Francesco dong ngựa vào đêm thơm ngát và vầng trăng vàng tròn vành vạnh cùng đồng hành với chàng. Những điều kỳ lạ đang diễn ra dưới ánh trăng ấy; trong lò nung định mệnh, một cuộc đời mới đang thành hình, những cảm xúc mới đang nảy sinh trên đống tro tàn của những điều cũ kỹ. Và trái tim Francesco đang chậm rãi đổi thay khi chàng dong ngựa xuyên đêm, tiến vào một mùa tăm tối không thể tránh khỏi, không thể đảo ngược.

Phía trước chàng, con đường lớn trải dài, trắng xóa dưới ánh trăng, như một dải lụa rộng vắt mình vào những ngọn đồi và bóng cây. Bên tai chàng là tiếng vó ngựa sấm rền, gõ nhịp ồn ã dai dẳng vào tĩnh lặng của đêm trường. Chàng ước chi chiến mã của mình có cánh; cơn gió rít lên vì tốc độ lướt qua mát rượi trên gương mặt chàng. Đêm xám bao quanh chàng, một màn tối nhung huyền đẫm ánh trăng, thoang thoảng mùi đất đang cựa mình nảy nở. Xa xa, tiếng chó sủa trầm đục vang lên rồi lịm tắt giữa nhân gian. Tiếng chuông ngân, bị khoảng cách làm cho nhạt nhòa tựa một giấc mơ xa xăm, trôi lãng đãng qua những đồi thung lặng lẽ; bình yên dường như bao bọc thế gian này tựa như một khu vườn tu viện. Mỗi dặm đường đưa chàng rời xa Vườn Địa Đàng của mình, rời xa khu vườn của những giấc mơ, của tuổi trẻ đã mất, là những cảnh tượng mới lại trải ra trước mắt. Nơi những bình nguyên Apulian rộng lớn, ánh đèn nhấp nháy chỗ này chỗ kia, như những đôi mắt không ngủ canh chừng giữa các triền đồi. Chàng đi ngang qua những đầm lầy lấp lánh tái nhợt, nơi lũ diệc cô độc trầm tư, và những cánh đồng hoang rộng lớn, nơi con đường dẫn lối thẳng tắp tựa mũi tên bay.

Khi những dặm đường trôi ngược lại dưới vó ngựa, nỗi bất an trong chàng bắt đầu dâng cao theo từng sải phi nước đại. Những hình thù mơ hồ dường như lướt qua chàng trong bóng tối; trong mỗi lùm cây bên đường, chàng đều thấy những gương mặt trắng bệch đang ẩn nấp. Những ấn tượng kỳ lạ, mờ nhạt về cuộc sống mới mà chàng sắp bước vào cứ ám ảnh lấy chàng; những bóng hình kỳ quái khoác áo tu sĩ dường như lướt qua chàng trong đêm tối rồi tan biến lặng lẽ như những bóng ma. Về sau, chàng không thể biết liệu mình đã thực sự nhìn thấy chúng, hay chúng chỉ là những sản phẩm méo mó của bộ não đang sốt mê. Bởi lẽ, mỗi khi chàng cố gắng tỉnh táo lại và nhìn quanh, con đường trước mắt vẫn chỉ trải dài trắng xóa và quạnh quẽ.

Sức nặng của những giờ khắc đã qua, và hơn cả thế là điềm báo về những giờ khắc sắp tới, đã nghiền nát tinh thần Francesco bằng sự tàn nhẫn không khoan nhượng. Chàng còn quá trẻ để nhận ra quyền năng chữa lành của thời gian, rằng nó mang theo sự lãng quên trên đôi cánh nhân từ của mình, rằng cái bóng của nó rốt cuộc sẽ trở thành một tấm khiên, làm cùn đi và chệch hướng những lưỡi dao sắc nhọn của nỗi nhớ. Chàng không biết rằng linh hồn con người chỉ có thể chịu đựng đến một giới hạn nhất định, rằng những nỗi đau lớn hơn sẽ xóa nhòa ký ức về những nỗi đau nhỏ hơn. Sự trớ trêu trong cuộc chia ly với Ilaria—người đã vĩnh viễn mất đi đối với chàng—cùng những lời cay nghiệt của nàng, đã đâm thấu linh hồn chàng, và trong cảm nhận của chính mình, chàng dường như đã lạc bước vào một vùng đất ảm đạm, thê lương, một thung lũng của những bóng ma không bờ bến.

