Trong căn phòng chờ cạnh phòng bệnh của cụ Villani, khi hai cha con đang trò chuyện bên trong, các tu sĩ kiên nhẫn chờ đợi cuộc gặp kết thúc. Vị Viện phụ ngồi một mình trên chiếc ghế dài trong góc, đầu cạo trọc cúi thấp đến mức chẳng ai thấy rõ mặt, đôi ngón tay thon gầy bồn chồn mân mê lớp vải áo choàng nâu. Một tu sĩ đang giảng giải giáo điều gì đó cho các bạn đồng hành, dường như chẳng ai bận tâm lắng nghe. Một vị tu sĩ lạ mặt vừa đến từ Rome vào đêm qua đang ngồi cạnh vị linh mục giải tội của tu viện San Cataldo, nhưng cả hai đều im lặng. Họ cũng dường như đang ngóng chờ tiếng bước chân ngoài hành lang. Hai y sĩ tỏ ra thoải mái hơn, thì thầm to nhỏ chuyện nghề y, mặc cho sự bất an trong tâm hồn các đồng nghiệp tu hành. Chẳng ai trong phòng, trừ vị tu sĩ lạ mặt, biết cụ Villani đang nói gì với con trai, nhưng ngay cả giữa những kẻ xa lánh trần thế ấy, cũng có ít người chưa đoán ra sự thật từ lâu.
Những phút giây trôi qua thật chậm chạp. Bấc đèn lấp lánh trong những chiếc đèn đá cổ quái chao đảo không yên, trong khi ánh sáng loang lổ từ cây đèn lồng treo giữa phòng hắt những cái bóng kỳ dị lên sàn và trần nhà. Với tất cả những ai có mặt, sự chờ đợi này thật dài đằng đẵng. Riêng với vị tu sĩ lạ mặt, người cứ chốc chốc lại hướng ánh mắt về phía phòng bệnh, khoảng thời gian ấy như vô tận, và thỉnh thoảng vị tu sĩ bên cạnh lại lo âu nghiêng người sang hỏi nhỏ: “Gregorio Villani sẽ không dễ dàng gì hoàn thành việc này đâu. Lẽ ra ông ấy nên để việc đó cho chúng ta!”
Thế nhưng, khi sự chờ đợi chấm dứt và tấm rèm da cửa được một bàn tay trắng trẻo vén lên, tất cả mọi người trong phòng đều giật mình, kinh ngạc ngước nhìn với đôi mắt mở lớn và những lời còn nghẹn lại trên môi.
Một bóng người kỳ lạ bước vào. Khoảnh khắc ấy, ai nấy đều nhận ra một thân hình mảnh khảnh dường như hãy còn lảo đảo dẫu bấu chặt lấy tấm rèm, một gương mặt trắng bệch như thi thể được bao quanh bởi mái tóc rối bù, cùng một giọng nói chẳng khác nào tiếng thì thầm khàn đục của một hồn ma khi anh lạng quạng bước về phía vị tu sĩ lạ mặt.
“Cha ta muốn gặp ngài.”
Vị tu sĩ đứng phắt dậy, liếc nhanh gương mặt của chàng trai rồi trao đổi một cái nhìn chớp nhoáng với vị Viện phụ. Cùng lúc ấy, một trong hai y sĩ cũng chồm dậy.
Với một cử chỉ không lời ra hiệu “Chưa phải lúc!”, vị Viện phụ xua tay bảo ông ngồi xuống, và Francesco bước theo vị tu sĩ lạ mặt rời khỏi phòng.
Một niềm ác cảm đột ngột trào dâng trong lòng chàng trai đối với người đồng hành, dường như vừa sinh ra ngay trong khoảnh khắc ấy, khi hai người song hành qua lối đi ngắn ngủi. Đến trước cửa căn phòng bệnh mà họ sắp bước vào, vị tu sĩ bất chợt dừng lại rồi quay người.
“Cậu đã đồng ý rồi chứ?” lão thì thầm.
Môi Francesco mấp máy đưa ra một câu trả lời, nhỏ đến mức khó nghe nhưng vị tu sĩ đứng bên cạnh đã bắt trọn ngay lập tức.
Một thoáng biểu cảm tựa như sự thán phục không kìm nén được lướt qua nét mặt lão, phảng phất cùng một tia thương hại nhấp nháy trong ánh mắt. Sự thán phục ấy dành cho ý chí kiên cường của cụ Villani, dường như ngay cả Tử thần đang đến gần cũng không thể khuất phục nổi. Còn chút thương hại thoáng qua là dành cho người con trai. Nhưng hòa lẫn trong cả hai cảm xúc ấy là vẻ đắc thắng dành cho chính bản thân lão.
