1、Mở mang bờ cõi

Sau một phen biến động, Vương An Thạch vẫn vững vàng trên ghế tể tướng. Sau khi thi hành toàn diện Tân pháp, ông lại đề xuất việc mở mang bờ cõi, tuyển chọn quan viên, chinh phạt các khu vực dân tộc thiểu số ở Tây Nam và Tây Bắc. Chiến dịch quân sự lần này, ông áp dụng chiến thuật ba đường cùng tiến.

Đường thứ nhất, lệnh cho Trung thư Kiểm chính quan Chương Đôn làm Hồ Bắc Sát phỏng sứ, chinh phạt Động Man; đường thứ hai, lệnh cho Nhung Châu Thông phán Hùng Bản làm Tử Quỳ Sát phỏng sứ, chinh phạt Lô Di; đường thứ ba, lệnh cho Thao Hà An phủ sứ Vương Thiều, chiêu thảo Tây Khương, tiến quân vào các bộ lạc Thổ Phồn.

Tây Nam nhiều núi, các dân tộc sống xen kẽ, các đời trước đều coi là đất ngoài vòng giáo hóa. Do địa hình phức tạp và dân tộc sống đan xen, việc quản lý rất khó khăn, cho nên các triều đại trước đều không đặt quan thiết phủ ở đó, mà để các thủ lĩnh bộ lạc tự quản lý, thực hiện chế độ tự trị.

Đầu thời Tống, có một người Thần Châu tên là Tần Tái Hùng, trí dũng song toàn, võ nghệ cao cường, ông đã chinh phục được các tộc người ở đó. Thái Tổ hoàng đế triệu kiến ông tại Đông Kinh Biện Lương, dùng lời lẽ tốt đẹp vỗ về, bổ nhiệm ông làm Thần Châu Thứ sử. Ngoài ban thưởng ra, còn trao cho ông quyền tự trị, cơ cấu nội bộ do ông tự thiết lập, quan viên do ông tự bổ nhiệm, thuế thu được cũng không cần nộp lên triều đình.

Ý của Thái Tổ rất rõ ràng, chỉ cần ông giữ một phương, không gây chuyện là được.

Tần Tái Hùng cảm ân báo đáp, sai người thân tín đi chiêu hàng các bộ lạc, khiến cho mấy ngàn dặm biên cương đầu thời Tống không có hoạn nạn.

Thời Nhân Tông, Khê Châu Thứ sử Bành Sĩ Hy, tự xưng Như Ý Đại Vương, tập hợp chúng làm loạn, sau khi bị quan quân chinh phạt thì quy thuận triều đình.

Sau khi Triệu Húc lên ngôi, Tây Nam đã chia sông mà trị, khu vực Giang Bắc do Bành Sư Yến quản lý, Giang Nam do ba tộc Thư thị, Điền thị, Hướng thị chia nhau cai trị, đều chịu mệnh lệnh của triều Tống. Năm Hi Ninh thứ năm (1072), Thư thị ở Hạp Châu thu thuế bạo ngược, bộ chúng không phục, vì thế xảy ra nội loạn.

Vương An Thạch chọn đúng thời điểm này để xuất binh đánh Động Man.

Chương Đôn dẫn quân đến Hồ Bắc, trước tiên chiêu dụ Bành Sư Yến ở Giang Bắc, truyền đạt chiếu lệnh của hoàng thượng cho ông ta, phong làm Lễ tân phó sứ, kiêm Kinh Đông Châu Đô giám. Quân không đổ máu mà bình định được Bắc Giang. Tiếp đó lại phát hịch văn cho các tộc ở Giang Nam, dùng lời lẽ khuyên hàng. Hai tộc Hướng thị, Thư thị biết triều đình đây là "tiên lễ hậu binh", tự biết khó lòng đối địch với triều đình, bèn dâng biểu xin hàng, dâng trả kiếm ấn do triều trước ban tặng. Chỉ có tộc Điền thị cậy mình dũng mãnh, không chịu tuân mệnh. Chương Đôn dẫn quân chinh phạt, đại binh áp sát, Điền thị không có mấy khả năng kháng cự, một trận là tan rã.

Chương Đôn thuận lợi bình định Tây Nam, khải hoàn trở về.

Lô Di nằm ở biên giới Tây Nam, vì đất giáp Lô Thủy, gần Lô Châu, nên gọi là Lô Di.

Gần Lô Thủy có một tòa thành Diêu Châu bỏ hoang. Đầu thời Nhân Tông, thủ lĩnh tộc Di là Ô Man Vương Đắc Cái dâng biểu lên triều đình Tống, xin ban cho tên châu, và nói muốn dẫn các bộ lạc quy thuận triều đình. Nhân Tông hoàng đế đồng ý yêu cầu của ông ta, đặt tên là Diêu Châu, phong Đắc Cái làm Diêu Châu Thứ sử. Sau khi Đắc Cái chết, cháu là Bộc Dạ kế nhiệm, tự xưng "La Thị Quỷ Chủ".

