Thứ Năm, ngày hôm sau khi nhận được mẩu ghi chú của Tanis, là một ngày đầy rẫy những khủng hoảng cảm xúc. Tại bàn ăn của nhóm Roughnecks ở câu lạc bộ, Verg Gunch bàn tán xôn xao về Liên đoàn Công dân Tốt và (có vẻ như Babbitt cảm thấy thế) đã cố tình gạt anh ra khỏi danh sách những người được mời gia nhập. Lão Mat Penniman, người làm đủ thứ việc lặt vặt ở văn phòng của Babbitt, đang gặp Rắc rối và tìm đến than thở: đứa con trai lớn của lão “chẳng ra gì”, vợ lão thì đau ốm, còn bản thân lão thì lại gây gổ với em vợ. Conrad Lyte cũng gặp Rắc rối, và vì Lyte là một trong những khách hàng quan trọng nhất, Babbitt buộc phải ngồi nghe. Có vẻ như ông Lyte đang phải chịu đựng một chứng đau dây thần kinh khá kỳ lạ, và ga-ra thì lại tính phí quá cao cho ông ta. Khi Babbitt trở về nhà, ai cũng đang gặp Rắc rối: vợ anh vừa nghĩ đến việc cho cô hầu mới xấc xược nghỉ việc, lại vừa lo ngay ngáy sợ cô ta bỏ đi thật; còn Tinka thì muốn tố cáo cô giáo của mình.

“Ôi, thôi than vãn đi!” Babbitt càu nhàu. “Mọi người chẳng bao giờ thấy tôi ca thán về những Rắc rối của mình, trong khi nếu mọi người phải điều hành một văn phòng bất động sản như tôi thì— Chà, ngay hôm nay thôi, tôi phát hiện ra cô Bannigan đã chậm trễ sổ sách hai ngày, rồi tôi lại kẹp tay vào ngăn bàn, còn Lyte thì cứ vô lý như mọi khi.”

Anh cảm thấy bực bội đến mức sau bữa tối, khi đến lúc phải tìm cách chuồn êm đến chỗ Tanis, anh chỉ gắt gỏng với vợ: “Tôi phải ra ngoài một chút. Chắc mười một giờ về.”

“Ô! Anh lại ra ngoài nữa sao?”

“Lại nữa! Cô nói thế nghĩa là sao ‘lại nữa’! Cả tuần nay tôi có mấy khi rời khỏi nhà đâu!”

“Anh—anh định đến hội Elks à?”

“Không. Có chút việc cần gặp người ta.”

Mặc dù lần này anh tự nghe thấy giọng mình và biết rằng nó rất cộc lốc, mặc dù vợ anh đang nhìn anh với đôi mắt mở to đầy trách móc, anh vẫn hùng hổ bước ra sảnh, khoác vội chiếc áo khoác ulster và đeo đôi găng tay lót lông rồi đi ra ngoài khởi động xe.

Anh cảm thấy nhẹ nhõm khi thấy Tanis vẫn vui vẻ, không hề trách móc, và trông thật lộng lẫy trong chiếc váy làm bằng vải lưới màu nâu trên nền vải vàng. “Anh khổ thân quá, phải đi ra ngoài vào cái đêm thế này! Trời lạnh khủng khiếp. Anh không nghĩ làm một ly highball nhỏ sẽ tuyệt lắm sao?”

“Chà, lạy chúa, đúng là một người phụ nữ hiểu chuyện! Tôi nghĩ chúng ta có thể làm một ly highball, miễn là đừng dài quá—không quá một foot là được!”

