1、Tiêu Thái hậu không chịu nổi cô đơn

Khói lửa chiến tranh ở Tây Bắc đang bùng cháy, bọn trộm cướp phương Bắc lại đến quấy nhiễu, kẻ cướp đó chính là người Khiết Đan.

Kể từ sau khi nhà Tống và Khiết Đan nghị hòa tại Thiền Châu, hai nước giữ vững biên giới, nước sông không phạm nước giếng. Người chăn nuôi phương Bắc yên tâm chăn thả gia súc khắp các triền núi, nông dân phương Nam cũng an tâm ra đồng cày cấy. Biên giới hai nước còn thiết lập thị trường mậu dịch, người phương Bắc đem các sản phẩm chăn nuôi đến chợ, đổi lấy nông phụ phẩm của người phương Nam, hai bên thông thương, có qua có lại, đáp ứng nhu cầu của nhau, bách tính nhờ vậy mà có được cuộc sống tương đối an ổn.

Đây chính là kết quả mà năm xưa Tống Chân Tông Triệu Hằng mong muốn khi dùng tiền mua hòa bình và ký kết Thiền Uyên Chi Minh.

Sau khi minh ước Thiền Uyên được ký kết, triều Tống đưa khoản tiền bồi thường cho Khiết Đan vào ngân sách tài chính, hàng năm đều đặn giải ngân đúng hạn, hoặc phái sứ giả mang tới, hoặc người Khiết Đan đến lấy, hai bên tỏ ra rất hòa hảo. Hoàng thất hai nước hễ có chuyện hiếu hỷ, đều phái sứ giả đến chúc mừng hoặc phúng viếng, giống như đi thăm người thân vậy. Nhà Tống và Khiết Đan thực sự đã trở thành anh em một nhà.

Thiền Uyên Chi Minh được ký kết vào tháng Giêng năm Cảnh Đức thứ hai (1005). Không lâu sau đó, Tiêu Thái hậu Yến Yến qua đời vào tháng Chạp năm Đại Trung Tường Phù thứ hai (1009). (Ngày ký kết là tháng Giêng năm 1005, nên không giống với năm Cảnh Đức thứ nhất).

Tiêu Thái hậu tuy là phận nữ nhi, nhưng cũng là bậc nữ trung hào kiệt, trí tuệ và mưu lược không hề thua kém đấng nam nhi. Đáng tiếc thay, một nhân vật hô mưa gọi gió trên chính trường như vậy, về mặt tình cảm lại vô cùng bất hạnh. Chồng qua đời sớm khiến bà phải sống cảnh góa bụa trong cung, ban ngày bận rộn quốc sự thì không sao, nhưng đêm về đối diện với ngọn đèn cô độc, soi gương ngắm dung nhan của chính mình, không khỏi cảm thấy xót xa, lẻ loi một bóng.

Đúng lúc Tiêu Thái hậu đang cô đơn gối chiếc, có một người lọt vào tầm mắt của bà, đó chính là con trai của Đông Kinh lưu thủ Hàn Khuông – Hàn Đức Nhượng. Hàn Đức Nhượng có dung mạo như Phan An, tài hoa như Tống Ngọc, quả là một nhân tài. Ngày nọ đứng trong hàng ngũ quan lại trên triều, anh ta lập tức thu hút sự chú ý của Tiêu Thái hậu. Để chiếm lấy Hàn Đức Nhượng, Tiêu Thái hậu cũng đã không tiếc vốn liếng, ban cho anh ta chức Chính sự lệnh, tổng chỉ huy Cấm quân.

Hàn Đức Nhượng vốn là hậu duệ của đại tướng Khiết Đan Hàn Diên Huy, tuy là dòng dõi tướng môn, nhưng đột nhiên nhận được ân sủng lớn lao này, thực sự có chút thụ sủng nhược kinh, vô cùng cảm kích Tiêu Thái hậu.

Sau khi chuẩn bị xong xuôi các bước tiền đề, Tiêu Thái hậu trực tiếp triệu Hàn Đức Nhượng vào cung. Sau khi Hàn Đức Nhượng vào cung, Tiêu Thái hậu không nói lời nào, ban cho anh ta một đĩa "cấm luyến". "Luyến" là những miếng thịt nhỏ, "cấm luyến" là món thịt nhỏ do cung đình đặc chế.

Hàn Đức Nhượng cũng là một tay lão luyện trong tình trường, lập tức hiểu được dụng ý của Tiêu Thái hậu, đồng thời cũng hiểu rõ nguyên nhân vì sao mình đột nhiên thăng tiến nhanh chóng đến thế. Quan cao lộc hậu, lại thêm một mỹ nhân tự nguyện hiến dâng, chuyện tốt như vậy, bất kỳ người đàn ông nào cũng khó lòng từ chối. Đêm đó anh ta ở lại trong cung, hết lòng lấy lòng Tiêu Thái hậu. Tiêu Thái hậu như hạn hán gặp mưa rào, vui sướng đến cực điểm, cả hai nảy sinh cảm giác "tương kiến hận vãn" (gặp nhau hận vì gặp muộn). Không lâu sau, Tiêu Thái hậu lại ban cho Hàn Đức Nhượng tên là Gia Luật Long Vận, bái làm Đại tể tướng, phong thêm tước Tấn Vương.