Sau khi Triệu Húc lên ngôi, thế lực của La Thị Quỷ Chủ dần suy yếu, sức không thể phục chúng, các thủ lĩnh bộ lạc công khai đối đầu với ông ta, hơn nữa còn dẫn chúng quấy nhiễu biên giới Tống, La Thị Quỷ Chủ không cách nào kiềm chế.

Vương An Thạch tuyệt đối không thể dung thứ cho sự khiêu khích của Lô Di, vì vậy ra lệnh cho Nhung Châu Thông phán Hùng Bản dẫn quân chinh phạt Lô Di.

Nhung Châu Thông phán Hùng Bản trấn thủ biên quận đã lâu, rất quen thuộc tình hình Lô Di, ông dẫn quân vận dụng chiến thuật "công phá từng cái", rất nhanh đã bình định được Lô Di, khiến các bộ lạc Lô Di lại quy phụ triều Tống.

Thao Hà An phủ sứ Vương Thiều chiêu thảo Tây Khương, đã gặp phải sự kháng cự mãnh liệt của người Phiên.

Năm Hi Ninh thứ tư (1071), Triệu Húc thiết lập Thao Hà An phủ ti, lệnh cho Vương Thiều làm trưởng quan, bắt đầu kinh doanh khu vực Hà Châu, Hoàng Châu. Ở khu vực Hà Hoàng, thế lực của các bộ lạc Thổ Phồn là lớn nhất, luôn là đối tượng lôi kéo của Tống, Liêu và Tây Hạ. Sau khi đến Tần Châu, Vương Thiều tìm hiểu được Du Long Kha ở Thanh Đường Thành là bộ lạc lớn nhất của Tây Khương, người Khương ở Vị Nguyên và Tây Hạ đều muốn lôi kéo ông ta. Vương Thiều chỉ mang theo vài người đến doanh trướng của Du Long Kha, phân tích lợi hại cho Du Long Kha, thuyết phục ông ta quy thuận triều đình Tống, và ở lại trong doanh trướng của ông ta để tỏ rõ thành ý.

Du Long Kha vô cùng cảm động, cảm thấy Vương Thiều đối đãi với người bằng sự chân thành, đáng để tin cậy. Liền dẫn theo bộ thuộc mười hai vạn người quy phụ.

Du Long Kha rất sùng bái đại trung thần Bao Chửng của nhà Triệu Tống, thỉnh cầu hoàng thượng ban cho ông họ Bao.

Bao trung thừa chính là Bao Chửng. Cả đời ông tấm lòng son sắt, thiết diện vô tư, làm quan thanh chính, không nịnh bợ quyền quý, giỏi phá các vụ án kỳ lạ, trẻ con đàn bà đều biết tên ông. Vì ông từng giữ chức Ngự sử trung thừa, nên gọi là Bao trung thừa. Ông còn từng làm Thiên Chương Các đãi chế, Long Đồ Các trực học sĩ, nên còn gọi ông là Bao đãi chế hoặc Bao Long Đồ. Năm Gia Hựu thứ bảy (1062) thời Nhân Tông, ông lâm bệnh qua đời, sau khi chết được truy tặng Lễ bộ thượng thư, ban thụy là Hiếu Túc, nên còn gọi là Bao Hiếu Túc.

Triệu Húc đồng ý với thỉnh cầu của Du Long Kha, ban cho ông họ Bao, ban tên là Thuận. Du Long Kha đổi tên thành Bao Thuận.

Vương Thiều với sự ủng hộ của Bao Thuận, đi sâu vào các bộ lạc Thổ Phồn, dọn đường cho việc thu phục khu vực Hà Hoàng.

Tháng 5 năm Hi Ninh thứ năm (1072), Triệu Húc nâng Cổ Vị Trại thành Thông Viễn quân, lệnh cho Vương Thiều quản lý quân sự. Định lấy đây làm cơ sở, củng cố khu vực Lũng Hữu, đả kích Tây Hạ. Vương Thiều vừa huấn luyện quân đội, vừa khai khẩn đất hoang, phát triển thương mại biên giới, kinh doanh nơi đây rất khởi sắc.

Tháng 7, Vương Thiều dẫn quân tiến về phía Tây, tấn công Thổ Phồn, mục tiêu chỉ thẳng vào Vũ Thắng. Các tộc Phiên vương Mục Nhĩ Thủy Ba v.v., đều trấn giữ hiểm yếu, chống lại quân Tống. Các tướng thấy bộ lạc Phiên trấn giữ hiểm yếu, có chút sợ hãi, muốn đóng quân bày trận ở bình địa, đợi địch đến tấn công.

Vương Thiều lại cho rằng, quân Tống bày trận ở nơi bình nguyên, nếu quân Phiên không ra, thì chỉ có thể tiêu hao, kết quả cuối cùng là tay trắng trở về. Đây không phải là kết quả ông muốn, càng không phải kết quả triều đình muốn. Quân Tống đã đến nơi hiểm yếu, thì nên triển khai quyết chiến với quân Phiên, thắng ở trong thế hiểm. Vì vậy, ông lệnh quân Tống chọn địa hình có lợi để bày trận, kẻ nào sợ địch không tiến lên, giết không tha.

