Những tuần lễ tiếp theo trôi qua trong sự đơn điệu đến tuyệt vọng. Đêm cuối cùng thời kỳ tập sinh của Francesco đã điểm. Giờ đây sẽ chẳng còn một kẽ hở nào để hắn trốn chạy. Vào ngày mai, những lời khấn nguyện vĩnh viễn sẽ thốt ra từ đôi môi hắn. Đêm nay, hắn phải quỳ gối trong nhà nguyện của vị thánh, tưởng chừng là để cầu nguyện. Đó là một canh thức cô độc, bởi chẳng có một người bạn đồng hành nào được phép ở bên hắn. Mới hay, đối với một tập sinh, đó là một việc vô cùng nguy hiểm nếu các tu sĩ chịu ngẫm nghĩ lại: — đẩy một con người đơn độc suốt mười tiếng đồng hồ phó mặc cho dòng suy tưởng của chính mình. Và Francesco rùng mình khi họ rời đi, để mặc hắn quỳ trên những phiến đá trước đài thờ quạnh hiu.

Giá mà được nhìn thấy chính mình lúc ấy, chắc chắn hắn sẽ phải lảo đảo! Trông hắn mới già nua, hốc hác, teo tóp và tuyệt vọng làm sao khi quỳ ở đó trong bộ y phục vụng về. Gương mặt từng rạng rỡ nét hạnh phúc nay trở nên cứng đờ, vô cảm và không tài nào đọc thấu. Đôi bàn tay vốn trắng trẻo, được chăm sóc kỹ càng nay gần như trong suốt. Khi hắn giữ thẳng lưng từ đầu gối trở lên, thật khó để nhận ra cơ thể này đã suy kiệt đi nhường nào. Dáng đầu ngẩng cao một cách đầy kiêu hãnh nhưng bi thảm vẫn còn đó; chỉ có làn da là mất hết sắc hồng.

Tình yêu dành cho Ilaria, gương mặt tựa phù thủy và đôi mắt tựa phù thủy của nàng, vẫn vẹn nguyên trong tâm trí hắn [Trang 106]. Hắn đã mòn mỏi hy vọng, rằng bằng một sự can thiệp của con người hay thần linh, cái ách sắpòng đeo vào cổ hắn sẽ bị đập tan, rằng đó chỉ là một thời gian thử thách, quả thực là một cơn ác mộng hãi hùng sẽ bị xóa sạch bởi một tia sáng thần thánh, trả hắn về với mặt đất, với sự sống, với tình yêu — thứ mà trái tim hắn đang khao khát đến cháy bỏng, thứ đang rút cạn sức lực của hắn với tốc độ chóng mặt. Mọi lời cầu nguyện đều trở thành vô ích: những khoảnh khắc đang trôi vụt đi rất nhanh hướng về đích điểm định mệnh của cuộc đời hắn.

Hắn không tài nào chịu đựng thêm được nữa thứ không gian u ám, đậm đặc mùi hương trầm trong nhà nguyện. Rứt ra khỏi buổi canh thức cô độc, hắn bước qua khoảng sân và gần như vô thức chạm đến nơi mà vào đêm mới đến tu viện, hắn từng nhìn xuống thế giới miền núi ở Trung Ý.

Bên trên, không gian trải rộng vô tận. Ngước nhìn xuống dưới, hắn bỗng chùng chân như thể bị một cơn chóng mặt ập đến. Mọi khái niệm về giới hạn dường như đã biến mất trong cõi vô tận này, bởi hắn đang nhìn xuống một bầu trời mây. Và ngay cả khi hắn ngắm nhìn, tầng mây ấy đang tan đi như một giấc mơ, hé lộ qua những kẽ nứt ngày càng rộng mở chính là thế giới đã sinh ra nó. Một thế giới — sao mà phẳng lặng biết bao dẫu có những dãy núi nhấp nhô răng cưa, sao mà tầm thường biết bao dẫu có những chân trời xa tít tắp, nếu đem so với sự bao la của vòm trời đầy sao phía trên.