Khiết Đan chủ Gia Luật Long Tự lúc đó vẫn còn là một đứa trẻ, không quản được chuyện phong lưu của Tiêu Thái hậu, về sau dần lớn lên, cũng đã thấy thành quen, không có gì là lạ nữa. Vì vậy, Tiêu Thái hậu và Hàn Tướng như thể vợ chồng. Đến khi Tiêu Thái hậu bệnh mất, Hàn Đức Nhượng cũng qua đời không bệnh tật gì, cùng Tiêu Thái hậu xuống suối vàng, đôi uyên ương cùng mệnh này đã trở thành vợ chồng hợp pháp ở dưới âm phủ.

Khiết Đan chủ dường như rất cảm kích Hàn Đức Nhượng, vì ông ta đã mang lại hạnh phúc cho mẫu hậu mình, sau khi Hàn Đức Nhượng mất, ông ta thậm chí đã chôn cất Hàn Đức Nhượng ngay bên cạnh mộ của Tiêu Thái hậu.

2、Đấu trí

Tiêu Thái hậu là người trong cuộc của hòa ước Thiền Uyên, khi còn sống, bà cũng giữ đúng minh ước, giao thiệp hữu nghị với nhà Tống.

Sau khi Tiêu Thái hậu qua đời, tình hình dường như xuất hiện một vài thay đổi tinh tế.

Năm Càn Hưng thứ nhất (1022), Tống Chân Tông hoàng đế qua đời, khi Triệu Trinh lên ngôi, Khiết Đan chủ Gia Luật Long Tự đã phái sứ giả đến Biện Lương chúc mừng, phúng viếng. Nhà Tống và Liêu vẫn là nước anh em.

Tang kỳ của Tống vừa qua, Khiết Đan chủ lại ngang nhiên tổ chức duyệt binh ở biên giới hai nước, tuyên bố muốn đến U Châu săn bắn, thực chất đây là một hành động thăm dò đối với nhà Tống. Ông ta muốn xem, vị hoàng đế chưa trưởng thành này của nhà Tống sẽ xử lý sự việc này như thế nào.

Triệu Tống lúc đó đang là Lưu Thái hậu thùy liêm thính chính, việc quân quốc trọng đại sau khi được Lưu Thái hậu quyết định, mới do hoàng đế Triệu Trinh ký tên đóng dấu để ban hành thực hiện. Triều đình nhà Tống thấy Khiết Đan đóng quân ở biên giới, lo sợ họ nhân cơ hội xâm lược. Có người đề nghị điều động quân đội đến biên giới tăng cường phòng thủ. Tể tướng đương nhiệm Trương Tri Bạch là người sáng suốt, ông dường như nhìn thấu dụng ý của người Khiết Đan. Ông cho rằng, Tống và Khiết Đan đã ký minh ước, hai nước không xâm phạm lẫn nhau. Hành động lần này của người Khiết Đan có thể là hành động thăm dò, nếu Tống phái quân đến biên giới, nhà Tống sẽ bị nghi ngờ khiêu khích. Như vậy, người Khiết Đan sẽ có cớ. Để phòng bất trắc, Trương Tri Bạch đưa ra một kế sách: lấy lý do lòng sông ở đó bị tắc nghẽn, triều đình lấy danh nghĩa khơi thông dòng chảy để trưng tập dân phu đến đó. Thực tế, những dân phu được trưng tập này đều là binh lính. Thái hậu và Triệu Trinh chấp nhận đề nghị này, những binh lính cởi bỏ quân phục, hóa trang thành dân phu khơi thông lòng sông đã lên đến tiền tuyến.

Người Khiết Đan dường như cũng đánh hơi được điều gì đó, sau khi tổ chức một nghi lễ duyệt binh rầm rộ, đã vội vã rút quân. Đây là một cuộc đấu trí không khói súng giữa Tống và Liêu sau khi ký kết hòa ước Thiền Uyên.

3、Hãm hại

Tháng Sáu năm Thiên Thánh thứ chín (1031), Gia Luật Long Tự qua đời.

Khi Gia Luật Long Tự lâm chung, để lại di chiếu cho Thái tử Tông Chân kế vị, ông dặn dò Tông Chân rằng, nhất định phải giữ vững minh ước với nhà Tống, không được hủy bỏ. Tông Chân gạt nước mắt nhận mệnh.