Anh hôn cô một cách thân mật nhưng đầy vô tâm, anh quên khuấy đi những đòi hỏi mang tính cưỡng bách của cô, anh duỗi người ra trên chiếc ghế bành lớn và cảm thấy như mình vừa thực sự trở về nhà. Bất chợt anh trở nên hoạt ngôn; anh kể cho cô nghe mình là một người đàn ông cao thượng và bị hiểu lầm như thế nào, anh vượt trội hơn Pete, Fulton Bemis và những người quen khác ra sao; và cô, người đang nghiêng người về phía trước, tì cằm vào bàn tay đầy quyến rũ, tươi cười đồng tình. Nhưng khi anh buộc mình phải hỏi, “Này cưng, em dạo này thế nào,” cô lại coi câu hỏi xã giao của anh là nghiêm túc, và anh phát hiện ra rằng cô cũng có Rắc rối của riêng mình:

“Ôi, vẫn ổn, nhưng mà— Em giận Carrie quá đi mất. Cô ta kể với Minnie rằng em nói với cô ta là Minnie là một kẻ keo kiệt tồi tệ, rồi Minnie kể lại với em là Carrie đã nói với cô ta như vậy, tất nhiên là em bảo rằng em chẳng nói gì kiểu như thế cả, rồi Carrie phát hiện ra Minnie đã mách lại với em, thế là cô ta nổi giận đùng đùng vì Minnie đã nói cho em biết, và tất nhiên là em cũng sôi máu vì Carrie đã nói với cô ta là em bảo cô ta như thế, rồi sau đó tất cả chúng em gặp nhau ở nhà Fulton—vợ anh ấy đi vắng rồi—cảm ơn trời đất!—ồ, ở nhà anh ấy có sàn nhảy tuyệt nhất trần đời—và tất cả chúng em ai nấy đều tức điên lên vì nhau và— Ôi, em ghét kiểu lùm xùm như thế lắm, anh có thấy vậy không? Ý em là—nó thiếu tinh tế quá, nhưng mà— Rồi Mẹ em lại muốn đến ở với em cả tháng trời, tất nhiên là em thương bà, em nghĩ là mình thương bà, nhưng thật lòng mà nói, bà sẽ làm hạn chế phong cách sống của em ghê gớm lắm—bà chẳng bao giờ học được cách không bình luận, và lúc nào cũng muốn biết em đi đâu vào buổi tối, nếu em nói dối thì bà luôn rình mò, soi mói rồi tìm ra nơi em đã đến, sau đó bà lại ngồi đó với vẻ mặt chịu đựng như một bức tượng đài khiến em chỉ muốn hét lên. Và ôi, em phải kể cho anh nghe— Anh biết là em không bao giờ nói về bản thân mình mà; em ghét những người như vậy, anh có ghét không? Nhưng— Em thấy mình thật ngốc nghếch tối nay, và em biết là em đang làm anh chán ngấy với mấy chuyện này nhưng— Anh sẽ làm gì nếu là em với Mẹ?”

Anh đưa ra cho cô lời khuyên kiểu đàn ông đầy suồng sã. Rằng cô hãy hoãn chuyến thăm của mẹ lại. Rằng hãy bảo Carrie đi chết đi. Đáp lại những tiết lộ quý giá này, cô cảm ơn anh, và rồi họ tản mạn vào những câu chuyện tầm phào quen thuộc của nhóm. Về việc Carrie là một kẻ ngốc ủy mị đến thế nào. Về việc Pete là một đứa nhóc lười biếng ra sao. Về việc Fulton Bemis có thể dễ chịu như thế nào—“tất nhiên nhiều người nghĩ anh ấy là một lão già khó tính khi mới gặp, vì anh ấy không niềm nở ngay từ cái bắt tay đầu tiên, nhưng khi quen rồi, anh ấy là một người tuyệt vời.”

Nhưng vì họ đã cẩn thận phân tích từng người trong số họ trước đó rồi, nên cuộc trò chuyện trở nên ngập ngừng. Babbitt cố gắng tỏ ra trí thức và giải quyết các Chủ đề Chung. Anh nói những điều vô cùng sâu sắc về Giải trừ quân bị, về tư tưởng cởi mở và chủ nghĩa tự do; nhưng với anh, có vẻ như các Chủ đề Chung chỉ thu hút Tanis khi cô có thể áp dụng chúng vào Pete, Carrie, hoặc chính bản thân họ. Anh cảm thấy khó chịu một cách đáng sợ trước sự im lặng của hai người. Anh cố gắng khuấy động để cô bắt chuyện lại lần nữa, nhưng sự im lặng dâng lên như một bóng ma xám xịt, lơ lửng giữa hai người.