Quân Phiên thấy quân Tống chọn nơi hiểm yếu bày trận, từ trên cao xông xuống, sắc bén không gì cản nổi.

Quân Tống thấy quân Phiên thế tới hung mãnh, chưa đánh đã sợ, sắp không chống đỡ nổi. Vương Thiều thấy vậy, đích thân dẫn quân thân tín xông vào trận địch. Các tướng sĩ thấy chủ tướng đi đầu, sĩ khí đại chấn, hăng hái xông giết, đại phá quân Phiên, thừa thế đoạt lấy trại địch, phóng một mồi lửa, thiêu rụi lều trại của địch.

Tây Khương Mộc Chinh cùng thuộc hạ thủ lĩnh Hạt Dược dẫn quân đến cứu. Bị Vương Thiều dẫn quân đánh bại, quân Tống thừa thắng chiếm lấy Vũ Thắng, chọn nơi hiểm yếu xây thành, lập thành Trấn Thao quân, sau đó dâng biểu báo tiệp lên triều đình.

Triệu Húc biết tin chiến thắng ở mặt trận phía Tây, hạ lệnh thiết lập Hy Hà lộ, cai quản ba châu Hy Hà, Thao, Mân và Thông Viễn quân, nâng Trấn Trì quân lên thành Hy Châu, lệnh cho Vương Thiều làm Kinh lược An phủ sứ, kiêm Tri Hy Châu. Thực ra, lúc này ba châu Hà, Thao, Mân vẫn chưa thu phục.

Sau khi Vương Thiều công phá Vũ Thắng, dẫn quân tiến thẳng vào, dùng năm mươi bốn ngày, hành trình một ngàn tám trăm dặm, giết địch mấy ngàn, thu được hơn một vạn con trâu ngựa, một lần là thu phục Hà Châu, Thao Châu, Mân Châu.

Tin thắng trận truyền đến Đông Kinh, Triệu Húc vui mừng khôn xiết, ngự giá đến Tử Thần Điện nhận lời chúc mừng của quần thần.

Triệu Húc nói với quần thần, chiến thắng mặt trận phía Tây lần này là công lao của Vương An Thạch, ngài tháo đai ngọc đang đeo bên hông ban cho Vương An Thạch, hạ chiếu nâng Vương Thiều làm Tả gián nghị đại phu, kiêm Đoan Minh Điện học sĩ.

Vương Thiều vừa rút quân về triều. Phiên tướng Mộc Chinh liền thu gom tàn quân bại tướng, dụ dỗ thủ lĩnh của Đổng Chiên là Thanh Nghi Kết Quỷ Chương v.v., dùng kế trá hàng giết bại quân Tống, Hà Châu tri hữu Cảnh Tư Lập tử trận. Mộc Chinh thừa thắng tấn công Mân Châu, bị Bao Thuận dẫn quân đánh lui, quay lại vây công Hà Châu.

Vương Thiều đang trên đường về kinh, đột nhiên nhận được mệnh lệnh triều đình, nói Mộc Chinh phản loạn, lệnh ông lập tức quay quân bình phản. Khi ông cản đến Hưng Bình, tin Hà Châu bị vây truyền đến. Ông dẫn quân ngày đêm kiêm trình đến Hy Châu, chọn ra hai vạn tinh binh, hạ lệnh khinh trang thượng trận (trang bị nhẹ nhàng), giết thẳng đến Định Khương Thành.

Hà Châu bị vây, mong chờ viện binh, đại quân không cứu Hà Châu, mà lại giết thẳng đến Định Khương Thành. Các tướng không hiểu ý đồ hành quân của Vương Thiều.

Vương Thiều giải thích rằng, Mộc Chinh sở dĩ dám vây công Hà Châu, là vì có Định Khương Thành làm ngoại viện, nếu công phá Định Khương Thành, cắt đứt ngoại viện của hắn, thì vòng vây Hà Châu không cứu mà tự giải.

Quả nhiên, khi Vương Thiều dẫn quân giết đến Định Khương Thành, phá Tây Phiên, kết hợp tộc Xuyên, cắt đứt đường về của Mộc Chinh. Mộc Chinh hoảng hốt dẫn quân rút lui, giữ Đạp Bạch Thành. Vòng vây Hà Châu không cứu mà tự giải.

Vương Thiều quay quân về Hy Châu, phái khinh kỵ vòng ra sau Đạp Bạch Thành, đánh úp bất ngờ, giết vào doanh trại Khương, đốt tám mươi lều trại, giết bảy ngàn địch. Mộc Chinh kế cùng thế quẫn, không đường trốn thoát, đành dẫn theo hơn tám mươi thủ lĩnh, đến trước quân Vương Thiều xin hàng.

Vương Thiều lệnh cho Lý Hiến giải Mộc Chinh về kinh sư, báo tiệp hiến tù.

