1. Kẻ tiểu nhân đắc ý thì cuồng vọng

Sau khi Vương An Thạch rời kinh thành, Hàn Giáng nhậm chức Đồng bình chương sự, Lữ Huệ Khanh nhậm chức Tham tri chính sự, phong trào biến pháp do Hàn Giáng, Lữ Huệ Khanh cùng những người khác phụ trách. Lúc mới bắt đầu, hai người cảm kích ơn đề bạt của Vương An Thạch, vẫn tiếp tục thực hiện phương châm chính sách mà Vương An Thạch đã định ra, thực sự là "Tiêu quy Tào tùy", một chút cũng không dám làm trái. Vì thế, một số người trong kinh thành tặng cho hai người họ hai mỹ danh: Hàn Giáng được gọi là "Truyền pháp sa môn", Lữ Huệ Khanh được gọi là "Hộ pháp thiện thần".

Thế nhưng, sau một thời gian, vì lợi ích riêng, họ đã bước lên những con đường khác nhau.

Lữ Huệ Khanh là kẻ cực kỳ dã tâm. Khi Vương An Thạch tại vị, hắn là trợ thủ đắc lực nhất cho biến pháp của Vương An Thạch. Sau khi Vương An Thạch rời đi, hắn vọng tưởng thay thế địa vị của Vương An Thạch. Để đạt được mục đích, hắn đề bạt tộc đệ là Lữ Thăng Khanh, Lữ Hòa Khanh cùng những người khác, ra sức củng cố thế lực riêng, đả kích các thành viên khác trong nội bộ phái biến pháp, giương ngọn cờ biến pháp để làm xằng làm bậy.

Sau khi Lữ Huệ Khanh chấp chính, vì có hiềm khích với Tam ty sứ Tăng Bố, hắn liền muốn nhổ đi cái đinh trong mắt này. Đúng lúc này, Tăng Bố dâng biểu tấu rằng: "Thị dịch pháp nhiễu dân. Thứ chính trị tồi tệ này, ngay cả thời Tần, Hán suy loạn cũng chưa từng có; mà Đề cử Thị dịch ty Lữ Gia Vấn còn xin buôn muối bán lụa, chẳng phải là khiến người đời cười chê hay sao?"

Lữ Huệ Khanh liền lấy tội cản trở tân pháp để đàn hặc Tăng Bố, đuổi Tăng Bố ra khỏi kinh thành, biếm đến Nhiêu Châu làm tri châu. Lữ Gia Vấn cũng vì Triệu Húc ghét hắn nên đồng thời bị miễn chức.

Lữ Huệ Khanh áp dụng kiến nghị của Lữ Hòa Khanh, bắt đầu thực hiện "Thủ thực pháp". Nội dung cụ thể là: Ra lệnh cho dân chúng phải kê khai đúng thực tế đất đai, nhà cửa, đất nền, gia súc và tất cả tài sản để báo quan, quan phủ sẽ dựa trên tổng giá trị ước tính để thu thuế, phàm kẻ nào che giấu không báo sẽ bị phạt nặng, người tố giác sẽ được thưởng. Thực chất đây chính là thu thuế tài sản. Như vậy, dân gian dù là một tấc đất hay một gian nhà cũng đều phải nộp thuế, nuôi gà chăn bò cũng đều phải đóng thuế, bách tính khổ không kể xiết.

Những việc làm của Lữ Huệ Khanh đã khơi dậy sự phẫn nộ của Trịnh Hiệp. Ông lại vẽ một bức tranh, đề tên là "Chính nhân quân tử tà khúc tiểu nhân sự nghiệp đồ". Trong bức tranh này, ông phân loại các tể tướng đời Đường, trong đó Ngụy Trưng, Diêu Sùng, Tống Cảnh... được gọi là chính nhân quân tử; Lý Lâm Phủ, Lũ Kỷ... được gọi là tà khúc tiểu nhân; ông so sánh Phùng Kinh với quân tử, Lữ Huệ Khanh với tiểu nhân, mượn chuyện xưa châm biếm chuyện nay, dâng lên cho Triệu Húc. Đồng thời kèm theo một đạo tấu chương để đàn hặc Lữ Huệ Khanh.

Lữ Huệ Khanh tuyệt đối không dung thứ cho sự công kích của Trịnh Hiệp. Dưới sự thao túng của hắn, Trịnh Hiệp bị biếm trích đến Anh Châu xa xôi. Vốn dĩ Lữ Huệ Khanh muốn đẩy Trịnh Hiệp vào chỗ chết, nhưng bị Triệu Húc ngăn lại. Triệu Húc nói Trịnh Hiệp mưu quốc chứ không mưu thân, lòng trung đáng khen, không thể phạt nặng. Hoàng đế đã nói như vậy, Lữ Huệ Khanh cũng chỉ đành "thấy tốt thì thu".

Sau khi Trịnh Hiệp bị biếm, Phùng Kinh cũng bị miễn chức tham chính, xuất nhậm làm tri châu Bạc Châu. Vì ông bị Trịnh Hiệp so sánh với quân tử, mà tiểu nhân đối lập với quân tử lại là Lữ Huệ Khanh, đương nhiên Lữ Huệ Khanh không nuốt trôi cục tức này, việc Phùng Kinh bị miễn chức cũng không có gì là lạ.

Em trai của Vương An Thạch là Vương An Quốc vốn không tán thành tân pháp của anh trai mình. Ông từng nhắc nhở Vương An Thạch rằng Lữ Huệ Khanh là kẻ nịnh hót, kẻ lừa đảo, phải đề phòng người này.