Khi hắn đăm đăm nhìn với đôi mắt mở lớn đầy khao khát, ý thức về sự tồn tại thể xác dường như chầm chậm lan rộng ra, cho đến khi vươn tới tận chân trời và ngay trong sự mở rộng ấy liền được biến đổi diệu kỳ. Francesco cố gắng triệu tập những hình ảnh tôn giáo thành kính. Nhưng những hình ảnh ấy chỉ càng làm trò cười cho cái vòm cong vô tận. Hắn chỉ nhìn thấy đôi mắt sâu thẳm của Ilaria Caselli. Chẳng phải cả vũ trụ này chính là lời cầu nguyện của hắn đó sao? Những đỉnh núi nhọn hoắt, lấp lánh và xa xôi, mới là những tiếng kêu của tâm hồn vang dội hơn bất cứ thứ gì hắn có thể cất lên.

Hắn đứng đó thật lâu trên đỉnh cao ngập tràn ánh trăng, đắm mắt về phía nam nơi con đường uốn lượn dẫn vào vùng đồng bằng Apulia để tới Avellino, cái nôi của định mệnh đời hắn. Và khi hắn đăm đăm nhìn, những ý nghĩ, hay đúng hơn là những ấn tượng, bắt đầu trôi nổi qua bầu trời tâm linh [Trang 107] của hắn, tựa như những đám mây mỏng manh sau khi rút lui về chân trời lại bắt đầu quay về chầm chậm, tưởng chừng lang thang vô định nhưng lại được gió vững vàng dẫn dắt về những tầng trời sâu thẳm ở trung tâm phía trên.

Mờ ảo, trong trẻo, một giai điệu gợi nhắc về những điều đã bỏ lại và thất lạc từ lâu, đang nhịp nhàng lan tỏa qua sự tĩnh lặng của màn đêm. Hắn lắng nghe, rồi đờ đẫn ngắm nhìn. Phía dưới hắn, dòng nước xiết của sông Liris đang bừng lên ánh vàng sẫm. Một lần nữa hóa thân thành con con người trần thế, hắn lại một lần nữa trở thành nô lệ cho những suy tưởng của chính mình.

Nằm mãi trên cao so với một thế giới đầy những thỏa hiệp, tranh chấp và ảo tưởng — một thế giới chẳng mấy chốc sẽ bị đảo lộn bởi những cuộc tranh đấu phàm trần — định mệnh đã nâng hắn lên cõi cao vời của sự thanh tịnh và bình yên này. Sự thanh tịnh vốn chẳng thể tồn tại nơi nào ngoài chốn cô độc. Thế nhưng đại đa số nhân loại chưa bao giờ được định sẵn để trèo lên cao. Liệu hắn có nên cam chịu vị trí của mình cùng dòng người chầm chậm bước lên — để rồi câu chuyện cũ, sự hỗn độn cũ, tranh chấp cũ và thất bại cũ lại lặp lại một lần nữa hay sao?

Quay phắt lại, Francesco giật nảy mình.

Đứng bên cạnh hắn là Viện phụ.

Ngài chẳng khó khăn gì để nhận ra nỗi thống khổ trên gương mặt người thanh niên.

— Sự bình yên vĩ đại này của thế giới bên trên và xung quanh chúng ta — chẳng lẽ nó không thể xoa dịu tâm hồn anh sao? — Ngài Viện phụ cất lời cùng một cái khua tay chầm chậm. — Có điều gì vĩ đại hơn sự cô độc vượt lên trên bầy đàn hay chăng?

Một nỗi cay đắng ngập tràn dâng lên trong tim Francesco, và đôi mắt hắn hoe đỏ, khi hắn quay sang người đối thoại với tiếng nức nở từ sâu thẳm tâm hồn.

— Ngài muốn khước từ chính những khẳng định của sự tồn tại! Ngài đang réo gọi những nhu cầu bức bách của Tự nhiên là phải kiến tạo, phải sinh sôi, thành một tiếng Không vĩnh cửu trơ trẽn! Hãy để những kẻ có cùng chí hướng ấy tự rúc mình vào các tu viện và xà lim. Còn tôi —

Hắn nghẹn ngào ngắt lời trong một tiếng nấc. Chẳng lẽ hắn đã đánh mất manh mối dẫn lối cho Cuộc Sời rồi sao?

Ngài Viện phụ bình thản nhìn hắn.

— Giáo hội không hề nản lòng trước hành động của cá nhân — miễn là chúng không mâu thuẫn với các định luật [Trang 108] vĩnh cửu. Còn về phần Giáo hội — đấng buộc phải thuần phục con người vì lợi ích của chính họ — ngài quả có khước từ những điều ấy.

