Sau khi Hàn Giáng bãi chức Tể tướng, Vương An Thạch một mình nắm giữ đại quyền Tể tướng. Một người độc quyền, điều này hiếm thấy ở Bắc Tống. Bởi vì chức Đồng bình chương sự thời bấy giờ thường là hai người, tức hai người song song làm Tể tướng, chủ trì triều chính.
Triều Tống có mấy tập tiểu thuyết thông tục, bao gồm "Niễn Ngọc Quan Âm", "Bồ Tát Man", "Tây Sơn Nhất Quật Quỷ", "Chí Thành Trương Chủ Quản", "Aùu Tướng Công", "Thác Trảm Thôi Ninh", "Phùng Ngọc Mai Đoàn Viên" v.v. Sự ra đời của những tác phẩm này dự báo cho sự xuất hiện của tiểu thuyết Trung Quốc. Trong đó, "Aùu Tướng Công" viết về câu chuyện Vương An Thạch thúc đẩy tân pháp không được lòng dân, phản ánh tư tưởng khuynh hướng của phái phản đối tân pháp thời Tống.
"Aùu Tướng Công" (Tể tướng Bướng bỉnh) là biệt danh người đương thời gọi Vương An Thạch. "Aùu" có nghĩa là không thuận, không phục tùng. Nếu dùng để miêu tả con người thì thể hiện tính cách người đó quật cường, cá tính mạnh, không chịu thua. Vương An Thạch chính là người như thế: Về văn học, ông tự thành một phái, học vấn sâu sắc, văn xuôi hùng hồn sắc bén, là một trong Đường Tống bát đại gia; về chính trị, ông không cam chịu hiện trạng, quyết tâm cải cách.
Vương An Thạch thúc đẩy tân chính, không dung thứ cho bất kỳ ai phản đối. Bạn bè không được, phản đối ông thì bạn bè trở thành kẻ địch; kẻ địch càng không được, phản đối ông thì sẽ bị cho ra rìa. Ông giỏi ăn nói biện luận, có thể thuyết phục hoàng đế Triệu Húc tin vào sách lược cường quốc của mình, quyết tâm thực hiện kế hoạch cải cách đến cùng. Tất nhiên, điều này cũng phụ thuộc vào việc Triệu Húc có tâm cầu thay đổi. Bởi vì thời Nhân Tông hoàng đế, Vương An Thạch cũng từng dâng Vạn ngôn thư, xin biến pháp, nhưng Nhân Tông hoàng đế không đoái hoài, Vương An Thạch tuy hùng tâm tráng chí nhưng không có đất dụng võ.
Sau khi Vương An Thạch nắm quyền, Triệu Húc cử hai người hỗ trợ cho ông, tân nhiệm Tham tri chính sự Phùng Kinh và Vương Khuê. Dưới sự hỗ trợ của hai vị phó thủ này, tân pháp mà ông đẩy mạnh, gồm Bảo giáp pháp, Miễn dịch pháp, chính là những chính sách liên tiếp ra đời trong giai đoạn này. Ông là một văn nhân, biết rõ sức ảnh hưởng của văn nhân, để kiểm soát văn nhân thiên hạ, trong khi thúc đẩy tân pháp, ông còn tiến hành cải cách chế độ khoa cử.
Đầu thời Tống vẫn dùng chế độ cũ của triều Đường, lấy khoa cử để chọn kẻ sĩ. Các môn thi là thi phú tạp văn và thiếp kinh mặc nghĩa. Thời Nhân Tông, nghe theo kiến nghị của Phạm Trọng Yêm, bãi bỏ thiếp kinh mặc nghĩa, các môn thi gồm: Trước hết thi lịch sử hoặc chính trị, sau đó thi kinh điển cổ tịch. Sau khi vượt qua hai vòng thi này, sẽ thi thi phú dưới sự giám sát trực tiếp của hoàng đế, rồi sau đó mới thi sách luận.
Sau khi Vương An Thạch nắm quyền quốc gia, muốn cải cách chế độ khoa cử, một lòng hưng học. Triệu Húc hạ lệnh mở hội nghị chuyên đề thảo luận vấn đề này. Tô Thức cho rằng, triều Nhân Tông lập học đã là hư danh, nhưng chế độ khoa cử chọn kẻ sĩ vẫn khả thi, không cần thiết phải cải cách.