Sau khi Tông Chân lên ngôi, đổi niên hiệu thành Cảnh Phúc, tôn Gia Luật Long Tự làm Thánh Tông.

Tháng Bảy, phái sứ giả đến Tống báo tang, triều đình nhà Tống phái Long Đồ Các Đãi Chế Khổng Đạo Phụ đến Khiết Đan chúc mừng, phúng viếng. Mối quan hệ giữa Tống và Liêu vẫn rất tốt đẹp.

Khi Tống Chân Tông hoàng đế qua đời, Triệu Trinh lên ngôi, Khiết Đan chủ cũng phái sứ giả đến Biện Lương chúc mừng, phúng viếng. Hai nước thực sự thể hiện tình hữu nghị anh em. Hàng chục năm qua, Tống và Liêu không xảy ra chiến tranh.

Tuy nhiên, trong khoảng thời gian này đã xảy ra một đoạn nhạc đệm nhỏ, mặc dù cuối cùng không dẫn đến chiến tranh giữa hai nước, nhưng cuộc so găng giữa hai bên khá thú vị, không thể không nhắc đến.

Tông Chân dần dần lớn lên, người lớn rồi, tâm lý cũng có chút thay đổi, di chúc của phụ hoàng trước lúc lâm chung dường như cũng đã phai nhạt. Đầu những năm Khánh Lịch, thấy trong nước không có việc gì, dân số ngày càng tăng, tình hình kinh tế trong nước cũng không mấy khả quan, mà nhà Tống lại đang giao chiến kịch liệt với Nguyên Hạo ở Tây Hạ, ông ta đột nhiên nảy ra ý định tống tiền nhà Tống một vố, chiếm lấy vùng đất mười huyện phía nam Ngõa Kiều Quan của triều Tống.

Đề nghị của Khiết Đan chủ Tông Chân đã gây ra tranh luận gay gắt trong quần thần, hình thành hai luồng ý kiến khác nhau: một là phe của Nam Viện Xu Mật Sứ Tiêu Huệ, ông ta cho rằng, Đại Tống giao chiến với Tây Hạ nhiều năm, binh mỏi dân kiệt, chính là cơ hội tốt để tấn công Tống. Hai là phe của Bắc Viện Xu Mật Sứ Tiêu Lý Mục, ông kiên quyết phản đối xâm lược phương Nam. Ông cho rằng, Khiết Đan và Tống đã ký minh ước, hai nước nhiều năm không khai chiến, nay đột nhiên hưng binh phạt Tống là trái với minh ước. Hơn nữa, dù có khai chiến, thắng bại cũng khó mà lường trước.

Tông Chân bất chấp sự phản đối của Tiêu Lý Mục và những người khác, quyết định hành động, kiếm chác một vố từ phía nhà Tống. Tháng Ba năm Khánh Lịch thứ hai (1042), ông phái Nam Viện Tuyên Úy Sứ Tiêu Đặc Mạt, Hàn lâm học sĩ Lưu Lục Phù đi sứ sang Tống, yêu cầu nhà Tống trả lại vùng đất phía nam quan ải, đồng thời chất vấn lý do nhà Tống hưng binh phạt Hạ và lấy danh nghĩa khơi thông dòng chảy ở vùng biên giới để trưng tập lượng lớn dân phu, thực chất là tăng cường quân đồn trú.

Sau khi sứ giả Khiết Đan đến Biện Lương, Tể tướng Lã Di Giản tấu xin Triệu Trinh, lệnh cho Phú Bật làm sứ giả tiếp đón, cùng Trung sứ quan ra ngoại ô đón tiếp sứ giả Khiết Đan.

Tiêu Đặc Mạt và những người khác lấy cớ bị bệnh, không chịu xuống xe hành lễ bái kiến.

Phú Bật thấy sứ giả Khiết Đan ngạo mạn như vậy, vô cùng phẫn nộ, ông nói ông cũng từng đi sứ phương Bắc, lúc đó cũng đang nằm bệnh trên xe, nghe thấy lệnh của quốc chủ Khiết Đan, lập tức ôm bệnh xuống xe hành lễ bái kiến. Không ngờ sứ giả Khiết Đan lại cuồng vọng như vậy, Thiên tử triều ta phái Trung sứ đến đây đón các người, các người lại lấy cớ bệnh không gặp, rốt cuộc là chưa từng trải đời, mới làm ra chuyện làm nhục quân mệnh.

Tiêu Đặc Mạt tự biết thất lễ, vội vàng xuống xe hành lễ bái kiến. Phú Bật liền đưa họ vào dịch quán, hai bên có một cuộc trò chuyện không chính thức. Tiêu Đặc Mạt thấy Phú Bật tấm lòng thẳng thắn, liền nói rõ mục đích đến đây với Phú Bật. Và nói với Phú Bật rằng, yêu cầu của Khiết Đan chủ, Tống có thể theo thì theo, không thể theo thì có thể nghĩ cách khác, hoặc tăng tiền bồi thường, hoặc hôn nhân; chỉ cần thoái thác được, hai nước có thể bình an vô sự.

