[154] Nell, trong Tiệm Bán Đồ Cổ, đơn giản là bị ép chết vì thị trường, giống như cách người đồ tể giết cừu (xem Cuộc đời Scott của Forster); và Paul được viết trong cùng một hoàn cảnh bệnh tật đã ảnh hưởng đến Scott—một phần của những cơn liệt đáng sợ, bủa vây cả tác giả lẫn đề tài, trong cả Dombey và Little Dorrit.

[155] Chourineur không đâm bằng mũi dao, mà rạch bằng lưỡi dao. Tuy nhiên, tôi đã đối xử bất công với hắn và La Louve khi xếp chung họ với hai kẻ kia; họ chỉ được đặt cạnh nhau như những mảnh ghép trong cùng một ảo ảnh. Hãy so sánh với La Louve, sức mạnh của bản năng hoang dã ở nhân vật 'Louvécienne' (Lucienne) của Gaboriau—nàng sinh ra và lớn lên ở vùng tỉnh lẻ; và đối lập với nền văn minh Paris qua tính cách của người bạn làm nghề thợ may. 'Từ cái Paris ấy, nơi nàng chào đời, nàng biết tuốt—nàng rành mọi thứ. Chẳng gì khiến nàng kinh ngạc, chẳng ai làm nàng sợ hãi. Sự hiểu biết của nàng về những chi tiết vật chất của đời sống thật không thể tưởng tượng nổi. Không tài nào lừa nổi nàng!—Ừ thì! một cô nàng siêng năng và tiết kiệm nhường ấy lại chẳng có lấy mảy may khái niệm về những tình cảm vốn là niềm vinh dự của người phụ nữ. Tôi chưa từng hình dung nổi sự thiếu vắng hoàn toàn đến thế về ý thức đạo đức; một sự đồi trụy vô thức đến thế, một sự trơ trẽn ngây ngô đến thế.'—L'Argent des autres, tập i, tr. 358.