Triệu Húc cũng đồng ý với ý kiến của Tô Thức. Vương An Thạch lại kiên quyết cho rằng chế độ khoa cử hiện tại có chỗ chưa hoàn thiện, bắt buộc phải cải cách. Sau đó thông qua điều giải, quyết định lấy kinh nghĩa luận sách để chọn kẻ sĩ, bãi bỏ thi phú, thiếp kinh, mặc nghĩa. Sau đó còn lập Thái học sinh tam xá pháp, chú trọng kinh học.
Để kiểm soát tư tưởng quan niệm của học giả văn nhân, Vương An Thạch biên soạn một cuốn sách tên là "Tam kinh tân nghĩa", và quy định cuốn sách này là tiêu chuẩn chính thức của quan phủ, bất kể trường học hay khoa cử, chỉ được phép sử dụng "Tam kinh tân nghĩa", tất cả chú giải của tiên nho, nhất loạt bãi bỏ. Khi dự thi, ý kiến của thí sinh nếu hơi khác biệt với kiến giải của Tể tướng, liền sẽ trượt bảng vàng.
Vương An Thạch tuy là đại gia văn học, nhưng "Tam kinh tân nghĩa" dù sao cũng là viết vội trong hai năm, hơn nữa còn do con trai ông là Vương Bàng và Lữ Huệ Khanh biên soạn, giá trị học thuật không được các đại gia như Âu Dương Tu, Tô Thức công nhận. Ông đã dựa vào quyền lực Tể tướng, bãi bỏ điển tịch của các tiên nho mà chỉ chuyên dùng sách của mình. Đây có lẽ là một biểu hiện của sự "bướng bỉnh" ở Vương An Thạch.
Tô Thức là cự đầu văn đàn, học vấn văn học không thua kém Vương An Thạch, thậm chí còn hơn thế nữa, ông thấy Vương An Thạch chuyên quyền như vậy, thực sự không thể nhẫn nhịn. Để thể hiện sự bất mãn với Vương An Thạch, trong một kỳ thi tiến sĩ, ông đã ra đề cho các sĩ tử như sau: "Tấn Vũ bình Ngô nhờ độc đoán mà thắng, Phù Kiên phạt Tấn nhờ độc đoán mà bại, Tề Hoàn chuyên nhậm Quản Trọng mà bá, Yến Khoái chuyên nhậm Tử Chi mà bại, sự đồng công dị. Vì sao?"
Vương An Thạch biết Tô Thức đang chỉ cây dâu mắng cây hòe châm chọc mình. Nhân cớ đó chuyển Tô Thức đến phủ Khai Phong làm một chức Suy quan. Tô Thức vốn dĩ đã rất nổi tiếng, vì sự kiện này mà bị Vương An Thạch bài xích, càng khiến danh tiếng ông vang dội hơn.
Tô Thức biết mình đã đắc tội với Vương An Thạch, bèn một không làm thì thôi, đã làm thì làm cho trót, lại dâng sớ lần nữa, chỉ trích tân pháp của Vương An Thạch. Thật ra, sớm từ tháng Hai năm Hy Ninh thứ ba (1070), ông đã từng dâng một bài tấu chương, mũi nhọn chỉ thẳng vào Thanh miêu pháp. Hai lần tấu chương, đều dông dài, bao la vạn tượng, hùng biện thao thao, nói thẳng không kiêng dè.
Tô Thức biết, sau khi dâng tấu chương này lên, kinh thành không còn chỗ cho ông đứng chân nữa, lập tức dâng biểu xin điều đi nơi khác.
Thật ra, lúc này Tô Thức đã rơi vào vòng xoáy thị phi. Khi đó có một lời đồn, nói anh em nhà họ Tô vận chuyển linh cữu cha bằng thuyền về quê cũ ở Tứ Xuyên, từng lạm dụng binh lính của quan gia, lại còn mua đồ gia dụng sứ, và có thể buôn lậu muối để kiếm lời.