Bước vào phòng bệnh, vị tu sĩ tiến thẳng đến bên người sắp hấp hối. Đôi gò má của Gregorio Villani ửng hồng lên đôi chút, đôi mắt ánh lên vẻ rực rỡ, nhưng giọng nói đã yếu đi nhiều so với trước.
“Francesco đã chấp thuận tâm nguyện cuối cùng của ta,” ông nói, đăm đăm nhìn vào mặt vị tu sĩ. “Ngài đã mang theo những văn bản cần thiết cho sự xuất gia của nó chưa?”
Vị tu sĩ lấy từ trong lớp áo tu ra một tập tài liệu rồi đặt lên giường. Gregorio Villani cầm lấy cuộn giấy đầu tiên.
“Vào bản này, nơi chứa đựng lời thề, Francesco sẽ ký tên nó,” ông nói, liếc nhìn con trai. “Bản thứ hai là bức thư chính tay ta viết gửi tu viện và hội đồng giáo phận, nơi Đức Giáo Hoàng đã ấn định cho nó. Bản thứ ba là sắc lệnh đặc ân ban tu phục cho Francesco. Hãy nâng niu nó cho cẩn thận, con trai ta, bởi đó sẽ là ân huệ lớn lao nhất trong cuộc đời con! Và giờ đây, trước sự chứng kiến của nhân chứng này, con hãy ký vào lời thề dâng hiến cho ta và cho Giáo hội!”
Ông khẩn khoản nhìn chàng trai đang đứng lặng với gương mặt tái nhợt và đôi mắt đã tắt ngấm mọi tia vui tươi. Khi Francesco vẫn im lặng không đáp, vị tu sĩ lạ mặt bước tới chiếc bàn bày biện đủ thứ dụng cụ viết lược, nhúng chiếc bút vào lọ mực rồi mang đến chỗ Francesco.
Chàng trai trân trân nhìn vị tu sĩ rồi lại nhìn cha mình, đôi mắt bừng lên ngọn lửa giận dữ. Đoạn, cậu vươn tay giật lấy cây bút từ tay vị tu sĩ rồi ném mạnh xuống sàn.
“Lời nói của con chưa đủ sao?” cậu cất giọng khàn đặc, tay bấu lấy cổ họng như một kẻ sắp chết đuối.
“Xác thịt thì yếu đuối mà cám dỗ thì luôn cận kề,”—vị tu sĩ lạ mặt cất lời thay cho cụ Villani, vừa cúi xuống nhặt chiếc bút lên với một cái liếc xéo về phía người bệnh. Sẽ không có chỗ cho sự do dự hay dao động nào nữa lúc này. Khoảnh khắc lỡ làng này có thể sẽ không bao giờ quay lại!
“Con phải ký vào lời thề,” người bệnh quay sang con trai, run rẩy chen vào. Những mối hoài nghi của chính ông cũng đang dâng lên dồn dập chẳng kém gì vị tu sĩ lạ mặt.
Giật lấy cây bút từ tay người kia, Francesco cúi gập người xuống cuộn giấy và nguệch ngoạc ký tên mình một cách bất chấp bên dưới lời thề. Rồi từ những ngón tay rã rời, cây bút lại rơi xuống sàn nhà.
Người cha già, nãy giờ vẫn chăm chú dõi theo từng cử động của con, liền thở phào nhẹ nhõm.
“Con đã đảm bảo được sự cứu rỗi đời đời cho ta và cho chính con,” ông cất giọng yếu ớt, vô hồn. “Giờ hãy lui ra đi con trai, để vị tu sĩ thánh thiện này và ta còn sắp xếp những chi tiết cho chuyến đi của con.”
Một cảm giác nóng bừng dâng ngập khuôn mặt Francesco khi cậu đứng thẳng người hết cỡ.
“Chuyến đi của con ư?” cậu chầm chậm nói. “Chắc chắn là con chưa phải đi ngay bây giờ chứ! Chẳng lẽ con không được ở lại ít nhất là cho đến khi—”
“Ta chết sao?” cụ Villani nói hết câu, nhìn thẳng vào cậu với ánh mắt sắc bén đến cùng cực. “Con sẽ không phải chờ lâu đâu. Ta sẽ chẳng còn sống để thấy ánh mặt trời của ngày mai nữa!”
