1. Lấy oán báo ân là kẻ tiểu nhân

Triệu Húc sinh ra tại Bộc vương phủ, cha của ngài là Triệu Thự chỉ là một thành viên hoàng thất bình thường. Vì Nhân Tông hoàng đế không có con trai nên ông được chọn làm người kế thừa hoàng vị, đó chính là Anh Tông hoàng đế. Từ đó về sau, vận mệnh của con cháu Bộc vương đã xảy ra biến hóa nghiêng trời lệch đất.

Anh Tông Triệu Thự có ba người con trai, Triệu Húc là con cả. Cho dù là nhân phẩm hay học thức, ngài đều là người xuất sắc nhất. Sau khi Anh Tông Triệu Thự qua đời, hoàng đế đương nhiên do ngài đảm nhận.

Anh Tông Triệu Thự băng hà, Hoàng thái tử Triệu Húc tức vị hoàng đế.

Sau khi Triệu Húc lên ngôi, tôn Tào thái hậu làm Thái hoàng thái hậu, Cao hoàng hậu làm Hoàng thái hậu, phong hoàng đệ Triệu Hạo làm Xương vương, Triệu Quần làm Nhạc An quận vương.

Ngài ra lệnh cho Hàn Kỳ giữ chức Tư không kiêm Thị trung, Tằng Công Lượng hành Môn hạ thị lang kiêm Lại bộ thượng thư, Văn Ngạn Bác hành Thượng thư tả phó xạ, Kiểm giáo tư đồ kiêm Trung thư lệnh, Phú Bật cải sang làm Võ Ninh tiết độ sứ, Trương Thăng cải sang làm Hà Dương Tam Thành tiết độ sứ, Âu Dương Tu, Triệu Khái cùng gia hàm Thượng thư tả thừa, nhưng vẫn tham tri chính sự, Trần Thăng Chi làm Hộ bộ thị lang, Lữ Công Bật làm Hình bộ thị lang.

Ngày mồng một tháng hai, Triệu Húc lần đầu ngự tại Tử Thần điện, triều kiến quần thần, sau đó lập Nguyên phi Hướng thị làm hoàng hậu.

Hướng thị là tằng tôn nữ của cố tể tướng Hướng Mẫn Trung, cha tên Hướng Kinh, từng làm Định Quốc quân lưu hậu. Hướng thị gả vào năm Trị Bình thứ ba (năm 1066), được phong An Quốc phu nhân, nay được lập làm hoàng hậu.

Một hôm, Ngự sử Tưởng Chi Kỳ đột nhiên dâng thư đàn hặc Âu Dương Tu, nói Âu Dương Tu phẩm hạnh bất chính, hành vi không kiểm điểm, loạn chuyện nam nữ, dâm loạn với cháu gái của mình.

Triệu Húc xem tấu bản của Tưởng Chi Kỳ, có chút không tin, bèn hỏi lão thái giám bên cạnh là Tôn Tư Cung. Tôn Tư Cung cực lực biện giải cho Âu Dương Tu, nói rằng ông không tin có chuyện như vậy. Triệu Húc liền phê vào tấu chiết của Tưởng Chi Kỳ, ra lệnh cho Tưởng Chi Kỳ đưa ra chứng cứ, nếu không sẽ trị tội vu khống.

Tưởng Chi Kỳ chỉ nghe hơi nồi chõ, căn bản không đưa ra được chứng cứ. Thấy hoàng thượng muốn trị tội mình, hắn hoảng sợ. Trong đường cùng, đành phải khai ra là có được tin tức từ Trung thừa Bành Tư Vĩnh.

Nguyên lai, em vợ của Âu Dương Tu là Tiết Lương Nhụ có ý kiến với ông, bèn bịa đặt phỉ báng, nói Âu Dương Tu phẩm hạnh bất chính, loạn chuyện nam nữ, là một tên dâm tặc.

Âu Dương Tu là trọng thần trong triều, là nhân vật lãnh tụ văn đàn đương thời. Nếu những lời phỉ báng này là thật, nó sẽ gây ra ảnh hưởng cực kỳ bất lợi cho con đường làm quan và thanh danh của ông.

Lời của Tiết Lương Nhụ vô tình bị Trung thừa Bành Tư Vĩnh nghe được, liền chuyển cáo cho Tưởng Chi Kỳ. Tưởng Chi Kỳ cũng không phân biệt thật giả, chỉ dựa vào lời đồn đại của Tiết Lương Nhụ mà dâng chương đàn hặc Âu Dương Tu.

