabel — hoặc Lily — chạy lên phòng ta lấy cái hộp nhỏ có nắp kính ở ngăn kéo trên cùng của chiếc tủ đựng đồ đi nào. (Lily và Isabel thi nhau chạy.)

(Isabel quay lại với chiếc hộp, thở hồng hộc. Lily theo sát phía sau.)

G. Chà, sao cháu lại có thể thua Lily trong một cuộc đua leo cầu thang được chứ, hả Isabel?

Isabel (thở hổn hển). Lily — thắng cháu — một quãng xa lắm — nhưng bạn ấy đã đưa — chiếc hộp — cho cháu cầm đấy chứ ạ.

G. Thế thì mở nắp ra nào; thật nhẹ nhàng nhé.

Florrie (sau khi ghé mắt nhìn vào, tỏ vẻ thất vọng). Chỉ có mỗi một viên đá nâu to xù xì thôi mà!

G. Không hơn nhiều lắm đâu, quả thực là vậy, Florrie, nếu con người ta khôn ngoan. Nhưng hãy nhìn xem, nó không phải là một hòn đá đơn độc; mà là một chùm cuội sỏi được gắn kết lại với nhau bằng sỏi mịn; và trong lớp sỏi, hoặc lớp cát nén chặt đó, nếu nhìn kỹ, cháu sẽ thấy những hạt vàng lấp lánh ở khắp mọi nơi, xuyên suốt cả hòn đá; và rồi, cháu có thấy hai hạt tròn màu trắng này không, chúng tỏa sáng cứ như thể vừa được thoa một lớp mỡ vậy?

Florrie. Cháu chạm vào chúng được không ạ?

G. Được chứ; cháu sẽ thấy chúng không hề dính mỡ đâu, chỉ rất nhẵn nhụi thôi. Chà, đó chính là những viên ngọc chết chóc; vốn sinh ra cùng với bụi vàng trong lòng đất, để cháu có thể thấy, được ôm ấp ở đây cùng nhau, chính là hai kẻ thù lớn nhất của nhân loại, — những thế lực vật chất độc hại mạnh mẽ nhất từng hành hạ giống loài chúng ta.

Sibyl. Có thực là như vậy không ạ? Cháu biết chúng gây ra tác hại lớn; nhưng chẳng phải chúng cũng mang lại những lợi ích lớn lao hay sao?

G. Con gái yêu của ta, lợi ích gì chứ? Có người phụ nữ nào, theo cháu nghĩ, trở nên tốt đẹp hơn nhờ sở hữu kim cương không? Nhưng có biết bao nhiêu người đã trở nên đê tiện, phù phiếm và khốn khổ vì khao khát chúng? Có người đàn ông nào tốt lên nhờ sở hữu những tráp đầy vàng không? Nhưng ai có thể đo đếm được tội lỗi gánh chịu để làm đầy những chiếc tráp ấy? Hãy nhìn vào lịch sử của bất kỳ quốc gia văn minh nào; hãy phân tích, quy chiếu về nguyên nhân duy nhất gây ra tội ác và sự khốn khổ này, cuộc đời và suy nghĩ của giới quý tộc, tăng lữ, thương gia và những kẻ sống đời xa hoa. Mọi cám dỗ khác cuối cùng đều tập trung vào điều này; kiêu ngạo, dâm dục, đố kỵ và giận dữ đều dâng hiến sức mạnh của mình cho lòng tham lam. Tội lỗi của toàn nhân loại về bản chất chính là tội lỗi của Giu-đa. Con người không hề chối bỏ Đấng Christ của họ; nhưng họ bán Người.

Sibyl. Nhưng chắc chắn đó là lỗi của bản tính con người chứ? Nó không phải do sự ngẫu nhiên, kiểu như việc có một thứ kim loại đẹp đẽ giống như vàng được tìm thấy bằng cách đào bới. Nếu con người không thể tìm thấy thứ đó, chẳng phải họ sẽ tìm thứ khác và tranh giành nhau vì nó sao?

G. Không. Bất cứ nơi nào các nhà lập pháp thành công trong việc loại trừ, dù chỉ trong một thời gian, đồ trang sức và kim loại quý khỏi tài sản quốc gia, thì tinh thần quốc gia vẫn giữ được sự lành mạnh. Lòng tham lam không phải là bản tính tự nhiên của con người — sự hào phóng mới là; nhưng lòng tham lam phải được kích thích bởi một nguyên nhân đặc biệt, giống như một căn bệnh nhất định do một chướng khí nhất định gây ra; và bản chất thiết yếu của một vật chất dùng để kích thích lòng tham chính là, nó phải là một thứ đẹp đẽ có thể được giữ lại mà không cần dùng đến nó. Ngay khoảnh khắc chúng ta có thể sử dụng tài sản của mình cho bất kỳ mục đích tốt đẹp nào, bản năng chia sẻ công dụng đó với người khác sẽ trỗi dậy song hành cùng khả năng của chúng ta. Nếu cháu đọc một cuốn sách đúng cách, cháu sẽ muốn người khác cùng nghe nó; nếu cháu thưởng thức một bức tranh đúng cách, cháu sẽ muốn người khác cùng chiêm ngưỡng nó; hãy học cách điều khiển một con ngựa, một chiếc cày, hay một con tàu, và cháu sẽ khao khát đào tạo cấp dưới của mình trở thành những kỵ sĩ, người cày cừ khôi, hoặc thủy thủ giỏi; cháu sẽ không bao giờ có thể chịu đựng được cảnh nhìn thấy cỗ công cụ tinh xảo mà mình làm chủ bị lạm dụng; nhưng một khi đã dồn hết khao khát vào bất cứ thứ gì vô dụng, thì tất cả sự kiêu ngạo và ngu ngốc thuần khiết nhất trong tim cháu sẽ hòa quyện với niềm khao khát ấy, và cuối cùng biến cháu trở thành một kẻ hoàn toàn phi nhân tính, một khối dạ dày và xúc tu xấu xí chẳng khác nào con mực nang cả.