Phú Bật tấu rõ nội dung cuộc trò chuyện này lên Triệu Trinh.

Triệu Trinh nghe tấu, lập tức triệu Tể tướng Lã Di Giản, bàn bạc cách trả lời yêu cầu mà sứ giả Khiết Đan đưa ra.

Lã Di Giản cho rằng, chiến tranh với Tây Hạ chưa yên, Khiết Đan nhân cơ hội cầu đất, rõ ràng là muốn gõ kẻng tống tiền. Cắt đất chắc chắn không được, nhưng chúng ta đang đánh nhau với Tây Hạ, nếu lại khai chiến với Khiết Đan, rất khó để ứng phó hai chiến trường cùng lúc. Sứ giả Tiêu Đặc Mạt tiết lộ, không cắt được đất thì có thể hòa thân hoặc cho một khoản tiền cũng được, chi bằng chọn một trong hai việc này để thỏa mãn yêu cầu của người Khiết Đan. Triệu Trinh cũng có ý này, nhưng ông chưa nghĩ ra nên phái ai đi sứ Khiết Đan. Lã Di Giản đề nghị phái Phú Bật đi, ông nói, Phú Bật năm ngoái từng đi sứ Khiết Đan, nay đi lại lần nữa, coi như là người quen việc, phái ông ta đi, nghĩ rằng không đến nỗi làm nhục quân mệnh.

Triệu Trinh cũng cảm thấy Phú Bật đi là thích hợp nhất, liền lệnh cho Phú Bật đi sứ Khiết Đan, thương lượng giải quyết các yêu cầu do người Khiết Đan đưa ra.

Sau khi chiếu lệnh của Triệu Trinh được ban xuống, văn võ bá quan đều lo lắng cho Phú Bật, cho rằng Phú Bật chuyến này đi chắc chắn là hung nhiều cát ít. Tập Hiền Viện Giáo Lý Âu Dương Tu dẫn chuyện Nhan Chân Khanh thời Đường đi sứ Lý Hi Liệt, tấu xin Triệu Trinh đừng phái Phú Bật đi chuyến này.

Câu chuyện Nhan Chân Khanh thời Đường đi sứ Lý Hi Liệt, nói về việc trong những năm niên hiệu Đức Tông nhà Đường, Lý Hi Liệt khởi binh làm phản, Nhan Chân Khanh vì xã tắc mà bất chấp an nguy cá nhân, thân tới doanh địch, lấy đại nghĩa để khuyên bảo, thuyết phục Lý Hi Liệt đầu hàng, Lý Hi Liệt không những không nghe, ngược lại còn thắt cổ giết chết Nhan Chân Khanh.

Tấu chương của Âu Dương Tu bị Lã Di Giản giữ lại, không hề được đưa đến ngự án của Triệu Trinh.

Nhất thời, quần thần nghị luận xôn xao, đều nói Lã Di Giản có hiềm khích với Phú Bật, tiến cử Phú Bật đi sứ Khiết Đan hoàn toàn là hãm hại. Ai ngờ Phú Bật sau khi phụng chiếu, không chút do dự, vui vẻ nhận lời lên đường. Ông biết chuyến này đi chắc chắn là lành ít dữ nhiều, khi từ biệt Triệu Trinh, ông nói với vua rằng, từ xưa đến nay, chủ ưu thì thần nhục, thần lần này đi sứ Khiết Đan, vốn không định sống sót trở về, lần này đi đàm phán, ngoài tăng thêm tiền lụa ra, tuyệt đối không đáp ứng bất kỳ yêu cầu nào khác của người Khiết Đan.

Triệu Trinh nghe vậy, cũng không khỏi động dung, mặt truyền chức cho Phú Bật làm Xu Mật Trực Học Sĩ. Triệu Trinh lúc này ngoài thăng chức quan cho Phú Bật ra, dường như không còn cách nào khác để an ủi vị trung thần trước mắt này.

Phú Bật lại nói, quốc gia có việc gấp, thần tử đương nhiên không từ gian khó, nếu nhận tước lộc trước, thì giống như là vì cầu quan tước mà làm vậy. Triệu Trinh thấy Phú Bật kiên quyết từ chối không nhận, cũng không kiên trì nữa, nói vài lời khích lệ. Phú Bật liền từ biệt hoàng thượng mà đi.

4、Đấu trí

Phú Bật đi sứ Khiết Đan, khi còn đang trên đường, Khiết Đan chủ lại đạo diễn một vở kịch hay. Ông ta đóng quân hàng chục vạn quân ở U Châu, Kế Châu tại biên giới hai nước, tuyên bố muốn phát binh xuôi Nam.