Tưởng Chi Kỳ là ngự sử, có quyền ngôn luận, nhưng ngự sử cũng không thể nói bậy. Tại sao trong tình trạng chưa xác thực mà hắn lại dâng tấu đàn hặc Âu Dương Tu? Theo lý mà nói, chức ngự sử của Tưởng Chi Kỳ là do Âu Dương Tu tiến cử, Âu Dương Tu có ân với hắn, tại sao hắn lại hạ độc thủ với ân nhân của mình?

Sự việc trải qua như sau: Vào thời điểm xảy ra tranh chấp Bộc nghị, Âu Dương Tu chủ trương Nhân Tông hoàng đế Triệu Thự nên xưng sinh phụ Bộc vương là hoàng khảo, Lữ Hối cùng vài ngự sử kiên quyết phản đối, chỉ có Tưởng Chi Kỳ tán đồng kiến nghị của Âu Dương Tu. Âu Dương Tu là tể thần, đã tiến cử Tưởng Chi Kỳ với hoàng thượng, nhờ đó Tưởng Chi Kỳ mới làm được ngự sử. Phái phản đối Âu Dương Tu thấy Tưởng Chi Kỳ làm ngự sử, liền lãnh đạm châm chọc, nói chức ngự sử của hắn là nhờ ôm đùi Âu Dương Tu mà có được. Tưởng Chi Kỳ không chịu nổi những lời châm chọc này, liền muốn vạch rõ giới hạn với Âu Dương Tu để chặn miệng những người đó. Thế là, khi nghe tin đồn hành vi không kiểm điểm của Âu Dương Tu từ Trung thừa Bành Tư Vĩnh, hắn không hỏi thật giả, vội vàng dâng tấu đàn hặc Âu Dương Tu, biểu thị mình muốn vạch rõ giới hạn với ông.

Nếu Âu Dương Tu thực sự phẩm hạnh bất chính, Tưởng Chi Kỳ dâng biểu đàn hặc thì cũng không có gì đáng trách, Tưởng Chi Kỳ cũng coi như là một nhân vật vì đại nghĩa diệt thân. Nhưng nếu hoài hữu mục đích khác thì đó chính là lấy oán báo ân, là kẻ tiểu nhân.

Tưởng Chi Kỳ đàn hặc Âu Dương Tu chính là có mục đích cá nhân, hắn là một kẻ tiểu nhân.

Triệu Húc nghe Tưởng Chi Kỳ khai báo, liền trách vấn Bành Tư Vĩnh, yêu cầu hắn đưa ra chứng cứ. Bành Tư Vĩnh chỉ nghe lời đồn, căn bản không đưa ra được bằng chứng xác thực nào. Thế là, Triệu Húc trị tội vu cáo của cả hai người, cùng bị biếm chức khỏi kinh thành.

Tưởng Chi Kỳ bị biếm là tự làm tự chịu, tội đáng có; Bành Tư Vĩnh thì hơi oan uổng, tuy nói truyền bá lời đồn là không đúng, nhưng cái giá phải trả cũng quá lớn.

Kể từ khi Tưởng Chi Kỳ dâng tấu đàn hặc, Âu Dương Tu liền đóng cửa không ra ngoài, thỉnh cầu hoàng thượng minh sát, nếu bản thân thực sự hành vi không kiểm điểm thì cam nguyện thụ phạt, còn nếu lời nói là thất thật, xin trị tội vu hãm của những người liên quan.

Sau khi làm rõ sự việc, Âu Dương Tu cảm thấy làm quan trong triều thị phi quá nhiều, liền dâng biểu xin cáo lão. Triệu Húc thấy ý chí ông đã quyết, liền bãi chức của ông, cho làm Quan văn điện học sĩ, đến Bạc Châu làm tri châu.

Triệu Húc là một người có lý tưởng. Khi ông kế vị, nhà Tống thống trị đã hơn trăm năm. Nhiều chính sách được chế định từ đầu thời Tống, tệ đoan đã dần dần lộ rõ, quan trường hủ bại thịnh hành, tài chính nguy cơ ngày càng nghiêm trọng, bách tính cuộc sống khốn khổ, nông dân khởi nghĩa ở khắp nơi không dứt, Liêu và Tây Hạ ở biên cảnh đối với nhà Tống hổ rình mồi. Đối mặt với hiện thực, Triệu Húc nảy sinh hoài nghi đối với "tổ tông chi pháp". Triệu Húc trẻ tuổi đối mặt với muôn vàn khó khăn mà tiền nhân để lại, bắt đầu suy tư làm thế nào để thoát khỏi khốn cảnh hiện tại.