Khi Cảnh Tư Lập bại trận tử vong, thế lực của Mộc Chinh chấn động, triều dã kinh hãi, rất nhiều người chủ trương từ bỏ Hy Hà. Triệu Húc cũng vì việc này mà lo đến ăn không ngon, ngủ không yên, mấy lần hạ chiếu răn dạy Vương Thiều, phải vững vàng, không được mạo hiểm khinh tiến.

Vương Thiều lại khinh trang giản tùng (trang bị nhẹ, tùy tùng ít), đánh thẳng vào sào huyệt địch, hiến tù về kinh sư. Triều thần kinh ngạc, nói Vương Thiều lập công kỳ lạ.

Triệu Húc càng cảm thấy vui mừng ngoài ý muốn, ngự điện nhận tù, đặc biệt gia ân, lệnh cho Mộc Chinh làm Doanh Châu Đoàn luyện sứ, ban họ tên là Triệu Tư Trung. Phong Vương Thiều làm Quan Văn Điện học sĩ, kiêm Lễ bộ thị lang, không lâu sau, lại triệu về làm Xu Mật phó sứ.

Vương Thiều thăng tiến nhanh chóng, được bổ nhiệm phá cách. Lúc đó có người đặt cho Vương Thiều một cái tên đẹp, gọi là "Tam Kỳ phó sứ": hiến kỳ kế, tấu kỳ tiệp, thụ kỳ thưởng.

Vương An Thạch cảm thấy mình có con mắt tinh đời, cũng vô cùng phấn chấn.

Hơn ngàn dặm đất bao gồm các châu Hy, Hà, Thao, Mân, Điệp, Đãng, từ sau loạn An Sử thời Đường đã bị các bộ lạc Thổ Phồn chiếm giữ, đến đây toàn bộ thu về dưới sự cai quản của nhà Tống. Đây không nghi ngờ gì là một thắng lợi to lớn trong mấy chục năm qua của vương triều Bắc Tống. Trận Hy Hà, không những ngăn chặn sự xâm lược phương Nam của Tây Hạ, mà còn cổ vũ niềm tin thu phục đất đai đã mất, chấn hưng quốc uy của Triệu Húc.

2、Tranh nạn dân

Năm Hi Ninh thứ sáu (1073), Nam Nhạc Hoa Sơn xảy ra sạt lở, nhất thời lòng người hoang mang, những kẻ có ý đồ xấu nhân cơ hội đả kích Tân pháp, nói đây là sự cảnh cáo của thượng thiên đối với nhân gian. Triệu Húc càng thêm hoảng loạn, theo tập tục, ngài dời sang cung điện khác ở, để tỏ lòng tôn kính với thần linh, và hạ lệnh ăn lương thực thô, để cầu sự tha thứ của thượng thiên.

Văn Ngạn Bác công khai nói trên triều đường rằng việc Hoa Sơn sạt lở là do oán khí của dân làm kinh động đến thượng thiên. Vương An Thạch chỉ trích Văn Ngạn Bác phỉ báng Tân pháp, hai người xảy ra tranh cãi kịch liệt trên triều đường. Văn Ngạn Bác trong cơn giận dữ xin từ chức.

Triệu Húc thấy ông đã quyết ý ra đi, bèn lệnh cho ông làm Hà Đông Tiết độ sứ, phán Hà Dương, dời đến Đại Danh phủ.

Tháng 7 năm Hi Ninh thứ sáu, phương Bắc xảy ra hạn hán nghiêm trọng, đất nứt nẻ nghìn dặm, vết nứt của ruộng nước khô cằn có thể chui lọt một đứa trẻ nhỏ, mùa màng mất trắng, dân không sống nổi. Trong ngoài cung đình, trên dưới triều dã, đều đổ lỗi việc này cho Tân pháp, nói là Tân pháp gây ra tai họa. Triệu Húc lo lắng ưu phiền, thở ngắn than dài, ngài cũng bắt đầu tin đây là một loại cảnh cáo nào đó của thượng thiên. Và tự phản tư về hàng loạt Tân pháp đã thực thi kể từ khi mình lên ngôi.

Vương An Thạch nhận được tin này, vội vàng vào cung khuyên giải, nói hạn, lụt đều là thiên tai, thời Nghiêu Thang cũng thường xảy ra, bệ hạ từ khi lên ngôi, năm nào cũng được mùa, nay mấy tháng không mưa, cũng không nên có hại gì lớn. Việc chúng ta có thể làm, chỉ là nỗ lực thực hành chính sự tốt đẹp mà thôi.

Triệu Húc cau chặt mày nói: "Trẫm lo lắng cũng là việc này, e rằng chúng ta thực hành không phải là chính sự tốt đẹp. Trẫm nghe nói thuế thương mại quá nặng, bên ngoài đều oán khí đầy đường rồi, trên dưới triều dã, trong ngoài cung đều làm ầm ĩ cả lên, ngay cả hoàng hậu, thái hậu cũng biết chuyện này. Đều nói đây là tệ chính, ý của trẫm, không bằng bãi bỏ đi thôi!"

Tham chính Phùng Kinh cũng có mặt, ông phụ họa theo: "Thần cũng nghe nói có chuyện này."