Khi chàng dong ngựa tiến bước, với tốc độ cuồng dại và liều lĩnh, là con người duy nhất giữa khoảng không mênh mông ấy, mọi cảm giác đau đớn và khốn khổ đều rời bỏ con trai của Gregorio Villani trong chốc lát, thậm chí cả ý thức về vùng đất chàng đang đi qua cũng tan biến. Chàng không thể dừng lại; dường như có một sức nặng bằng sắt đang đè bẹp chàng xuống đất, trong khi cùng lúc đó, một thế lực mà chàng không sao chống cự lại được đang thúc ép chàng tiến lên. Não bộ chàng như đang bốc cháy; những quả cầu lửa nhảy múa trước mắt chàng; khi chàng nhìn vào chúng, chúng lại biến thành những gương mặt đang nhe răng cười từ trong làn sương đỏ như máu. Những gương mặt ấy tiến lại gần hơn và hòa làm một, chính là gương mặt của Ilaria, như lần cuối cùng chàng nhìn thấy nàng, trắng nhợt với vẻ khinh miệt lạnh lùng như đá cẩm thạch, đôi môi đỏ thắm và những đóa hoa anh túc rực rỡ cài trên mái tóc đen thơm ngát.

Rồi làn sương trong mắt chàng đột nhiên tan biến, và chàng nhìn thấy dáng hình bên dưới gương mặt ấy, quấn quýt trong mạng lưới ánh trăng bồng bềnh, nơi những chi thể trắng ngần thấp thoáng, còn mái tóc sẫm màu bay dài phía sau như một đám mây. Chàng lại nhìn, và cái hình bóng ấy đang phi nước đại rời xa chàng trên một con chiến mã trắng muốt. Khi nó bay đi, nó ngoái lại nhìn chàng bằng đôi mắt cười ma mị, đôi mắt của Ilaria, như chàng vẫn thường thấy, và trong tay nó cầm một ngọn lửa nhạt màu—chính là linh hồn của chàng. Và cùng với ảo ảnh thoáng qua đó, chàng chợt nhận ra rằng mình đã vĩnh viễn đánh mất điều mà tất cả mọi người đều khao khát, điều mà mọi người đều trân quý nhất: sự sống và tình yêu; và toàn bộ con người chàng bùng lên khát khao mãnh liệt muốn phá bỏ lời thề đã ràng buộc chàng vào một cõi khác—cõi Giáo hội. Nhưng dù con chiến mã của chàng có chạy nhanh đến đâu, với đôi tai cụp xuống, cổ vươn dài và thân hình rạp sát đất trong bước phi nước đại tuyệt vọng, thì con ngựa trắng kia vẫn chạy nhanh hơn, luôn giữ cho dáng hình mảnh dẻ ấy—vốn đang được che phủ trong làn sương ánh trăng, với gương mặt có đôi mắt cười và vẻ khinh miệt lạnh lùng như đá cẩm thạch—nằm ngoài tầm với của chàng.

Chàng cười lớn đáp lại, bị cuốn vào cơn lốc của tốc độ điên cuồng; trời đất chẳng còn gì đối với chàng ngoài cơn cuồng nộ của ham muốn. Ngọn lửa của sự sống, cái sự sống mà chàng đã rũ bỏ, đang chảy tràn trong huyết quản chàng; cuộc săn đuổi này chính là sự sống, hân hoan, chinh phục tất cả, cao cả thay. Chàng chẳng còn mắt nhìn con đường phía trước. Phía trước là bóng tối của những cánh rừng già. Chỉ một sải bước, và chàng đã lọt thỏm vào trong bóng râm của chúng. Ánh trăng bị những tán cây đen kịt che khuất; và cùng với nó, ảo ảnh cũng phai nhạt, tan biến như một làn khói, hay một giấc mơ lạc lối giữa đêm đen. Francesco loạng choạng trên yên ngựa; con chiến mã vẫn sấm rền phi nước đại, dây cương buông lỏng trên cổ, xuyên qua sự tĩnh lặng ẩm ướt của cánh rừng, nơi màn đêm bao trùm nặng nề, rồi từ đó thoát ra ngoài khoảng không, nơi con đường lại lấp lánh trắng xóa và quạnh quẽ dưới ánh trăng.

Và cuối cùng vầng trăng cũng khuất dạng, ánh sáng vụt tắt khỏi thế gian, và chàng biết mình là một linh hồn bị quăng vào cõi tối tăm bên ngoài. Tâm trí chàng trống rỗng. Chàng không biết mình đang sống hay đã chết, và cũng chẳng màng bận tâm. Chàng tồn tại trong một khoảng không mơ hồ của sự vô thức xám xịt, trống rỗng kinh khủng, không còn chút tư duy hay cảm giác nào.

Và cứ thế, chàng dong ngựa tiến bước trên con đường dẫn tới định mệnh của đời mình.

Hết Quyển thứ Nhất.

Quyển thứ Hai

CUỘC HÀNH HƯƠNG