Lời đồn là do thân tín của Vương An Thạch là Tạ Cảnh Ôn tung ra. Quan phủ phái người đến các tỉnh mà đoàn vận chuyển linh cữu của họ Tô đi qua, thu thập tài liệu từ phu thuyền, binh tốt, nghi quan. Tô Thức quả thực có mua không ít đồ gia dụng sứ, nhưng không hề vi phạm pháp luật. Quan sai trở về báo cáo không thu hoạch được gì.
Trước khi Tư Mã Quang quy ẩn, Triệu Húc từng nói với ông rằng, nhân phẩm của Tô Thức không tốt, nói Tư Mã Quang đánh giá về ông ta quá cao. Tư Mã Quang lúc đó trả lời rất khéo léo, ông nói: "Bệ hạ ý chỉ có người tố cáo cậu ta sao? Thần biết rất rõ về cậu ta. Bệ hạ biết đấy, Tạ Cảnh Ôn là người thân của Vương An Thạch, vụ tố cáo này là do Vương An Thạch chủ ý. Vả lại, Tô Thức tuy không phải hoàn mỹ không tì vết, nhưng còn hơn gấp trăm lần cái thứ súc sinh giấu giếm tang mẹ không báo là Lý Định kia."
Theo thành tích chính trị của Tô Thức, nên làm quan đến chức Thái thú, Triệu Húc cũng có ý định này. Nhưng Vương An Thạch và Tạ Cảnh Ôn không đồng ý, cho rằng nhiều nhất chỉ có thể để ông đến một huyện nhỏ làm Phán quan. Triệu Húc bèn chọn một giải pháp trung hòa, hạ chức Tô Thức xuống Hàng Châu phong cảnh tú lệ làm Phán quan.
Tô Thức đã có chuẩn bị tâm lý cho việc bị điều đi từ sớm, đối với sự đàn hặc của Tạ Cảnh Ôn hoàn toàn không để tâm, đến cả việc viết biểu tự biện cũng không chịu, sau khi tiếp chỉ, liền đưa gia quyến đến Hàng Châu nhậm chức.
2、Gửi lòng vào sơn thủy
Tô Thức tự Tử Chiêm, người Mi Sơn, Tứ Xuyên. Em trai là Tô Triệt, tự Tử Do. Cha là Tô Tuân. Ba cha con được gọi chung là "Tam Tô", chiếm ba vị trí trong tám đại gia văn cổ Đường Tống. Để phân biệt, người đời sau gọi anh là Đại Tô, em là Tiểu Tô.
Văn chương của Tô Thức truyền từ gia học, bác thông kinh sử, càng sở trường về văn học, hạ bút ngàn lời, văn không cần chấm phẩy.
Năm Gia Hựu thứ hai thời Nhân Tông (1057), ông và cha là Tô Tuân cùng em trai là Tô Triệt cùng đến kinh thành dự thi của Lễ bộ. Hai anh em đều đậu tiến sĩ hạng ưu.
Người lãnh đạo văn đàn thời bấy giờ là Âu Dương Tu đưa bài văn của Tô Thức cho người đồng lứa xem, ai nấy đều khen không dứt miệng. Âu Dương Tu đặc biệt tán thưởng bài thi của Tô Thức, nhưng lại nảy sinh một hiểu lầm, ông tưởng bài thi này là kiệt tác của bạn mình là Tăng Củng, để tránh hiềm nghi, đã chuyển bài văn vốn được xếp đầu bảng xuống hạng hai. Kết quả, Tô Thức kỳ thi đó, vốn dĩ phải là trạng nguyên đầu bảng, lại xếp thứ hai làm thám hoa. Hóa ra, khi dự thi, bài thi của thí sinh sau khi nộp lên, trước hết do thư ký chép lại một lần, để tránh nhận ra nét chữ trên bài thi. Trong bài thi được chép lại, đã lược bỏ tên thí sinh, lưu hồ sơ riêng. Âu Dương Tu lại cho rằng, bài văn hay như vậy, chỉ có bạn tốt Tăng Củng của ông mới viết ra được, nên khiến Tô Thức âm dương sai lệch từ hạng nhất biến thành hạng hai. Tuy là hạng hai, cũng đủ để Tô Thức mới hai mươi mốt tuổi nổi danh thiên hạ với tư cách là học giả hàng đầu cả nước.