Triệu Húc biết rằng, tệ nạn tích tụ hàng chục năm của triều đình không phải là một sớm một chiều có thể tiêu trừ, giống như một người bệnh lâu ngày, nếu không dùng liều thuốc mạnh thì bệnh này khó mà chữa khỏi. Cơ thể bị bệnh thì phải cầu y hỏi thuốc, quốc gia bị bệnh thì phải mưu cầu biến cách. Khi còn là thái tử, ông đã thích đọc "Hàn Phi Tử", sau khi lên ngôi cảm thấy "Thời tệ thiên hạ rất nhiều, không thể không cách tân", rất muốn làm nên chuyện, muốn cải cách. Ông cho rằng "Việc quản lý tài chính hiện nay là cấp bách nhất", cải cách phải lấy tài chính làm tiên phong, bắt đầu từ việc giải quyết khủng hoảng tài chính.

Triệu Húc cảm thấy biến cách liên quan đến toàn cục, tất phải có một năng thần đứng ra chủ trì. Ông tìm kiếm khắp các đại thần trong triều, dường như không có người nào thích hợp, vì vậy ông chuyển tầm mắt sang các quan lại trung hạ tầng, ông muốn tuyển chọn từ trong đó ra một nhân tài kiệt xuất để phụ tá mình, thực hiện hoài bão to lớn về việc cải cách triều chính.

Trải qua rà soát trên phạm vi toàn quốc, Triệu Húc cuối cùng đã tìm được một người, người này chính là Vương An Thạch lừng danh.

2. Quái nhân Vương An Thạch

Vương An Thạch, tự Giới Phủ, hiệu Bán Sơn. Người Lâm Xuyên, con trai của Viên ngoại lang Vương Ích.

Vương An Thạch là một quái nhân, tư tưởng và nhân phẩm của ông đều khác thường.

Vương An Thạch từ nhỏ đã thích đọc sách, có năng lực nhìn qua là nhớ, có tạo nghệ rất sâu trong lĩnh vực văn học, hạ bút viết văn, tuôn trào vài nghìn chữ. Lãnh tụ văn đàn đương thời là Âu Dương Tu sau khi xem văn chương của Vương An Thạch, đã khen Vương An Thạch là kỳ tài, ngâm một bài thơ tán thán:

"Hàn lâm phong nguyệt ba nghìn thủ,

Lại bộ văn chương hai trăm năm.

Lão khứ tự liên tâm thượng tại,

Hậu lai thùy dữ tử tranh tiên."

Ý nói rằng, người đời sau không thể vượt qua thành tựu văn học của Vương An Thạch. Đánh giá cao như vậy xuất phát từ miệng Âu Dương Tu, Vương An Thạch vì thế mà danh tiếng lẫy lừng.

Trước hai mươi tuổi, Vương An Thạch theo cha đến rất nhiều nơi: Thiều Quan, Biện Lương, Giang Ninh... Sau khi cha qua đời, ông định cư tại Giang Ninh, gia cảnh rất thanh bần. Năm Khánh Lịch thứ hai (năm 1042), Vương An Thạch hai mươi hai tuổi đỗ tiến sĩ, ra làm Hoài Nam phán quan. Sau khi mãn nhiệm, ông chuyển sang làm Tri huyện Ngân huyện. Trong thời gian nhậm chức tại Ngân huyện, ông tu sửa đê điều, khai quật ao hồ, ra sức hưng tu công trình thủy lợi, thúc đẩy sự phát triển sản xuất nông nghiệp địa phương ở mức độ rất lớn. Ông thấu hiểu nỗi khổ của dân gian, vào những năm mất mùa, ông đem thóc lúa thu được của quan phủ cho bách tính vay, và thu một khoản lợi tức nhất định đối với người vay. Như vậy, bách tính thiếu lương có thể tránh được sự bóc lột của bọn cho vay nặng lãi, quan phủ cũng có thể thu được lợi tức nhất định, một công đôi việc. Vì thế, trong thời gian làm Tri huyện Ngân huyện, tiếng tăm của Vương An Thạch trong lòng bách tính cực kỳ tốt.