Người Khiết Đan không thực sự muốn xuất binh tấn công Tống, mà là phô trương thanh thế để tăng quân bài đàm phán của mình, ý muốn nói là, nếu triều Tống không thể đáp ứng các yêu cầu mà họ đưa ra, họ bất cứ lúc nào cũng có thể xuất binh xuôi Nam.

Tin tức Khiết Đan đóng quân ở biên giới nhanh chóng truyền đến Biện Lương, Triệu Trinh lập tức triệu tập các đại thần họp bàn đối sách. Có người đề nghị xây thành ở Lạc Dương, Lã Di Giản lại nói, thà xây thành ở Lạc Dương, không bằng định đô ở Đại Danh, như vậy có thể phô trương uy thế ở Hà Bắc, thể hiện tư thế ngự giá thân chinh, là một sự răn đe đối với người Khiết Đan.

Triệu Trinh chấp nhận đề nghị của Lã Di Giản, đổi Đại Danh phủ làm Bắc Kinh. Đồng thời lệnh cho Vương Đức Dụng trấn thủ Định Châu, kiêm Đô chỉ huy ba lộ Sóc Phương. Sau khi Vương Đức Dụng nhậm chức, ngày đêm thao luyện binh mã, đồng thời tổ chức nghi lễ duyệt binh một cách rầm rộ.

Những hành động này của nhà Tống phần lớn cũng là làm cho người Khiết Đan xem, ý nói rằng, các ngươi người Khiết Đan cũng đừng vui mừng quá sớm, quân Tống cũng không phải là hạng dễ bắt nạt, chỉ cần các ngươi dám tới, chúng ta nhất định sẽ tiếp đãi chu đáo.

Tống và Liêu hai bên âm thầm đấu đá, so kè chính là thực lực, chính là khí thế.

Khiết Đan chủ Tông Chân biết tin quân Tống thao luyện binh mã ở Bắc Kinh, có ý định ngự giá thân chinh, có chút không yên tâm, phái người đến Bắc Kinh dò thám tin tức. Thám tử của Khiết Đan lẻn vào Bắc Kinh, thấy bộ hạ của Vương Đức Dụng người cường mã tráng, quân uy hùng tráng, vội vàng quay về Khiết Đan báo cáo với Tông Chân.

Khiết Đan chủ Tông Chân nghe thám tử báo cáo, trong lòng cảm thấy bất an. Xem ra, quân thần triều Tống không hề bị những lời đồn thổi do mình tung ra làm cho khiếp sợ. Đúng lúc này, sứ giả đi sứ Nam triều trở về, và mang theo sứ giả do hoàng đế Nam triều phái đến.

Phú Bật tới Khiết Đan, lập tức bái kiến Khiết Đan chủ Tông Chân, ông không chút khách khí chất vấn, Tống và Liêu hai nước từ khi ký minh ước, cha con kế thừa tình hữu hảo, đã hơn bốn mươi năm, sao đột nhiên lại yêu cầu Nam triều cắt đất?

Tông Chân cho rằng, Nam triều đóng cửa Nhạn Môn Quan, tăng đầm nước, sửa thành lũy, chiêu mộ dân binh, là hành vi trái với minh ước. Các đại thần của Bắc triều đều đề nghị xuất binh xuôi Nam, nhưng ông không muốn dùng binh, nên phái sứ giả đến Nam triều hỏi nguyên nhân, và đòi lại vùng đất cũ phía nam quan ải, nếu đòi đất không được, ông sẽ cân nhắc xuất binh.

Phú Bật giải thích rằng, đóng cửa Nhạn Môn Quan là để phòng thủ Tây Hạ; tăng đầm nước là đã bắt đầu từ trước khi Nam Bắc triều thông hảo, bây giờ chẳng qua chỉ là tiếp tục công việc trước đây; tường thành đổ nát thì tiến hành tu sửa bình thường, đây cũng là chuyện rất bình thường; chiêu mộ dân binh là vì lính già xuất ngũ về quê làm ruộng, có người đi thì chỗ trống phải có người bù vào, đây là chuyện rất bình thường, không thể coi là trái với minh ước.

Tông Chân bất chấp lời giải thích của Phú Bật, vẫn kiên quyết yêu cầu Nam triều cắt trả vùng đất phía nam quan ải. Nếu không, ông sẽ nghe theo đề nghị của các đại thần, phát binh xuôi Nam để dùng vũ lực giải quyết vấn đề.

Phú Bật lập tức nói Khiết Đan chủ là kẻ vong ơn bội nghĩa. Năm xưa trong trận Thiền Uyên, Nam triều chiếm ưu thế tuyệt đối, tướng sĩ đều chủ trương đánh tới cùng, nếu tiên đế Nam triều nghe theo lời tướng sĩ, e rằng tướng sĩ Bắc triều không mấy ai có thể sống sót trở về. Thế nhưng, tiên đế Nam triều không làm như vậy, vì bách tính Nam, Bắc triều, đã đồng ý với yêu cầu của Tiêu Thái hậu, nghỉ binh đàm phán, hai nước ký kết minh ước Thiền Uyên. Ngày nay, Bắc triều muốn hủy ước tái chiến, có lẽ là bề tôi Bắc triều vì lợi ích bản thân mà hoàn toàn không quan tâm đến họa phúc của chủ tử.

