Chúng tôi tiếp tục cuộc tìm kiếm, tạ ơn Chúa đã che chở chúng tôi thoát khỏi mối hiểm nguy này, nơi mà chí ít cậu con trai yêu dấu Jack của tôi đã có thể thiệt mạng. Để làm bằng chứng và chiến lợi phẩm cho cuộc phiêu lưu, chúng tôi đã chặt lấy hai chân trước của con vật để mang về cho vợ tôi. Người ta nói rằng đây là một món ăn rất ngon miệng, xứng tầm bàn tiệc của bậc vua chúa. Thung lũng lúc này bắt đầu mở rộng ra, mang một vẻ đẹp phong phú và đa dạng hơn. Nơi đây đan xen những đồng bằng hoặc thảo nguyên tuyệt đẹp với phần cỏ rõ ràng đã bị gặm qua, cùng những khu rừng trải rộng hơn mà chúng tôi phải rất vất vả mới có thể mở đường đi qua, bởi các loài dây leo và bụi rậm quá dày đặc và xoắn xuýt vào nhau. Chúng tôi đã vượt qua được nhờ đi sát rìa rừng, nơi chúng tôi cũng cảm thấy an toàn hơn trước các loài thú dữ và bò sát, mà chúng tôi đã nhìn thấy rất nhiều loài làm ổ ngay dưới chân các vách đá. Bên cạnh sự mệt mỏi của chuyến hành trình, chúng tôi còn bị hành hạ bởi cơn khát, vì chưa hề nhìn thấy nguồn nước nào kể từ khi rời bờ biển. Đất ẩm đến mức tôi cho rằng chúng tôi có thể tìm thấy nước bằng cách đào xuống; nhưng vì buộc phải để lại những cây xẻng lúc đi qua dải đá ngầm, chúng tôi chẳng có dụng cụ nào thích hợp cho việc đó. Chúng tôi cũng rất nôn nóng được rửa sạch sẽ sau cuộc tàn sát lũ gấu, thì thật là may mắn làm sao, chúng tôi nghe thấy tiếng nước róc rách, mà tôi đoán chính là con sông hồi trước Jack và tôi từng thấy trong chuyến thám hiểm. Thằng bé thường hay hỏi về nó, và chúng tôi đã từng ngây ngô nghĩ rằng con sông này kéo dài suốt dọc thung lũng, điều vốn dĩ không thể xảy ra. Đó là một dòng suối hiền hòa, tuôn trào từ một vách đá đứng dựng đứng, gợi cho tôi nhớ đến nguồn của con ngòi Orbe ở bang Vaud; dòng nước tuôn ra trọn vẹn bề rộng của nó, thoạt đầu cuộn chảy qua một lòng đá lởm chởm, rồi uốn mình mềm mại hướng về vịnh lớn, và đổ xuống biển thành một ngọn thác. Chúng tôi dừng lại ở đây một lúc để đổ đầy nước vào bình bọc da, uống một cách điều độ, và tắm táp để làm cho tất cả chúng tôi cảm thấy vô cùng sảng khoái.