Âu Dương Tu là uy quyền văn học thời đó, một chữ khen, một chữ chê, đủ để liên quan đến vinh nhục thành bại của một học nhân. Một văn nhân năm xưa từng nói, học giả không biết nỗi đáng sợ của hình phạt, không biết niềm vui của việc thăng tiến, sống không đủ vui, chết không đủ sợ, nhưng lại sợ ý kiến của Âu Dương Tu. Có thể thấy sức nặng của Âu Dương Tu trên văn đàn lúc bấy giờ.
Âu Dương Tu có một đánh giá về Tô Thức, ông từng nói với người khác: "Đọc thư của Tô Đông Pha, không hiểu vì sao, ta lại vui mừng đến đổ mồ hôi. Lão phu nên nhường nhịn người này, để cậu ta ra mặt." Lời này của Âu Dương Tu truyền ra ngoài, Tô Thức nhất thời danh tiếng vang dội.
Tương truyền Âu Dương Tu còn nói với con trai mình: "Nhớ lấy lời ta, ba mươi năm sau, không còn ai bàn luận về lão phu nữa." Sau này, lời ông quả nhiên ứng nghiệm. Trong vòng mười năm sau khi Tô Thức qua đời, quả nhiên không còn ai bàn luận về Âu Dương Tu, mọi người đều bàn luận về Tô Thức.
Nhân Tông hoàng đế năm xưa khi chọn dùng anh em họ Tô cũng từng nói, trẫm đã chọn cho hậu thế hai vị Tể tướng. Chính một nhân vật như vậy, lại không được Vương An Thạch dung thứ, bị đuổi khỏi kinh thành, ra làm quan ở Hàng Châu.
Hàng Châu thời đó là một đô thị lớn ở Giang Nam, nơi đó có núi rừng hồ biển, là một nơi kỳ diệu không thể tả, có câu ngạn ngữ nói: "Trên có thiên đàng, dưới có Tô Hàng."
Tô Thức làm Thông phán ở Hàng Châu, trừ việc thẩm vấn các vụ án, công vụ cũng không nhiều lắm. Mà các vụ án ông thẩm lý, đa phần là những người dân lương thiện vi phạm tân pháp của Vương An Thạch, những điều luật phạm phải, đều là những thứ ông phản đối. Nhưng đó đều là pháp luật, ông không có quyền thay đổi, không thích vẫn phải thi hành. Vì vậy, lúc nhàn rỗi công vụ, ông liền gửi lòng vào sơn thủy. Hoặc cùng bạn bè, danh kỹ chèo thuyền trên Tây Hồ Hàng Châu, hoặc cùng văn nhân mặc khách du ngoạn ở danh lam cổ tự. Không chỉ để lại nhiều bài thơ truyền tụng, mà còn để lại nhiều câu chuyện thú vị. Trong đó đặc biệt khiến người ta thích thú là những câu chuyện giữa ông và Phật Ấn.
Phật Ấn xuất thân nhà giàu, vốn không định xuất gia. Tương truyền mẹ ruột của ông chính là mẹ của Lý Định. Rõ ràng, mẹ ông từng kết hôn ba lần, và sinh một người con trai với mỗi người chồng, điều này thời bấy giờ không nhiều.
Khi hoàng đế ban lệnh triệu kiến các tăng nhân, Tô Thức liền tiến cử người này lên. Phật Ấn trước mặt hoàng thượng dốc sức bày tỏ đức tin vào Phật giáo. Hoàng thượng thấy ông cao lớn tuấn tú, dung mạo không tầm thường, nói nếu ông chịu xuất gia làm sư, liền ban cho ông một tờ độ điệp. Độ điệp là giấy chứng nhận tư cách của tăng nhân. Thời bấy giờ, tăng nhân cầm chứng nhận này có thể miễn trừ các loại thuế má và lao dịch. Ban cho ông một tờ độ điệp, là ân huệ của hoàng thượng đối với Phật Ấn. Phật Ấn lúc đó tiến thoái lưỡng nan, đành phải đồng ý xuất gia.