“Anh, ừm—” anh cố gắng. “Anh thấy—anh thấy tỉ lệ thất nghiệp đang giảm dần.”

“Vậy thì có lẽ Pete sẽ kiếm được một công việc tử tế.”

Im lặng.

Trong tuyệt vọng, anh thử tiếp, “Có chuyện gì vậy, cưng? Em có vẻ hơi im lặng tối nay đấy.”

“Em á? Ồ, đâu có. Nhưng—anh có thực sự quan tâm em có im lặng hay không không?”

“Quan tâm chứ? Tất nhiên! Tất nhiên là anh quan tâm rồi!”

“Anh thực sự quan tâm chứ?” Cô sà vào người anh, ngồi lên tay vịn chiếc ghế anh đang ngồi.

Anh ghét cái gánh nặng cảm xúc khi cứ phải tỏ ra yêu thương cô. Anh vuốt ve tay cô, mỉm cười với cô một cách đầy bổn phận rồi dựa người ra sau.

“George, em tự hỏi liệu anh có thực sự thích em chút nào không?”

“Tất nhiên là có rồi, đồ ngốc.”

“Anh thực sự thích em chứ, cưng? Anh có quan tâm chút nào không?”

“Sao lại không chứ! Em đừng có nghĩ là anh sẽ ở đây nếu anh không quan tâm!”

“Này nhé, chàng trai trẻ, em không chấp nhận cách anh nói với em bằng cái giọng gắt gỏng đó đâu!”

“Anh đâu có cố ý nói giọng gắt gỏng. Anh chỉ là—” Với giọng điệu bị tổn thương và khá trẻ con: “Chúa ơi, anh phát mệt vì cái kiểu mọi người cứ bảo anh nói giọng gắt gỏng trong khi anh chỉ đang nói chuyện bình thường! Họ mong anh phải hát lên hay sao ấy?”

“‘Mọi người’ mà anh nói là những ai? Anh còn an ủi bao nhiêu quý cô khác nữa rồi?”

“Này nhé, anh không chịu đựng mấy lời ám chỉ này đâu!”

Một cách khiêm nhường: “Em biết mà, cưng. Em chỉ trêu anh thôi. Em biết là anh không cố ý nói giọng gắt gỏng—chỉ là anh mệt thôi. Hãy tha lỗi cho cô Tanis hư đốn này. Nhưng hãy nói là anh yêu em, nói đi!”

“Anh yêu em.... Tất nhiên là anh yêu em rồi.”

“Vâng, anh yêu em!” cô nói với vẻ hoài nghi. “Ôi, cưng à, em không có ý thô lỗ nhưng— Em thấy cô đơn quá. Em cảm thấy mình thật vô dụng. Chẳng ai cần em, chẳng có gì em có thể làm cho bất cứ ai. Và anh biết đấy, cưng à, em năng động lắm mà— Em có thể làm được nhiều thứ nếu có việc gì đó để làm. Và em còn trẻ mà, phải không! Em đâu phải là một bà già! Em không già và ngốc nghếch, đúng không?”

Anh buộc phải trấn an cô. Cô vuốt ve mái tóc anh, và anh phải tỏ vẻ hài lòng dưới sự đụng chạm đó, cái sự đụng chạm càng lúc càng đòi hỏi sự âu yếm mê hoặc. Anh thấy sốt ruột. Anh muốn trốn thoát ra cái thế giới đàn ông khắc nghiệt, chắc chắn và không ủy mị. Qua những ngón tay tinh tế và mơn trớn của cô, có lẽ cô đã cảm nhận được phần nào sự ghê tởm đầy dửng dưng của anh. Cô rời khỏi người anh—anh cảm thấy nhẹ nhõm ngay lập tức—cô kéo một chiếc ghế đẩu đến dưới chân anh và ngồi nhìn lên anh đầy khẩn khoản. Nhưng giống như ở nhiều gã đàn ông khác, sự quỵ lụy của một con chó, cái co rúm của một đứa trẻ sợ hãi không khơi dậy lòng thương cảm mà chỉ gây ra một sự tàn nhẫn đầy ngạc nhiên và giật cục, nên vẻ khiêm nhường của cô chỉ làm anh thêm khó chịu. Và bây giờ anh nhìn cô như một người phụ nữ trung niên, như thể cô đang bắt đầu già đi. Ngay cả khi anh căm ghét suy nghĩ của chính mình, chúng vẫn cứ bủa vây lấy anh. Cô đã già, anh nhăn mặt. Già rồi! Anh để ý thấy lớp da mềm mại đang nhăn lại thành những nếp gấp như mạng nhện dưới cằm cô, dưới mắt cô, và ở ngay cổ tay. Một mảng da cổ cô có một độ sần sùi nhỏ xíu giống như vụn của cục tẩy cao su. Già rồi! Cô trẻ hơn anh về số tuổi, nhưng thật kinh tởm khi thấy cô khao khát nhìn lên anh với đôi mắt to đảo qua đảo lại—anh rùng mình, như thể chính dì của mình đang ve vãn anh vậy.