Có một lần, Vương An Thạch đang thương nghị chính sự với Lữ Huệ Khanh, Vương An Quốc ở bên ngoài thổi sáo. Vương An Thạch quát người em ở bên ngoài rằng: "Dừng cái điệu Trịnh thanh kia đi!"

Vương An Quốc đáp lời: "Xa lánh kẻ nịnh hót kia đi thì thế nào?"

Khổng Phu Tử từng nói: "Đuổi Trịnh thanh, xa nịnh nhân." Một hỏi một đáp của hai anh em thực chất là đang trích dẫn lời của Khổng Phu Tử.

Lữ Huệ Khanh lúc đó tuy không nói gì nhưng lòng đầy hận ý. Sau khi Trịnh Hiệp bị lưu đày đến Anh Châu, Lữ Huệ Khanh liền lấy lý do Vương An Quốc qua lại thân thiết với Trịnh Hiệp để cách chức ông, biếm về quê nhà ở Tứ Xuyên.

Sau khi Lữ Huệ Khanh đuổi Phùng Kinh, Trịnh Hiệp, Vương An Quốc ra khỏi kinh thành, khí thế càng thêm hung hăng, làm việc độc đoán chuyên quyền, căn bản không thèm thương lượng với tể tướng Hàn Giáng. Hắn lo lắng Vương An Thạch tái xuất sẽ cướp mất hào quang của mình, bèn dứt khoát làm tới cùng, ra tay tàn độc với ân sư Vương An Thạch.

Lúc đó ở Sơn Đông có một vụ án mưu phản, chủ phạm là một thân vương, trong nhóm phạm tội có một người là bạn của Vương An Thạch. Vốn dĩ chuyện này chẳng liên quan gì đến Vương An Thạch. Lữ Huệ Khanh muốn đẩy Vương An Thạch vào chỗ chết, vu khống Vương An Thạch có liên quan đến vụ mưu phản này.

Những việc làm của Lữ Huệ Khanh đã gây ra sự bất mãn cho các đại thần trong triều, bao gồm cả tể tướng Hàn Giáng. Rất nhiều người mạnh mẽ yêu cầu Vương An Thạch tái xuất, họ cho rằng chỉ có Vương An Thạch mới có thể khống chế được Lữ Huệ Khanh.

Hàn Giáng dâng một đạo mật sớ cho Triệu Húc, xin hoàng thượng bãi miễn Lữ Huệ Khanh, khởi dụng Vương An Thạch. Đồng thời, ông phái người gửi một phong mật thư cho Vương An Thạch, nói rằng Lữ Huệ Khanh muốn tố cáo ông tội mưu phản, bảo ông trong vòng bảy ngày phải chạy về kinh thành. Trong bảy ngày đó, ông có thể bảo đảm việc này không bùng phát.

Tội mưu phản là trọng tội tru di cửu tộc, kẻ nào dính dáng đến tội này thì không chỉ bản thân mất đầu, mà người thân trong cửu tộc cũng sẽ gặp họa lây.

Sau khi nhận được mật thư của Hàn Giáng, Vương An Thạch biết vấn đề rất nghiêm trọng, liền khởi hành từ Giang Ninh trong đêm, cưỡi ngựa nhanh chạy ngày đêm, quả nhiên đã đến kinh thành trong vòng bảy ngày. Sau khi vào kinh, ông vào yết kiến Triệu Húc ngay trong đêm.

Kể từ khi Vương An Thạch rời kinh, Triệu Húc dường như mất đi chỗ dựa tinh thần, thêm vào đó, sau khi Lữ Huệ Khanh chấp chính, làm việc không có quy tắc, Triệu Húc bắt đầu nhớ đến Vương An Thạch. Hàn Giáng báo cho ngài biết Vương An Thạch sắp vào kinh, tấu xin tạm hoãn xử lý tấu chương Lữ Huệ Khanh tố cáo Vương An Thạch dính líu đến vụ mưu phản. Triệu Húc căn bản không tin chuyện này, nên đã giữ lại tấu chương của Lữ Huệ Khanh mà không phát ra.

Ngày Vương An Thạch vào kinh, Triệu Húc liền tiếp kiến ông. Quân thần hai người đàm đạo nửa ngày, ngày hôm sau, Vương An Thạch khôi phục nguyên chức.

Vương An Thạch đã phục chức, nhưng Lữ Huệ Khanh không từ bỏ dã tâm của mình. Hắn không những không hỗ trợ Vương An Thạch đẩy mạnh tân pháp mà ngược lại còn đặt ra chướng ngại khắp nơi, trở thành lực cản của Vương An Thạch, vọng tưởng đánh đổ Vương An Thạch để thay thế.

Bọ ngựa bắt ve, chim sẻ chực sẵn. Lữ Huệ Khanh nằm mơ cũng không ngờ rằng, ngay lúc hắn đang tính kế người khác thì đã có người chĩa mũi nhọn vào hắn, mà người này lại chính là Đặng Oản, từng là đồng minh chính trị của hắn.

Sau khi Vương An Thạch tái xuất, nhiều người muốn lấy lòng ông, trong đó Ngự sử trung thừa Đặng Oản là nhân vật điển hình nhất.

