1. Thần kỳ sàng tử nỏ

Hai ngày sau, Triệu Hằng hạ chiếu bắc phạt, bắt đầu chuyến ngự giá thân chinh đầu tiên và cũng là cuối cùng trong đời ông.

Trước lúc xuất chinh, ông lệnh cho Lý Kế Long, Thạch Bảo Cát làm giá tiền tả hữu bài trận sứ, văn võ bá quan đều tuỳ giá xuất chinh. Lúc ấy đang là giữa mùa đông, thời tiết lạnh giá, gió bắc rét căm căm, tả hữu thấy trời lạnh bèn dâng lên Triệu Hằng mũ lông chồn, áo da cừu. Triệu Hằng cho rằng, tướng sĩ hành quân đánh trận trong gió lạnh, chịu đựng cái lạnh cắt da cắt thịt, bản thân là hoàng thượng thì không thể hưởng thụ một mình. Ông đã từ chối mũ lông chồn và áo da cừu do cận thị dâng lên.

Xem ra, Triệu Hằng rất biết cách khích lệ tướng sĩ.

Tướng sĩ nghe tin hoàng thượng từ chối đội mũ lông chồn, từ chối mặc áo da cừu thì vô cùng cảm động, đồng thanh nói: "Thánh thượng đã quan tâm chúng ta thế này, chuyến bắc phạt này nhất định phải liều chết báo quốc!"

Đại quân bắc phạt vẫn đang trên đường hành quân, tiền quân đã đến Thiền Châu. Kì Đan thống lĩnh thuận quốc vương Tiêu Thát Lĩnh cậy tài dũng mãnh, dẫn binh tiến thẳng đến trướcanh trại quân Tống bày trận, Tiêu Thát Lĩnh dẫn vài kỵ binh ra trận quan sát địa hình.

Chủ soái tiền quân quân Tống là Lý Kế Long hay tin quân Kì Đan đã tới, một mặt phái người bẩm báo hoàng thượng, mặt khác dẫn các tướng sĩ đến trướcanh quan sát trận thế.

Lý Kế Long đến tiền doanh, thấy quân Kì Đan bày trận chờ sẵn, mấy kẻ cầm đầu đứng trên gò đất nhỏ trước doanh chỉ trỏ bàn tán, bèn hạ lệnh cho bộ tướng Trương Hoàn thủ bên cạnh sàng tử nỏ, chăm chú theo dõi động tĩnh của địch binh, còn bản thân ông thì quay vào hậu doanh để điều binh khiển tướng.

Sàng tử nỏ là một loại vũ khí hạng nặng, dựa vào sức mạnh tổng hợp của mấy chiếc cung để bắn ra một mũi tên, vì sức căng rất lớn nên cần mấy chục người mới kéo nổi cung, tầm bắn có thể đạt tới năm trăm mét, vào thời điểm đó được coi là vũ khí tầm xa có uy lực rất lớn.

Trương Hoàn canh giữ bên cạnh sàng tử nỏ, thấy một đại tướng mặc áo vàng của đối phương đứng trước trận chỉ tay múa chân, đoán chắc không phải người thường, cũng không chờ thỉnh thị, lặng lẽ thông báo cho binh lính điều khiển sàng tử nỏ, âm thầm ra lệnh một tiếng, đột nhiên bóp cò nỏ, chớp mắt, trăm tên cùng bắn, đồng loạt nhắm vào mấy kẻ trước doanh địch. Tiêu Thát Lĩnh đang bày trận ở đó, không kịp trở tay, lập tức bị bắn thành con nhím, mất mạng tại chỗ, mấy kẻ ở cạnh bên cũng không một ai sống sót trở về.

Tướng sĩ trên trận Kì Đan thấy chủ tướng mất mạng tại chỗ, hoảng loạn xuất binh cướp lại thi thể, lui quân hạ trại. Đến khi Trương Hoàn phái người báo cho Lý Kế Long, thống lĩnh đại quân truy sát thì quân Kì Đan đã trốn từ lâu.

Tiêu Thát Lĩnh là một mãnh tướng của Kì Đan, đội quân do hắn thống lĩnh cũng là tinh nhuệ của Kì Đan, chưa đánh mà đã bị quân Tống bắn chết ngay trước trận, là một đòn giáng nặng nề vào sĩ khí quân Kì Đan.

Lúc này, Dương Diên Chiêu trấn thủ Quảng Tín quân, đóng quân ở Toại Thành, Ngụy Năng trấn thủ An Túc quân, đóng quân ở Lương Môn, hai quân ở gần biên giới Kì Đan nhất, quân Kì Đan nhiều lần vây đánh hai nơi này nhưng đánh trận nào thua trận đó. Dương Diên Chiêu truy kích quân Kì Đan, lần nào cũng đại thắng, người thời đó bèn gọi hai quân này là Đồng Lương Môn Thiết Toại Thành.

Chỉ có Vương Khâm Nhược trấn thủ Thiên Hùng quân là bó tay hết cách, suốt ngày tụng kinh niệm phật, đóng cửa cầu nguyện thầm, cầu thần linh phù hộ mình vượt qua cửa ải khó khăn. May mà quân Kì Đan không tấn công Thiên Hùng quân, mới khiến Vương Khâm Nhược bình an vô sự rút lui trong cuộc chiến tranh bắc phạt lần này.