Vương An Thạch thấy Phùng Kinh công khai đối đầu với mình trước mặt hoàng thượng, phẫn nộ nói: "Tại sao tôi không nghe nói? Muỗi sở dĩ muốn cắn trứng thối, là vì nó ngửi thấy cái mùi đó. Phùng đại nhân sở dĩ nghe nói, đại khái là vì tất cả những người phát oán ngôn đều vây quanh ngài đấy thôi!"

Phùng Kinh thấy Vương An Thạch ví mình như một quả trứng thối, tức đến biến sắc mặt.

Triệu Húc dường như không muốn dây dưa, không nói một lời, đứng dậy vào nội điện.

Vương An Thạch và Phùng Kinh, mỗi người ôm hận mà lui.

Tương truyền bản Tội kỷ chiếu này xuất phát từ bút của Hàn lâm học sĩ Hàn Duy.

Đúng lúc quần thần đang bàn tán xôn xao vì bản Tội kỷ chiếu của hoàng thượng, một tiểu nhân vật xuất hiện, sự xuất hiện của tiểu nhân vật này đã làm thay đổi cục diện chính trị của triều đình. Ông ta tên là Trịnh Hiệp, là Cung môn lại, tức là nhân viên bảo vệ cổng cung.

Trịnh Hiệp người Phúc Thanh, thi đỗ tiến sĩ, từng làm Quang Châu tư pháp tham quân, những vụ án ông thụ lý ở Quang Châu báo lên triều đình, đều được tể tướng Vương An Thạch phê chuẩn, không vụ nào bị bác bỏ tái thẩm. Vì vậy, ông coi Vương An Thạch là tri kỷ, rất muốn báo đáp Vương An Thạch. Sau khi mãn nhiệm kỳ ở Quang Châu, ông tiến kinh chờ điều động, đúng lúc Vương An Thạch đang đẩy mạnh thi hành Tân pháp. Do coi Vương An Thạch là tri kỷ, nên muốn dâng lời lên Vương An Thạch. Vương An Thạch hỏi ông nghe thấy gì. Ông nói, Thanh Miêu pháp, Miễn Dịch pháp, Bảo Giáp pháp, Thị Dịch pháp và việc dùng binh ở biên giới, đều có tệ đoan, trăm quan và bách tính rất có ý kiến.

Vương An Thạch nghe xong sững sờ, không nói gì cả.

Sau khi Trịnh Hiệp lui ra, không gặp lại Vương An Thạch nữa, chỉ viết thư cho Vương An Thạch, nhiều lần nói Tân pháp gây hại cho dân. Như vậy, Trịnh Hiệp đã đắc tội với Vương An Thạch. Vương An Thạch vốn muốn bổ nhiệm Trịnh Hiệp một chức vụ tốt, thấy người này không biết thức thời, một mực phản đối Tân pháp, bèn bổ nhiệm ông vào chức vụ Cung môn lại, môn lại tức là một nhân viên bảo vệ cổng.

Trịnh Hiệp biết đây là do Vương An Thạch giở trò, nhưng "người dưới mái hiên, không thể không cúi đầu", trong lòng tuy không phục, nhưng vẫn phải đi nhận chức, nếu không, bát cơm sẽ không còn.

Sau khi Trịnh Hiệp làm nhân viên bảo vệ, thường hay đi loanh quanh ở cổng cung, dùng quan thoại gọi đây là tuần tra. Trong lúc tuần tra, ông thường thấy một số nạn dân từ phía Đông Bắc tràn vào kinh sư, những nạn dân này làm chật cứng các ngõ hẻm của kinh thành. Ông cho rằng đây là họa do Tân pháp của Vương An Thạch gây ra. Hoàng thượng nếu nhìn thấy cảnh này, chắc chắn sẽ có tác dụng hơn cả đọc một trăm đạo tấu chương. Đáng tiếc, hoàng thượng sống trong cung, không nhìn thấy những cảnh này. Ông nảy ra ý nghĩ kỳ lạ, vẽ vài bức tranh nạn dân đưa vào cung, chắc chắn sẽ có tác dụng hơn bài văn.

Trịnh Hiệp nói là làm, ông dùng vài ngày, vẽ vài bức tranh nạn dân, và viết một bản tấu chương. Mọi công việc đã xong, ông kẹp tấu chương và tranh nạn dân đến Trung thư tỉnh, xin họ chuyển trình hoàng thượng ngự lãm. Ai ngờ người gác cổng ở đó đuổi ông ra, lý do là quan chức của ông quá nhỏ, cấp bậc quá thấp, không có quyền trực tiếp gửi tài liệu lên hoàng thượng.

Trịnh Hiệp dù sao cũng là người lăn lộn trong chốn quan trường, ông nghĩ đến một cơ quan khác——Ngân Đài Ty.

Ngân Đài Ty là trạm quan sai ngoài kinh thành, một cơ quan chuyên gửi mật thư lên hoàng thượng, văn kiện gửi lên đây, không qua nội các, mà được trực tiếp dâng trình ngự lãm.