Trời đang dần về chiều, và chúng tôi bắt đầu lo lắng rằng mình sẽ không thể về đến nhà trước khi trời tối. Tôi đã báo trước với vợ mình rằng có khả năng chúng tôi sẽ bị trễ, dù lúc đó tôi chưa thể đoán trước được nguyên nhân gây ra sự chậm trễ ấy. Dẫu vậy, chúng tôi vẫn cố gắng đi nhanh nhất có thể và không nghỉ ngơi nữa, bằng mọi giá phải về cho tới trang trại của mình. Chúng tôi đi dọc theo dòng suối, ở bờ bên kia là một vùng đồng bằng rộng lớn, nơi chúng tôi nhìn thấy bấy đàn trâu đang thản nhiên gặm cỏ, nhai lại và uống nước, chẳng hề bận tâm hay chú ý gì đến chúng tôi. Chúng tôi ngỡ mình phân biệt được vài loài thú bốn chân khác lẫn trong số chúng, mà Fritz chắc chắn là loài ngựa vằn hoặc lừa hoang; nhưng tuyệt đối không phải là con linh dương yêu dấu của thằng bé, sinh vật mà nó cứ ngước mắt tìm kiếm mãi không thôi. Jack cảm thấy vô cùng tuyệt vọng vì con sông đã ngăn cách chúng tôi với bấy đàn trâu, khiến nó chẳng thể tung vòng lòng thòng vào chân một con nào như đã hứa với Ernest. Nó thậm chí còn muốn bơi qua sông để đi săn, nhưng tôi đã ngăn lại, đồng thời khích lệ nó hy vọng rằng biết đâu có một con trâu đơn độc nào đó sẽ tự nguyện bơi sang bờ chúng ta và nộp mạng vào chiếc vòng lòng thòng của nó. Bản thân tôi thì chẳng hề mong muốn điều đó chút nào, bởi chúng tôi chẳng còn chút thời gian lãng phí nào nữa, cũng chẳng có phương tiện nào để khống chế và dắt nó về nhà nếu như chúng tôi bắt được một con, vì chúng tôi không mang theo dây thừng; hơn nữa, chúng tôi còn dự định sẽ quay về từ vựng bằng chiếc xuồng độc mộc. Khi chúng tôi đến vịnh, bóng đêm - thứ vốn buông xuống rất nhanh ở các vùng xích đạo - đã hầu như phủ kín. Chúng tôi hầu như chẳng thể nhìn rõ mà không khỏi bàng hoàng trước những thay đổi mà trận bão vừa qua đã gây ra; lối đi hẹp dẫn từ phía bên kia hòn đảo, nằm giữa con sông và một dòng suối sâu chảy từ các vách đá xuống, đã hoàn toàn bị chặn lấp bởi đất đá sạt lở; và để làm cho lối đi ấy thông thoáng trở lại, chúng tôi buộc phải thực hiện một công việc mà màn đêm hiện tại không cho phép, và ở bất kỳ thời điểm nào thì nó cũng tiềm ẩn đầy rẫy hiểm nguy. Do đó, chúng tôi buộc lòng phải qua đêm giữa trời quang mây tạnh, tách biệt khỏi những người bạn thân thương và đang thấp thỏm lo âu ở Tent House. Thật may mắn là Fritz đã thu lượm được một ít bánh mì quả để dành cho mẹ, thằng bé đã nhét đầy túi áo của mình và của các em. Những thứ đó, cùng với nước suối, đã trở thành bữa tối của chúng tôi; bởi chẳng còn lại gì ngoài chiếc xương đùi cừu. Chúng tôi quay ngược lại một chút để dừng chân dưới một lùm cây, nơi chúng tôi cảm thấy an toàn hơn; chúng tôi lên đạn súng trường, nhóm một ngọn lửa lớn bằng những cành khô, và phó thác bản thân cho sự bảo bọc của Chúa rồi ngả lưng xuống lớp rêu mềm để chờ đợi những tia nắng đầu tiên. Ngoại trừ Jack, kẻ từ đầu đã ngủ say như thể đang nằm trên chiếc giường của mình, chẳng ai trong số chúng tôi có thể chợp mắt được. Đêm đẹp tuyệt vời; vô số vì tinh tú tỏa sáng rực rỡ trên đầu chúng tôi trong vòm trời thanh tao. Ernest chẳng bao giờ thấy mỏi mệt khi ngắm nhìn chúng. Sau vài câu hỏi và giả thuyết về sự đa dạng của các thế giới, quỹ đạo và khoảng cách của chúng, thằng bé rời khỏi chúng tôi để lang thang bên bờ sông, nơi soi bóng vạn vật với vẻ lóng lánh trọn vẹn. Kể từ đêm đó, niềm đam mê thiên văn học trong nó đã bắt đầu, một niềm đam mê vượt lên trên tất cả mọi thứ khác. Điều này đã trở thành môn học yêu thích và thường xuyên của nó, và nó cũng chẳng thua kém gì Duval, nhân vật mà nó từng đọc qua lịch sử. Trong lúc nó mải mê chiêm nghiệm, tôi và Fritz trò chuyện về những dự định đào đường hầm dẫn đến hang đá grotto, cũng như về sự tiện ích của một lối đi như vậy, bởi phần bên này của hòn đảo gần như đã mất hẳn đối với chúng tôi do sự khó khăn khi muốn tiếp cận nó. “Và thế nhưng,” tôi nói, “chính nhờ sự khó khăn đó mà chúng ta mới có được sự bình yên như hiện tại. Ai mà biết được liệu lũ gấu và đàn trâu có thể tìm ra lối đi qua hang grotto hay không? Ta thú nhận rằng ta không hề mong muốn những vị khách đó ghé thăm chút nào, thậm chí cả loài lừa hoang. Ai mà biết được liệu chúng có thuyết phục chú Lightfoot yêu quý của con quay về sống giữa bầy đàn của chúng hay không? Tự do luôn có rất nhiều sức hút mãnh liệt. Cho đến tận bây giờ, chúng ta vẫn vô cùng hạnh phúc ở phía bên này hòn đảo mà chẳng cần đến những sản vật bên kia. Con trai yêu dấu của ta, có một câu tục ngữ thế này, ‘Cái gì đang tốt thì đừng có sửa,’ Đừng quá tham vọng — nó đã từng làm sụp đổ những quốc gia vĩ đại hơn chúng ta rất nhiều.”

Fritz có vẻ buồn bã khi phải từ bỏ kế hoạch của mình, và gợi ý rằng nó có thể rèn một vài thanh sắt chắc chắn để chắn trước cửa hang, và có thể tháo ra tùy ý.

“Nhưng,” tôi bảo, “chúng sẽ chẳng thể ngăn được loài rắn bò luồn lách bên dưới. Cha đã nhìn thấy vài con với một sự kinh hãi tột cùng, vì chúng là loài động vật mà cha vô cùng ác cảm; và nếu mẹ con nhìn thấy một con bò trườn vào hang của bà, bà sẽ chẳng bao giờ thèm bước chân vào đó một lần nào nữa; chưa kể nếu bà không chết khiếp vì sợ hãi.”

“Thôi được, chúng ta đành phải từ bỏ vậy,” Fritz nói; “nhưng thật là tiếc quá. Cha có nghĩ rằng trên hòn đảo này vẫn còn nhiều loài gấu khác ngoài những con chúng ta đã tiêu diệt không?”

“Gần như chắc chắn là như vậy,” tôi đáp; “Thật khó lòng mà cho rằng trên đời này chỉ có đúng hai con gấu. Cha không thể lý giải rõ ràng nguyên nhân vì sao chúng lại có mặt ở đây. Chúng bơi rất cừ, và có lẽ sự dồi dào của các loại trái cây ở phần này của hòn đảo đã thu hút chúng đến.” Sau đó, tôi kể cho con trai mình nghe đôi nét ngắn gọn về tập tính và thói quen của loài vật này, dựa trên những tài liệu nghiên cứu hay nhất về lịch sử loài vật của chúng.