Francesco oằn mình kìm nén tiếng rên rỉ chực trào ra bờ môi. Đoạn cậu lấy cả hai tay ôm bưng mặt. Dây thần kinh của cậu đang đứt phừng phừng. Mọi sự kháng cự tiếp theo là bất khả thi. Kiệt quệ cả về thể xác lẫn tinh thần, cậu đang phải đối đầu với một ý chí vô tình và không một chút khoan nhượng. Cậu cảm thấy mọi tranh cãi thêm nữa đều vô nghĩa. Và vị tu sĩ lạ mặt, nhận ra tình trạng ấy, biết chắc phần thắng đã thuộc về họ.
Lão đặt một cuộn giấy vào tay cụ Villani.
“Sắc lệnh xá tội từ Đức Giáo Hoàng,” lão cất giọng trầm trầm, trang nghiêm, nhưng cố ý để Francesco nghe thấy. “Các điều kiện đã được hoàn tất.”
Francesco đưa mắt nhìn qua nhìn lại giữa hai người: cậu đã hiểu.
Cậu đã bị bán đi; tuổi trẻ và cuộc đời cậu đã bị đem ra đổi chác chẳng khác nào số phận của một tên nô lệ.
Sợ con trai bộc phát cơn thịnh nộ, cụ Villani quay sang cậu.
“Tốt hơn là con nên lui về nghỉ ngơi đi, Francesco,” ông cất giọng pha lẫn giữa nỗi lo âu và sự sợ hãi đến kỳ lạ. “Cha Girolamo và ta sẽ tự lo liệu những việc này với nhau. Hãy ra đi với lòng thiện ý. Con sẽ khởi hành vào sáng mai! Ước gì ta biết được con đã được an toàn trong tu viện ngay từ lúc này! Đi đi con trai,—và bình an sẽ ở cùng con!”—
Francesco lặng lẽ quay người rời khỏi phòng. Bỗng một điều gì đó, một niềm xúc động nghẹn ngào, đã níu chân cậu lại. Cậu chần chừ giây lát rồi quay lại bên giường bệnh, cúi người xuống buồn bã nhìn vào gương mặt cha.
“Con sẽ gặp lại cha vào buổi sáng chứ?” cậu dịu dàng hỏi.
“Theo ý Chúa,” người bệnh yếu ớt đáp.
Đầu ông gục xuống ngực. Francesco bước qua căn phòng và khuất bóng. Chỉ một lát sau, họ nghe thấy một tiếng cười lớn, chói tai vang lên ngoài hành lang. Rồi mọi thứ chìm vào tĩnh mịch.
Cụ Villani và vị tu sĩ lặng lẽ trao đổi ánh nhìn. Một lúc lâu chẳng ai nói câu gì. Khi sự im lặng cuối cùng bị phá vỡ, nó bộc lộ rõ sự đồng điệu đến sát sao trong tâm trí của cả hai.
“Cuộc đấu tranh có dữ dội lắm không?” vị tu sĩ hỏi.
“Dữ dội chẳng kém gì sự hy sinh được đòi hỏi,” người bệnh đáp. “Và dẫu vậy, lại không hề khốc liệt như ta từng lo sợ. Francesco dẫu sao cũng là máu huyết của ta! Ah! Đôi khi trái tim ta vẫn cắn rứt vì những gì mình đã làm!”
“Đó là sự yếu mềm mà ngài sẽ sớm vượt qua! Khi trao trả về cho Giáo hội một đứa trẻ suýt chút nữa đã trở thành kẻ thù của Người, kẻ lớn lên trong trại ngũ của những kẻ thù truyền kiếp, được nuôi dưỡng bằng dòng sữa dị giáo và bội đạo, ngài chỉ đang làm tròn bổn phận của mình mà thôi. Nó sẽ sớm quên đi cuộc đời kia—thứ lẽ ra đã đày đọa nó vào những khổ hình đời đời—và sẽ hoan hỉ đón nhận những gì được đòi hỏi nơi nó để cầu cho linh hồn ngài và chính nó được an nghỉ!”
Có một khoảng lặng ngắn, trong đó cụ Villani dường như đang thu gom lại chút sinh lực cuối cùng đang cạn kiệt. Lời lẽ của vị tu sĩ đã khơi dậy trong ông một tinh thần phản kháng, một sự thách thức. Bọn họ là ai mà dám định đoạt cuộc đời của chính máu mủ ruột thịt ông? Đã quá muộn để có thể đảo ngược những gì ông đã làm. Nhưng sự việc này không thể cứ thế trôi qua mà không có lấy một tiếng phản đối.