[156] Độc giả nào muốn tìm hiểu có thể dễ dàng tìm thấy các bằng chứng y khoa về những tác động thể chất của một số trạng thái bệnh lý ở não, chuyên tạo ra những hình ảnh dị dạng cụt lủn và giống thần Hermes, phức tạp hóa với sự thô tục. Horace, trong tập Epodes, đã chế nhạo điều đó, nhưng không giấu vẻ kinh hãi. Luca Signorelli và Raphael trong các họa tiết hoa văn của họ đã bị điều này ám ảnh sâu sắc: Durer, khi thì thách thức khi thì đùa giỡn với nó, hầu như đã bị quật ngã hết lần này đến lần khác qua những gương mặt méo mó, những lưỡi rìu chiến và những vị thần rừng treo lơ lửng trong các họa tiết hoa văn xung quanh bài Kinh Lạy Cha đa ngữ; nó chiếm đoạt hoàn toàn Balzac trong tập Contes Drolatiques; nó giáng xuống Scott ngay từ những ngày đầu thơ ấu với những 'thị kiến' bị trỗi mạnh thêm bởi vụ sát hại người dì họ bằng nhát rìu; L. i. 142, và xem phần cuối của chú thích này. Nó gợi ý cho ông chủ đề của tác phẩm Trái tim Midlothian, và sau đó sinh ra tất cả những ý tưởng lặp đi lặp lại về các vụ hành quyết, làm vấy bẩn Nigel, suýt phá hỏng Quentin Durward—hoàn toàn hủy hoại Người đẹp Perth; và đỉnh điểm là Bizarro, L. x. 149. Nó gợi lên tất cả những cái chết do rơi ngã, hoặc chìm xuống, như trong giấc ngủ sảng—Kennedy, Eveline Neville (gần như lặp lại ở Clara Mowbray), Amy Robsart, Chủ nhân vùng Ravenswood trong bãi cát lún, Morris, và Hạ sĩ Grace-be-here—hãy so sánh giấc mơ của Gride trong Nicholas Nickleby, và những lời trăn trối cuối cùng của Dickens trên mặt đất (cũng vậy, trong cơn viêm não của chính tôi, hai năm trước, tôi từng mơ thấy mình rơi xuyên qua lòng đất và trồi lên ở phía bên kia). Bằng sức mạnh kỳ quái và bóp méo sự thật, nó tạo ra tất cả các nhân vật như Yêu tinh Lay, Pacolet, Flibbertigibbet, Cockledemoy, Geoffrey Hudson, Fenella, và Nectabanus; ở Dickens, nó tương tự tạo ra Quilp, Krook, Smike, Smallweed, Cô Mowcher, cùng những kẻ lùn và tượng sáp trong cỗ xe của Nell; và hoàn toàn phóng túng trong Barnaby Rudge, nơi mà với một đoàn kịch gồm một kẻ đần, hai kẻ điên, một gã quý tộc ngốc nghếch kiêm luôn kẻ ác, một tay sai vặt ngốc nghếch kiêm luôn phường vô lại, một kẻ hành hình, một mụ đàn bà đanh đá quắt queo, và một con búp bê rợp ruy-băng—dắt díu đám người này qua bạo loạn và biển lửa, cho đến khi hắn treo cổ kẻ hành hình, một trong hai tên điên, mẹ hắn và tên đần, đâm chết gã quý tộc ngốc trong một trận đấu gươm đẫm máu, rồi thiêu đốt và nghiền nát tay sai vặt ngốc nghếch ra thành một thứ hình thù không ra chi, hắn vẫn chưa chịu buông tha khi bắn đứt một chân của chàng tình nhân dự bị, rồi ép hắn kết hôn với con búp bê bằng một cái chân gỗ; kẻ sai vặt không ra hình thù ấy cuối cùng cũng được cưới vợ với hai cái chân gỗ. Xin hãy lưu ý, chính sự cắt xén tàn tật này mới là dấu ấn đích thực của căn bệnh dịch; kết hợp, trong các hình thức nghệ thuật của nó, với niềm đam mê sự gai góc—(trong gốc rễ huyền bí của chúng, sự cụt lủn của loài rắn không chân và những chiếc gai trên cánh rồng. So sánh Modern Painters, tập iv, 'Chương về Nỗi u ám của Núi non,' mục 19); và trong mọi hình thức của nó, với sự hóa đá hoặc mất đi sức mạnh vì máu lạnh, từ đó dẫn đến quá trình Darwin cuối cùng trong bùa phép của các mụ phù thủy—'làm nguội nó bằng máu khỉ đầu chó, thì bùa phép mới vững vàng và linh nghiệm.' Hai bức bích họa trên những tờ áp phích khổng lồ trang hoàng đường phố London gần đây (con khỉ đầu chó soi gương, và màn chặt đầu của Maskelyne và Cooke) chính là hình thức cuối cùng của nước Anh phỏng theo các họa tiết hoa văn của Raphael dưới ảnh hưởng này; và rất đáng để tìm đọc số báo phát hành vào tuần kết thúc ngày 3 tháng 4 năm 1880 của tờ Young Folks—'Một tạp chí văn học mang tính giáo dục và giải trí dành cho thiếu niên ở mọi lứa tuổi,' trong đó có đăng 'Phần tiếp theo của Desdichado' (sự phát triển hiện đại của Ivanhoe), nơi một ví dụ mang tầm vóc kinh điển về loại nghệ thuật đang bàn sẽ xuất hiện như minh họa chủ đạo cho câu văn đặc trưng này: "Này Cerberus tốt bụng," Sir Rupert nói, "tay ta đã bị chặt đứt. Ngươi phải làm cho ta một bàn tay sắt, loại có gắn lò xo bên trong, để ta có thể khiến nó siết chặt lấy một con dao găm." Văn bản này cũng mang tính giáo dục đúng như nó tự tuyên bố; là sự thoái hóa tột cùng của cái mà tôi gọi ở trên là sự 'ngu ngốc' của Ivanhoe; bởi sự ngu ngốc cứ sinh sôi sự ngu ngốc đời nọ nối tiếp đời kia; và bất cứ điều gì Scott và Turner làm sai đều có hàng ngàn kẻ bắt chước—còn sự khôn ngoan của họ thì chẳng một ai thèm lắng nghe, huống chi là noi theo!