Đang lúc chiến cục phía trước vô cùng căng thẳng, đột nhiên truyền đến tin Triệu Nguyên Phấn lưu thủ Đông Kinh mắc bệnh nặng qua đời. Triệu Hằng lập tức lệnh cho tham tri chính sự Vương Đán vội vã trở về Đông Kinh xử lý việc hậu sự, đồng thời thay thế chức vụ của Triệu Nguyên Phấn.

Vương Đán hiểu rõ sự hiểm nghèo của chiến cục hiện tại, trước khi về kinh, đặc biệt gọi tể tướng Khấu Chuẩn đến trước mặt Triệu Hằng, hỏi Triệu Hằng rằng nếu mười ngày sau không nhận được tin chiến thắng thì nên xử lý thế nào.

Triệu Hằng trầm mặc hồi lâu, nói: "Lập hoàng thái tử!"

Thực ra, đây chính là đem giang sơn xã tắc phó thác cho Vương Đán.

Vương Đán xuất thân danh môn, điềm đạm cẩn trọng, Triệu Hằng vô cùng coi trọng ông, thường dùng ánh mắt đưa tiễn mỗi khi ông tâu việc lui bước, và thầm nghĩ trong lòng rằng, người khiến trẫm trở thành thái bình thiên tử nhất định là người này. Có lần, Triệu Hằng trò chuyện với Tiền Nhược Thủy, Tiền Nhược Thủy ngay trước mặt Triệu Hằng cũng nói Vương Đán có thể đảm đương đại sự. Triệu Hằng nói, trẫm cũng nghĩ vậy.

Có thể thấy, Triệu Hằng giao phó trọng trách lớn như vậy cho Vương Đán là vì vô cùng tin tưởng Vương Đán.

2. Hoàng đế không dám vượt sông

Ba ngày sau, ngự giá của Triệu Hằng đến được Vi Thành, nhưng tình hình chiến sự phía trước không rõ ràng, đại quân của Vương Siêu lại không theo đúng thỏa thuận ban đầu nam hạ tiếp ứng, Triệu Hằng bắt đầu do dự không biết có nên tiếp tục bắc phạt theo kế hoạch ban đầu hay không. Lúc này trong số các quan viên tùy trùy, có người chủ trương nhanh chóng rút lui về Kim Lăng, cũng có người chủ trương rút về kinh thành. Khấu Chuẩn thì kiên quyết phản đối, ông nói với Triệu Hằng: "Bệ hạ hiện tại chỉ có thể tiến, không thể lùi! Các quân ở Hà Bắc ngày đêm mong ngóng bệ hạ đến, nếu bây giờ rút lui, quân tâm tất sẽ đại loạn, Liêu quân thừa thế kéo đến tấn công, e rằng chưa đến Kim Lăng đã thành tù binh của quân Kì Đan rồi."

Triệu Hằng nghe xong đại kinh thất sắc, cộng thêm vết xe đổ Thái Tông thân chinh mất tích trước đó, thế là không dám nhắc đến chuyện rút lui nữa.

Đại quân quân Tống ngày đêm kiêm trình tiến về phía bắc, quân Kì Đan cũng tiếp tục nam hạ, chủ lực của chúng đã đến dưới thành Thiền Châu (Hà Nam Bộc Dương) sớm hơn Triệu Hằng. Đại quân triều Tống hành động chậm chạp, mãi đến ngày 25 tháng 11 năm Cảnh Đức thứ nhất mới đến Nam thành Thiền Châu.

Thiền Châu lấy Hoàng Hà làm ranh giới, chia thành hai thành nam và bắc, Nam thành tương đối an toàn hơn một chút. Triệu Hằng nhìn thấy bên kia sông khói bụi cuồn cuộn, liền muốn ở lại Nam thành, không đến Bắc thành nữa. Khấu Chuẩn khuyên nhủ: "Chủ lực quân Tống đều ở Bắc thành, bệ hạ nếu không đến Bắc thành thì thân chinh sẽ không còn ý nghĩa gì nữa. Hơn nữa, các lộ đại quân đã lần lượt đến Thiền Châu, bệ hạ đến Bắc thành cũng sẽ không gặp nguy hiểm gì đâu."

Điện tiền đô chỉ huy sứ Cao Quỳnh cũng khuyên Triệu Hằng vượt sông sang Bắc thành, hơn nữa còn vỗ ngực thề thốt nói: "Xin bệ hạ cứ yên tâm, thần suất binh hộ giá, chắc chắn đảm bảo vạn bất nhất thất." Nói đoạn, cũng không đợi Triệu Hằng đồng ý, liền hạ lệnh cho vệ binh hộ tống hoàng thượng tiến lên.

Triệu Hằng miễn cưỡng theo đại quân vượt sông, đến Bắc thành, triệu kiến các quân tướng lĩnh trên lầu thành. Tướng sĩ quân Tống nhìn thấy cờ hoàng long trên lầu thành, biết là hoàng thượng đã đến, lập tức vạn chúng hoan hô, đồng loạt hô vạn tuế, thanh thế hùng tráng, cách xa mấy chục dặm cũng có thể nghe thấy, binh lính Kì Đan nghe thấy tiếng hét, sợ tới mức kinh hồn bạt vía.