Đặng Oản vốn là trợ thủ biến pháp của Vương An Thạch. Sau khi Vương An Thạch bị bãi chức, ông ta quay sang phe Lữ Huệ Khanh, trở thành đồng minh chính trị của Lữ Huệ Khanh. Hai người đồng lõa làm bậy, hạ đá bỏ giếng với Vương An Thạch, làm những chuyện không thể lộ ra ngoài ánh sáng. Sau khi Vương An Thạch tái xuất, tình cảnh của Đặng Oản rất lúng túng. Ông ta biết mâu thuẫn giữa Vương An Thạch và Lữ Huệ Khanh đã nảy sinh, không thể đi nước đôi giữa hai người, bắt buộc phải chọn một người làm đối tượng trung thành. Đặng Oản là kẻ thông minh, ông ta biết Lữ Huệ Khanh không phải đối thủ của Vương An Thạch, vì thế đã chọn Vương An Thạch. Để bù đắp lỗi lầm trước đây, lấy lại sự tin tưởng của Vương An Thạch, Đặng Oản quyết định phản kích, bán đứng Lữ Huệ Khanh. Ông ta giấu Vương An Thạch, âm thầm bàn bạc với con trai Vương An Thạch là Vương Bàng, tố cáo Lữ Huệ Khanh tống tiền thương nhân Hoa Đình năm triệu quan tiền.

Ngự sử Thái Thừa Hi cũng muốn lấy lòng Vương An Thạch, dâng biểu đàn hặc Lữ Huệ Khanh, nói hắn khi quân phạm pháp, kết bè kết đảng.

Triệu Húc vốn đã chán ghét Lữ Huệ Khanh, sau khi xem tấu chương Đặng Oản và những người khác đàn hặc Lữ Huệ Khanh, liền biếm Lữ Huệ Khanh ra khỏi kinh thành, đến nhậm chức tri châu Trần Châu.

Tam ty sứ Chương Đôn cũng bị Đặng Oản đàn hặc, bị biếm ra khỏi kinh thành, đến nhậm chức tri châu Triều Châu.

Hàn Giáng là công thần giúp Vương An Thạch tái xuất, nhưng sau khi Vương An Thạch tái xuất, vì ý kiến không đồng nhất với Vương An Thạch nên nảy sinh ý định ra đi, bèn lấy cớ bị bệnh xin từ chức. Triệu Húc phê chuẩn yêu cầu của ông, lệnh cho ông đi nhậm chức tri châu Hứa Châu.

Vương An Thạch một lần nữa nắm giữ đại quyền tể tướng.

2. Cắt bảy trăm dặm đất

Kể từ sau lần tống tiền nhà Tống vào năm Khánh Lịch thứ hai (1042) và hai nước ký kết hòa ước, hơn ba mươi năm qua, hai nước luôn sống chung hòa bình. Năm Chí Hòa thứ hai đời Nhân Tông (1055), Khiết Đan chủ Gia Luật Hồng Cơ bệnh mất, con trai ông ta là Gia Luật Hồng Cơ kế vị.

Năm Hi Ninh thứ bảy (1074), hoàng đế nước Liêu là Gia Luật Hồng Cơ phái sứ thần Tiêu Hi đến Đông Kinh Biện Lương, yêu cầu vạch lại biên giới với nhà Tống, tuyên bố lấy đường phân thủy Thổ Lũng giữa ba châu Úy, Sóc, Ứng làm giới hạn, và nói rằng doanh trại nhà Tống xây dựng ở Hà Đông đã xâm phạm biên giới nước Liêu.

Tống và Liêu chung sống hòa bình mấy chục năm, luôn giữ vững biên cương, chưa bao giờ xảy ra tranh chấp về vấn đề biên giới. Lần này nước Liêu đột nhiên đề nghị vạch lại biên giới, rõ ràng là mượn cớ gây hấn, cố tình kiếm chuyện.

Triệu Húc phái Thái thường thiếu khanh Lưu Sâm cùng những người khác đến Đại Châu đàm phán với nước Liêu. Đại diện đàm phán của nước Liêu là Xu mật phó sứ Tiêu Tố. Tiêu Tố khăng khăng cho rằng biên giới hai nước Tống, Liêu nên lấy đường phân thủy Thổ Lũng làm giới hạn, nhưng sau khi thực địa khảo sát, trên đường phân thủy căn bản không tìm thấy cái gọi là Thổ Lũng nào cả. Tiêu Tố lại đổi giọng, nói là nói chung lấy đường phân thủy làm giới hạn.

Dù là núi nào, có núi là có đường phân thủy, đường phân thủy cũng không phải là một địa danh xác định. Tiêu Tố yêu cầu lấy đường phân thủy làm đường biên giới giữa hai nước, thực sự là ngang ngược vô lý.

Lưu Sâm ra sức tranh luận dựa trên lý lẽ, Tiêu Tố lại cố chấp không theo. Lưu Sâm bèn phái người về kinh, báo cáo tình hình đàm phán với triều đình.

Triệu Húc một mặt lệnh cho Xu mật viện mở hội thảo luận, một mặt đích thân viết thư cho các cựu tể tướng như Phán Tương Châu Hàn Kỳ, Tư không Phú Bật, Phán Hà Nam phủ Văn Ngạn Bác, Phán Vĩnh Hưng quân Tăng Công Lượng, xin họ hiến kế.

Hàn Kỳ là người hồi âm sớm nhất. Trong thư ông nói, muốn chống ngoại xâm thì phải bãi bỏ tân pháp, trong nước phải đoàn kết một lòng; chọn người hiền, dùng người tài, khiến thiên hạ tâm phục khẩu phục. Khi quân bị đầy đủ, dù minh ước bị phá vỡ cũng có thể dùng vũ lực thu hồi lãnh thổ.