Anh lo lắng trong lòng, “Mình xong chuyện với cái trò đùa cợt ngu ngốc này rồi. Mình sẽ cắt đứt với cô ta. Cô ấy là một người phụ nữ tử tế, tốt bụng, mình không muốn làm cô ấy tổn thương, nhưng cắt đứt thẳng tay, như một ca phẫu thuật sạch sẽ, sẽ đỡ đau hơn nhiều.”

Anh đứng dậy. Anh nói một cách khẩn thiết. Theo mọi quy tắc của lòng tự tôn, anh phải chứng minh cho cô, và cho chính bản thân anh thấy, rằng đó là lỗi của cô.

“Có lẽ tối nay anh hơi khó ở, nhưng thật lòng mà nói, cưng à, khi anh cố tình tránh mặt một thời gian để giải quyết công việc và mọi thứ, để suy nghĩ lại xem mình đang đứng ở đâu, em đáng lẽ phải khôn ngoan hơn và chờ đợi cho đến khi anh quay lại. Em không thấy sao, cưng, khi em ép anh đến, anh—vốn là một thằng ngốc cứng đầu—xu hướng của anh là phải chống lại? Nghe này cưng, anh đi đây—”

“Đừng đi vội, cưng ơi! Đừng!”

“Không được. Phải đi ngay bây giờ. Rồi sau này chúng ta sẽ tính tiếp chuyện tương lai.”

“Anh nói thế là sao, cưng, ‘về tương lai’? Có phải em đã làm điều gì đó không nên làm không? Ôi, em xin lỗi anh kinh khủng!”

Anh kiên quyết đưa hai tay ra sau lưng. “Không, không có gì cả, Chúa phù hộ em, không có gì hết. Em tốt như những người tốt nhất rồi. Nhưng chỉ là— Lạy Chúa, em có nhận ra là anh còn có nhiều việc phải làm trên đời này không? Anh còn có một doanh nghiệp phải quản lý, và em có thể không tin đâu, nhưng anh còn có một người vợ và những đứa con mà anh vô cùng yêu thương!” Chỉ lúc đó, trong khi thực hiện hành động sát nhân này, anh mới cảm thấy mình cao thượng và đạo đức. “Anh muốn chúng ta là bạn, nhưng, chà, anh không thể tiếp tục thế này mãi được, cứ phải có cảm giác là mình phải mò lên đây mỗi khi—”

“Ôi, cưng ơi, cưng à, mà em đã luôn nói với anh rồi, rất cẩn thận, rằng anh hoàn toàn tự do. Em chỉ muốn anh ghé qua khi anh mệt mỏi và muốn nói chuyện với em, hoặc khi anh có thể tận hưởng những bữa tiệc của chúng ta—”

Cô thật hợp lý, cô thật đúng đắn một cách dịu dàng! Anh mất cả tiếng đồng hồ mới thoát ra được, với chẳng có gì được giải quyết mà mọi thứ lại trở nên tồi tệ không thể cứu vãn. Trong cái tự do khô khốc của cơn gió phương Bắc lạnh giá, anh thở dài, “Tạ ơn Chúa thế là xong! Tội nghiệp Tanis, tội nghiệp Tanis tử tế đáng thương! Nhưng xong rồi. Chấm dứt hoàn toàn! Mình được tự do!”