Kì Đan kể từ sau khi Tiêu Thát Lĩnh bị bắn chết, sĩ khí đã bị ảnh hưởng lớn, lại thấy hoàng đế đại Tống ngự giá thân chinh, còn tự mình lên lầu thành đốc sư, lại càng nản lòng thoái chí. Tiêu Thái hậu phái hai viên đại tướng, chọn năm ngàn tinh kỵ, hạ lệnh cho họ rằng, hoàng đế đại Tống đã đến Thiền Châu, các ngươi mau đi đánh một trận, cho hoàng đế đại Tống một cú phủ đầu.

Hai viên đại tướng nhận lệnh, dẫn năm ngàn tinh kỵ đến tấn công thành.

Khấu Chuẩn cho rằng đây là đến thử trận, tâu xin Triệu Hằng lệnh cho tướng sĩ xuất chiến, đánh cho một trận tơi bời, đừng để kẻ địch xem thường.

Triệu Hằng lệnh cho Lý Kế Long mở cổng thành nghênh địch.

Lý Kế Long nhận thánh chỉ, suất lĩnh tam quân, nổ súng xuất thành.

Lý Kế Long vốn dĩ là một đại tướng dũng mãnh vô song, uy dũng trùm tam quân, lại thấy hoàng thượng ở trên lầu thành tựu đốc chiến, tinh thần lại càng phơi phới, dẫn dắt quân Tống, thân sĩ làm gương, xông lên phía trước, giao chiến kịch liệt với quân Kì Đan.

Bộ hạ của Lý Kế Long tuy đều là những tinh nhuệ trải qua trăm trận chiến, nhưng họ chưa từng chiến đấu với kẻ địch trước mặt hoàng đế, gặp được cơ hội thế này, ai nấy đều muốn thể hiện một phen, xông về phía trận địch, người nào người nấy tựa mãnh hổ xuống núi, tựa giao long xuất hải, thế không thể cản. Chẳng mấy chốc, quân Kì Đan đã bị chém cho tơi bời hoa lá, không chết thì bị thương, cuối cùng chỉ còn hơn trăm kỵ binh sống sót trốn thoát.

Triệu Hằng khen ngợi các tướng sĩ xuất chiến. Sau đó giao quyền chỉ huy quân đội cho Khấu Chuẩn, còn ông thì xuống thành quay về hành cung.

Triệu Hằng tuy giao quyền chỉ huy cho Khấu Chuẩn, nhưng trong lòng vẫn thấp thỏm bất an, sau khi quay về hành cung, phái người đi thăm dò xem Khấu Chuẩn đang làm gì. Thực ra, sự lo lắng trong lòng Khấu Chuẩn và những người khác hoàn toàn không kém gì Triệu Hằng, chỉ là không thể bộc lộ ra ngoài mà thôi. Để trấn an tâm lý hoàng thượng, Khấu Chuẩn hàng ngày cùng Dương Ất và những người khác uống rượu vui chơi, giả vờ ra vẻ hoàn toàn không để tâm.

Người được phái đi thám thính đã báo cáo mọi hành động của Khấu Chuẩn lên hoàng thượng. Triệu Hằng nghe xong, trong lòng vô cùng nhẹ nhõm, vui mừng nói với tả hữu rằng: "Đại địch trước mắt, Khấu tướng vẫn có tâm trạng nhàn nhã này, ông ấy nhất định đã nắm chắc phần thắng trong tay rồi. Thế thì, trẫm có thể yên tâm rồi."

Khấu Chuẩn thực ra là ngoài lỏng trong chặt, sau khi nhận lệnh, triệu tập mấy vị tướng lĩnh, bố trí quân sự một cách chu đáo, hiệu lệnh tam quân, kỷ quân nghiêm ngặt, binh lính vừa sợ hãi vừa vui mừng, đều cho rằng trị quân như thế này thì trận chiến này nhất định sẽ thắng.

Hai bên Tống - Kì Đan giằng co tại Thiền Châu hơn mười ngày, tình hình đối với quân Tống vô cùng có lợi, quân Tống kiên thủ các thành trấn phía sau Liêu quân, lại bắn chết đại tướng quân Kì Đan Tiêu Thát Lĩnh dưới thành Thiền Châu, đánh lui một đợt tấn công của quân Kì Đan, khiến sĩ khí quân Kì Đan rơi tụt xuống đáy vực.

Tiêu Thái hậu sợ hãi cảnh thọ địch hai đầu, không còn cách nào khác, đành lệnh cho Hàn Kỉ làm sứ giả, cùng với Tào Lợi Dụng đến thành Thiền Châu giảng hòa với nhà Tống.

