ROMA!

Tiếng chuông Kinh Truyền Tin quyện theo làn gió chiều dịu ngọt văng vẳng đưa lại, đúng vào ngày thứ ba của cuộc hành trình, khi Francesco lọt mắt thấy những bức tường thành và ngọn tháp của Roma. Khi anh kìm cương trên đỉnh một ngọn đồi thấp, những vùng đất hoang màu nâu cằn cỗi của xứ Campagna mở ra trước mắt, kéo dài dặm này qua dặm khác về phía bắc, hướng tới những khu rừng rậm rạp của vùng Viterbo.

Trước mặt anh sừng sững bức tường thành khổng lồ nửa đổ nát của Aurelian, từng bị người Goth, người Saracen và người Hy Lạp thuộc Đế quốc tàn phá; trước mặt anh là ngôi mộ-pháo đài của bậc minh chủ thế giới một thời, vô cùng nguy nga và bất khả xâm phạm. Thoạt hiện đây đó trên những ô châu battlement đã sứt mẻ của thành lũy là những ngọn tháp sẫm màu và đồ sộ, hình vuông lẫn hình tròn, đánh dấu những dinh thự kiên cố của giới quý tộc Roma.

Trong ánh chiều tà, các ngọn tháp trông như được bao quanh bởi một vầng hào quang. Những đỉnh tháp có lỗ châu mai, những bức tường thành bao bọc, ngôi mộ uy nghiêm của Hoàng đế Hadrian kiêu hãnh vươn lên bất khả xâm phạm giữa bầu không khí vàng óng của buổi chiều, trở thành nhân chứng vững chắc cho quyền lực của một Giáo hội thực sự chiến đấu ở cõi trần này. Dưới nhịp cầu Aelian rộng lớn được xây dựng từ nhiều thế kỷ trước, dòng nước đục ngầu của sông Tiber đang cuồn cuộn chảy, và ngay trên chiếc cầu ấy, một dòng người cũng nối đuôi nhau di chuyển không ngớt. Francesco, sau khi đã chôn giấu kiếm và khiên dưới một đống đổ nát mọc đầy cỏ dại ngoài vòng thành, ngây người kinh ngạc cưỡi ngựa bước vào chốn huy hoàng ngập tràn ánh nắng của Roma giáo hoàng.

Dần dần, mặt trời lặn xuống, thung lũng sông Tiber ngập chìm trong những luồng ánh sáng vàng óng, dịch chuyển từng chút một, chậm rãi bò lên những gò đồi ngát xanh, phủ lên dãy núi Alba màu xanh lam một sắc hồng rực rỡ, đội lên ngàn ngôi nhà thờ và cung điện một lớp tơ hồng, rồi lụi tàn vào đường chân trời hổ phách nhạt màu, hồng rực ở nơi giáp với những ngọn đồi xa xôi, ánh xanh lam ở nơi hòa quyện một cách vô hình với bầu trời phía trên. Những ngọn đồi ngày càng xanh thẫm hơn, thứ ánh sáng hổ phách mờ ảo ban đầu càng lúc càng sâu lắng hơn. Các thung lũng phủ đầy màn sương màu xám lam, làm nổi bật lên Bảy Ngọn Đồi với vẻ đẹp tối tăm, lạnh lẽo và đồ sộ.

Không gian bỗng chốc chìm vào tĩnh lặng đột ngột, tựa như khi những hợp âm cuối cùng của một bản giao hưởng lớn vừa tắt hẳn. Dòng nước vàng úa của sông Tiber xoáy tròn đầy ủ rũ và thê thiết quanh hòn đảo hình con tàu, chạy dọc theo đền thờ Vesta, dưới bóng trắc bá của ngọn đồi Aventine.

Sau khi đã tìm được chỗ trọ tạm thời tại một quán trọ mang biểu tượng nàng Tiên Cá, đối diện với ngọn tháp Nona, gần cây cầu San Angelo, Francesco thẫn thờ rảo bước vào các con phố của Roma.