Ở cả hai Bậc thầy, luôn phải ghi nhớ rằng cái ác và cái thiện đều là những điều kiện của thị giác theo nghĩa đen; và do đó, chúng gắnur kết không thể tách rời với trạng thái sức khỏe. Tôi tin rằng những yếu tố khởi nguồn cho mọi sai lầm của Scott nằm trong dòng sữa của người vú nuôi mắc bệnh lao, thứ suýt giết chết ông khi còn là một đứa trẻ sơ sinh, L. i. 19—và không còn nghi ngờ gì nữa, chính là nguyên nhân gây ra cơn sốt mọc răng dẫn đến việc ông bị thọt chân (L. i. 20). Sau đó là (nếu độc giả muốn biết tôi có ý gì khi nhắc đến Fors, hãy đọc kỹ trang này) những tai nạn khủng khiếp của người chị duy nhất cùng cái chết của bà, L. i. 17; tiếp đến là cơn điên loạn của người vú nuôi, kẻ từng âm mưu sát hại chính ông (21), rồi những câu chuyện được kể liên miên về các vụ tử hình ở Carlisle (24), khi chồng của người dì ông từng tận mắt chứng kiến; để rồi trổ hoa, chính ông cũng chẳng hiểu bằng cách nào, thành nỗi kinh hoàng khó hiểu ập đến khi nhìn thấy các bức tượng, 31—đặc biệt là chiếc thang của Jacob; rồi vụ sát hại bà Swinton, và cuối cùng là tai biến vỡ mạch máu suýt chết ở Kelso, kèm theo căn bệnh suy nhược thần kinh sau đó, 65-67—được khuây khỏa, trong lúc ông bị 'rạch tĩnh mạch và đắp thuốc phồng rộp cho đến khi mạch đập gần như tắt hẳn,' bằng lịch sử về các Hiệp sĩ Malta—được nghiền ngẫm say mê và hiện thực hóa bằng cách tự tay mô hình hóa pháo đài của họ, thứ đã quay trở lại trong tâm trí ông làm chủ đề cho nỗ lực cuối cùng khi giã từ cõi đời.

[157] 'Dùng với hàm ý chê bai, chỉ một tín đồ Cơ Đốc không tin vào các giáo lý tôn giáo của mình.'—Fleming, tập ii, tr. 659.

[158] Đúng ra phải là 'Theo tên của anh ta.' Câu văn này là của Victor Cherbuliez, trong tiểu thuyết Prosper Randoce, một tác phẩm chứa đựng rất nhiều câu nói giá trị khác. Hãy xem câu nói của người vú già 'ở cõi đời này mọi thứ đều đi lệch hướng, giống như con chó đi dự kinh chiều, tr. 93; và so sánh với những báu vật của Prosper, 'nữ thần Venus nhỏ, và tượng Chúa bằng ngà voi nhỏ,' tr. 121; đồng thời xem yêu cầu của Madame Brehanne về trò giải trí 'vài trận đánh dao găm đẹp mắt' cùng câu trả lời của Didier: 'Hỡi ôi! thưa phu nhân, ngài thật gặp vận rủi, ở vùng Drôme này, người ta tàn sát lẫn nhau ít nhất có thể,' tr. 33.

[159] Truyện của Edgeworth (Hunter, 1827), 'Harrington và Ormond,' tập iii, tr. 260.

[160] Alice thành Salisbury, Alice Lee, Alice Bridgnorth.

[161] Cha của Scott vốn là người khắc khổ. 'Tôi từng nghe con trai ông kể rằng, nếu có ai nhận xét món súp ngon, ông thường nếm lại lần nữa rồi nói: "Ừ—nó quá ngon đấy, các con ạ," và hất thẳng một cốc nước lạnh vào đĩa của mình.'—Cuộc đời Scott do Lockhart viết (Black, Edinburgh, 1869), tập i, tr. 312. Ở những chỗ khác, tôi trích dẫn cuốn sách này theo cách đơn giản là 'L.'