3. Kì Đan muốn nghị hòa

Triệu Hằng bản tính do dự không quyết đoán, hoàn toàn không có quyết tâm quyết chiến một phen với Kì Đan. Ngay từ trước khi chiến tranh với Kì Đan nổ ra, ông đã nghe theo kiến nghị của Vương Kế Trung, lệnh cho Tào Lợi Dụng đến Kì Đan nghị hòa. Tào Lợi Dụng đến Kì Đan, vì Tiêu Thái hậu khăng khăng đòi triều đình nhà Tống cắt nhượng khu vực Quan Nam, đã bị Tào Lợi Dụng kiên quyết từ chối khiến cho nghị hòa không thành, hiện tại, Tiêu Thái hậu chủ động đề nghị nghị hòa, đương nhiên là gãi đúng chỗ ngứa của Triệu Hằng.

Tào Lợi Dụng dẫn sứ thần Kì Đan là Hàn Kỉ vào Thiền Châu, yết kiến Triệu Hằng trước. Ông nói với Triệu Hằng rằng, ý của Kì Đan là muốn triều Tống cắt nhượng đất đai khu vực Quan Nam cho họ, ông đã từ chối yêu cầu của người Kì Đan ngay trước mặt chủ hòa Kì Đan và Tiêu Thái hậu, bọn họ còn đưa ra điều khoản bồi thường chiến phí, ông cũng không thừa nhận.

Triệu Hằng nói: "Trẫm đã nói rồi, chuyện cắt đất là tuyệt đối không thể đồng ý. Nếu Kì Đan cậy mạnh uy hiếp, nhất định bắt trẫm cắt đất thì trẫm quyết định dùng vũ lực giải quyết với bọn chúng. Còn như bồi thường, triều Hán trước kia cũng từng ban thưởng ngọc lụa cho Thiền Vu, đây là có tiền lệ, không tổn hại quốc thể, có thể thương lượng. Trẫm trước đây là ý kiến này, hiện tại vẫn là ý kiến này." Nói xong liền truyền sứ thần Kì Đan vào yết kiến.

Sứ thần Kì Đan Hàn Kỉ bước vào hành cung, sau khi hành lễ quỳ lạy hoàng đế đại Tống thì dâng quốc thư, đồng thời nói phụng mệnh quốc chủ, đòi lại khu vực Quan Nam, nếu nhà Tống có thể đáp ứng yêu cầu này thì nghị hòa có thể thành công.

Triệu Hằng nhận lấy quốc thư, không lập tức trả lời mà đặt lên án kỷ, dặn dò Tào Lợi Dụng dẫn sứ thần xuống dưới, bày tiệc chiêu đãi, chờ đợi đáp phục.

Tào Lợi Dụng nhận thánh chỉ, dẫn Hàn Kỉ lui ra.

Triệu Hằng lập tức triệu kiến Khấu Chuẩn, bàn bạc chuyện nghị hòa với Kì Đan. Khấu Chuẩn nghe Triệu Hằng nói chuẩn bị thừa nhận bồi thường để nghị hòa với Kì Đan thì không hề bỏ phiếu tán thành, ông nói với Triệu Hằng rằng: "Nếu bệ hạ muốn giữ cho trăm năm không còn chiến sự xảy ra, nhất định phải khiến Kì Đan cúi đầu xưng thần, đem toàn bộ đất đai U, Kế mười sáu châu trả hết về cho nước ta, còn chuyện bồi thường thì miễn bàn tới. Nếu không thì mấy chục năm sau, Kì Đan lại đến mưu đồ nước ta. Chỉ khi Kì Đan đồng ý điều kiện này thì mới cho phép nghị hòa. Bọn chúng muốn cậy mạnh thì dùng chiến tranh giải quyết với chúng. Quân ta kể từ khi bệ hạ ngự giá đến nay, khí thế ngày càng mạnh, tướng tài tụ hội, chính là lúc có thể một trận đánh tan địch binh!"

Triệu Hằng muốn bồi thường để nghị hòa, Khấu Chuẩn chẳng những không đồng ý bồi thường mà còn muốn Kì Đan xưng thần, nhân cơ hội thu phục đất đai Yên Vân mười sáu châu. Ý kiến của vua tôi chênh lệch rất lớn.

Triệu Hằng mang vẻ mặt khó xử nói: "Theo lời khanh nói thì nhất định là không đánh không được, nhưng thắng bại khó lường, cho dù thắng thì cũng phải khiến tướng sĩ trả giá bằng thương vong rất lớn. Trẫm thực sự không nỡ để bách tính chịu khổ vì chiến tranh. Mấy chục năm sau, Kì Đan lại đến xâm lược, khi đó tự khắc có người ngăn giữ, khanh cũng không cần lo lắng quá xa, nếu bồi thường mà nghị hòa thành công, ý trẫm là tạm thời nghị hòa với chúng, đôi bên bãi binh là xong chuyện."

Khấu Chuẩn thấy không thuyết phục được Triệu Hằng, bèn thoái thác là chờ ông đi gặp sứ thần Kì Đan, dò la tình hình xong rồi tính tiếp. Triệu Hằng đã đồng ý thỉnh cầu của ông.

Khấu Chuẩn đi gặp Hàn Kỉ, hai bên đấu khẩu kịch liệt, một trận biện luận mà không ai thuyết phục được ai.