Trịnh Hiệp nhờ quan hệ gửi tấu chương và tranh nạn dân đến Ngân Đài Ty, Ngân Đài Ty dưới hình thức mật thư, qua đường dây chuyên dụng gửi vào trong cung. Do gửi bằng đường dây chuyên dụng, đã tránh được tầm mắt của các đại thần nội các.

Triệu Húc đang lo âu vì tai hại do thiên tai mang lại, bỗng nhiên có tấu chương khẩn do Ngân Đài Ty dâng lên, không biết lại xảy ra chuyện gì, vội vàng mở túi văn kiện, bên trong có một bản tấu chương và một bức tranh, ngài bóc tấu chương trước, thấy là một bản tấu chương do một Cung môn lại tên là Trịnh Hiệp dâng lên, ngài xem đầu bỏ đuôi, chỉ xem những nội dung chính ở giữa, chỉ thấy trên đó viết:

"Năm ngoái châu chấu, hạn hán nghiêm trọng, mùa màng trên đồng ruộng mất trắng, các nơi đói kém nghiêm trọng, thỉnh cầu bệ hạ mở kho cứu trợ nạn dân, bãi bỏ chính sách không hợp lý, để ứng với thiên tâm, kéo dài mạng sống đang cận kề cái chết của bách tính. Hiện nay chinh chiến phương Nam phương Bắc, đạt được đại thắng, trong triều một mảnh thanh âm ca công tụng đức, chắc chắn không có ai báo cáo lên triều đình cảnh tượng thê thảm bách tính bán vợ đợ con, phá nhà bán cửa. Thần đem cảnh tượng nhìn thấy gần đây ở An Thượng Môn, vẽ thành một bức tranh, dâng trình ngự lãm, chỉ cần nhìn xem, sẽ rơi nước mắt, thiên hạ còn có chuyện nào thê thảm hơn thế này không? Nếu bệ hạ nghe theo lời vi thần, bãi bỏ Tân pháp, trong mười ngày mà không mưa, xin hãy đem thần đẩy ra ngoài Tuyên Đức Môn mà chém đầu, để truy cứu tội khi quân của thần."

Triệu Húc đặt tấu chương xuống, cầm lấy bức tranh, chỉ thấy trên tranh toàn là cảnh tượng thê thảm của nạn dân: có người đang kêu lạnh, có người đang gọi đói, có người đang nhai rễ cỏ, có người đang ăn vỏ cây, có người bán con bán cái, có người trên mình đeo gông cùm, có người chết gục bên đường; lại có một đám quan lại hung hãn, tay cầm roi da, trợn mắt nhìn, thần thái hung bạo, những bách tính cận kề cái chết này, từng người từng người mày nhíu chặt, đẫm lệ đầy mặt. Dù là nạn dân, hay là quan lại tàn khốc, từng người đều được vẽ sinh động như thật, xem xong như đang ở trong cảnh.

Triệu Húc xem tranh nạn dân, lập tức bi từ tâm khởi, không kìm được mà gào khóc lên, ban đêm nằm trên long sàng trằn trọc, thở ngắn than dài, cả đêm không chợp mắt.

Triệu Húc vốn muốn thông qua biến pháp, để bách tính có được cuộc sống an cư lạc nghiệp, nhưng ngài vạn lần không ngờ tới, kết cục lại sẽ như thế này.

Ngày hôm sau, tạm bãi bỏ mười tám hạng pháp lệnh như Thanh Miêu, Miễn Dịch, Phương Điền, Bảo Giáp v.v.

3、Vương An Thạch bãi tướng

Triệu Húc trong lúc không bàn bạc với Vương An Thạch đã hạ lệnh tạm bãi Tân pháp, việc này đánh dấu giữa ngài và Vương An Thạch bắt đầu xuất hiện rạn nứt. Đối với phái biến pháp, đây là một gáo nước lạnh; đối với những người phản đối biến pháp, thì là một tin vui.

Tin hoàng thượng bãi bỏ Tân pháp truyền ra, trong ngoài triều đình một mảnh vui mừng, những người phản đối biến pháp đập tay chúc mừng lẫn nhau.

Nói cũng thật khéo, ngay ngày tạm bãi Tân pháp, bầu trời đột nhiên gió nổi mây phun, sấm chớp đùng đoàng, trong chốc lát đã đổ xuống trận mưa như trút nước, mưa xuống một ngày một đêm, mưa đến sông đầy đập tràn.

Hạn lâu gặp mưa cam, đây là chuyện vui lớn nhất đời, văn võ bá quan đều chúc mừng hoàng thượng. Triệu Húc bèn hỏi mọi người có biết nguyên nhân trời mưa hay không. Bách quan đều nói đây là thịnh đức của hoàng thượng cảm động đến trời đất, cho nên mới có mưa cam giáng xuống, cứu vớt bách tính thiên hạ.