Phật Ấn cơ trí nhanh nhẹn, ông và Tô Thức qua lại, để lại rất nhiều câu chuyện thú vị. Một lần, hai người họ đi du ngoạn một ngôi chùa, bước vào tiền điện, có hai vị Kim Cương to lớn dữ tợn canh giữ cửa lớn. Tô Thức hỏi: "Hai vị Phật này, vị nào quan trọng hơn?" Phật Ấn trả lời: "Đương nhiên là vị có nắm đấm lớn hơn."
Vào đến nội điện, lại là một vị Quan Âm Bồ Tát tay cầm tràng hạt. Tô Thức chỉ vào Quan Âm Bồ Tát hỏi: "Quan Âm tự mình là Phật, còn đếm tràng hạt trong tay để làm gì?" Phật Ấn trả lời: "Ồ, bà ấy cũng như người bình thường cầu nguyện xin Phật vậy!" "Bà ấy cầu nguyện với ai?" Tô Thức hỏi tiếp. Phật Ấn trả lời: "Cầu nguyện với chính mình." "Đây là vì sao chứ? Bà ấy là Quan Âm Bồ Tát, tại sao phải cầu nguyện với chính mình?" Tô Thức có chút thái độ muốn hỏi đến cùng, thực chất là đang làm khó Phật Ấn. "Ngươi biết không?" Phật Ấn cười nói, "Cầu người khó, cầu người không bằng cầu chính mình." Hai người một hỏi một đáp, ý vị dạt dào.
Lại một lần, Tô Thức muốn mượn chữ "Điểu" (chim) để đùa Phật Ấn, ông cố ý nói với Phật Ấn: "Các nhà thơ cổ đại thường đem chữ 'Tăng' và chữ 'Điểu' đối nhau trong thơ. Ví dụ như 'Thời văn trác mộc điểu, nghi thị khấu môn tăng' (thỉnh thoảng nghe chim gõ kiến, ngờ là sư gõ cửa), còn có: 'Điểu túc trì biên thụ, tăng xao nguyệt dạ môn' (chim đậu cây bên ao, sư gõ cửa đêm trăng). Ta khâm phục người xưa dùng 'Tăng' đối với 'Điểu' thật thông minh."
Rõ ràng, Tô Thức đang giễu cợt Phật Ấn. Không ngờ Phật Ấn trả lời còn hay hơn. Ông nói với Tô Thức: "Đây chính là lý do tại sao ta lấy thân phận 'Tăng' để ngồi đối diện với ngươi." Một câu trả lời dí dỏm, khiến Tô Thức dở khóc dở cười.
Thật ra, đây đều là ghi chép của dã sử, chính sử không thể khảo cứu. Còn về việc Tô Thức có một người em gái tài hoa xuất chúng là Tô Tiểu Muội, gả cho Tần Quan, đêm tân hôn từ chối không cho tân lang vào động phòng, cứ phải đợi tân lang làm được câu đối cô ra mới mở cửa cho vào, do vế trên quá khó đối, Tần Quan vắt óc suy nghĩ mà không đối được, Tô Thức giúp ông ta một tay, mới đối được vế dưới, chuyện này thực sự là chuyện hư vô, vì Tô Thức căn bản không có người em gái như vậy, càng không có người em rể là Tần Quan, Tô Thức và Tần Quan tuy là bạn tốt, nhưng không có quan hệ anh em vợ chồng.
3、Cáo mượn oai hùm
Tô Thức đưa gia quyến rời kinh đến Hàng Châu, Âu Dương Tu thoái ẩn ở Phú Dương, An Huy, Trương Phương Bình về quê cũ Hoài Dương, Hà Nam, Tư Mã Quang và Lữ Công Trứ ẩn cư ở Tây Kinh Lạc Dương, Phú Bật cũng bị biếm khỏi kinh thành. Những danh thần nho lại thời Nhân Tông hoàng đế tại vị đã bị thanh trừng sạch sẽ. Triều đình yên tĩnh, yên tĩnh như chết.
Trước khi Tô Thức rời kinh, trong kinh từng xảy ra một vụ bạo loạn không lớn cũng không nhỏ.