Tông Chân không hiểu ý của Phú Bật, hỏi bề tôi Bắc triều tại sao không quan tâm họa phúc của chủ tử.

Phú Bật giải thích, Tấn Cao Tổ lừa trời phản quân, Mạt Đế hôn quân, đất đai nhỏ hẹp, trên dưới ly tán, cho nên Bắc triều mới tấn công Trung Nguyên. Tuy nhiên, nhận được vàng bạc đều rơi vào túi riêng của bề tôi, quốc gia hao tổn vô số lương hưởng binh khí, khiến phủ khố trống rỗng. Nam triều ngày nay tinh binh trăm vạn, pháp lệnh rõ ràng, trên dưới một lòng. Nói đến đây, ông phản vấn lại: "Bắc triều muốn xuất binh xuôi Nam, có nắm chắc phần thắng không?"

Tông Chân do dự hồi lâu, cảm thấy Phú Bật nói có lý, nhưng vẫn không cam tâm, cho rằng vùng đất phía nam quan ải vốn là đất cũ của họ, nên trả lại cho họ.

Phú Bật nói, nhà Tấn đem vùng đất Lư Long tặng cho Khiết Đan, Chu Thế Tông lấy lại vùng đất phía nam quan ải, đó đều là chuyện của đời trước, không liên quan đến bản triều. Nếu đều yêu cầu trả lại đất cũ, vậy U Châu, Kế Châu thực tế là đất cũ của đời trước Nam triều, cũng phải trả lại cho Nam triều.

Tông Chân bị hỏi đến mức không nói được gì, nhưng cũng không từ bỏ yêu cầu. Cuộc hội đàm lần đầu không đạt được ý kiến thống nhất, nhưng cũng không trở mặt.

Ngày hôm sau, Tông Chân mời Phú Bật cùng đi săn, ông ngồi trên lưng ngựa nói với Phú Bật: "Nếu triều ta thu hồi được đất cũ, thì ngày hòa hảo với Nam triều mới có thể lâu dài, nếu không, hôm nay dù có hòa hảo đi chăng nữa, trận chiến này rồi cũng có ngày phải đánh."

Phú Bật nói, Bắc triều nhất định đòi được đất, tất nhiên là lấy việc được đất làm vinh. Bắc triều đã lấy việc được đất làm vinh, thì Nam triều cũng tất sẽ lấy việc mất đất làm nhục. Ông phản vấn lại: "Nam triều và Bắc triều hẹn làm nước anh em, đã là nước anh em, lẽ nào lại có thể để một bên vinh, một bên nhục sao?"

Tông Chân im lặng không nói. Phú Bật thấy giọng điệu của Tông Chân không còn cứng rắn như trước, bèn nói thêm, khi ông xuất phát, hoàng thượng nói với ông rằng, vì tổ tông giữ nước, không dám đem một tấc đất cho người. Bắc triều muốn lấy, chẳng qua là tiền bạc mà thôi, trẫm không nỡ để bách tính hai triều phải chịu cảnh binh đao, nên mới ủy khúc cầu toàn, có thể tăng thêm một chút tiền bạc thay thế cho đất đai. Nếu Bắc triều nhất định đòi mười huyện phía nam quan ải, đó chính là muốn lấy cớ này, có ý hủy ước. Minh ước Thiền Uyên, thiên địa cùng giám, nếu Bắc triều cố ý hủy ước, châm ngòi chiến tranh, thì lỗi không thuộc về Nam triều.

Tông Chân hứa sẽ cân nhắc rồi tính sau.

Sau khi đi săn, Lưu Lục Phù tìm gặp Phú Bật, nói Tông Chân nghe thấy luận điểm vinh nhục của ông, rất có cảm ngộ. Chuyện đất đai có thể tạm thời gác lại không bàn, nhưng yêu cầu hứa hôn, xin Nam triều cân nhắc.

Phú Bật nói, đối với Bắc triều mà nói, tăng tiền bồi thường hàng năm chắc chắn phải tốt hơn hứa hôn, vì hứa hôn một là dễ sinh hiềm khích, hai là công chúa triều ta gả đi, của hồi môn cũng chỉ là chút ít mười vạn mân, lại là chuyện một lần. Nếu tăng tiền bồi thường hàng năm, Bắc triều có thể hưởng lợi vô cùng.

Lưu Lục Phù đem ý kiến của Phú Bật chuyển đạt lại cho Tông Chân. Tông Chân liền triệu kiến Phú Bật, lệnh cho ông về nước lấy thệ ước tới. Ông sẽ chọn một trong hai việc này.