“Hỡi tu sĩ, ngài chẳng hiểu gì về những điều mình đang nói đâu,” người bệnh cất giọng khàn đặc. “Dòng máu sôi sục của tuổi trẻ không thể đột ngột bị chặn đứng trong huyết quản, rồi đóng băng thành khối chỉ vì mệnh lệnh của một tên linh mục! Ta đây thủa trước cũng từng trẻ trung và hạnh phúc—từ rất lâu rồi, và hạnh phúc biết bao! Chỉ có Chúa, Đấng thấu suốt tội lỗi của ta, mới thấu hiểu điều đó! Ta đã phải trả giá bằng chính máu mủ thịt da của mình. Hãy nói với Đức Giáo Hoàng rằng ngài ấy có thể mãn nguyện rồi!”
“Đức Giáo Hoàng không thể đòi hỏi ít hơn thế,” vị tu sĩ chen vào. “Tội lỗi của ngài là trọng tội: ngài lại chồng chất thêm tội khi đặt giọt máu của một mối tình cấm đoán vào triều đình của kẻ đại dị giáo, kẻ đã ba lần bị vạ tuyệt thông.”
“Đó mới là tội lỗi thực sự của ta—còn tội kia lẽ ra đã được tha thứ,” cụ Villani đắng cay đáp lời, tựa như đang lẩm bẩm một mình. “Hãy để kẻ nào vô tội ném hòn đá đầu tiên. Nàng đẹp làm sao—ngọt ngào tựa thiên thần biết bao! Và trong hơi thở cuối cùng, tựa như sự suy tàn sắp đến của thể xác đã ban cho nàng khả năng nhìn thấu tương lai, nàng đã tha thiết nài xin ta, hệt như thể nàng linh cảm được sự yếu lòng của ta sau khi linh hồn nàng đã bay đi:—‘Đừng biến con trai em thành tu sĩ!’”
Ông nghẹn ngào dừng lại, rồi tiếp lời:
“Liệu sự an nghỉ của linh hồn ta, thứ mà ta đã đổi bằng sự hy sinh vô bờ bến này, có bảo đảm cho sự an nghỉ của nàng ở cõi vĩnh hằng kia không? Nàng sẽ nói gì với ta khi chúng ta gặp nhau ở vương quốc bóng tối, khi tiếng khóc than của đứa con trai vọng đến tai nàng giữa làn khói trầm hương, trong lúc những ngón tay run rẩy của nó giơ lưỡi xông hương còn miệng thì nguyền rủa ngày nó chào đời?”
“Nàng ấy sẽ chỉ chúc phúc cho ngài, khi biết được ngài đã bứt nó ra khỏi những cám dỗ của xác thịt nhường nào,” vị tu sĩ đáp, lo lắng dòm từ dưới chiếc mũ trùm đầu xuống nơi người bệnh đang nằm.
Ít nhất, đây không thể là một sự hy sinh bị ép buộc. Gregorio Villani phải đứng ra thừa nhận với chính mình và với thế giới vì vinh quang lớn lao hơn của Giáo hội. Con người từng là bạn của Hoàng đế Frederick, kẻ từng cùng người bước qua cổng thành Antioch đối mặt với sự kháng cự mãnh liệt của người Saracen, cánh tay phải của Hoàng đế phái Ghibelline trong cuộc chinh phục Ngôi mộ Thánh, nay phải cắt đứt vĩnh viễn và ngay lập tức mối liên hệ với kẻ thù tối cao của tòa thánh, và chết trong vòng tay của Giáo hội.
Vị tu sĩ đã tính toán kỹ lưỡng dựa trên sức lực đang cạn dần của người bệnh, và thủy triều cuộc sống đang rút đi chính là đồng minh mạnh mẽ nhất của lão.
Người bệnh nằm im lìm một lúc lâu, rồi thở dài một tiếng.
“Nguyện xin Chúa ban cho những lời ngài nói là sự thật,—rằng ta đã không đẩy nó vào con đường cám dỗ thay vì cứu rỗi.”
Gượng người ngồi dậy với vẻ khó nhọc trên những chiếc gối, ông liếc nhìn sứ giả từ Rome với vẻ ẩn ý. Rồi với giọng nói không cần phải hạ thấp bởi chẳng có ai ở đó nghe thấy, ông nói thêm:
“Nó phải khởi hành ngay lập tức! Nó không được phép trở lại Avellino!”
Vị tu sĩ ngẫm nghĩ một lúc rồi lắc đầu.