Vương An Thạch tự mình cho rằng mình có tài trị lý thiên hạ, năng lực của ông cũng được mọi người tán dương. Sau đó, ông lại chuyển đến Thư Châu làm Thông phán.

Vương An Thạch bước chân vào quan trường, dường như đã có một kế hoạch lâu dài cho con đường làm quan của mình. Theo quy tắc thông thường, đại đa số quan viên đều tranh nhau làm kinh quan (quan lại ở kinh thành). Vương An Thạch dường như là một kẻ dị loại, ông nhiều lần từ bỏ cơ hội làm kinh quan, lựa chọn làm quan ở địa phương. Tại nhiệm sở Thư Châu, đại thần trong triều là Văn Ngạn Bác cực lực tiến cử ông, Nhân Tông hoàng đế cũng hạ chiếu điều ông vào kinh làm quan, ông lấy cớ từ chối. Âu Dương Tu lại tiến cử ông làm Gián quan, ông lại lấy cớ bà nội tuổi đã cao, không tiện vào kinh, một lần nữa từ chối làm kinh quan. Không lâu sau, ông chuyển sang làm Tri châu Thường Châu, kế đó lại chuyển làm Đề điểm Giang Đông hình ngục.

Vương An Thạch nhiều lần từ chối không làm kinh quan, vô hình trung trên người ông tăng thêm một loại cảm giác thần bí. Có người nói ông làm bộ, có người nói ông không thèm làm kinh quan, lại có người nói ông có dã tâm, còn một số người khác thì thẳng thừng nói Vương An Thạch là một quái nhân.

Dù khen hay chê, thanh danh của Vương An Thạch nổi lên như cồn là một sự thật không thể chối cãi.

Năm Gia Hựu thứ ba (năm 1058), Nhân Tông hoàng đế chính thức hạ chiếu, triệu Vương An Thạch về kinh sư nhậm chức tại Tập Hiền Viện, Vương An Thạch không thể từ chối được nữa, mới khởi hành vào kinh, tháng năm năm sau, được bổ nhiệm làm Tam ty (thông quản Diêm Thiết, Độ Chi, Hộ bộ, gọi là Kế tỉnh) Độ chi phán quan.

Vương An Thạch vào kinh nhậm chức không lâu, nhắm vào tệ nạn thời bấy giờ, đem những suy nghĩ bao năm viết thành bài nổi tiếng "Thượng Nhân Tông hoàng đế ngôn sự thư" (dưới đây gọi tắt là "Ngôn sự thư"). Trong "Ngôn sự thư", ông chỉ ra rằng nội bộ triều đình nhà Tống tiềm phục rất nhiều mâu thuẫn và nguy cơ, và nhắm vào những vấn đề này, đề xuất ý kiến và quan điểm cải cách cụ thể, hy vọng có thể xoay chuyển cục diện nghèo nàn yếu kém.

Bản "Ngôn sự thư" của Vương An Thạch không hề nhận được sự coi trọng của Nhân Tông hoàng đế và các chấp chính đại thần. Nhân Tông hoàng đế không tỏ thái độ với nội dung của "Ngôn sự thư", nhưng lại khen ngợi văn bút của Vương An Thạch vài câu, khiến Vương An Thạch dở khóc dở cười.

Theo đó, Nhân Tông hoàng đế mệnh ông làm Khởi cư chú. Khởi cư chú là một chức quan thanh yếu, nhưng cơ hội thăng tiến tương đối lớn, Vương An Thạch nhiều lần từ chối không chịu nhận mệnh, triều đình thật sự không còn cách nào, phái người mang thư bổ nhiệm đến tận nhà, Vương An Thạch vậy mà trốn trong nhà vệ sinh không chịu gặp. Cuối cùng, thực sự không từ chối được nữa, ông mới ra nhận chức Khởi cư chú.

Năm Gia Hựu thứ sáu (năm 1061), Vương An Thạch thăng chức Tri chế cáo, chuyên soạn thảo chiếu thư, mệnh lệnh và văn cáo thay hoàng đế. Lần này, Vương An Thạch không từ chối, hân hoan nhận mệnh.

Năm Gia Hựu thứ tám (năm 1063), Nhân Tông hoàng đế qua đời, Anh Tông Triệu Thự kế vị.

Năm này, mẹ của Vương An Thạch qua đời.