5、Dùng tiền mua hòa bình

Phú Bật trở về Biện Lương, báo cáo tình hình đàm phán với Khiết Đan chủ cho Triệu Trinh. Triệu Trinh đồng ý hai việc hòa thân và tăng tiền, để Khiết Đan chủ tự chọn một việc để đàm phán. Đồng thời lệnh cho Phú Bật mang theo bản dự thảo minh ước của hai khoản tăng tiền và hòa thân lại tới Khiết Đan đàm phán, cố gắng để hòa nghị thành công. Sau đó triệu kiến Lã Di Giản, truyền khẩu nội dung hòa ước, dặn dò ông ta làm xong xuôi thì giao cho Phú Bật.

Phú Bật mang theo quốc thư và tùy tùng lại tới Khiết Đan, lúc sắp xuất phát, cảm thấy có một chuyện gì đó chưa làm, trong lòng luôn cảm thấy không yên tâm, nhưng lại không nhớ ra là chuyện gì. Khi đi đến Nhạc Thọ, đột nhiên nhớ ra, ông là sứ giả, mà lại chưa xem qua quốc thư, mặc dù nội dung quốc thư là hoàng thượng truyền khẩu trước mặt ông, nhưng người soạn thảo quốc thư liệu có làm sai không? Vạn nhất nội dung bên trong khác với lời truyền khẩu của hoàng thượng, không chỉ tính mạng của những người này không giữ được, mà cuộc đàm phán cũng chắc chắn sẽ thất bại. Ông nói nỗi lo lắng của mình cho phó sứ Trương Mậu Thực, và lấy quốc thư ra hai người cùng xem. Phú Bật kinh ngạc phát hiện, những gì viết trong quốc thư quả nhiên khác với lời truyền khẩu của hoàng thượng. Ông lập tức lệnh cho mọi người dừng lại, nghỉ ngơi tại chỗ, bản thân ông lập tức quay về kinh thành.

Khi Phú Bật về đến kinh, mặt trời đã lặn, ông cũng không bận tâm đến những điều đó, lập tức gõ cửa cung xin kiến.

Triệu Trinh biết Phú Bật đột nhiên quay lại, biết chắc chắn có việc lớn, lập tức triệu kiến. Sau khi Phú Bật vào cung, nói Lã Di Giản có ý hãm hại ông, cố tình làm cho nội dung quốc thư khác với lời truyền khẩu của bệ hạ, dâng quốc thư lên xin Triệu Trinh xem xét, và phẫn nộ nói, bản thân ông chết thì là chuyện nhỏ, đàm phán không thành, chẳng phải là làm lỡ việc lớn của quốc gia sao?

Triệu Trinh thấy nội dung quốc thư quả nhiên khác với lời truyền khẩu của mình, lập tức triệu kiến Yến Thù, hỏi xem là chuyện gì. Yến Thù có mối quan hệ rất mật thiết với Lã Di Giản, vội vàng nói, việc này không liên quan đến Lã tể tướng, có thể là người chép lại đã viết sai.

Phú Bật lập tức chỉ trích Yến Thù là gian thần, giúp Lã Di Giản lừa dối hoàng thượng, và mạnh mẽ yêu cầu Triệu Trinh truy cứu trách nhiệm.

Theo lẽ mà nói, sửa đổi nội dung quốc thư, có khả năng khiến cuộc đàm phán giữa Tống và Liêu đổ vỡ, châm ngòi chiến tranh giữa hai nước. Lã Di Giản vì hãm hại người khác mà lại bỏ qua lợi ích quốc gia, đây là tội diệt cửu tộc. Ai ngờ Triệu Trinh không hề có ý truy cứu tiếp, khuyên Phú Bật lấy việc đi sứ Khiết Đan đàm phán làm trọng, tạm thời đừng nhắc đến chuyện truy cứu trách nhiệm của ai.

Phú Bật thấy Triệu Trinh muốn dĩ hòa vi quý, cũng không tiện kiên trì nữa, đành mang theo quốc thư đã được viết lại ra khỏi kinh thành. Dẫn dắt sứ đoàn lên đường lần nữa, đàm phán.

Sau khi Phú Bật đến Khiết Đan, không nhắc đến hòa thân, chỉ đàm phán với Khiết Đan chủ về việc tăng tiền bồi thường.

Tông Chân dường như cố ý làm khó, nói Nam triều tăng tiền bồi thường hàng năm, nên đổi "bồi thường" thành "hiến tặng".

Phú Bật tất nhiên không đồng ý, ông nói, hai nước hẹn ước, vốn là Nam triều làm anh, Bắc triều làm em, không có đạo lý anh hiến cho em.

Tông Chân lại nói, gọi là "hiến" không được, thì đổi thành "nạp". Phú Bật vẫn không đồng ý.