Chuyện hòa đàm chưa có kết quả, nhưng chuyện này đã lan truyền trong quân đội. Mọi người đều đang bàn tán về vấn đề hòa và chiến. Những binh lính ra trận này, đều là những người trên có già, dưới có trẻ, họ làm sao bận tâm đến lợi hại lâu dài của quốc gia chứ, chỉ muốn sớm ngày nghị hòa thành công để về nhà ăn cơm yên vui. Họ đều biết hoàng thượng chủ hòa, còn Khấu Chuẩn chủ chiến. Không biết từ lúc nào, bỗng nhiên trong quân truyền ra những lời đồn thổi, nói rằng Khấu Chuẩn sở dĩ chủ chiến là muốn tạo phong phanh, uy hiếp hoàng thượng, muốn tranh công, chưa chắc đã vì an toàn của đất nước.

Những lời đồn thổi trong quân nhanh chóng truyền đến tai Khấu Chuẩn, ông biết đây là có kẻ đang giở trò quỷ ở giữa. Thế nhưng, miệng lưỡi thế gian đáng sợ biết bao, đặc biệt là ở trước trận tiền, những tin đồn thế này có thể giết người. Không còn cách nào khác, đành phải trái lòng mình đồng ý quyết định nghị hòa của Triệu Hằng.

Triệu Hằng thấy Khấu Chuẩn không còn kiên trì ý kiến của mình nữa, lập tức lệnh cho Tào Lợi Dụng cùng đi với sứ thần Kì Đan Hàn Kỉ đến quân doanh Kì Đan, bàn bạc các vấn đề chi tiết của nghị hòa, đồng thời đặc biệt dặn dò Tào Lợi Dụng, chỉ cần không cắt đất, cho thêm chút tiền cũng không thành vấn đề, cho dù bọn chúng đòi một triệu, cũng không tiếc.

Xem ra, Triệu Hằng đã hạ quyết tâm phải nghị hòa rồi.

4. Minh ước dưới thành

Hoàng đế tuy không tiếc vốn liếng, ra giá một triệu, nhưng trong lòng Khấu Chuẩn hoàn toàn không thoải mái chút nào, ông gọi Tào Lợi Dụng ra một góc, cảnh cáo rằng: "Cho dù hoàng thượng đã đồng ý lấy một triệu làm giới hạn, nhưng ngươi mà dám vượt quá ba mươi vạn, ta về sẽ chém đầu ngươi!"

Khấu Chuẩn là tể tướng, ra lệnh chết cho Tào Lợi Dụng, Tào Lợi Dụng không thể không cân nhắc sức nặng của câu nói này, lời của hoàng thượng tuy là thánh chỉ nhưng tể tướng cũng có thể giết người, huống hồ ông cũng vì đất nước, chứ không vì lợi ích cá nhân của mình. Ông cảm thấy cái cổ của mình không đủ cứng, vẫn muốn giữ lại cái đầu tốt đẹp của mình. Cho nên lời của Khấu tướng vẫn phải nghe, hơn nữa phải đảm bảo hoàn thành.

Một câu nói của Khấu Chuẩn đã tiết kiệm được bảy mươi vạn, quả thực là một chữ ngàn vàng.

Tào Lợi Dụng từ chối, ông nói: "Nhà Tấn đem lãnh thổ tặng người khác, nhà Châu lại cướp về, không liên quan gì đến đại Tống chúng ta, thứ chúng ta bảo vệ là lãnh thổ của chính mình. Chuyện cắt đất này ta không thể tâu lên hoàng thượng, còn như hàng năm trích ra một ít tiền bạc để giúp đỡ chi phí quân dụng, chuyện này còn có thể thương lượng."

Có đại thần Kì Đan đe dọa rằng: "Lần này chúng ta xuất binh, chính là muốn khôi phục đất cũ, muốn lấy chút tiền là có thể đuổi chúng ta đi sao, không được!" Ý trong lời nói là không cắt đất thì tiếp tục đánh tiếp.

Tào Lợi Dụng cũng không chịu kém cạnh, phản bác rằng: "Ta phụng mệnh đến nghị hòa, cùng lắm là một cái chết." Tiếp theo lại nói: "Các ngươi nếu mở miệng sư tử ngoạm, hét giá trên trời, đừng nói là kiếm được địa phận, trận chiến này còn phải tiếp tục đánh tiếp, đến lúc đó hùm rươu hươu chết vào tay ai còn chưa chắc đâu!"

Tiêu Thái hậu nghe bọn họ tranh cãi ầm ĩ, kỳ kèo trả giá, trong lòng nhanh chóng suy tính, nhìn thái độ của sứ Tống, đất cũ Quan Nam tuyệt đối không đòi lại được nữa, tranh cãi tiếp cũng không có kết quả, tình hình hiện tại hiểm ác, chỉ có thể thấy vừa đủ là dừng, thế là Kì Đan chấp nhận điều kiện nghị hòa đổi hòa bình bằng tiền bạc.

Về con số cụ thể và chi tiết, đương nhiên không tránh khỏi tranh cãi, nhưng nếu vượt quá ba mươi vạn thì sẽ mất đầu, điểm này Tào Lợi Dụng khắc ghi trong lòng, cho nên ông đã dốc hết sức lực giữ vững phòng tuyến cuối cùng này.

Sau khi kỳ kèo trả giá, hai bên thống nhất mỗi năm nhà Tống giao cho Kì Đan tuế phí mười vạn lạng bạc, hai mươi vạn tấm lụa.