Phú Bật, Văn Ngạn Bác, Tăng Công Lượng cũng lần lượt hồi âm, nội dung cơ bản giống với quan điểm của Hàn Kỳ.

Triệu Húc do dự không quyết được.

Liêu chủ thấy đại diện đàm phán Lưu Sâm của triều Tống không chịu nhượng bộ, lại phái Tiêu Hi đến Biện Lương đưa quốc thư, cáo buộc Lưu Sâm không có thành ý đàm phán, cố tình kéo dài thời gian, xin triều Tống phái người khác đàm phán.

Triệu Húc bèn lệnh cho Thiên chương các đãi chế Hàn Chẩn tiếp tục đàm phán với Tiêu Hi, hai bên vẫn giữ ý kiến riêng, không đi đến kết quả gì.

Tiêu Hi thấy đòi đất không thành, bèn dứt khoát lì lợm ở lại dịch quán không chịu đi, lại còn buông lời rằng nếu nhà Tống không thỏa mãn yêu cầu của hắn thì hắn sẽ không về nước.

Tại sao sứ Liêu lại ngang ngược như vậy? Bởi vì chúng đánh cược nhà Tống không dám trở mặt với nước Liêu. Dựa vào kinh nghiệm giao thiệp với nhà Tống mấy chục năm nay, chúng dám đánh cược ván này.

Triệu Húc thấy sứ Liêu làm càn, vừa không thể thỏa mãn yêu cầu của hắn, lại không tiện trục xuất, cảm thấy rất khó xử, bèn hỏi ý kiến Vương An Thạch. Vương An Thạch không rành lịch sử hoạch định biên giới giữa hai nước Tống, Liêu, nên đề nghị kiểm tra lại tài liệu lịch sử rồi hãy xử lý. Ông cũng tiến cử Tri chế cáo Thẩm Quát phụ trách việc này.

Thẩm Quát vâng lệnh đến Xu mật viện kiểm tra hồ sơ lịch sử, sau mấy ngày lật giở, tra được điều ước biên giới ký với Khiết Đan năm Anh Tông thứ hai và bản đồ. Bản đồ này đánh dấu rõ ràng, biên giới Tống - Liêu lấy trường thành cổ làm giới hạn, đường phân thủy mà hai nước Tống, Liêu đang tranh chấp hiện nay ở núi Hoàng Ngôi, cách đường biên giới quy định ban đầu hơn ba mươi dặm. Thẩm Quát liền tấu rõ tình hình với Triệu Húc.

Triệu Húc mừng rỡ nói, hai phủ không tra cứu đầu đuôi, suýt chút nữa làm hỏng việc nước. Ngay lập tức lệnh đem điều ước và bản đồ cho sứ thần nước Liêu là Tiêu Hi xem, khí thế hung hăng của Tiêu Hi lúc này mới dịu đi.

Triệu Húc ban thưởng cho Thẩm Quát một ngàn lượng bạch kim, và lệnh cho Thẩm Quát làm sứ thần sang nước Liêu đàm phán về vấn đề biên giới.

Sau khi Thẩm Quát vâng lệnh đến kinh đô nước Liêu, tể tướng nước Liêu là Dương Tuân Húc tiếp đãi ông và chính thức mở cuộc đàm phán vấn đề biên giới.

Dựa trên điều ước cũ, Thẩm Quát kiên quyết không đồng ý với yêu cầu vô lý của nước Liêu. Đàm phán diễn ra sáu vòng, Thẩm Quát chỉ dựa vào lý lẽ tranh luận, không hề có ý nhượng bộ. Dương Tuân Húc dùng giọng điệu đe dọa nói: "Khu đất vài dặm cũng không chịu nhường, lẽ nào muốn tuyệt giao sao?"

Thẩm Quát kháng nghị rằng: "Nam triều tuân thủ ước định, Bắc triều lại muốn phế bỏ minh ước cũ, là các người ngang ngược vô lý, sao lại nói chúng tôi muốn tuyệt giao?"

Dương Tuân Húc thấy Thẩm Quát lý lẽ hùng hồn, liền đổi giọng lấy hồ Thiên Trì làm giới hạn. Sau khi nhận được sự từ chối của Thẩm Quát, hắn ta thậm chí còn bỏ mặc Thẩm Quát ở trong dịch quán, nhiều ngày không gặp.

Thẩm Quát thấy nước Liêu không có thành ý, liền cáo từ về nước. Ông là người có tâm, trên đường về nước, ông đã vẽ lại cảnh quan, hiểm trở, phong tục dân tình dọc đường thành một bức "Sứ Khiết Đan đồ", sau khi về dâng lên cho hoàng thượng.

Triệu Húc nghĩ rằng nếu cuộc đàm phán với nước Liêu thất bại, hai nước tất sẽ có một trận chiến. Ngài rộng rãi trưng cầu ý kiến, trong triều có người chủ chiến, cũng có người chủ hòa. Nhân dịp đến Từ Thọ cung vấn an Thái hoàng thái hậu, ngài đem chuyện nước Liêu yêu cầu vạch lại đường biên giới bẩm báo với Tào Thái hoàng thái hậu, đồng thời nói rõ nếu đàm phán thất bại, ngài chuẩn bị xuất binh bắc phạt, một trận quét sạch mối họa cho con cháu đời sau.