Tông Chân vẫn kiên trì ý kiến của mình, nói tiền bồi thường đã có thể tăng, tại sao chỉ một chữ nhỏ mà không thể đổi? Và đe dọa Phú Bật rằng, nếu vì một chữ mà dẫn đến chiến tranh, đến lúc đó đừng có hối hận.

Phú Bật không kiêu không nịnh nói, triều đình nhà Tống vì không muốn bách tính Nam, Bắc phải chịu cảnh lầm than, mới ủy khúc cầu toàn đồng ý tăng tiền bồi thường hàng năm, chứ không phải là sợ Bắc triều, vạn nhất vì thế mà dẫn đến chiến tranh, thì phải xem lý lẽ thuộc về bên nào.

Tông Chân khuyên Phú Bật đừng quá cố chấp, nói thời cổ đại đã có tiền lệ như vậy.

Phú Bật sắc mặt nghiêm nghị nói: "Thời cổ chỉ có Đường Cao Tổ mượn binh Đột Quyết, lúc đó tặng quà lúa lụa, hoặc gọi là hiến nạp, nhưng sau đó Hiệt Lợi bị Đường Thái Tông Lý Thế Dân bắt sống, ngoài việc đó ra, còn có tiền lệ này ở đâu nữa?"

Tông Chân biết Phú Bật sẽ không khuất phục, nói ông phái người đến Biện Lương đàm phán với hoàng đế Nam triều, vì vậy để lại thệ ước tăng tiền, phái Bắc Viện Xu Mật Phó Sứ Gia Luật Nhân Tiên và Lưu Lục Phù, cầm minh ước cùng Phú Bật đến Biện Lương, đàm phán về hai chữ "hiến", "nạp".

Phú Bật sau khi về kinh, trước tiên xin kiến Triệu Trinh, nói hai bên tranh cãi không dứt về hai chữ "hiến", "nạp", và nói Khiết Đan chủ chẳng qua nhân cơ hội Tống và Tây Hạ giao chiến, nhân cơ hội gõ kẻng tống tiền, muốn kiếm ít tiền mà thôi. Xin Triệu Trinh đừng đáp ứng yêu cầu vô lý của Khiết Đan. Triệu Trinh cũng đồng ý với ý kiến của Phú Bật.

Sau đó, Yến Thù đứng ra hòa giải, thế mà lại đồng ý với yêu cầu của người Khiết Đan, đồng ý đổi chữ "bồi" thành chữ "nạp". Tống và Liêu hai nước ký lại một hòa ước mới: Tống hàng năm tăng nạp cho Khiết Đan mười vạn lượng bạc, mười vạn xấp lụa.

Người Khiết Đan gõ kẻng tống tiền, toại nguyện, triều Tống dùng tiền mua hòa bình, giữ được biên giới Tống - Liêu bình an vô sự.

Thực ra, Khiết Đan chủ Tông Chân trên không có hùng tài đại lược của Tiêu Thái hậu Yến Yến, dưới không có tướng tài của Gia Luật Hưu Ca, Phú Bật chỉ là một văn nhân, dựa vào lý lẽ tranh luận, liền dập tắt được khí thế kiêu ngạo của Tông Chân, hà tất phải tốn nhiều tiền của như vậy, thấp giọng cúi đầu giảng hòa với họ, thậm chí ngay cả hai từ "hiến", "nạp" mang tính sỉ nhục cũng không thoát khỏi. Sự nhu nhược của quân thần nhà Tống, sự suy tàn của quốc thế nhà Tống, cũng có thể thấy rõ qua một vài điểm đó.

Sau khi hòa nghị đạt được, Triệu Trinh lại lệnh cho Phú Bật làm Xu Mật Trực Học Sĩ. Phú Bật khẩn khoản nói, tăng tiền bồi thường không phải là bản ý của ông, chỉ vì bản triều đang chinh thảo Nguyên Hạo, không có thời gian đánh nhau với người Khiết Đan, nên mới bất đắc dĩ mà làm như vậy, thực sự hổ thẹn với triều đình, khiến triều đình bị người Khiết Đan tống tiền một khoản lớn, tổn hại đến quốc thể, không dám nhận thưởng.

Qua không lâu, Triệu Trinh lại ban chức Xu Mật Phó Sứ cho Phú Bật, Phú Bật vẫn kiên quyết từ chối không nhận, đồng thời dâng biểu, tấu xin Triệu Trinh nằm gai nếm mật, không quên tu chính. Triệu Trinh tán thưởng tấm lòng trung thành của Phú Bật, đổi ban cho ông chức Tư Chính Điện Học Sĩ. Đây cũng coi như là một lời giải trình với trọng thần có công. Chỉ là, đối với những tên gian thần làm hại nước hại dân, lại dung túng cho kẻ gian, thực sự là một điều đáng tiếc.