Theo quy định thời bấy giờ, đại thần trong triều bất kể là ai, chỉ cần cha mẹ qua đời đều phải từ quan về nhà chịu tang cha mẹ, gọi là "đinh ưu". Trừ phi hoàng thượng cho rằng triều đình thật sự không thể rời bỏ con người này, hạ chiếu lệnh không cần đinh ưu mà có thể tiếp tục ở lại vị trí công tác, đó gọi là "đoạt tình".

Mẹ của Vương An Thạch qua đời, ông cũng theo lệ phải đinh ưu. Thế là, ông mượn cái cớ đinh ưu thủ chế, mang theo tâm tình thất vọng, sảng khoái rời khỏi kinh thành, từ quan về Giang Ninh chịu tang mẹ.

Trong thời gian đinh ưu, Vương An Thạch mở lớp dạy học tại Giang Ninh, bồi dưỡng được không ít nhân tài, một số người đã trở thành trợ thủ đắc lực cho việc biến pháp của ông sau này.

Bản "Ngôn sự thư" mà Vương An Thạch dâng năm đó tuy không nhận được sự coi trọng của Nhân Tông hoàng đế, nhưng lại thu hút sự quan tâm rộng rãi của các sĩ đại phu chủ trương cải cách, khiến ông trở thành nhân vật đại biểu cho tầng lớp này. Mọi người đều ký thác hy vọng về việc triều đình biến pháp làm giàu vào người Vương An Thạch. Có người từng nói: "Vương An Thạch đất Kim Lăng không làm chấp chính đại thần, đó là bất hạnh của Vương An Thạch, cũng là tổn thất của triều đình." Triều dã trên dưới nghị luận xôn xao, Vương An Thạch ngược lại trở thành danh nhân ai cũng biết.

Vương An Thạch dưới thời Nhân Tông không được trọng dụng, nghe nói còn có một nguyên nhân khác, đó chính là tính cách của Vương An Thạch rất quái, Nhân Tông hoàng đế dường như không thích quái nhân Vương An Thạch.

Vương An Thạch là một quái nhân, tính cách cố chấp, người đời gọi là "ảo tướng công". Trị học tuy nghiêm cẩn nhưng không chú ý tiểu tiết, y phục bẩn thỉu, đầu tóc rối bời, vẻ ngoài lôi thôi, những thói xấu này của ông ai cũng biết.

Có một câu chuyện kể rằng, Vương An Thạch chưa bao giờ thay áo dài. Một hôm, vài người bạn rủ ông đến nhà tắm trong chùa để tắm rửa. Trước khi ông vào phòng tắm, đám bạn cố ý lén để lại một chiếc áo dài sạch ở bên ngoài để thử xem ông có biết y phục đã bị đổi hay không. Vương An Thạch tắm xong bước ra, mặc chiếc áo mới đó vào, đám bạn giở trò gì ông hoàn toàn không biết. Dù sao đi nữa, ông cứ mặc bộ y phục trên người là được.

Lại một lần khác, đám bạn nói với phu nhân của Vương An Thạch rằng chồng bà thích ăn thịt hươu xé. Phu nhân không tin, bà nói Vương An Thạch trước giờ không kén chọn ăn uống, sao đột nhiên lại thích ăn thịt hươu xé chứ?

Mọi người nói, khi bạn bè tụ tập ăn uống, Vương An Thạch món gì cũng không ăn, chỉ ăn đĩa thịt hươu xé đó, nên họ mới biết Vương An Thạch có sở thích này.

Phu nhân hỏi mọi người: "Các vị để đĩa thịt hươu xé ở đâu?"

Mọi người nói đặt ngay trước mặt Vương An Thạch. Phu nhân cười nói: "Ngày mai các vị đặt món khác trước mặt ông ấy, xem kết quả thế nào."

Ngày hôm sau khi ăn cơm, đám bạn quả nhiên đặt đĩa thịt hươu xé ở vị trí xa ông nhất, mọi người đều chú ý Vương An Thạch ăn món gì. Kết quả, Vương An Thạch bắt đầu ăn món ở gần mình, còn đối với đĩa thịt hươu xé đặt ở chỗ hơi xa, ông thậm chí còn không thèm nhìn lấy một cái.

Thói quen kỳ quái của Vương An Thạch có phải là kiểu cách hay không thì không thể kết luận, nhưng mỗi khi một người làm điều gì đó hơi thái quá, người ta luôn hoài nghi người đó là cầu danh trục lợi. Nhân Tông hoàng đế đối với Vương An Thạch dường như cũng có cái nhìn này.