[162] Một tiểu thư đã hát cho tôi nghe, ngay trước khi tôi sao chép trang này để đem in, 'bài hát tuyệt trác' của một cô X nào đó mang tựa đề 'Sống, Yêu, và Chết'. Giá như nó được viết ra cho loài tằm ăn dâu chứ không phải ai khác, thì ít nhất bài hát cũng nên bổ sung thêm một từ—Nhả tơ.

[163] Xem đoạn mở đầu của Ivanhoe, được trích dẫn rất khôn ngoan trong L. vi. 106.

[164] Xem chú thích bên dưới, tr. 25, về phần kết của Woodstock.

[165] L. iv. 177.

[166] L. vi. 67.

[167] 'Thêm một cuốn tiểu thuyết như thế nữa, là chấm hết; nhưng nào ai có thể trường thọ mãi với ngòi bút? xưa nay có ai viết bền bỉ được đến thế không?'—Sydney Smith (nói về tiểu thuyết Kẻ cướp biển) gửi Jeffrey, ngày 30 tháng 12 năm 1821. (Thư tín, tập ii, tr. 223.)

[168] L. vi. tr. 188. Hãy so sánh đoạn miêu tả Thung lũng Tiên (Fairy Dean), vii. 192.

[169] Hỡi ôi, tất cả giờ đây phần lớn đều được viết ra như thế! Ivanhoe, Tu viện, Nữ viện trưởng và Kenilworth đều được xuất bản trong khoảng thời gian từ tháng 12 năm 1819 đến tháng 1 năm 1821, nhà Constable & Co. trả năm nghìn guineas cho bản quyền còn lại của chúng, Scott thu về mười nghìn trước khi giao dịch hoàn tất; và trước khi cuốn Những vận may của Nigel xuất bản, Scott đã trao đổi các văn kiện và nhận hối phiếu từ nhà sách cho không dưới bốn 'tác phẩm giả tưởng'—không một tác phẩm nào được mô tả khác đi trong các bản hợp đồng thỏa thuận—sẽ được ra mắt liên tiếp không gián đoạn, mỗi tác phẩm dày ít nhất ba tập, nhưng có kèm theo các điều khoản bảo lưu thích hợp về việc tăng tiền bản quyền trong trường hợp tác phẩm nào kéo dài đến bốn tập; và trong vòng hai năm, toàn bộ số tiền ứng trước này đã được xóa sạch bởi Peveril xứ Peak, Quentin Durward, Giếng nước thánh St. Ronan, và Redgauntlet.

[170] Woodstock được hoàn thành vào ngày 26 tháng 3 năm 1826. Lúc đó ông đã biết về sự khánh kiệt của mình; và viết bằng nỗi cay đắng, chứ không phải sự yếu đuối. Những trang cuối cùng là những trang đẹp nhất của cuốn sách. Nhưng một tháng sau, Lady Scott qua đời; và từ đó ông không bao giờ viết thêm được một lời vui tươi nào nữa.

[171] Hãy so sánh những bài diễn thuyết không hiếm gặp của Mục sư Spurgeon về cùng chủ đề này.

[172] Có ba chân dung rõ ràng và có chủ ý về chính bản thân ông trong các tiểu thuyết, mỗi bức thể hiện một khía cạnh riêng biệt của ông: Ông Oldbuck, Frank Osbaldistone, và Alan Fairford.

[173] Andrew biết tiếng Latinh, và có thể đã tự bịa ra từ đó theo sự kiêu kỳ của mình; nhưng khi viết thư cho một người bạn tốt ở Glasgow, tôi nhận thấy con suối đã được gọi là 'Molyndona' từ trước cả khi xây dựng nhà máy xay Sub-dean Mill vào năm 1446. Xem thêm phần miêu tả về địa danh này trong tập sách tuyệt vời của ông George, Cổ thành Glasgow, tr. 129, 149, v.v. Kể từ khi ném đống tro cốt của các vị thánh xuống dòng suối Kidron của nó, tinh thần Kháng Cách của Glasgow đã dâng lên dòng suối này những lễ vật sùng đạo khác; và bạn tôi tiếp tục cho biết rằng con suối, từng nổi tiếng với nguồn nước trong vắt (được dùng nhiều để tẩy trắng), 'trong gần một trăm năm qua đã trở thành một dòng chảy nhầy nhụa ghê tởm. Giờ đây nó đã bị lấp ngầm bên dưới những vòm gạch, và một con đường dành cho xe cộ được làm ngay bên trên; bên dưới lớp bùn nhơ nhớp ấy, dòng nước vẫn chảy xuyên qua trái tim thành phố, cho đến khi đổ vào sông Clyde ngay sát bến cảng.'