“Làm vậy e là không khôn ngoan lắm. Francesco đã ký vào lời thề và sẽ không nuốt lời thề đâu. Chính cậu ấy phải thông báo cho triều đình Apulia về quyết định và sự lựa chọn của mình.”
Và thầm nghĩ trong lòng: Chỉ có như vậy thì sự hy sinh mới trọn vẹn và chiến thắng của Giáo hội mới hoàn toàn!
“Nó chẳng thể thông báo từ bất cứ nơi nào nó đến sao?”
Có một nỗi sợ hãi kỳ lạ ánh lên trong đôi mắt cụ Villani, và điều đó không lọt khỏi tầm mắt của người kia.
“Ngài không muốn Francesco, da thịt của da thịt ngài, máu mủ của máu mủ ngài, xuất hiện như một kẻ hèn nhát sợ hãi việc tuyên bố ý chí tự do của chính mình hay sao?”
Vị tu sĩ nhấn mạnh vào những từ cuối cùng.
Cụ Villani giật mình. Dù vậy, ông vẫn hiểu.
“Ý chí tự do của chính nó,” ông lặp lại như trong một giấc mơ. “Thằng bé kiêu hãnh lắm. Nó sẽ không bao giờ vạch trần nỗi hổ thẹn của cha mình đâu!”
Vị tu sĩ mỉm cười—một nụ cười thâm trầm, ẩn giấu bên trong.
Thân thế của Francesco là một bí mật ai cũng biết, dường như chưa từng có ai nhắc đến nó trước mặt cậu. Thế nhưng đại diện của Giáo hoàng đã đánh giá rất chính xác về chàng trai trẻ. Hơn nữa, gợi ý của cụ Villani sẽ làm đảo lộn các kế hoạch của chính lão và chủ nhân của lão. Giáo hội chỉ có thể hoàn toàn chiến thắng nếu Francesco công khai từ bỏ những người bạn, những mối tình thời niên thiếu và tuổi trẻ của mình. Một cuộc trốn chạy lén lút từ triều đình vào tu viện sẽ chẳng thể làm tăng thêm vinh quang cho những kẻ đã nhúng tay vào việc này.
Một cơn kiệt sức đã ập đến với người bệnh và vị tu sĩ vội vàng gọi các y sĩ túc trực vào. Nhưng liều thuốc trợ tim mà họ vất vas lắm mới cho người bệnh uống được chỉ mang lại hiệu quả là giúp nhịp thở đều đặn hơn đôi chút.
Những lời tiên tri của Gregorio Villani rồi sẽ ứng nghiệm.
Trong khi đó, Francesco nằm trong căn phòng dành cho khách đã được chuẩn bị sẵn cho cậu. Đại não cậu đang chống lại mọi nỗ lực suy nghĩ thêm nữa và đầu cậu vừa chạm vào chiếc gối êm ái chào đón là đôi mi viền tối lập tức trĩu nặng, và cậu chìm vào giấc ngủ. Suốt những giờ còn lại của đêm dài, cậu chìm đắm trong một giấc ngủ sâu tựa chết. Chỉ một hay hai lần cậu rên rỉ, trằn trọc không yên trên gối. Những tia nắng ban mai len lỏi chiếu vào mắt cậu, mang theo trong đó giấc mộng màng màng về gương mặt rạng rỡ của một thiếu nữ. Giấc mơ ấy chẳng thể lay cậu tỉnh giấc, và mặt trời đã lên cao giữa bầu trời khi một bàn tay lạnh ngắt, gầy guộc đặt lên bàn tay trắng trẻo đang buông thõng thờ thẫn phía trên đầu cậu. Lập tức cậu giật mình chồm dậy, sẵn sàng phản kháng sự xâm nhập ấy, để rồi chạm trán ánh nhìn của đôi mắt u tối đang đăm đăm nhìn xuống, kéo cậu trở về với thực tại của không gian và thời gian.
Đứng trước mặt cậu là vóc dáng teo tóp của cha Girolamo.
Với một tiếng thở dài não nề, cậu quay trở lại với thực tại.
“Cha ta thế nào rồi?” cậu nhanh chóng cất lời, ký ức bị đánh thức bởi đôi mắt u ám đang nhìn thẳng vào mình.
“Requiescat in pace!” vị tu sĩ vừa nói vừa cúi đầu.