Có một lần, Nhân Tông hoàng đế ban yến quần thần. Nghe nói đương thời có thông lệ là khách khứa phải tự câu cá trong ao để ăn. Trước khi dùng bữa, những viên cá làm thành hình quả cầu nhỏ đặt trong khay vàng trên bàn. Những người khác đều cầm cần câu đi câu phần cá của mình. Vương An Thạch không hứng thú với việc câu cá, ngồi ở đó chuyên tâm suy nghĩ vấn đề, trong lúc vô thức, ông đã ăn sạch hết những viên cá trong khay. Ngày hôm sau, Nhân Tông nói với các tể tướng: "Vương An Thạch là một ngụy quân tử. Người ta có thể lỡ ăn một viên cá, chứ không thể có chuyện mất tập trung mà ăn sạch hết nhiều cá như vậy được." Chính vì lý do này mà Nhân Tông hoàng đế không mấy yêu thích Vương An Thạch.

Lại có một cách nói khác, đó là Vương An Thạch là một quái nhân, tướng mạo là "nhãn trung đa bạch", tức tròng trắng nhiều hơn tròng đen, theo tướng học mà nói, đây là tướng của gian thần.

Triều Anh Tông cũng từng triệu dụng Vương An Thạch, Vương An Thạch vẫn là từ chối không nhận.

Những thói quen quái đản này của Vương An Thạch, cộng thêm hành vi kỳ quái không muốn làm kinh quan, khiến ông trong mắt người đời trở thành một quái nhân thực thụ.

3. Quốc nạn nghĩ về nhân tài

Triệu Húc trước khi kế vị đã từng xem qua "Ngôn sự thư" của Vương An Thạch, vô cùng tán đồng quan điểm của ông. Mạc liêu bên cạnh ông là Hàn Duy cũng là bạn và là người sùng bái Vương An Thạch. Khi giảng giải sử thư cho ông, mỗi khi ông nói điều gì hay, Hàn Duy luôn nói: "Đây không phải là quan điểm của thần, đây là kiến giải của bạn thần, Vương An Thạch." Những lời như vậy nói nhiều lần, hình tượng của Vương An Thạch trong tâm trí Triệu Húc dần trở nên cao lớn, từ tán thưởng biến thành ngưỡng mộ.

Sau khi Triệu Húc kế vị, rất muốn gặp Vương An Thạch, vì vậy hạ chiếu triệu Vương An Thạch vào kinh.

Vương An Thạch nằm lì không dậy, không muốn vào kinh.

Một hôm thiết triều sớm, Triệu Húc có chút khó hiểu hỏi vài vị phụ thần, nói Vương An Thạch từ thời tiên đế đến nay triệu tập nhiều lần mà không đến, mọi người nói ông là người không cung kính, hiện tại triệu ông vào kinh lại không chịu đến, rốt cuộc là có bệnh hay là cá nhân có yêu cầu gì?

Tằng Công Lượng nói, Vương An Thạch có tài tể tướng, ông tuyệt đối không khi quân võng thượng, bệ hạ hãy tin tưởng ông.

Tham tri chính sự mới nhậm chức Ngô Khuê bước ra tâu rằng, ông từng làm việc cùng Vương An Thạch, người này cương phụ tự dụng, việc làm không thể lý giải, nếu trọng dụng ông ta, tất sẽ mang lại hỗn loạn cho triều chính.

Triệu Húc thấy Ngô Khuê gièm pha Vương An Thạch, không vui nói: "Ông cũng vị miễn là quá hạ thấp Vương An Thạch rồi!"

Ngô Khuê tự biện minh: "Thần đội ơn hoàng ân, phải làm đến mức biết gì nói nấy, hoàn toàn là xuất phát từ công tâm, tuyệt đối không có thiên kiến."

Triệu Húc không để ý đến lời khuyên can của Ngô Khuê, thấy Vương An Thạch không chịu vào kinh, liền hạ chiếu lệnh ông ra làm Tri phủ Giang Ninh.

Lần này, Vương An Thạch không từ chối, hân hoan phụng mệnh đi nhậm chức.

Tằng Công Lượng hết lòng tiến cử Vương An Thạch không hoàn toàn xuất phát từ công tâm, ông cũng có tính toán riêng của mình.