Sibyl. Nhưng chắc chắn rằng hai thứ đẹp đẽ này, vàng và kim cương, hẳn phải được định sẵn cho một mục đích tốt đẹp nào đó chứ ạ?

G. Hoàn toàn có thể lắm chứ, con yêu: cũng giống như động đất và dịch hứa vậy; nhưng chúng ta không thể nhìn thấy những mục đích tối thượng đó. Chức năng thực tế, tức thời của động đất và dịch hứa là tàn sát chúng ta, như thiêu thân; và với tư cách là loài thiêu thân, chúng ta sẽ khôn ngoan khi sống tránh xa chúng. Cũng vậy, chức năng thực tế, tức thời của vàng và kim cương là sự hủy diệt nhân tâm gấp bội (dù theo bất kỳ nghĩa nào mà các cháu đã được dạy để hiểu cụm từ đó); và làm tê liệt những nỗ lực và tư duy lành mạnh của con người trên mặt đất của Chúa: và một quốc gia khôn ngoan sẽ sống tránh xa chúng. Số tiền mà người Anh thường chi cho việc mài giũa kim cương, nếu được áp dụng vào việc cắt gọt những vách đá trong vòng mười năm, sẽ chẳng còn để lại bất kỳ rạn san hô nguy hiểm hay cảng biển khó khăn nào quanh toàn bộ bờ biển của hòn đảo này. Nước Anh vĩ đại khi ấy thực sự sẽ là một viên kim cương đáng để mài giũa, một báu vật hoàng gia thực thụ. (Gác lại điều này cho chúng suy ngẫm trong chốc lát.) Khi đó, chúng ta, những nhà khoáng vật học tội nghiệp, thỉnh thoảng cũng có cơ hội ngắm nhìn một tinh thể kim cương tuyệt đẹp không bị thợ kim hoàn đục đẽo.

Sibyl. Để nguyên không mài giũa thì nó sẽ đẹp hơn sao?

G. Không; nhưng nó sẽ mang lại sự hứng thú vô hạn. Chúng ta thậm chí có thể hiểu thêm đôi điều về quá trình hình thành kim cương.

Sibyl. Cháu tưởng các nhà hóa học đã có thể tạo ra chúng từ trước rồi cơ chứ?

G. Bằng những tinh thể màu đen rất nhỏ thì đúng vậy; nhưng không ai biết chúng được hình thành như thế nào ở nơi người ta tìm thấy chúng; hoặc liệu chúng có thực sự được hình thành ở đó hay không. Những viên trong tay ta đây trông như thể đã bị cuốn trôi xuống cùng với sỏi và vàng; chỉ là chúng ta có thể truy nguyên nguồn gốc của sỏi và vàng về các mỏ đá nguyên thủy của chúng, chứ còn kim cương thì không. Hãy đọc phần mô tả về kim cương trong bất kỳ tác phẩm khoáng vật học có giá trị nào; — các cháu sẽ chẳng tìm thấy gì ngoài những danh sách các vùng đất có sỏi, hoặc đá kết tụ (thực chất chỉ là lớp sỏi cũ đã bị đông cứng lại). Một số người nói rằng nó từng là nhựa thực vật; nhưng cũng có thể là gỗ bị đốt thành than; nhưng điều mà người ta muốn biết chủ yếu, là tại sao than củi lại tự biến thành kim cương ở Ấn Độ, mà ở Borrowdale thì lại chỉ thành than chì.

Sibyl. Vậy chúng hoàn toàn giống nhau sao ạ?

G. Có một chút sắt lẫn trong than chì của chúng ta nhưng chẳng đáng kể gì để cản trở quá trình kết tinh của nó. Thậm chí ngòi bút chì của các cháu đều được vót từ kim cương vô định hình, mặc dù chúng sẽ là những chiếc bút chì HHH đúng nghĩa nếu nó kết tinh thành công.

Sibyl. Nhưng kết tinh là gì ạ?

G. Thật là một câu hỏi thú vị khi người ta đang ng A-lờ mơ màng, và giờ uống trà đã qua hai tiếng đồng hồ rồi. Lũ con gái sao mà vô tư lự thế không biết!

Sibyl. Vâng, chúng cháu đúng là thế; nhưng dù sao chúng cháu vẫn muốn biết.

G. Con yêu ạ, sẽ mất cả tuần để kể cho các cháu nghe đấy.

Sibyl. Chà, cứ dành ra một tuần đi, rồi kể cho chúng cháu nghe.

G. Nhưng chẳng có ai biết gì về nó cả.

Sibyl. Thế thì hãy kể cho chúng cháu nghe điều gì đó mà không ai biết đi.

G. Biến mau đi cho ta nhờ, và bảo Dora đi pha trà đi.

(Mọi người đứng dậy; nhưng dĩ nhiên vị Giảng Giả vẫn muốn được nài nỉ để giảng bài tiếp, và quả thực ông đã bị nài nỉ như thế.)