Và luồn tay vào tay áo Francesco, Viện phụ kéo hắn trở lại bóng tối của ngôi nhà nguyện hoang vắng, đoạn chỉ tay vào hình tượng Chúa Giê-su chịu đóng đinh phía trên bàn thờ lớn và cất tiếng:

— Hãy ngước nhìn lên! Những chiếc đinh đã chẳng thể giữ được Ngài trên cây thập tự, nếu Tình Yêu không giữ Ngài ở lại đó!

Và Francesco quỵ xuống đôi đầu gối trong cơn quằn quại của nỗi đau đớn. Ngài Viện phụ lặng lẽ dõi theo những giọt nước mắt nóng hổi tuôn rơi trên gương mặt nhợt nhạt, hốc hác; rồi khi Francesco đã khóc đến cạn kiệt sức lực, chìm vào trạng thái suýt tê dại, ngài liền quay gót bước đi, để mặc hắn lại một mình.

Ánh trăng rọi qua những ô cửa sổ, trải dài thành từng vệt lớn trên sàn đá cẩm thạch. Cuối cùng, Francesco cũng lảo đảo đứng dậy khỏi tư thế quỳ. Bằng cách nấp trong bóng râm của những hàng cột, hắn rón rén bò về phía cung thánh và dừng lại trước bàn thờ. Tại đó, hắn lại quỳ xuống. Sự tĩnh lặng sâu thẳm bao trùm. Rồi những tiếng nức nở nặng nề, sâu thẳm, không một giọt nước mắt cất lên. Hắn đang vặn vẹo đôi bàn tay như một kẻ đang chịu cơn đau thể xác.

Âm thanh từ chính giọng nói của hắn dội vang rồi lịm dần giữa những mái vòm trên cao bỗng gieo rắc vào lòng hắn nỗi sợ hãi kỳ quái như thể bóng ma của một sự hiện diện vô danh nào đó. Trong khoảnh khắc, hắn lảo đảo và suýt ngã. Hắn có cảm giác như vừa thoáng thấy gương mặt của Ilaria trong màn chập choạng tím sẫm. Trái tim hắn ngưng đập.

Hắn đờ đẫn trân trân nhìn. Nhưng hình bóng ấy đã biến mất. Hắn chẳng còn ý thức được điều gì ngoài một áp lực tức ngực đến phát bệnh, tưởng chừng như sắp xé toạc lồng ngực mình ra, để rồi sau đó dòng máu ấy lại trào ngược trở lại, râm ran và bỏng rát khắp cơ thể.

Đó là vào ngày hôm sau.

Buổi lễ đã hoàn tất.

Francesco đứng trước bàn thờ lớn giữa các tu sĩ và các giúp lễ, dõng dạc cất tiếng đọc khúc ca nhập lễ Introitus với giọng điệu vững vàng. Toàn bộ nhà thờ lớn chìm trong biển ánh sáng và màu sắc, từ trang phục ngày hội của những người nông dân cho đến những cột trụ khoác đầy khăn lụa rực lửa cùng những vòng hoa thắm. Các dòng tu từ những tu viện lân cận với nến và đuốc trên tay, các hội đoàn giáo xứ với thánh giá và cờ lọng, làm bừng sáng những nhà nguyện phụ tối tăm; nơi các lối đi, những nếp lụa của cờ hiệu rước kiễu rủ xuống những cán và tua rua mạ vàng, lấp lánh dưới các vòm trần. Áo surplis của dàn đồng ca sáng rực, muôn màu rực rỡ bên dưới những ô cửa kính màu; ánh nắng rọi xuống sàn cung thánh tạo thành những mảng màu ca-rô đan xen cam, tím và xanh lá. Phía sau bàn thờ treo một tấm màn dệt bằng tơ bạc lấp lánh, và nổi bật trên nền tấm màn ấy, những vật trang trí cùng ánh nến bàn thờ, vóc dáng của vị Viện phụ trong bộ lễ phục trắng thướt tha trông tựa như một bức tượng cẩm thạch vừa sống lại.