Tào Thái hoàng thái hậu hỏi: "Lương thảo quân tư, chuẩn bị đủ chưa? Binh sĩ giáp trụ, đều đã sẵn sàng chưa?"

Triệu Húc không cho là đúng, nói: "Những việc này đều dễ làm."

Tào Thái hoàng thái hậu sắc mặt thay đổi, trách mắng: "Đánh trận là việc khó khăn nhất trong những việc này, con lại bảo dễ dàng, khinh địch như vậy sao có thể thắng trận?"

Triệu Húc thấy Tào Thái hoàng thái hậu nghiêm khắc như vậy, sững người tại chỗ.

Tào Thái hoàng thái hậu nói tiếp: "Thái Tông hoàng đế mấy lần bắc phạt, chính là vì lương thảo quân tư không theo kịp, binh sĩ giáp trụ không chỉnh tề mà thua trận, huống hồ khi đó còn đang trong lúc dụng binh. Nay thiên hạ đã lâu không dùng binh, binh sĩ lâu ngày không thao luyện, hơn nữa lại vừa sau cơn đại hạn, lương thực thiếu hụt. Phải biết rằng, chiến tranh là việc bất đắc dĩ của quốc gia, không đến vạn bất đắc dĩ, tuyệt đối không được nói đến chuyện chiến tranh. Dù chỉ còn một tia hy vọng hòa bình, cũng phải cố gắng tránh chiến tranh. Chỉ cần khai chiến, dù thắng hay bại, đều hao tổn rất nhiều nhân lực, vật lực, tài lực, còn phải chết chóc thương vong vô số binh sĩ. Làm quân vương, đối với chiến tranh, nhất định phải thận trọng hơn nữa. Nước Liêu bội ước cũ, vọng tranh biên cương, có thể phái sứ thần có tài ăn nói, có trí tuệ đến giao thiệp với họ, thuyết giảng lợi hại, tốt nhất là giải quyết hòa bình, giữ biên cương cũ, lời nói hòa hảo, không được khinh suất nói chuyện chiến tranh. Tuy nhiên, đối với phòng thủ vốn có, nhất định phải tăng cường, để phòng vạn nhất giao thiệp thất bại, nước Liêu đột nhiên dùng khinh kỵ tập kích, đến lúc đó tay chân luống cuống, khó lòng chống đỡ."

Triệu Húc gật đầu vâng dạ liên tục.

Tào Thái hoàng thái hậu tha thiết nói: "Nước Liêu nếu dễ chinh phục, thì Thái Tổ, Thái Tông hoàng đế đã thu phục từ lâu rồi, cần gì phải đợi đến ngày hôm nay?"

Triệu Húc nghe xong, tỏ ý không đến vạn bất đắc dĩ, tuyệt đối không bàn chuyện binh đao.

Sau khi ra khỏi Từ Thọ cung, Triệu Húc muốn trưng cầu ý kiến của Hàn Kỳ. Bởi vì Hàn Kỳ vào thời Nhân Tông, từng cùng Phạm Trọng Yêm trấn thủ biên cương, có kinh nghiệm tác chiến phong phú. Không ngờ đúng lúc này, tin tức Hàn Kỳ bệnh mất truyền đến, di sớ của Hàn Kỳ cũng đã đến kinh sư.

Triệu Húc nhớ đến công lao Hàn Kỳ sách lập hai đời đế vương, trải làm tể tướng ba triều, liền quyết định đình triều ba ngày để bày tỏ sự đau buồn đối với sự ra đi của Hàn Kỳ. Truy tặng Thượng thư lệnh, ban thụy Trung Hiến, được phối hưởng ở Anh Tông miếu đình.

Tương truyền, đêm Hàn Kỳ bệnh mất, trên trời có một ngôi sao lớn rơi xuống ngoài thành Tương Châu, khiến vùng lân cận chấn động. Sau đó nghe tin Hàn Kỳ mất vào đêm này, bách tính Tương Châu đều khóc thương, có thể thấy Hàn Kỳ rất được lòng dân.

Triệu Húc đành phải một lần nữa hỏi ý kiến Vương An Thạch.

Vương An Thạch cho rằng với quốc lực nhà Tống hiện nay, không nên khai chiến với nước Liêu, chi bằng thuận theo yêu cầu của nước Liêu, đợi khi quốc giàu binh mạnh rồi lại giành lại sau. Nếu muốn chinh phục nước Liêu, nhất định phải cho nó một chút lợi ngọt trước. Đây gọi là muốn lấy thì phải cho trước.

Triệu Húc bèn đồng ý với điều kiện của nước Liêu, lấy đường phân thủy sông Liêu làm giới hạn, nhà Tống mất bảy trăm dặm đất, trở thành tranh chấp cho cuộc hưng binh sau này.

3. Tự ý gây hấn biên cương, phạt Giao Chỉ

Việc biên giới phía bắc vừa xử lý xong, phương nam lại không yên.

Phía nam Trung Quốc có một nước nhỏ gọi là nước Giao Chỉ. Đời Thái Tông, Lê Hoàn diệt Đinh thị cướp ngôi, Thái Tông hoàng đế phong Lê Hoàn làm Giao Chỉ quận vương, Lê Hoàn năm năm đến chầu, năm năm nộp cống.