Francesco ngả người khuỵu xuống những chiếc gối và giấu mặt vào hai khuỷu tay. Vị tu sĩ nghe thấy tiếng cậu nấc nghẹn, và trong giây lát, toàn thân cậu dường như run lên từng hồi như đang co giật. Cuối cùng, cậu lấy hết sức gượng đứng dậy.
“Dẫn con đến gặp người!” cậu bảo vị tu sĩ, người đang lặng lẽ dẫn đường trước mặt cậu đến căn phòng qua đời.
Những tia nắng sớm chiếu rọi lên gương mặt của Gregorio Villani, phủ lên những đường nét ấy vẻ bình yên mà khi sinh thời ông chưa từng có được trong suốt nhiều năm qua. Các tu sĩ đã đặt thi hài ông lên một chiếc quan tài mộc, hai bên là hai cây nến sáp lớn đang cháy trong những chiếc giá đỡ.
Francesco quỳ xuống bên chiếc quan tài, vùi đầu vào hai bàn tay, trong khi vị tu sĩ lùi về một góc khuất trong phòng.
Khi cậu cuối cùng đứng dậy, người quan sát thấy toàn bộ sức sống tuổi trẻ đã trôi tuột khỏi gương mặt cậu, đột ngột trở nên già nua và lạnh lẽo. Ánh sáng và màu sắc dường như đồng loạt rời bỏ đôi mắt và bờ môi, và đôi chân cậu dường như chả còn đủ sức để giữ cho cậu đứng thẳng. Sau một khoảng lặng mà cậu không dám phá vỡ vì sợ để lộ cảm xúc bất chợt của mình, giọng nói vô hồn của chàng trai cất lên đều đều trong một thứ âm điệu tẻ nhạt của câu hỏi.
“Họ sẽ đưa người đi khi nào?”
Vị tu sĩ bước đến gần hơn.
“Ngài sẽ được an nghỉ vào lúc chập tối dưới bàn thờ lớn của Nhà thờ Chính tòa.”
Một khoảng lặng rơi xuống giữa hai người.
Francesco lại lên tiếng.
“Chiếc đồng hồ mặt trời chỉ tầm giữa trưa rồi phải không?”
Vị tu sĩ gật đầu.
“Khi nào thì ta lên đường?”
“Vào lúc chập tối.”
“Được rồi. Ngươi hãy trở về Avellino, để có thể nói lời từ biệt với chủ nhân cũ và những người bạn cũ của mình. Từ đó ngươi sẽ tiếp tục đi đến Monte Cassino.”
“Đến Monte Cassino,” chàng trai lặp lại với một giọng nói chết lặng như tâm hồn cậu.
Rồi cậu nói thêm:
“Ta đi một mình sao?”
“Một mình!”
“Hãy để ta yên! Ta muốn dành những giờ phút cuối cùng ở đây với người!”
“Cậu không định đến phòng ăn dùng bữa sao? Cậu cần phải ăn uống chứ, và ban ngày còn dài lắm!”
Francesco giơ hai tay lên như thể tỏ ý kinh tởm trước ý nghĩ đó. Rồi khi quay người hướng về phía chiếc quan tài, cậu dường như lại một lần nữa ngập chìm trong nỗi choáng ngợp trước thi thể vô tri trước mắt. Ký ức về lần xuất hiện đầu tiên của người cha khi ông bước vào phòng bệnh—vẻ tái xanh như tro tàn, những dấu vết của nỗi đau đớn tột cùng giờ đây đã được làm dịu đi hoặc xóa nhòa bởi sự uy nghiêm của Tử thần—ùa về trong tâm trí cậu.
Cậu quỵ xuống bên chiếc quan tài.
Nhưng dẫu cố gắng thế nào đi nữa, cậu vẫn không sao cất lời cầu nguyện nổi.
Và thế là vị tu sĩ bỏ mặc cậu lại một mình.—
Vào buổi tối hôm đó, trước sự chứng kiến của toàn thể hội đồng Nhà thờ Chính tòa và các tu sĩ dòng San Cataldo, họ đã an táng dưới bàn thờ lớn của công trình kiến trúc nguy nga ấy tất cả những gì thuộc về trần thế của Gregorio Villani, Đại Thầy tế của các Hiệp sĩ Thánh John.
Và vào buổi tối hôm ấy, vị tu sĩ lạ mặt—người từng mang đến cho người sắp chết sắc lệnh xá tội có điều kiện hằng ao ước—đã rời đi sau cuộc gặp gỡ cuối cùng với Francesco, người sẽ phải lập tức trở về Avellino để chuẩn bị cho cuộc đời mới đã được định sẵn cho mình.
