Tôi phải khép lại cuốn nhật ký của mình tại đây. Chúng tôi khó lòng có thể hạnh phúc hơn hiện tại, và lòng tôi chẳng còn bận tâm điều gì về các con. Fritz quá đam mê săn bắn và cơ khí, còn Ernest lại say mê học hành, đến mức chúng chẳng có ý định kết hôn; nhưng tôi vẫn thầm mong có ngày được thấy hai đứa con trai yêu dấu của mình là Jack và Francis nên duyên hạnh phúc với Sophia và Matilda. Tôi còn gì để kể nữa đây? Những chi tiết về hạnh phúc, dù ngọt ngào biết bao khi trải nghiệm, đôi khi lại tẻ nhạt khôn cùng khi kể lại.

Tôi chỉ xin nói thêm rằng, sau khi ở lại với chúng tôi vài ngày, ông Willis đã quay về nhiệm sở của mình, hứa sẽ ghé thăm và cuối cùng sẽ đến sống chung với chúng tôi. Hang Grotto Ernestine, được tu sửa bởi Fritz và Parabéry, đã trở thành một tổ ấm xinh xắn cho bà Hirtel cùng các con gái và hai vị khách đảo. Minou-minou không rời bỏ những người mẹ trẻ của chú, và đã tỏ ra rất hữu ích với họ. Tôi cũng phải kể thêm rằng con trai tôi là Ernest, dù không từ bỏ việc nghiên cứu lịch sử tự nhiên, đã bắt đầu ứng dụng sang thiên văn học và lắp ráp chiếc kính viễn vọng lớn của con tàu; nó đã thu nhận được lượng kiến thức đáng kể về khoa học siêu việt này, dẫu mẹ nó lại cho rằng điều đó có phần vô ích. Quỹ đạo của các hành tinh khác chẳng thể làm bà bận tâm, chừng nào mọi thứ trên hành tinh mà bà đang sống vẫn diễn ra tốt đẹp; và giờ đây chẳng còn điều gì thiếu hụt đối với hạnh phúc của bà, khi xung quanh bà luôn ngập tràn bạn bè.

Năm tiếp theo, chúng tôi nhận được chuyến viếng thăm từ một con tàu Nga mang tên Neva, do Thuyền trưởng Krusenstern chỉ huy – ông là người đồng hương đồng thời là họ hàng xa của tôi. Nhà bác học lừng danh Horner ở Zurich đã đi cùng ông với tư cách là nhà thiên văn học. Sau khi đọc phần đầu cuốn nhật ký của chúng tôi được Thuyền trưởng Johnson gửi về châu Âu, ông đã cất công đến đây cốt để gặp chúng tôi. Vô cùng thích thú trước cơ ngơi của chúng tôi, ông không hề khuyên chúng tôi rời bỏ nơi này. Thuyền trưởng Krusenstern ngỏ lời mời chúng tôi cùng lên đường trên con tàu của ông; chúng tôi từ chối lời đề nghị ấy; nhưng vợ tôi, dẫu đã từ bỏ quê hương xứ sở mãi mãi, vẫn rất vui mừng vì có cơ hội dò hỏi tin tức về họ hàng và bè bạn. Đúng như dự đoán của nàng, người mẹ hiền hậu của nàng đã qua đời từ vài năm trước, để lại lời chúc phúc cho những đứa con xa xứ. Vợ tôi đã rơi vài giọt lệ, nhưng rồi được an ủi bởi sự chắc chắn rằng mẹ mình đang hưởng niềm hạnh phúc vĩnh cửu, cùng niềm hy vọng sẽ đoàn tụ ở thế giới mai sau.

Một người anh em của nàng cũng đã qua đời; anh để lại một cô con gái mà vợ tôi luôn hết mực yêu thương, dù cô bé hãy còn rất nhỏ khi chúng tôi rời đi. Henrietta Bodmer giờ đây đã mười sáu tuổi, và theo lời ông Horner đảm bảo, là một thiếu nữ vô cùng đáng yêu. Vợ tôi rất mong muốn đưa con bé về sống cùng chúng tôi.