[174] Những đoạn trích sau đây được lấy từ những bức thư do chính tay Scott viết gửi cho kiến trúc sư xây dựng Abbotsford, trong lúc các chi tiết trang trí bên ngoài ngôi nhà đang được gấp rút hoàn thiện, sẽ cho thấy Scott đã khắc họa chính xác bản thân mình trong nhân vật Monkbarns như thế nào.

'Abbotsford: Ngày 21 tháng 4 năm 1817.

Thưa Ngài,—Không gì chu đáo hơn sự quan tâm của ngài dành cho những hòn đá cổ. Ngài chuẩn xác chẳng khác gì chiếc đồng hồ mặt trời vậy.' [Chiếc đồng hồ mặt trời vừa mới được dựng lên.] 'Trong hai hòn đá, tôi thích hòn lớn hơn, vì nó sẽ được đặt ở mặt trước của bức tường lan can mang đậm phong cách cổ kính. Nhưng để đề phòng những tai nạn bất ngờ, tốt nhất ngài cứ giữ hộ cho đến khi tôi trở lại thị trấn vào ngày 12 tháng 5. Những món quà trước đây của ngài (vừa nặng ký lại vừa vừa ý) đã được chuyển đến đây an toàn, và sẽ được bố trí ở những vị trí vô cùng nổi bật.'

'Abbotsford: Ngày 30 tháng 7.

Tôi đoán tòa nhà Tolbooth vẫn đang đứng vững trên đôi chân của nó, nhưng vì nó sắp phải sụp đổ, tôi hy vọng ngài sẽ nhớ đến tôi. Tôi có một mục đích quan trọng dành cho hốc tường ngay trên cửa ra vào; và mặc dù rất nhiều kẻ từng kiếm được một hốc tường trong nhà tù Tolbooth nhờ công xây dựng, nhưng tôi tin mình là người đầu tiên kiếm được một hốc tường thoát ra từ đó trong hoàn cảnh như thế này. Về việc này, tôi xin gửi lời cảm ơn lòng tốt của ngài, và mãi là người đầy tớ khiêm nhường mang ơn ngài,

Walter Scott.'

'Ngày 16 tháng 8.

Thưa Ngài thân mến,—Tôi làm phiền ngài bằng mấy dòng [nguyên văn sic] này để cảm ơn ngài về những bản vẽ và số đo vô cùng chính xác của cánh cửa Tolbooth, cũng như lời hứa ân cần của ngài trong việc quan tâm đến lợi ích của tôi và của Abbotsford đối với biểu tượng Cây kế và Hoa diên vĩ. Hầu hết các huy hiệu của chúng ta bây giờ đã được lắp lên, trông rất đẹp, vì ngôi nhà có dáng dấp giống một phòg khánh tiết cổ (không phải lâu đài), nơi những vật dụng như thế rất đúng điệu.' [Hỡi ôi—Ngài Walter, Ngài Walter!] 'Tôi định dùng hình ảnh con sư tử cổ làm chủ đạo cho một đài phun nước mà lũ trẻ đã đặt tên là Đài phun nước Sư tử. Tuy nhiên, hang ổ hiện tại của nó vẫn là phòng khách ở phố Castle.'

'Ngày 5 tháng 9.