Sau khi Lê Hoàn chết, con trai là Lê Long Việt kế vị, bị em trai là Lê Long Đĩnh giết chết. Lê Long Đĩnh giết anh tự lập làm vua, vẫn nộp cống cho triều Tống, Chân Tông hoàng đế ban tên là Chí Trung, lệnh cho ông ta thế tập vương phong.

Năm Đại Trung Tường Phù thứ ba (1010), Đại hiệu Lý Công Uẩn bắt chước chuyện Lê Hoàn năm xưa, giết Lê Chí Trung tự lập, sai sứ triều cống. Chân Tông cũng dùng chuyện phong Lê Hoàn, phong Lý Công Uẩn làm Giao Chỉ quận vương. Lý Công Uẩn truyền con là Lý Đức Chính, Lý Đức Chính truyền con là Lý Nhật Tôn, Lý Nhật Tôn truyền con là Lý Càn Đức, tức Giao Chỉ vương hiện nay, thế tập phong tước, tu triều thế cống không dứt.

Nước Giao Chỉ là nước phụ thuộc của nhà Tống, nhiều lần xảy ra nội loạn, chính quyền đổi chủ, nhà Tống không hề ra mặt can thiệp, đều là sau đó công nhận chủ mới sau khi thay triều đổi đại. Điều duy nhất không thay đổi là nước Giao Chỉ vẫn nộp cống hàng năm, triều bái hàng năm. Hai nước luôn sống chung hòa bình.

Quế Châu tri châu Thẩm Khởi thấy triều đình bàn chuyện mở mang biên cương, Chương Đôn thu phục Đồng Man, Hùng Bản bình Lư Di, Vương Thiều đánh bại Hà Châu, mấy người đều vì lập công biên giới mà được thăng quan tiến tước, không khỏi động tâm, cũng muốn xuất binh đánh Giao Chỉ để săn tìm vốn liếng thăng quan tiến tước. Ông ta phái người đến Khê Động chiêu mộ tráng đinh biên thành bảo ngũ, lệnh cho họ đóng quân ở Quảng Nam, phái hai mươi người chia ra chỉ huy. Lại cưỡng ép thiết lập thành trại ở Dung Châu, tàn sát hơn một ngàn người Giao Chỉ để thị uy với nước Giao Chỉ.

Giao Chỉ vương Lý Càn Đức phái sứ thần đến Đông Kinh Biện Lương phân trần với nhà Tống, tuyên bố không hề đắc tội với Thiên triều, tại sao lại dùng binh đao chém giết người của họ.

Triệu Húc tự biết mình đuối lý, đành phải miễn chức Thẩm Khởi tại chỗ, điều Tri châu Xử Châu là Lưu Di thay thế Thẩm Khởi, nhậm chức Quế Châu tri châu.

Sau khi Lưu Di đến nhậm chức, tuy hủy bỏ quân đồn trú Quảng Nam, nhưng lại đóng trọng binh ở biên ải, đóng tàu chiến, hủy bỏ việc thông thương với Giao Chỉ, phái binh tuần tra biên giới, cắt đứt giao thông giữa nước Giao Chỉ và triều đình nhà Tống.

Việc làm của nhà Tống đã hoàn toàn chọc giận Giao Chỉ vương Lý Càn Đức. Ông ta thực hiện đòn phủ đầu, dẫn quân Giao Chỉ từ ba đường Quảng Phủ, Khâm Châu, Côn Lôn Quan tấn công nhà Tống.

Quân Giao Chỉ ôm quyết tâm tử chiến, tác chiến vô cùng hung mãnh, một đường công thành chiếm đất, liên tiếp phá Khâm Châu, Liêm Châu, giết chết hơn tám ngàn binh dân, áp sát thành Ung Châu.

Ung Châu tri châu Tô Giám tuy dẫn quân dốc sức chống trả, vẫn không địch lại quân cảm tử nước Giao Chỉ. Trong tình cảnh trong không lương thảo, ngoài không viện binh, Ung Châu rơi vào tay địch. Tri châu Tô Giám dẫn cả nhà ba mươi sáu người tự sát mà chết. Ung Châu chịu tai họa tàn sát thành của người Giao Chỉ, năm vạn tám ngàn quân dân trong thành thảm chết dưới lưỡi kiếm.

Triệu Húc lệnh cho Tuyên huy sứ Quách Quỳ làm An Nam chiêu thảo sứ, Thiên chương các đãi chế Triệu Tiết làm phó, dẫn quân chinh phạt Giao Chỉ.

Truyền cáo của Giao Chỉ truyền đến Biện Lương, nói tể tướng nhà Tống thực hiện tân pháp, nhiễu loạn sinh kế dân chúng, nên đặc biệt xuất binh cứu giúp.

Vương An Thạch xem những truyền cáo này, giận dữ khôn cùng, lệnh cho Quách Quỳ mang nhiều binh đi chinh phạt, cho phép hắn điều động các đội quân cũ ở Phù, Diên, Hà Nam đi theo, đồng thời lệnh triệu binh hai nước Chiêm Thành, Chân Lạp giáp công.

Quách Quỳ dẫn quân đến Trường Sa, truyền lệnh cho hai nước Chiêm Thành, Chân Lạp, và chia binh công đánh Khâm Châu, Liêm Châu. Quách Quỳ và Triệu Tiết dẫn quân tiến về phía tây. Đại quân đi đến sông Phú Lương, từ Khâm Châu, Liêm Châu truyền đến tin thắng trận, hai châu đã được thu phục.