Mùa đông năm kia, Bảo giáp pháp đã được thực thi, tân binh nhận huấn luyện quân sự ở nông thôn, họ nghi ngờ ý đồ của việc huấn luyện, tưởng rằng phải rời xa quê hương, điều đến phương Bắc để đánh trận với ngoại tộc, thế là ở những ngôi làng gần kinh thành đã xảy ra biểu tình tuần hành. Một nguyên nhân khác của vụ bạo loạn là khi đó quan phủ hạ lệnh nông dân tự chuẩn bị vũ khí, thực ra cũng chỉ là cung tên mà thôi. Dân làng cho rằng đây là muốn viễn chinh rồi, cha con, anh em ôm nhau khóc lóc, có người thậm chí tự chặt tay để tránh bị trưng tập.
Bạo loạn của dân làng, thực chất là chống lại việc rời quê hương bản quán đi đánh trận ở biên giới, nhưng biểu hiện ra ngoài là phản đối tân pháp, hơn nữa còn bằng phương thức quá khích này.
Hàn Duy lúc đó là Tri phủ phủ Khai Phong, trong khu vực quản lý của ông xảy ra chuyện như vậy, trách nhiệm khó thoát. Ông lập tức báo cáo diễn biến vụ bạo loạn lên triều đình, và xin hoãn huấn luyện đến mùa đông, vì đó là lúc nông nhàn.
Vương An Thạch sao có thể dung thứ cho chuyện như vậy xảy ra dưới mí mắt mình? Hàn Duy chỉ vì một tờ tấu chương này mà bị bãi miễn.
Hàn Duy là người theo Vương An Thạch, thời Triệu Húc còn là thái tử, Hàn Duy đã nói giúp Vương An Thạch không ít lời hay trước mặt ông, theo nghĩa này, Hàn Duy có ơn với Vương An Thạch. Bãi miễn Hàn Duy, Vương An Thạch cũng mất đi người bạn cuối cùng của mình.
Thông phán Ninh Châu Đặng Oản viết một bức thư cho Vương An Thạch, trong thư ông hết lời ca tụng tân pháp, những lời xu nịnh đối với Vương An Thạch cũng dùng hết những mỹ từ, rất được lòng Vương An Thạch, được tiến cử làm Ngự sử, kiêm quản nông nghiệp.
Đặng Oản là vì nịnh hót Vương An Thạch mà thăng quan, một số người đồng hương Thành Đô của ông khinh bỉ ông, có người mắng ông là kẻ tiểu nhân a dua nịnh hót, có người châm chọc ông là chính khách đầu cơ. Đặng Oản đối với điều này lại thản nhiên tự đắc, không cho là đúng mà nói với người khác: "Cười chửi mặc kệ người ta, quan tốt ta tự làm."
Vương An Thạch dưới sự hỗ trợ của Đặng Oản và Tăng Bố, tiếp tục làm công việc "hủy" người không biết mệt mỏi.
Lão Tể tướng Phú Bật vì không mãn với những việc Vương An Thạch làm, từ chức Tể tướng, sau khi giáng chức làm Thái thú Bác Châu, vẫn ra sức phản đối Thanh miêu pháp, bất chấp sự chỉ trích của cấp trên về việc ông thúc đẩy khoản vay Thanh miêu không hiệu quả, dâng lên hoàng thượng một bản tấu, trong tấu chương ông viết: "Pháp này hành, thì tài tụ ở trên, người tán ở dưới."
Đặng Oản thấy đây là cơ hội tốt để lấy lòng Vương An Thạch, liền kiến nghị với Vương An Thạch, với tội danh cản trở tân pháp, tước đoạt toàn bộ đãi ngộ cấp bậc Tể tướng của Phú Bật. Vương An Thạch lại muốn đẩy Phú Bật vào chỗ chết. May mắn Triệu Húc nghĩ đến Phú Bật là một vị lão thần, không nỡ gia tội, mới khiến Phú Bật thoát được một kiếp.
Ngự sử trung thừa Dương Cối, dâng bản tấu xin bãi bỏ Miễn dịch pháp, và tấu xin khởi dụng lại một loạt đại thần có năng lực nhưng bị biếm là Lữ Hối, Phạm Trấn, Âu Dương Tu, Phú Bật, Tư Mã Quang, Lữ Đào v.v. Dương Cối bị Đặng Oản đàn hặc, đuổi khỏi kinh thành, hạ chức xuống Trịnh Châu làm Tri châu.