Thưa Ngài,—Tôi vô cùng biết ơn ngài vì đã giữ lại hòn đá đó. Tôi không chắc mình sẽ lắp cánh cổng hoàn toàn theo kiểu dáng cũ, nhưng tôi muốn đảm bảo có được phương án làm như vậy. Những hòn đá trang trí giờ đây đã được dựng lên, và mang lại hiệu ứng rất mĩ mãn. Nếu ngài có lòng báo cho tôi biết khi nào cửa Tolbooth được tháo dỡ, tôi sẽ cho xe ngựa đến chở những hòn đá về; tôi có một vị trí tuyệt vời dành cho nó. Tôi đoán bản thân cánh cửa đó' [ý ông là cửa gỗ] 'sẽ được giữ lại cho nhà tù mới; nếu không, và nếu không dùng vào việc gì khác, tôi sẽ lấy làm lạ lùng thú vị nếu được sở hữu nó. Chắc chắn tôi mong rằng sẽ không có nhiều trái tim đau khổ phải bước qua cánh cửa nổi tiếng ấy khi nó thuộc quyền sở hữu của tôi như trước đây nữa.'

'Ngày 8 tháng 9.

Tôi sẽ vô cùng may mắn nếu có được cả cánh cửa nữa, dẫu tôi đoán nó là đồ hiện đại, vì từng bị thiêu trụi trong vụ bạo loạn Porteous.

Tôi vô cùng mang ơn các quý ông đã nghĩ rằng những tàn tích của Trái tim Midlothian này không bị trao nhầm người chủ sở hữu.'

[175] Từ nay về sau, không phải vì làm dáng, mà cốt để bạn đọc thuận tiện hơn, tôi sẽ tiếp tục viết 'Ryme' mà không có chữ h bị thêm vào một cách sai trái.

[176] L. ii. 278.

[177] 'Thứ tư duy trong tâm trí tôi.' Tình yêu—như bạn thấy đấy, chính là Sự hợp lý tối cao, thay vì sự say xỉn ivresse theo kiểu Pháp, hay thậm chí là 'sự ngu ngốc thuần túy' kiểu Shakespeare; và Beatrice đóng vai Nữ thần Trí tuệ trong bài thơ thứ ba này của bộ Convito, cần được so sánh với Nữ thần Lý trí của phong cách Cách mạng; khi đọc toàn bộ bài thơ, ta hãy nhớ nhất câu thơ:

'Kostei penso chi che mosso l'universo.'

(Xem Lyell's Canzoniere, tr. 104.)

[178] ὡραν της τερψιος—Plato, Laws, ii., Steph. 669. Từ 'Hour' (Giờ) ở đây có ý nghĩa gần như 'Định mệnh' kèm theo sắc thái bổ sung là một người con gái của Thêmis (Nữ thần Công lý).

[179] 'Thuốc súng là một trong những phát minh vĩ đại nhất của thời hiện đại, và là thứ đã mang lại sự ưu việt lớn lao như thế cho các quốc gia văn minh trước những kẻ dã man'! (Buổi tối ở nhà—buổi thứ năm). Không ai có thể mang ơn Mrs. Barbauld và Miss Edgeworth nhiều bằng tôi; và tôi chỉ ước gì trong cốt lõi những điều khôn ngoan mà họ nói, người ta đã lắng nghe nhiều hơn. Tuy nhiên, mầm mống của mọi sự kiêu căng và sai lầm hiện đại liên quan đến sản xuất và công nghiệp, xem như những đối thủ của Nghệ thuật và Thiên tài, đều tập trung cả trong 'Buổi tối ở nhà' và 'Harry và Lucy'—dù bản thân chúng vẫn là những tác phẩm mang thiên tài thực sự, và mang tính tiên tri về những điều vẫn chưa được học hỏi và hoàn thành. Chẳng hạn, hãy xem bài viết, 'Gọi đúng tên sự việc,' tiếp liền sau bài mà tôi vừa trích dẫn (Con tàu), và khép lại tập đầu tiên của bộ sách Buổi tối bản in cũ.

[180] Carlyle, Cách mạng Pháp (Chapman, 1869), tập ii, tr. 70; so sánh tr. 25, và tiếng hô Ça ira ở Arras, tập iii, tr. 276.

[181] Sđd. iii. 26.

[182] Carlyle, Cách mạng Pháp, iii. 106, câu cuối cùng đã được sửa lại một hoặc hai từ.

[183] Tôi đã vô cùng hụt hẫng khi đo độ sâu của những hồ nước hùng vĩ nhất trên núi của chúng ta, để rồi nhận ra rằng, trong mọi trường hợp, chúng đều không chạm tới mức không thể dò thấu.