Năm Hi Ninh thứ tám (1075), Quách Quỳ, Triệu Tiết dẫn quân quyết chiến với quân Giao Chỉ ở sông Phú Lương. Quân Giao Chỉ đại bại, Giao Chỉ vương thái tử Lý Hoằng Chân bị trúng tên chết trong loạn quân, tàn binh chạy về Giao Chỉ. Quân Tống đoạt được hàng chục chiến thuyền, giết địch mấy ngàn, quân Tống cũng tổn thất hơn một vạn binh.

Quân Tống do Quách Quỳ dẫn đầu đa phần là người phương bắc, không chịu được thủy thổ phương nam, thêm vào đó lại dính phải chướng khí, rất nhiều binh sĩ bị bệnh chết. Quách Quỳ, Triệu Tiết không dám tiến quân khinh suất, chia binh chiếm đóng các nơi Quảng Nguyên Châu, Môn Châu, Tư Lãng Châu, Tô Mậu Châu, huyện Quảng Lang, và báo cáo tình hình chiến sự phía trước về triều đình.

Lý Càn Đức thấy đại quân áp sát, cũng rất sợ hãi, phái người thông báo cho chủ soái quân Tống, phái sứ thần dâng biểu đến Biện Lương, cầu xin nghị hòa.

Triệu Húc cũng vì quân Tống đã đánh đến sông Phú Lương, ác khí đã ra, thêm vào đó tai họa chiến tranh là do tướng biên cương nhà Tống gây ra, lỗi không phải ở Giao Chỉ, vì thế cũng "thấy tốt thì thu", xá tội cho Lý Càn Đức, cho phép nghị hòa.

Sau đó có chiếu lệnh Quách Quỳ, Triệu Tiết ban sư về triều; đổi Quảng Nguyên Châu thành Thuận Châu. Chẳng bao lâu sau, Lý Càn Đức phái sứ sang triều cống, và trả lại binh dân bị bắt. Triệu Húc thấy ông ta chân thành muốn hòa hảo, liền ban trả Thuận Châu cho Lý Càn Đức, sau đó lại giao trả hai châu sáu huyện cho Giao Chỉ, từ đó về sau, Giao Chỉ không còn nổi loạn nữa.

4. Vương An Thạch hai lần bãi tướng

Chiến sự Giao Chỉ đã bình định, nhưng Vương An Thạch lại gặp rắc rối.

Sau khi Lữ Huệ Khanh bị biếm ra khỏi kinh thành, đến nhậm chức tri châu Trần Châu, con trai Vương An Thạch là Vương Bàng vẫn luôn canh cánh trong lòng chuyện Lữ Huệ Khanh hãm hại cha mình, muốn đẩy Lữ Huệ Khanh vào chỗ chết mới hả giận. Đúng lúc Ngự sử trung thừa Đặng Oản cũng muốn lấy lòng Vương An Thạch, hai người bàn bạc, quyết định chia nhau dâng biểu, xin hoàng thượng xem xét lại vụ án của Lữ Huệ Khanh.

Lữ Huệ Khanh cũng không phải tay vừa, khi biết Vương Bàng và Đặng Oản dâng biểu muốn đẩy mình vào chỗ chết, hắn liền ra tay trước, tung đòn chí mạng vào Vương An Thạch.

Lữ Huệ Khanh và Vương An Thạch là bạn bè nhiều năm, hai người trong quá khứ qua lại thư từ rất nhiều, trong những thư từ này đương nhiên có nói những chuyện không nên để người ngoài biết. Lữ Huệ Khanh là kẻ có tâm, hắn bảo quản những lá thư này rất kỹ, chuẩn bị cho ngày dùng đến. Khi biết Đặng Oản và Vương Bàng đang giở trò sau lưng mình, hắn liền nhớ đến những lá thư này. Thế là, hắn liền dâng tất cả thư từ này lên hoàng đế, và tố cáo Vương An Thạch mưu đồ bất chính sau lưng.

Trong những lá thư này, có mấy bức thư có câu "Vô lệnh thượng tri thử nhất thiếp" (Đừng để hoàng thượng biết chuyện này), "Vô sử thượng tri, vật lệnh Tề niên tri" (Đừng để hoàng thượng biết, đừng để Tề niên biết). Tức là, không được để hoàng thượng biết nội dung trong thư này. Còn "Tề niên" là ai, lúc đó lại không truy cứu.

Triệu Húc vốn đã chán ghét những chuyện rối như tơ vò này, xem những lá thư đó xong, lần đầu tiên nổi giận với Vương An Thạch.

Sau khi Vương An Thạch về nhà, mắng nhiếc con trai mình, mắng nó không nên giấu mình đi khiêu khích Lữ Huệ Khanh. Hai cha con vì chuyện này mà cãi nhau to một trận.

Vương Bàng rõ ràng không biết Lữ Huệ Khanh giấu những lá thư này, và đang nắm giữ thóp của cha. Anh vô cùng hối hận vì hành động lỗ mãng của mình đã mang tai họa đến cho cha. Sau khi chịu sự khiển trách của cha, trong lòng uất ức, dẫn đến uất ức thành bệnh, lập tức ngã bệnh, chẳng bao lâu sau trên lưng mọc một cái mụn nhọt ác tính.

Vương An Thạch mời khắp các lang y chữa trị, cuối cùng vẫn không cứu được mạng sống của con trai, Vương Bàng buông tay về chốn tây phương.