Giám sát ngự sử Lưu Chí, dâng biểu trần thuật Miễn dịch pháp có mười hại, cũng bị biếm làm Giám Hanh Châu diêm thương.
Vương An Thạch hạ lệnh tri phủ Gián viện Trương Tảo viết văn bác bỏ kiến nghị của Lưu Chí, Trương Tảo không chịu nghe lệnh, cũng bị đuổi khỏi kinh thành.
Trong giai đoạn này, tiếp sau việc Lữ Hối bị biếm tới Đặng Châu rồi bệnh mất, đại sư văn học một thời Âu Dương Tu cũng khách chết ở Dĩnh Châu.
Lữ Hối, người Khai Phong, là cháu nội của cố Tể tướng Lữ Đoan. Âu Dương Tu nguyên quán Lư Lăng, là nhà văn học, chính trị gia, sử học gia, kim thạch học gia kiệt xuất Bắc Tống. Cả đời trải qua các triều đại Tống Chân Tông, Tống Nhân Tông, Tống Anh Tông, Tống Thần Tông, tham gia nhiều hoạt động chính trị trọng đại, là lãnh tụ văn đàn thời bấy giờ. Phụng chiếu tu soạn "Đường Thư" Kỷ, Chí, Biểu, tự biên soạn "Ngũ Đại Sử Ký". Tô Thức khi viết tựa đã đánh giá ông rằng: "Luận đại đạo giống Hàn Dũ, luận bản giống Lục Chí, kỷ sự giống Tư Mã Thiên, thi phú giống Lý Bạch." Âu Dương Tu ban đầu hiệu là Túy Ông, sau hiệu là Lục Nhất Cư Sĩ. Sau khi chết được tặng Thái tử Thái sư, thụy Văn Trung.
Con trai Vương An Thạch tên là Vương Bàng, từ nhỏ thông minh, có tài nhớ dai, mười lăm mười sáu tuổi đã viết tác phẩm dài hàng vạn chữ, đậu tiến sĩ, được bổ nhiệm làm Tinh Đức Úy, kiêu ngạo tự phụ, xem thường tất cả. Ông làm quan không bao lâu, liền vì chức quan quá nhỏ, bổng lộc quá mỏng mà từ quan không làm. Ở nhà rảnh rỗi, viết hơn hai mươi bài sách luận, bàn luận dọc ngang đại sự thiên hạ. Còn viết hàng vạn chữ "Lão Tử huấn giải", "Phật thư nghĩa giải".
Vương Bàng tuy tài hoa xuất chúng, nghị luận kinh người, nhưng phóng túng không kiềm chế, phong lưu tự phụ, thường ngày tìm hoa hỏi liễu, chọn sắc chinh thanh, tất cả kỹ viện lầu xanh, ca kỹ vũ nữ không ai không biết đại danh Vương công tử. Vương An Thạch rất nuông chiều người con trai này, việc gì cũng dung thứ cho cậu ta ba phần.
Khi Vương An Thạch làm Tham chính, một ngày nọ, Trình Hạo đến thăm Vương An Thạch, hai người đang bàn luận thời chính, tranh luận lẫn nhau, con trai Vương An Thạch tóc tai tán loạn, tay cầm khăn trùm đầu của phụ nữ xuất hiện ở phòng khách, cậu ta đi thẳng đến trước mặt cha, gặp Trình Hạo cũng không chào hỏi, liền hỏi họ đang bàn luận gì. Vương An Thạch nói họ đang bàn luận về tân chính, và nói rằng tân chính của họ luôn bị các đại thần khác phê bình. "Việc này cũng cần bàn luận nhiều sao?" Vương Bàng ngồi phịch xuống, lớn tiếng nói, "Đem Hàn Giáng, Phú Bật hai người đẩy ra chém đầu thị chúng, xem ai còn dám phản đối tân pháp."
Trình Hạo là một tiên sinh đạo học, thấy Vương Bàng không hiểu lễ tiết như vậy, người lớn nói chuyện còn tùy tiện xen vào, có chút không vui nói: "Người lớn nói chuyện, trẻ con đừng xen mồm." Vương Bàng nghe xong tức giận gân xanh nổi lên, hai nắm tay siết chặt, gần như muốn lao lên đánh Trình Hạo một trận. May mắn Vương An Thạch dùng ánh mắt ngăn lại, cậu ta mới bực bội rút lui.