Ernest nhất quyết không rời ông Horner nửa bước, nó quá đỗi vui mừng khi gặp được một người uyên thâm đến vậy trong lĩnh vực khoa học yêu thích của mình. Thiên văn học đã gắn kết họ thành những người bạn thân thiết, đến mức ông Horner đã khẩn khoản xin phép tôi cho phép ông đưa con trai tôi sang châu Âu, đồng thời hứa sẽ tự tay đưa nó trở lại đây sau vài năm. Đây thực sự là một thử thách lớn đối với chúng tôi, nhưng tôi hiểu rằng niềm đam mê khoa học của thằng bé cần một bầu trời rộng lớn hơn hòn đảo này. Mẹ nó rất miễn cưỡng khi phải chia tay con, nhưng rồi cũng tự an ủi rằng biết đâu nó có thể đưa người họ hàng Henrietta trở về cùng.

Biết bao giọt nước mắt đã rơi trong giờ phút chia ly; quả thực, nỗi đau buồn của người mẹ lớn đến mức con trai tôi suýt chút nữa đã từ bỏ dự định của mình; thế nhưng ông Horner lại đưa ra những nhận định vô cùng lý thú về hiện tượng sao Kim quá đinh khiến Ernest chẳng thể nào cưỡng lại được. Nó đã rời xa chúng tôi, hứa hẹn sẽ mang về cho mọi người tất cả những gì chúng tôi mong muốn. Trong lúc ấy, Thuyền trưởng Krusenstern để lại cho chúng tôi một nguồn dự trữ dồi dào gồm thuốc súng, lương thực, hạt giống cùng một số công cụ tuyệt hảo, khiến Fritz và Jack mừng vui khôn tả. Chúng vô cùng tiếc thương người anh trai, nhưng đã biết khuây khỏa nỗi buồn bằng cách dồn tâm sức vào ngành cơ khí dưới sự trợ giúp của người thông minh Parabéry. Chúng đã thành công trong việc xây dựng một cối xay ngô và một xưởng cưa ngay gần thác nước, đồng thời dựng lên một cái lò nướng rất kiên cố.

Chúng tôi nhớ Ernest rất nhiều. Dẫu niềm đam mê học thuật khiến nó có phần xa cách chúng tôi, và nó không tỏ ra hữu ích bằng các anh em khác, chúng tôi vẫn luôn nhận ra những lời khuyên điềm đạm và thấu đáo của nó mang giá trị lớn nhường nào, cùng sự ôn hòa luôn phủ lên đại gia đình chúng tôi một thứ ánh sáng dịu êm trong cả niềm vui lẫn nỗi muộn phiền.

Ngoại trừ nỗi buồn nhỏ bé ấy, chúng tôi vô cùng hạnh phúc. Công việc của chúng tôi được phân chia một cách đều đặn. Fritz và Jack đảm nhận Ban Công trình. Chúng đã đục thông một lối đi qua vách đá ngăn cách chúng ta với bờ bên kia của hòn đảo; nhờ thế mà mở rộng gấp đôi lãnh địa cũng như sự giàu có của chúng tôi. Cùng lúc đó, từ chính phần đá được khoét ra ấy, chúng đã tạo dựng một mái ấm cho bà Hirtel ngay gần nhà chúng tôi. Fritz đã dồn rất nhiều tâm huyết vào đó; những ô cửa sổ được làm bằng giấy tẩm dầu thay vì kính; nhưng chúng tôi thường tụ họp trong căn phòng làm việc lớn của mình, nơi được thắp sáng vô cùng quang đãng.

Francis gánh vác trách nhiệm chăm sóc đàn gia súc và gia cầm, nay đều đã sinh sôi nảy nở vượt bậc. Về phần tôi, tôi đứng đầu công cuộc đại nông nghiệp. Hai người mẹ, hai cô con gái và Canda thì lo việc vườn tược, kéo sợi, dệt vải, chăm lo trang phục và quán xuyến gia đình. Cứ thế, tất cả chúng tôi cùng lao động, và mọi thứ đều sinh sôi nảy nở tốt tươi. Một vài gia đình bản xứ, là những học trò của ông Willis, đã thông qua ông để xin phép gia nhập cùng chúng tôi, và hiện đã định cư tại Tổ Chim Ưng cùng Trại Tráng. Những con người này hỗ trợ chúng tôi khai phá đất đai, còn vị mục tử kính yêu của chúng tôi thì vun đắp cho tâm hồn chúng ta. Chẳng còn thiếu điều gì để trọn vẹn hạnh phúc ngoài sự trở lại của Ernest dấu yêu.