Ánh sáng của hàng trăm ngọn nến chiếu rọi vào đôi mắt sâu thẳm, tĩnh lặng xung quanh hắn — những đôi mắt không hề có một tia sáng hồi đáp. Khi nghi thức dâng Thánh thể diễn ra, Viện phụ bước xuống bục và quỳ gối trước bàn thờ. Chuyển động của ngài mang một vẻ tĩnh lặng lạ lùng, tuyệt đối. Biển người và sự chuyển động dường như cuồn cuộn dâng lên xung quanh lẫn bên dưới ngài rồi lịm dần trong sự tĩnh mịch ấy. Một chiếc bình xông trầm được mang tới cho Francesco, hắn giơ tay lên máy móc như một cỗ máy tự động rồi bỏ trầm vào bình, mắt không nhìn sang phải cũng chẳng liếc sang trái. Đoạn hắn cũng quỳ xuống, chậm rãi đưa qua đưa lại chiếc bình xông hương. Hắn đón từ tay Viện phụ mặt trời vàng thánh thiêng, trong khi dàn đồng ca bùng lên một khúc ca khải hoàn:

Pange linqua gloriosi

Corporis mysterium.

Sanguinisque pretiosi

Quem in mundi pretium

Fructus ventris gloriosi

Rex effudit gentium.

Francesco đứng cao hơn các tu sĩ, bất động dưới tán lụa trắng, hai tay vững vàng giơ cao Bí tích Thánh thể [Trang 110]. Từng đôi một, các tu sĩ bước qua, tay cầm nến sáng giơ từ trái sang phải, với cờ hiệu và đuốc chầu, với thánh giá, tượng thánh và cờ phướn, họ chầm chậm lướt qua gian giữa rộng lớn đi ngang qua những cột trụ kết hoa, âm thanh tụng niệm của họ lịm dần thành một tiếng rì rào cuồn cuộn, bị lấn át bởi tiếng hát của muôn vàn giọng ca mới nối tiếp nhau dâng lên khi dòng người tuôn chảy bất tận và những bước chân mới lại vang dội dọc theo gian giữa đậm đặc mùi hương trầm.

Từng đoàn tu sĩ khách mời lần lượt đi qua với những chiếc áo liệm trắng và gương mặt che kín, các tu viên hội Misericordia đen tuyền từ đầu đến chân, đôi mắt lấp lánh mờ ảo qua những hốc khoét trên mặt nạ; những tu sĩ khất thực với chiếc mũ trùm đầu sẫm màu cùng đôi chân trần sạm nắng, các tu sĩ dòng Biển Đức áo nâu sẫm và các tu sĩ dòng Đa-minh áo trắng uy nghiêm. Tất cả họ đều làm chứng cho bước đi không thể vãng hồi mà người con trai của Đại Thư ký đã lựa chọn. Tiếp theo là một vị tu sĩ giương cao cây thánh giá lớn đi giữa hai người giúp lễ cầm những ngọn nến sáng rực. Đám rước cứ thế tiếp nối, hình ảnh này nối tiếp hình ảnh kia, màu sắc này hòa vào màu sắc khác. Những chiếc áo surplis trắng dài, trang nghiêm và nhã nhặn, nhường chỗ cho những bộ lễ phục lộng lẫy và áo choàng thêu thùa. Những cánh hoa hồng được rải xuống, đám rước lần lượt tản ra.

Khi tiếng hát ngưng bặt, Francesco bước đi giữa những hàng tu sĩ đang im lặng quỳ gối ở vị trí của mỗi người, tay giơ cao ngọn nến đang cháy. Và hắn nhìn thấy ánh mắt khao khát của họ dán chặt vào thánh thể mà hắn đang mang theo. Hai bên trái phải, những người giúp lễ mặc áo trắng quỳ gối với bình xông trầm trên tay, trong khi từng đợt ca khúc vang lên dồn dập, ngân vang dưới các vòm trần, dội lại dọc theo mái vòm cong.

Trong mệt mỏi và máy móc, Francesco hoàn tất phần còn lại của nghi thức thụ phong — thứ giờ đây chẳng còn chút ý nghĩa nào với hắn, khi lời cầu nguyện cứ trốn chạy như một làn hơi nước. Sau phép lành Benediction, hắn lấy tay che mặt. Giọng đọc thánh thi ngân nga những ân xá của vị tu sĩ lúc to lúc nhỏ tựa như tiếng rì rào vọng lại từ một thế giới mà hắn không còn thuộc về nữa.

[Trang 111]