Nguyên lai, Tằng Công Lượng và một trọng thần nguyên lão khác là Hàn Kỳ vốn có hiềm khích, hai người thù ghét lẫn nhau, không ai phục ai.

Hàn Kỳ từng giữ chức tể tướng và xu mật sứ qua ba triều, đã có thế lực quyền trách quá nặng. Tằng Công Lượng bất kể là tư lịch hay thanh vọng đều kém xa Hàn Kỳ. Hàn Kỳ là người độc đoán chuyên hành, xử sự căn bản không bàn bạc với Tằng Công Lượng, chức tể tướng của Tằng Công Lượng chỉ như hư danh. Ông trong lòng rất không phục, toan tính tìm một trợ thủ kết thành đồng minh để lay chuyển thế lực của Hàn Kỳ. Vì vậy, ông bảo tiến Vương An Thạch với Triệu Húc, nói ông có tài tể tướng, để vào kinh nhằm bài xích Hàn Kỳ.

Triệu Húc đối với Hàn Kỳ cũng rất bất mãn, vì Hàn Kỳ tự nhận là nguyên lão ba triều, cậy già lên mặt, xử sự độc đoán chuyên quyền, không những không bàn bạc với tể thần mà ngay cả với ông - vị hoàng đế này - có lúc dường như cũng không để vào mắt. Triệu Húc trong lòng cũng rất khó chịu. Học sĩ Thiệu Nguyên, Trung thừa Vương Đào đều là cựu thần thời Triệu Húc còn làm thái tử, đối với việc làm của Hàn Kỳ cũng không vừa mắt, thường xuyên thủ thỉ bên cạnh Triệu Húc nói xấu Hàn Kỳ.

Hàn Kỳ làm quan nhiều năm, kinh nghiệm quan trường vô cùng phong phú, cục diện bị bài xích trong ngoài, đương nhiên ông nhìn rất rõ. Thế là, ông chủ động dâng biểu xin từ chức tể tướng.

Triệu Húc đọc thư xin từ chức của Hàn Kỳ, tuy rất muốn phê chuẩn ngay nhưng cân nhắc ông là nguyên lão ba triều, nếu phê chuẩn ngay việc từ chức, về mặt thể diện dường như có chút không ổn, liền phê vào thư từ chức, ngoài việc biểu dương chính tích của ông, còn là để giữ ông lại.

Hàn Kỳ sau khi xử lý xong tang sự của Anh Tông, lại một lần nữa xin từ chức.

Triệu Húc không đáp lại ngay nhưng hạ chiếu điều Vương An Thạch vào kinh, thăng chức Hàn lâm học sĩ.

Hàn Kỳ đã nhìn ra dụng ý điều Vương An Thạch vào kinh của Triệu Húc, liền dâng tấu chương xin từ chức liên tiếp, ngày nào cũng tấu, không hề gián đoạn. Triệu Húc thấy Hàn Kỳ đã quyết chí ra đi, hạ chiếu ban Hàn Kỳ làm Tư đồ kiêm Thị trung, ra làm Võ Thắng quân tiết độ sứ, kiêm phán Tương Châu.

Hàn Kỳ sau khi nhận chỉ liền đến từ biệt Triệu Húc.

Triệu Húc trong lòng tuy không muốn giữ Hàn Kỳ bên cạnh mình nữa, nhưng ngoài mặt lại giả vờ như lưu luyến không rời, rơi lệ nói: "Trẫm thấy ý chí Thị trung đã quyết, không còn cách nào mới hạ chiếu, chỉ là sau khi ông đi, ai sẽ thay thế chức tể tướng đây?"

Hàn Kỳ có chút chua xót nói: "Bệ hạ thánh giám, trong lòng chắc hẳn đã sớm có nhân tuyển thích hợp rồi."

"Vương An Thạch thì sao?" Triệu Húc cuối cùng cũng nói ra nhân tuyển trong lòng mình.

Hàn Kỳ trả lời: "Vương An Thạch làm Hàn lâm học sĩ thì học vấn có thừa, nếu muốn ông ấy tiến chức tể thần, khí lượng e là không đủ."

Triệu Húc nhìn Hàn Kỳ một cái, không trả lời. Hàn Kỳ biết ý của Triệu Húc, cũng không tranh luận nữa, cáo từ mà đi.