Tào Lợi Dụng hoàn thành sứ mệnh, hơn nữa không mang nguy hiểm mất đầu. Nước Liêu rơi vào hoàn cảnh hiểm nghèo mà còn kiếm được nhiều tiền tài như vậy. Cả hai bên đều vui mừng khôn xiết.

Tào Lợi Dụng hớn hở quay về phục mệnh, vui mừng đến mức quên cả nhìn mặt trời, lúc đến hành cung thì vừa vặn bắt gặp thời gian ăn cơm, Triệu Hằng vừa nâng đũa lên, nghe tin Tào Lợi Dụng đã về, ông vừa vội vàng ăn cơm vừa bảo tiểu thái giám ra ngoài hỏi xem Tào Lợi Dụng rốt cuộc cho Kì Đan bao nhiêu tiền.

Ở chỗ này, sử sách viết là "sử nội thị vấn sở hộ", chữ "hộ" này thực sự rất có hồn.

Tiểu thái giám gặp Tào Lợi Dụng, hỏi tốn bao nhiêu tiền, Tào Lợi Dụng nhất quyết không nói, hỏi dồn quá thì nói: "Đây là cơ mật quốc gia, phải tâu trực tiếp hoàng thượng, không thể nói cho ngươi." Đây tính là cái thá gì cơ mật quốc gia, đợi đến lúc xe lớn xe nhỏ chở bạc lụa đưa cho nước Liêu thì thiên hạ ai mà không biết?

Triệu Hằng cũng sốt ruột, ông lại phái tiểu thái giám đến hỏi: "Cứ cho là cơ mật đi, ngươi nói đại khái con số trước đã." Nhưng vị tiên sinh Tào này mãi không mở miệng, chỉ đắc ý giơ ba ngón tay, nhẹ nhàng gõ gõ lên mặt mình. Ông ta phải đi nói thẳng với hoàng đế rằng, ngài ra giá một triệu, ta ba mươi vạn là giải quyết xong xuôi, ta quả là bề tôi tài giỏi, đại trung thần mà!

Tiểu thái giám không nhận được câu trả lời, đành nói với Triệu Hằng rằng: "Tào Lợi Dụng cứ giơ ba ngón tay, chẳng lẽ là ba triệu sao?"

Triệu Hằng giật mình run lẩy bẩy, đôi đũa suýt rơi xuống, thốt lên rằng: "Ba triệu? Thế này thì nhiều quá rồi!" Tiếp theo lại nghĩ, ba triệu tuy hơi nhiều nhưng dẫu sao cũng đã đuổi được vị hung thần Kì Đan này đi rồi, bèn nói tiếp: "Ừm, coi như không có chuyện gì nữa, tạm chấp nhận vậy."

Tào Lợi Dụng nghe rõ mồn một bên ngoài, trong lòng thầm vui mừng.

Triệu Hằng vội vàng ăn xong bữa cơm, lập tức triệu kiến Tào Lợi Dụng, vừa gặp mặt đã hỏi: "Người Kì Đan rốt cuộc muốn bao nhiêu tiền?"

Tào Lợi Dụng để tạo sự hồi hộp, cố ý bán quan tài không trả lời thẳng, chỉ nói mãi: "Thần có tội, thần có tội, thần đồng ý cho số bạc và lụa quá nhiều rồi."

"Rốt cuộc là bao nhiêu?" Triệu Hằng thực sự sốt ruột rồi.

“Ba mươi vạn!” Tào Lợi Dụng thấy thời cơ đã chín muồi, đắc ý lật bài ngửa.

“Cái gì, ba mươi vạn?” Triệu Hằng vui mừng đến mức mặt mày run rẩy, sợ tai nghe nhầm, truy vấn lại.

Tào Lợi Dụng rút bản thảo văn bản nghị hòa từ trong ngực áo ra dâng lên quá đầu nói: "Văn bản dự thảo ở đây, xin bệ hạ xem qua!"

Nội thị nhận lấy văn bản, dâng lên ngự án của Triệu Hằng, Triệu Hằng không kịp chờ đợi cầm lấy, mở ra xem, chỉ thấy trên thư thỏa thuận viết rằng:

Thứ nhất, Liêu và Kì Đan là quốc gia huynh đệ, Liêu Thánh Tông tuổi còn nhỏ, gọi Tống Chân Tông là anh, đời sau vẫn theo tuổi tác mà luận.

Thứ hai, lấy sông Bạch Câu làm biên giới, hai bên rút quân. Từ nay về sau phàm có kẻ trộm cướp vượt biên tội phạm đào ngũ, đôi bên không được dung túng ẩn náu. Thành trì giáp ranh hai triều, tất cả như cũ, không được xây đắp thành hào.

Thứ Ba, phía Tống hàng năm cung cấp "phí giúp đỡ quân đội" cho Liêu mười vạn lạng bạc, hai mươi vạn tấm lụa. Giao nhận tại Hùng Châu.

Thứ Tư, hai bên thiết lập chợ biên giới (thoát trường), triển khai mậu dịch hỗ tư.

Triệu Hằng xem xong thư thỏa thuận, kinh ngạc hỏi: "Bạc mười vạn lạng, lụa hai mươi vạn tấm?"