Người già mất con là nỗi bất hạnh lớn nhất của đời người. Sự ra đi đột ngột của con trai là một đả kích nặng nề đối với Vương An Thạch, ông đau đớn xé lòng, nảy sinh ý định lui về, dâng biểu xin từ chức.

Ngự sử trung thừa Đặng Oản lo lắng Vương An Thạch vừa đi, mình mất đi chỗ dựa, bổng lộc chức vị sẽ không còn, liền dâng biểu tấu xin Triệu Húc giữ Vương An Thạch lại.

Triệu Húc cho rằng Đặng Oản thân là ngự sử lại vì đại thần mà xin ân huệ, nên bãi miễn chức vụ của Đặng Oản, biếm đến Quắc Châu làm tri châu. Ý định ra đi của Vương An Thạch càng kiên định, ra sức xin giải trừ chức vụ.

Tháng Mười năm Hi Ninh thứ chín (1076), Triệu Húc lần thứ hai bãi miễn chức tể tướng của Vương An Thạch.

Vương An Thạch mang theo nỗi tiếc nuối chí lớn chưa thành và nỗi đau đầy bụng rời khỏi kinh thành, kết thúc sự nghiệp chính trị của mình, lui về Kim Lăng, chuyên tâm nghiên cứu học vấn, không hỏi chuyện chính trị.

Sau khi Vương An Thạch lui về Kim Lăng, thường viết ba chữ "Phúc Kiến Tử". Phúc Kiến Tử chính là chỉ Lữ Huệ Khanh, vì ông vô cùng hối hận vì bị Lữ Huệ Khanh làm lầm lỡ.

Sau khi Vương An Thạch bãi tướng, Triệu Húc đề bạt Ngô Sung, Vương Khuê làm Đồng bình chương sự, Phùng Kinh làm Tri Xu mật viện sự, Thái Xác làm Tham tri chính sự.

Ngô Sung và Vương An Thạch là thông gia, ông luôn không tán thành việc làm của Vương An Thạch, thường tấu trình với Triệu Húc rằng tân pháp bất lương. Triệu Húc thích ông không kết bè đảng với Vương An Thạch, nên đề bạt làm tể tướng. Phùng Kinh và Vương An Thạch là đồng niên, "Tề niên" trong thư từ riêng của Vương An Thạch gửi Lữ Huệ Khanh nói "Vật lệnh Tề niên tri" chính là chỉ Phùng Kinh. Sau khi sự việc xảy ra Triệu Húc mới biết chuyện này, cho rằng Phùng Kinh là người hiền đức, triệu ông làm Tri Xu mật viện sự.

Sau khi Ngô Sung làm tể tướng, muốn cải cách tân pháp, nhưng cho rằng mình tài hèn sức mọn, tấu xin Triệu Húc triệu hồi Tư Mã Quang, Lữ Công Trứ, Hàn Duy cùng những người khác, lại tiến cử Tôn Giác, Lý Thường, Trình Hạo cùng hàng chục người.

Triệu Húc chấp nhận kiến nghị của Ngô Sung, triệu Lữ Công Trứ làm Đồng tri Xu mật viện sự, Trình Hạo làm Phán Vũ học.

Trình Hạo từ huyện Phù Câu vào kinh, nhậm chức mới được vài ngày, Lý Định, Hà Chính Thần liền đàn hặc ông học thuậtVu khoát (hủ lậu, xa vời), khuynh hướng thiên lệch, Triệu Húc vẫn lệnh cho ông trở về huyện Phù Câu làm chức quan cũ. Lữ Công Trứ dâng sớ can gián, nhưng không thay đổi được quyết định của Triệu Húc.

Tư Mã Quang ở Lạc Dương, biết Ngô Sung làm tể tướng, có chí muốn sửa chữa tệ chính, liền viết một lá thư cho Ngô Sung, giới thiệu một số phương pháp cứu vãn thời tệ, và kiến nghị ông bãi bỏ toàn diện tân pháp.

Ngô Sung không chấp nhận ý kiến của Tư Mã Quang.

Thái Xác từng dựa dẫm Vương An Thạch, sau khi Vương An Thạch bãi tướng, hắn lại đi khắp nơi nói lỗi lầm của Vương An Thạch, thể hiện mình khác với Vương An Thạch. Ngô Sung muốn cải cách tân pháp, hắn lại nói nên "Tiêu quy Tào tùy", tuân thủ pháp luật trước đây. Vì thế, sau khi Vương An Thạch bãi tướng, tân pháp ông thúc đẩy vẫn tiếp tục được thực thi.

Năm thứ hai sau khi Vương An Thạch bãi tướng, Triệu Húc đổi niên hiệu là "Nguyên Phong", và từ phía sau màn bước ra tiền đài, đích thân chủ trì biến pháp. Tuy nhiên, sự cản trở biến pháp vẫn còn rất lớn, rất nhiều người vẫn bàn tán không ngớt về tân pháp. Mất đi Vương An Thạch, ngài vốn đã rất đau lòng, nay lại phải đối mặt với áp lực to lớn một mình, không khỏi có chút phiền lòng, gặp phải một số chuyện không vừa ý, càng dễ dàng nổi giận. Ngài quyết định thực hiện thủ đoạn cứng rắn hơn để thúc đẩy tân pháp, nghiêm trị các quan viên phản đối biến pháp. Tô Thức, hiện là thái thú Hồ Châu, vì bất mãn với tân pháp mà bị biếm ra khỏi kinh thành, không may trở thành vật tế thần của cuộc đấu tranh chính trị lần này.