Quán trọ này đã có từ thời Charlemagne, là điểm dừng chân ưa thích của những lữ khách đến từ phương bắc. Khu phố lúc bấy giờ nằm dưới quyền kiểm soát của gia tộc Pierleoni hùng mạnh, vị giáo hoàng đầu tiên của họ là Anacletus đã qua đời cách đó hơn một thế kỷ, và mặc dù họ làm chủ lâu đài cùng nhiều ngọn tháp và pháo đài ở Roma, họ vẫn không thể áp đặt vị giáo hoàng đối lập của mình lên người dân Roma trái với ý nguyện của thánh Bernard xứ Clairvaux.

Francesco lang thang qua những con phố ngoằn ngoèo, không được lát đá, ra vào những khoảng sân u ám, băng qua những vùng đất hoang vu và quảng trường rộng lớn. Một cuộc khủng hoảng đang cận kề trong cuộc đấu đá giữa các phe phái. Ai nấy đều mang vũ khí, và những ai quỳ xuống nghe lễ trong nhà thờ đều quỳ với tấm lưng áp sát vào tường.

Ngay tại quán trọ của mình, anh cũng nhận thấy mọi người đều sống trong trạng thái phòng thủ vũ trang chống lại tất cả, kể cả chủ quán lẫn những vị khách khác. Và lý do thì không hề thiếu, bởi Roma đang oằn mình trong những cơn co giật chính trị và tường thành của nó vang vọng tiếng chiến hô của phe Guelph và phe Ghibelline.

Hú hét và ca hát, một đám đông tràn ngập các con phố hướng về phía nam tới Điện Capitol, hoặc thậm chí tới tận Đền Lateran xa xôi, nơi bức tượng Marcus Aurelius trên lưng ngựa đồng lặng lẽ ngắm nhìn thời gian trôi qua. Francesco lê bước qua cây cầu Aelian cổ kính, dưới những chiến lũy đầy bóng ma của Lâu đài San Angelo - nơi người ta đồn rằng hồn ma của Theodora thường hiện về vào những đêm thu khi gió nam thổi lừng lừng - rồi đi qua đống đổ nát kéo dài của hàng hiên xinh đẹp từng nối liền từ cây cầu cho đến Vương cung thánh đường, cho đến khi anh nhìn thấy lấp lánh ở đằng xa dãy bậc thang rộng dẫn vào khu sân vườn có tường bao quanh của đền thờ Thánh Phêrô.

Tại đây, anh nghỉ chân giữa hàng cây trắc bá, ngẫm nghĩ trước quả thông bằng đồng khổng lồ và những con công bằng đồng lớn mà Symmachus từng mang đến từ tàn tích các nhà tắm của Agrippa, nơi gia đình Crescentii đã cố thủ trong hơn một trăm năm.

Suốt một thời gian dài, Francesco ngồi đó trong sự im lặng u buồn, hít thở bầu không khí đượm đà ánh nắng của buổi chiều và hương thơm của các loài hoa mọc nơi đây với sự tươi tốt như mùa xuân.

Một cảm giác cô quạnh khôn tả tràn ngập tâm trí anh, khi anh nghĩ về tuổi thơ hạnh phúc với bao niềm vui nỗi buồn, khi anh nghĩ về mùa xuân của cuộc đời, những ngày tháng ở Avellino và Ilaria. Anh ngồi đây như một kẻ bị ruồng bỏ, một kẻ lưu vong, một người chẳng còn chút quyền hạn nào đối với niềm vui của người sống, bản thân vô tội nhưng lại là nạn nhân cho tội lỗi của kẻ khác. Linh hồn của Roma, thành Roma của Innocent và Clement, đã chiếm đoạt lấy tâm hồn anh, và trong chốc lát, anh tưởng như mình đã thoát khỏi hiện tại ảm đạm cùng tương lai còn ảm đạm hơn thế. Quá khứ với những tội lỗi của người cha, những nỗi niềm đau khổ của chính anh, tình bạn với quan Tổng trấn, tình yêu dành cho Ilaria, giờ đây đều trở nên vô cùng xa xôi và mờ mịt. Tương lai, thứ chiếc gương thần kỳ từng làm lóa mắt các giác quan của anh, nay đã phai nhạt tựa như một giấc mộng tan biến vào bầu trời xanh thẳm xứ Roma. Chỉ còn lại hiện tại, chỉ có khoảnh khắc này thuộc về anh, hiện tại mơ màng nửa như gây mê với những bùa phép mê hồn cuốn lấy anh, đưa anh rời xa thực tại, rời xa thành Roma đang hiện hữu, nơi Giáo hội chính là Thế giới, và bản thân Roma chỉ là chừng bảy, tám ngàn kẻ lưu manh luôn khao khát một sự thay đổi, bởi dường như chẳng có sự thay đổi nào có thể tồi tệ hơn được nữa.