“Đúng vậy!” Tào Lợi Dụng căng thẳng nói, “Bạc mười vạn, lụa hai mươi vạn, tổng cộng là ba mươi vạn.”

Triệu Hằng nghe tin chỉ với vỏn vẹn mười vạn bạc trắng và hai mươi vạn tấm lụa mà đã giải quyết xong hiệp ước, mừng khôn xiết, ngay tại chỗ khen ngợi Tào Lợi Dụng một trận lớn, đồng thời ban thưởng cho ông một khoản tiền thưởng hậu hĩnh.

Triệu Hằng phái Lý Kế Long đến quân Kì Đan chính thức ký kết hiệp ước, Kì Đan cũng phái Đinh Chấn đến nộp hiệp ước, Diêu Đông Chi đến dâng ngự y thực vật. Triệu Hằng ngự ở nam lầu hành cung đại tiệc quần thần và sứ thần Kì Đan.

Tống và Kì Đan ký kết làm quốc gia huynh đệ, đôi bên bãi binh. Quân Kì Đan toàn bộ rút khỏi cửa ải, quân Tống cũng thu quân về kinh, đồng thời ban bố hiệp ước Kì Đan cho các châu vùng hai sông.

Hiệp ước này được ký kết tại Thiền Châu, mà phía tây Thiền Châu có một hồ nước tên là Thiền Uyân, Thiền Châu từ đó cũng có tên khác là Thiền Uyân quận, cho nên minh ước này trong lịch sử được gọi là "Thiền Uyân chi minh".

Về mặt quân sự, quân Kì Đan vốn dĩ đã ở vào thế hạ phong, tuy nói không đến mức bị tiêu diệt hoàn toàn, nhưng tấn công trước sau như một, tiêu diệt phần lớn lực lượng sinh lực thì vẫn có khả năng xảy ra, đợi đến lúc đó rồi đàm phán, nội dung hiệp ước đại khái sẽ được viết lại. Cho dù thực sự giống như Triệu Hằng lo lắng, Liêu quân vòng qua Thiền Châu, áp sát kinh thành, nhìn chiến tích của Liêu quân dưới thành Thiền Châu, ước chừng khó mà có biểu hiện xuất sắc nào. Nếu lại tiến binh dưới thành Biện Kinh, muốn rút lui an toàn e rằng sẽ khó khăn hơn rất nhiều so với việc rút quân ở Thiền Châu, Tiêu Thái hậu thực sự dám mạo hiểm thế này sao? Nhiều năm qua, quân Kì Đan xâm phạm lãnh thổ Tống, đều đóng vai trò là một tên cướp giặt, cướp được lương thực, tài vật là chuồn thẳng, có mấy lần hình như tiến sâu vào nội địa, nhưng đó chỉ là thỉnh thoảng làm vậy mà thôi. Điều này có nghĩa là, quân Kì Đan vốn không dám tiến quá sâu vào lãnh thổ Tống, bọn họ cũng lo lắng, đi vào mà không ra được.

Lúc đó, bách tính các châu huyện gần nam Hà Bắc, phần lớn đều sống trong thành trại, quân Kì Đan cướp bóc được không nhiều, lúc vây công Khả Lãm quân chính là vì lương thảo không tiếp kịp nên bị đánh tan, ngay lúc hiệp ước đã thành, hẹn nhau rút quân, quân Kì Đan mới nói với triều đình Tống nỗi lo lắng của mình rằng, chúng ta tiến sâu vào lãnh thổ Tống, rồi quay lại phương bắc, cũng sợ biên giới các ngươi cắt đứt đường rút lui của chúng ta đấy!

Hoàn cảnh của quân Kì Đan hiểm nghèo như vậy, thế mà lại có thể dựa vào uy hiếp tống tiền để kiếm được một khoản béo bở như thế, nói là gan dạ mưu lược của Tiêu Thái hậu vượt trội, chi bằng nói hoàng đế và đại thần đại Tống tầm nhìn ngắn ngủi, nhát gan như chuột thì chính xác hơn.

Hoàng đế Triệu Hằng thì không cần phải bàn nữa rồi, hãy nhìn vị tể thần khác là Tất Sĩ An, lúc Triệu Hằng thân chinh, ông ta cáo ốm ở lại kinh thành, nghe tin nghị hòa thành công, vui mừng đến mức chẳng còn bệnh nào nữa, còn giáo huấn những kẻ không hài lòng với việc dùng ba mươi vạn để "mua" hiệp ước rằng: "Không cho nhiều như thế thì không thể lay động trái tim người Kì Đan, e rằng nghị hòa cũng chẳng hòa được bao lâu đâu." Xem ra nếu ông ta đi đàm phán, có lẽ thực sự có thể vung ra một triệu cũng nên.

Tể tướng Khấu Chuẩn quả thực không phải người tầm thường, ông nhận thức rất rõ ràng về tình hình, chẳng những phản đối hòa đàm mà còn muốn quyết chiến một phen với người Kì Đan, nhân cơ hội thu hồi Yên Vân mười sáu châu, hoàn thành tâm nguyện chưa thành của Thái Tông, Thái Tổ hoàng đế. Đáng tiếc, trong hoàn cảnh vua muốn hòa đàm, kẻ nịnh thần giở trò quỷ, cây đơn độc thì khó mà chống đỡ nổi.