Triệu Húc lấy tranh nạn dân từ trong tay áo ra cho bách quan xem, nói đây là tranh nạn dân do Trịnh Hiệp dâng lên. Nói ngài sau khi xem tranh nạn dân, mới biết Tân pháp đã làm cho trời giận người oán, trước kia, ngài chỉ nghe nói Tân pháp làm lợi cho dân, chưa bao giờ có ai nói còn có những chuyện như thế này. Trẫm xem bức tranh nạn dân này, mới hạ lệnh tạm bãi Tân pháp. Chiếu lệnh vừa ban ra, liền trời giáng mưa cam, Trịnh Hiệp quả nhiên nói không sai.

Vương An Thạch nghe xong, phẫn nộ kháng tranh, ông nói Trịnh Hiệp khi quân võng thượng, vọng hiến bức tranh này. Ông chỉ nghe nói Tân pháp sau khi thi hành, nhân dân vỗ tay khen hay, làm sao có cảnh nạn dân như thế này được?

Triệu Húc xua xua tay nói: "Ngươi đi điều tra một chút, xác minh rõ ràng rồi hãy quay lại hồi đáp."

Vương An Thạch ngậm ngùi lui ra. Những người phản đối biến pháp đương nhiên không bỏ qua cơ hội như vậy, họ tiếp tục đả kích mạnh mẽ Vương An Thạch và Tân pháp của ông. Dưới áp lực to lớn này, Vương An Thạch đệ đơn từ chức lên Triệu Húc, Triệu Húc không phê chuẩn.

Tranh nạn dân của Trịnh Hiệp, tuy cổ vũ phái phản đối, nhưng lại đắc tội với phái biến pháp, những người này liền muốn tìm Trịnh Hiệp để trút giận. Xét từ góc độ pháp luật, Trịnh Hiệp thông qua Ngân Đài Ty truyền tống tấu chương là trái pháp luật, vì vậy, Trịnh Hiệp liền phải bị thẩm vấn ở Ngự sử đài.

Kết quả thẩm vấn thế nào, lịch sử không ghi chép, nhưng sau đó không lâu, ông lại xuất hiện, hơn nữa còn tiếp tục dâng biểu, điều này ít nhất có thể chứng minh, ông không bị xử phạt nghiêm khắc, cùng lắm chỉ là phê bình giáo dục, ghi một lỗi mà thôi.

Triệu Húc tạm bãi bỏ Tân pháp, Vương An Thạch tư tưởng có chống đối, Lữ Huệ Khanh, Đặng Oản hai người vào cung diện tấu Triệu Húc, thỉnh cầu tiếp tục thi hành Tân pháp. Triệu Húc do dự không quyết.

Lữ Huệ Khanh nức nở nói: "Mấy năm nay, bệ hạ phế tẩm vong xan (bỏ ăn bỏ ngủ), đẩy mạnh chính sách mới, đã đạt được kết quả rất lớn, bách tính thiên hạ cũng một mảnh tụng ca, sao có thể chỉ dựa vào lời của một kẻ cuồng mà nói bãi là bãi? Như vậy, tâm huyết nhiều năm chẳng phải uổng phí rồi sao?"

Đặng Oản phụ họa Lữ Huệ Khanh, cũng khuyên Triệu Húc tiếp tục thi hành Tân pháp.

Biến pháp đồ cường, vốn là lý tưởng của Triệu Húc, ngài hạ lệnh tạm bãi Tân pháp, cũng chỉ là bốc đồng nhất thời sau khi xem tranh nạn dân, tĩnh tâm lại suy nghĩ kỹ, cảm thấy phủ nhận toàn bộ Tân pháp đã thi hành nhiều năm, thật sự là trong lòng không cam tâm. Thấy hai vị đại thần hết lời khuyên nhủ, ý thức biến pháp đồ cường lại chiếm thế thượng phong trong tư tưởng, vì vậy gật đầu đồng ý với đề nghị của hai người, tiếp tục thi hành Tân pháp.

Hai người lĩnh chỉ ra ngoài, Tân pháp tiếp tục thi hành, hơn nữa lực độ còn lớn hơn trước.

Phong trào biến pháp của Vương An Thạch, làm náo động cả triều dã, các thái hoàng thái hậu trong cung cũng có nghe nói. Nguồn tin của họ không phải là văn võ bá quan, mà là hoàng thân quốc thích.

Tân pháp của Vương An Thạch, không những liên quan đến bách tính, mà còn đụng chạm đến lợi ích của tông thất, ngoại thích. Ví dụ, Tân pháp cải cách chế độ bổ nhiệm quan chức của tử đệ tông thất, làm không ít lá ngọc cành vàng dòng dõi xa mất đi cơ hội làm quan, vì vậy dẫn đến sự bất mãn mãnh liệt của họ. Những tử đệ tông thất này không những dâng thư lên triều đình, tỏ ý bất mãn với Tân pháp, thậm chí còn chặn Vương An Thạch trên đường, muốn đòi ông một lời giải thích. Thái độ Vương An Thạch kiên quyết, không hề khuất phục trước những người này. Triều đình tịch thu một phần tài sản của cha hoàng hậu, em trai của Tào Thái hoàng thái hậu cũng bị cáo buộc vi phạm Thị Dịch pháp. Tất cả những tin tức này, đều truyền vào trong cung, khiến Thái hoàng thái hậu và hoàng hậu cũng cực kỳ bất mãn với Vương An Thạch.