[184] 'Nó phải được đặt đối chiếu với bản gốc, từng khổ thơ một, và từng câu thơ một; và anh sẽ thấy những gì được dung thứ ở một đất nước theo đạo Công giáo và một thời đại cuồng tín đối với các Giáo sĩ, vì lý do Tôn giáo—và cứ thế mà bảo những gã hề đang cáo buộc tôi tấn công Kinh cầu nguyện.

Tôi viết trong sự vội vã tột độ, vì đây là giờ dạo phố Corso, và tôi phải đi làm trò hề cùng những người khác. Con gái tôi Allegra vừa đi cùng Nữ bá tước G. trên chiếc xe sáu ngựa kéo của Bá tước G. Vị Hồng y già của chúng ta đã qua đời, và vị tân Hồng y vẫn chưa được bổ nhiệm—nhưng các cuộc hóa trang vẫn cứ diễn ra.' (Thư gửi Murray, bức thứ 355 trong sách của Moore, đề ngày ở Ravenna, ngày 7 tháng 2 năm 1828.) 'Một nơi vô cùng đạo đức, vì bạn không được phép nhìn vợ của bất kỳ ai, ngoại trừ vợ của hàng xóm mình.'

[185] Xem đoạn trích dẫn bên dưới về lời châm biếm của Byron đối với chính ông và tất cả các nhà thơ hiện đại khác, Don Juan, khúc iii, khổ thơ 86, và so sánh khúc xiv, khổ thơ 8. Khi viện dẫn các trích dẫn trong tương lai, con số đầu tiên sẽ luôn đại diện cho khúc; con số thứ hai cho khổ thơ; con số thứ ba, nếu cần thiết, cho dòng thơ.

[186] Hòn đảo (Island), ii. 16, hãy xem ngữ cảnh ở đó.

[187] Don Juan, viii. 5; nhưng theo trích dẫn của ngài Lãnh chúa, Wordsworth dùng từ 'instrument' (công cụ)—chứ không phải 'daughter' (con gái). Lẽ ra ngài Lãnh chúa nên dùng từ 'Infant' (đứa trẻ sơ sinh) và mời các nhà chức trách Woolwich làm chứng: chỉ tiếc là từ Infant lại không vần.

[188] Don Juan, viii. 3; hãy so sánh các khổ 14 và 63, cùng toàn bộ ngữ cảnh tuyệt đẹp từ 61 đến 68: sau đó là khổ 82, rồi từ từ và tập trung hoàn toàn, bài phát biểu của Quỷ dữ bắt đầu bằng câu, 'Vâng, thưa ngài, ngài quên mất rồi' trong cảnh 2 của vở Kẻ biến dạng hóa thân (The Deformed Transformed): tiếp theo là lời của Sardanapalus, màn i, cảnh 2 bắt đầu bằng câu 'hắn đã đi, và trên ngón tay mang nhẫn dấu của ta,' và cuối cùng, Khải hoàn thị (Vision of Judgment), từ khổ 3 đến khổ 5.

[189] Hòn đảo, iii. 3, và hãy so sánh, về phần sóng vỗ bờ, câu 'quăng những mảnh bọt cao, vỡ vụn thành mưa tuyết' ở khổ 7.

[190] Một biên tập viên hiện đại—mà tôi sẽ không dùng những từ ngữ đang hiện lên trong đầu mình—thấy rằng từ 'we' (chúng ta) là một âm tiết thừa trong dòng thơ nhịp iamb, bèn in thành 'we're'. Đó là một chuyện nhỏ—nhưng trong suốt bốn mươi năm kinh nghiệm văn học của mình, tôi không nhớ có bản sửa đổi nào của biên tập viên lại đê tiện đến thế. Tuy nhiên, tôi cũng không đọc nhiều các ấn bản mới; điều đó là phải tính đến.

[191] Hòn đảo, ii. 5. Tôi định nói là, 'Hãy xem ngữ cảnh,' nhưng đành phải chép nguyên văn nó ra đây; bởi vì khổ thơ này, nếu được học thuộc lòng, phải là bài học vỡ lòng đưa chúng ta bước vào nền văn học thế giới.