Ít ra thì trong Vương cung thánh đường cổ kính của Thánh Phêrô vẫn có sự bình yên. Những vị linh mục tóc bạc trắng trang nghiêm làm lễ ngày qua ngày, vào buổi sáng lẫn buổi trưa, và vào giờ chiều tối, hơn một trăm giọng ca cùng cất lên những thánh vịnh chiều theo điệu thánh ca Gregorian. Những thiếu niên mảnh khảnh trong sắc phục tím và trắng lắc lư những bình hương bằng bạc trước bàn thờ lớn, và làn khói hương lơ lửng thành từng đám xoắn ốc giữa những tia nắng chiếu xiên qua sàn nhà cổ kính.

Ít ra ở đây, cũng giống như trong bao tu viện trên thế giới này, Giáo hội vẫn là chính mình, như ngài đã từng, đang là và sẽ mãi mãi là như thế; những lời nói được thốt lên và những lời cầu nguyện trang nghiêm được cất lên từng âm điệu vốn đã quen thuộc trên đôi môi của các tông đồ.

Nhưng chúng chẳng đem lại chút anủi nào cho trái tim Francesco; tâm hồn anh không hề cảm thấy nhẹ nhõm hơn bởi nghi lễ trang nghiêm ấy. Cùng với những tín đồ khác, anh vô thức quỳ xuống trong nhà thờ cổ kính; cùng với những tín đồ khác, anh xướng lên những lời đáp ca và hít thở lại bầu không khí đượm hương trầm, thứ sẽ đeo bám lấy anh cho đến tận cuối đời.

Chẳng được thanh thản cả về thể xác lẫn tâm hồn, anh trở về quán trọ vào lúc đêm muộn. Nhưng anh không sao tài nào chợp mắt nổi. Mở toang những cánh cửa chớp bằng gỗ của khung cửa sổ, anh phóng tầm mắt nhìn ra Lăng mộ của vị Hoàng đế nhà Flavia, ngắm nhìn dòng nước sông Tiber đang ánh lên và cuộn xoáy dưới ánh trăng.

Cuộc đời hiện lên trước mắt anh như một ẩn số, một ẩn số mà anh phải tự tay giải mã bằng hành động. Trong chốc lát, anh cảm thấy mình phải vượt lên trên số phận, rằng anh không thể cứ hoài phí những năm tháng đời mình trong những giấc mộng hão huyền, và bản năng lâu ngày ngủ quên của dòng giống anh giục giã anh phải thách thức thay vì né tránh cái ách sắp sửa trùm lên người. Rồi tim anh đập nhanh hơn; máu dâng trào lên cổ họng, đôi bàn tay siết chặt lấy nhau khi anh cúi người tựa vào bệ đá, rít mạnh bầu không khí đêm qua kẽ hàm đang mím chặt.

Và khi một làn gió nhẹ lay động những cành liễu bên bờ sông, dường như trong gió thoảng qua vô số đạo quân vô hình, những hiệp sĩ bóng ma, những nàng tiên xinh đẹp và bóng hình báo trước của những sự việc chưa tới. Đã có một lần trước đó trong buổi tối hôm nay cảm giác này từng bóp nghẹt tâm hồn anh, khi cùng một vị tu sĩ đơn độc mà anh vô tình gặp gỡ, anh đã băng qua những vùng đất hoang vắng của đồi Aventine trong ánh chiều tà rực rỡ. Và lúc đó, cũng như lúc này, một sự thức tỉnh phũ phàng đã ập đến.

Nhưng từ vị tu sĩ ấy, anh đã hay tin rằng Đức Giáo hoàng đã trốn khỏi Roma trước sự tiến công của đoàn quân do Conradino dẫn đầu, và đã tìm đường đến Viterbo, trong khi vị dũng tướng của ngài là Charles xứ Anjou đã hành quân về phương nam, bỏ mặc thành phố cho phe Ghibelline và phe đế quốc của gia tộc Colonna.

Hết Quyển thứ Hai.

Quyển thứ Ba

XIỀM XÍCH