Kẻ địch mạnh không phải là điều đáng sợ nhất, bản thân không vươn lên thì coi như tiêu đời hoàn toàn.

Quân Kì Đan đến biên giới đại Tống một chuyến, đã lấy được thứ mà trên chiến trường không thể lấy được, khua chiêng gõ trống bỏ đi.

Triệu Hằng tưởng rằng đã tống tiễn được một con sói đói, đại Tống đạt được thắng lợi vĩ đại, tức thì ra vẻ ta đây, hứng thơ dâng trào, cầm bút viết một bài thơ "Phú Kì Đan xuất cảnh":

Ta vì thương dân thiết, xe nhung tạm tỉnh phương.

Cờ xí sáng hạ nhật, binh sắc ngọc thu sương.

Tinh nhuệ mang trung tiết, bầy hung trốn bắc hoang.

Băng cứng tan sóng lớn, gió nhẹ tụ điềm lành.

Kế tốt yên biên cảnh, hòa cùng vui tiểu khang.

Trời cao rủ giúp thuận, quay xe nhảy rồng bay.

Rõ ràng là đem tiền tài giao cho cướp đến cướp bóc, tên cướp nghênh ngang rời đi, thế mà dưới ngòi bút của ông ta lại biến thành "bầy hung trốn bắc hoang", quả thực là "ngòi bút hoa sen" (văn hay tuyệt bút).

Vị Vương Kế Trung đó, cũng kiếm được lợi lộc khổng lồ trong nghị hòa, cả hai nước Tống - Liêu đều coi ông ta là đại công thần, hàng năm khi nhà Tống phái sứ thần sang nước Liêu, hoàng thượng đều bảo sứ thần mang theo lượng lớn hoa hồng quà tặng cho ông ta. Nước Liêu cũng không đối xử tệ với ông ta, ban cho quốc tính, chức quan thăng tiến vèo vèo, cuối cùng lại ngồi lên vị trí xu mật sứ, được phong làm Sở Vương.

Sau "minh ước Thiền Uyân", quý tộc Kì Đan hàng năm đều không tốn sức mà thu được một khoản tiền tài lớn, ai nấy đều thỏa mãn viên mãn, mục đích củng cố thống trị của Tiêu Thái hậu đã đạt được, năm năm sau, Tiêu Thái hậu rời khỏi trần thế.

Liêu Thánh Tông cũng giữ lời hứa hiệp ước, quả thực coi hoàng đế đại Tống Triệu Hằng như đại ca mà đối xử, Tống Liêu vẫn luôn hòa bình chung sống. Năm Càn Hưng thứ nhất (năm 1022, Liêu Thái Bình năm thứ hai), Tống Chân Tông qua đời, Liêu Thánh Tông vì thế mà đổ bệnh nặng một trận, có cảm giác thỏ tử hồ bi rất lớn. Năm Thiên Thánh thứ chín (năm 1031, Liêu Thái Bình năm thứ mười một), Liêu Thánh Tông bệnh mất, lúc lâm chung còn dặn dò "không được làm mất đi tín thệ với nhà Tống".

Từ đó về sau, trong hơn một trăm hai mươi năm, đôi bên không xảy ra chiến tranh lớn, duy trì cục diện hòa bình.

“Minh ước Thiền Uyân” ảnh hưởng sâu rộng, xưa nay đánh giá cũng không đồng nhất, nhìn từ sự phát triển kinh tế, Tống Liêu có thể coi là "song thắng", hàng chục năm chiến tranh đẫm máu liên tiếp không còn nữa, trăm năm hòa bình giáng lâm, biên giới mở cửa thông thương, tăng cường giao lưu và phát triển kinh tế văn hóa Nam Bắc, thúc đẩy sự hòa nhập dân tộc, ý nghĩa lịch sử của nó không thể coi thường.

Nhưng đối với triều Tống mà nói, thành công về kinh tế không thể che lấp thất bại về chính trị, dù thế nào đi nữa "minh ước Thiền Uyân" cũng là một minh ước nhục nhã dưới thành, bởi vì nhà Tống là ở vào thế có lợi mà đi kết minh ước dưới thành với người ta, tệ hại hơn nữa là mở ra tiền lệ thỏa hiệp, không kháng cự, trở thành hình mẫu chuẩn để giải quyết tranh chấp với Tây Hạ, kim quốc, cung cấp "tham khảo" tổ tông chi pháp cho các đời sau như thời Tĩnh Khang mê tín hòa đàm, đánh mất thời cơ tốt, cuối cùng diệt vong và việc Nam Tông cao tông đạt được hòa nghị Thiệu Hưng nhục nhã trong điều kiện giao chiến có lợi với người Kim, thậm chí là hòa nghị Long Hưng, hòa nghị Gia Định v.v.

Nhìn suốt lịch sử hai triều Tống, trong xung đột đối ngoại, đại Tống đánh thắng cầu hòa, đánh thua cũng cầu hòa, bất kể thắng thua đều cho tiền đối phương, Triệu Hằng chính là kẻ khởi xướng.