Thuở truyền thuyết dệt nên bài ca ấy,

Khúc hát truyền danh tiếng lại cho đời

Bằng thứ âm thanh nửa phần thần thánh

Chẳng để lại dấu gì trên trang sử biếng lười,

Chẳng bận tâm ánh mắt hoài nghi ngó lại,

Mà dâng trọn sử xanh cho điệu nhạc hài hòa;

Như một Achilles trẻ tuổi cầm ly-ra của nhân mã,

Được dạy cách vượt qua cả đấng sinh thành.

Bởi vì một khúc ca dao mộc mạc lâu đời

Vang lên từ vách đá, hòa cùng sóng nước,

Hay từ bên bờ cỏ suối ngàn róc rách,

Hay gom tiếng vọng núi non trên mỗi bước đường đi,

Lại có sức mạnh lớn lao hơn với mọi trái tim và tai nghe chân chính

Hơn mọi cột đài lũ bề tôi của Chinh phục dựng lên;

Vẫy gọi khi chữ tượng hình còn là chủ đề

Cho các bậc hiền triết nhọc công hay giấc mơ của học trò;

Thu hút khi những trang lịch sử đã thành nỗi nhọc nhằn—

Chính là nụ hoa đầu tiên, tươi thắm nhất trên mảnh đất Cảm xúc.

Vần thơ thô sơ ấy là thế—thơ vần vốn dành cho kẻ thô sơ,

Nhưng chính nó đã truyền cảm hứng cho chốn hoang vu của người Bắc Âu,

Những kẻ đến và chinh phục; thơ vần vẫn hiện hữu

Ở bất cứ nơi đâu mọc lên những vùng đất không bị kẻ thù hủy diệt hay văn minh hóa;

Và nghệ thuật thơ ca uyên bác của chúng ta

Còn có thể làm gì hơn ngoài việc chạm đến những trái tim đã bừng tỉnh?

[192] Lịch của người chăn cừu. 'Coronatiön,' từ mục vụ-trung thành chỉ hoa cẩm chướng; 'sops in wine,' từ mục vụ vui vẻ chỉ loài hoa cẩm chướng kép; 'paunce,' từ mục vụ vô tư chỉ hoa păng-xê; 'chevisaunce' thì tôi không biết, (không có trong sách của Gerarde); 'flowre-delice'—phát âm là dellice—được pha trộn một nửa từ 'delicate' (mỏng manh) và 'delicious' (ngon lành).

[193] Herrick, Khúc khóc than cho con gái của Jephthah.

[194] Người hành hương say đắm (Passionate Pilgrim).

[195] Về điểm này, hãy so sánh Lời nguyền của Minerva với Những giọt nước mắt của các Nữ thần Thơ.

[196] 'Hắn,'—Lucifer; (Khải hoàn thị, 24). Chính xác là vì Byron không phải là kẻ hầu của hắn, nên ông mới có thể nhìn thấy bóng tối. Đối với những kẻ hầu thực sự của Quỷ dữ, sự hiện diện của Chủ nhân mang lại cả niềm vui lẫn sự thịnh vượng;—cùng với một cảm giác đắc ý tuyệt vời về sự khôn ngoan và đức hạnh của chính chúng; và về sự 'tiến bộ' của vạn vật nói chung:—trong vùng biển lặng và thời tiết đẹp—và chẳng cần đến bất kỳ cái chạm bánh lái hay nhọc nhằn chèo chống nào: giống như khi người ta đã trôi hẳn vào bên trong rìa xoáy nước Maelstrom.

[197] Hòn đảo, ii. 4; thần học hoàn toàn chính thống, bạn thấy đấy; không phủ nhận sự sa ngã—cũng không thay thế nó bằng nguồn gốc vi khuẩn (Bacterian). Thậm chí gần như là thần học Tin Lành, trong sự coi thường trái tim con người; nhưng với sự khiêm nhường sâu sắc hơn cả Tin Lành, đồng thời thừa nhận cả những gì đồi bại trong nền văn minh của nó.