Ngày hôm đó, Triệu Húc vào cung vấn an Thái hoàng thái hậu Tào thị, Tào thị nhân cơ hội nói: "Pháp độ tổ tông, không nên dễ dàng thay đổi, trước kia khi tiên đế còn tại thế, ta nghe thấy gì, cũng đều nói với ông ấy, tiên đế đều nghe vào, bây giờ phải học tập pháp độ tiên đế, mới có thể tránh được họa loạn."

Triệu Húc nhẹ nhàng nói: "Bây giờ thiên hạ thái bình, không có việc gì cả."

"Nghe nói các pháp Thanh Miêu, Miễn Dịch, dân gian đều cảm thấy rất khổ sở, sao không bãi bỏ đi một thể?"

Triệu Húc phân biện nói: "Tân pháp là sách lược lợi dân, là vì dân mưu phúc, không hề có ý hại dân."

"E rằng chưa chắc!" Thái hoàng thái hậu nói, "Ta biết Vương An Thạch rất có tài hoa, nhưng ông ta thi hành Tân pháp, trái với ý nguyện của đại đa số người, dân oán cực lớn, kết thù quá nhiều, xuất phát từ mục đích yêu thương ông ta, không bằng tạm thời miễn chức tể tướng của ông ta, điều ra khỏi kinh thành đi!"

Triệu Húc nói: "Mãn triều văn võ đại thần, chỉ có một mình Vương An Thạch có thể gánh vác trọng trách này, làm sao có thể miễn chức tể tướng của ông ấy, điều ra khỏi kinh thành được? Triều đình không thể thiếu ông ấy."

Thái hoàng thái hậu rơi nước mắt nói: "Vương An Thạch đây là đang làm loạn thiên hạ đó!"

Triệu Húc với bà nội tình cảm rất tốt, ngài thấy bà nội đau lòng như vậy, tuy rất áy náy, nhưng ngài quả thực không muốn từ bỏ Tân pháp. Đang lúc tiến thoái lưỡng nan, vừa vặn em trai Xương Vương Triệu Hạo đi vào, cậu tiếp lời nói: "Từ huấn của Thái hoàng thái hậu, là lời chí lý, hoàng thượng không thể không nghe ạ!"

Triệu Húc đang bực bội, nghe lời của Xương Vương, quát mắng: "Là ta đang làm hỏng thiên hạ, ta không biết trị quốc, ngươi đến làm hoàng đế đi." Đây là đem sự bực tức và đau khổ trong lòng trút lên người Xương Vương.

Triệu Hạo vô cớ bị một trận quát mắng, rơi nước mắt, tủi thân nói: "Quốc gia có việc, có thể cùng nhau bàn bạc, ta không có tâm địa gì khác, sao đến nỗi như thế này!"

Thái hoàng thái hậu không ngờ Triệu Húc lại xảy ra tranh chấp với em trai, nhất thời sững sờ tại chỗ, một lát sau, không vui nói: "Đây đều là họa do Vương An Thạch gây ra, nên xử lý thế nào, hoàng đế ngươi tự xem mà làm!" Nói xong liền đi thẳng vào trong.

Triệu Húc vốn là vào cung vấn an, kết quả làm cho một cuộc không vui.

Vương An Thạch từ sau khi Trịnh Hiệp dâng sớ, liền nảy sinh ý định lui về, khi ông nghe nói Thái hoàng thái hậu, hoàng thượng và Xương Vương vì việc ông đi hay ở mà tranh cãi, ý muốn ra đi càng thêm kiên quyết.

Triệu Húc dưới sự thỉnh cầu kiên quyết của Vương An Thạch, cuối cùng vẫn chấp nhận đơn từ chức của ông, và bảo Vương An Thạch tiến cử người thay thế chức vụ của ông.

Từ đây có thể thấy, Triệu Húc tuy miễn chức tể tướng của Vương An Thạch, nhưng không hoàn toàn từ bỏ lý tưởng phú quốc cường binh, mà là muốn tiếp tục thi hành Tân pháp.

Vương An Thạch tiến cử hai người, một chính là cựu tể tướng Hàn Giáng, một người chính là kẻ chuyên khúc ý phụng thừa Lữ Huệ Khanh.

Tháng 4 năm Hi Ninh thứ bảy (1074), Vương An Thạch chính thức bãi tướng, xuất làm Tri Giang Ninh phủ.

Đại tể tướng Vương An Thạch chấp chính hơn năm năm, đại trương kỳ cổ thi hành Tân pháp, dấy lên một cơn bão cải cách to lớn trong lịch sử Trung Quốc, rất nhiều người bị cơn bão này quét khỏi chính đàn, quét khỏi kinh thành, thậm chí mất mạng, cuối cùng lại bị một tiểu nhân vật không ai biết đến lật đổ.