Vương An Thạch làm Tể tướng sau, trọng dụng rất nhiều quan lại trẻ tuổi. Để đề bạt con trai, đặc biệt cho người khắc in "Lão Tử huấn giải" thành sách, bán với giá rẻ. Sau một phen sắp xếp, sách chảy vào trong cung, đến tay hoàng thượng. Triệu Húc xem "Lão Tử huấn giải", vô cùng tán thưởng. Đặng Oản, Vương Tằng nhân cơ hội tiến cử Vương Bàng trước mặt hoàng thượng. Triệu Húc liền triệu kiến Vương Bàng, Vương Bàng trước mặt hoàng thượng bàn luận tân pháp. Chủ đề như vậy rất hợp khẩu vị Triệu Húc, liền lập tức phong ông làm Thái tử trung duẫn và Sùng Chính Điện thuyết thư.
Vương Bàng sùng thượng Pháp gia, đặc biệt sùng bái nhân vật Pháp gia thời Tiên Tần là Thương Ưởng, lời nói hành động thường có những quan điểm của Pháp gia, cậu ta thường nói, nếu không trừ khử kẻ khác ý, tân pháp liền không thể thuận lợi thực thi. Vì vậy, khi cậu ta giảng kinh thư ở Sùng Chính Điện, cũng thường lồng ghép quan điểm của mình vào.
Triệu Húc chịu sự gợi ý của cậu ta, liền thiết lập Kinh thành tuần tốt ở kinh thành.
Kinh thành tuần tốt, thực ra là một cơ quan đặc vụ của chính quyền mới, những tuần tốt này, chính là mật thám triều đình phái đến phường phố, chỉ cần phát hiện có người báng bổ nghị luận tân chính, không hỏi sang hèn, nhất loạt giam giữ. Nhất thời khiến lòng người hoảng sợ, trên đến văn võ bá quan, dưới đến dân chúng bình thường, dám giận mà không dám nói, nói chuyện đều vô cùng cẩn thận.
Vương An Thạch tấu xin thực thi Thị dịch pháp, ủy nhiệm Hộ bộ phán quan Lữ Gia Vấn làm Đề cử. Tiếp đó lại thực thi Bảo mã pháp, để Tăng Bố xác định điều khoản cụ thể, ban bố các lộ thực hành. Kế tiếp lại thực thi Phương điền quân thuế pháp.
Tân pháp đều là trước hết thí điểm ở Kinh Đông Lộ, sau đó dần dần phổ biến ra toàn quốc.
Người phản đối tân pháp vẫn rất nhiều, Xu mật sứ Văn Ngạn Bác, Phó sứ Ngô Sung dâng lời nói Bảo mã pháp không tiện thực thi, Vương An Thạch không hề đoái hoài. Xu mật đô thừa chỉ Lý Bình, ra sức phỉ báng Miễn dịch pháp, và tấu bãi quan lại Cáp môn. Vương An Thạch dâng thư, nói ông ta chống lại tân pháp, yêu cầu truy cứu trách nhiệm. Triệu Húc tuy miệng lưỡi đồng ý thỉnh cầu của ông, nhưng luôn không có hồi âm sau đó. Lợi Châu phán quan Tiên Vu Sân dâng thư chỉ trích thời sự, phê bình Thanh miêu pháp, ám chỉ Vương An Thạch làm loạn triều chính, vậy mà lại được đề bạt làm Chuyển vận phó sứ.
Vương An Thạch có một dự cảm không lành, đó là hoàng thượng đối với tân pháp sự hứng thú đang giảm sút. Thế là ông dâng lên một bản từ chức, xin từ chức Tể tướng, rời kinh sư. Thật ra, đây là một chiến lược lùi để tiến.
Triệu Húc tuy đối với tân pháp có chút dao động, nhưng chưa đến mức độ phủ nhận tân pháp, ông đương nhiên sẽ không để Vương An Thạch đi. Sau một phen khuyên giải, đập tan ý niệm từ chức của Vương An Thạch.