Thời gian trôi qua không lâu, Ngô Khuê bị điều khỏi kinh thành, đến Thanh Châu làm Tri châu. Năm sau, Ngô Khuê bệnh chết tại Thanh Châu. Ngô Khuê là người Bắc Hải, tính tình chính trực. Thuở thiếu thời thanh bần, sau khi làm quan, ông hiệu phỏng Phạm Văn Chính, mua ruộng làm nghĩa trang, bổng lộc có được đều tiếp tế cho người nghèo trong cùng tộc. Sau khi qua đời, mấy đứa con trai đến chỗ ở cũng không có, thời nhân gọi là "Thanh bạch lại tử tôn".

Sau khi Hàn Kỳ, Ngô Khuê miễn chức, Triệu Húc đề bạt Trương Phương Bình, Triệu Nhân làm Tham tri chính sự, Lữ Công Bật làm Xu mật sứ, Hàn Giáng, Thiệu Nguyên làm Xu mật phó sứ.

Trương Phương Bình ra làm Tham tri chính sự, Ngự sử trung thừa Tư Mã Quang đưa ra ý kiến phản đối, ông nói Trương Phương Bình không thích hợp làm Tham tri chính sự. Triệu Húc không những không tiếp nhận ý kiến của Tư Mã Quang mà còn cách chức trung thừa của ông, chuyển làm Hàn lâm học sĩ.

Tằng Công Lượng lại một lần nữa kiến nghị đề bạt Vương An Thạch, lại vấp phải sự phản đối của Trương Phương Bình. Không lâu sau, Trương Phương Bình vì cha qua đời nên đinh ưu về nhà chịu tang.

Triệu Húc mệnh Đường Giới thay thế chức Tham tri chính sự của Trương Phương Bình, nhưng trong lòng Triệu Húc vẫn luôn nhớ tới Vương An Thạch.

4. Vương An Thạch vào kinh

Cuối năm Trị Bình thứ tư (năm 1067), Triệu Húc hạ chiếu cải nguyên Hi Ninh, năm sau tức là năm Hi Ninh thứ nhất (năm 1068).

Tháng tư, Vương An Thạch cuối cùng cũng phụng chỉ vào kinh, nhận chức Hàn lâm học sĩ, và được đặc chuẩn "Việt cấp tiến ngôn" (vượt cấp dâng lời), không chịu sự hạn chế của lễ nghi triều đình. Triệu Húc biết tin Vương An Thạch vào kinh, vô cùng phấn khích, lập tức triệu ông vào cung. Sau lễ quân thần, Triệu Húc không thể chờ đợi được nữa liền thảo luận việc quốc gia với Vương An Thạch. Ông hỏi câu đầu tiên: "Việc cấp bách nhất của triều chính là gì?"

Vương An Thạch không khách sáo, trả lời: "Quyết định chính sách là quan trọng nhất."

Triệu Húc tiếp tục hỏi: "Ông cho rằng Đường Thái Tông là người thế nào?"

"Bệ hạ nên lấy Nghiêu Thuấn làm pháp, không chỉ là Đường Thái Tông mà thôi." Vương An Thạch nhìn Triệu Húc một cái, tiếp tục nói: "Đạo trị thiên hạ của Nghiêu Thuấn đơn giản dễ hành, nho thần hậu thế không thấu hiểu thuật trị quốc của Nghiêu Thuấn, cho rằng chính sách của Nghiêu Thuấn đời sau không thể khôi phục lại được."

Triệu Húc nghe xong cảm thấy rất tâm đắc, khiêm tốn nói: "Ông đối với hy vọng của trẫm quá cao, trẫm e là không đạt đến độ cao đó. Chỉ nguyện ông có thể tận tâm tận lực phụ tá trẫm, khiến trẫm đạt được mục đích!"

Vương An Thạch dập đầu nói: "Bệ hạ nếu như tiếp nạp kiến nghị của thần, thần sẽ thề chết hiệu trung với triều đình!"

Cuộc gặp gỡ đầu tiên của quân thần hai người đã tiến hành giao lưu rộng rãi về chính trị, kinh tế, quân sự của quốc gia, có cảm giác gặp nhau đã muộn.

Thính giảng tọa, thời bấy giờ gọi là giảng kinh độ, là khóa học bắt buộc của các bậc đế vương qua các đời, người giảng khóa ở đây không phải là trọng thần trong triều thì cũng là bác học hồng nho chi sĩ, hoàng đế tham gia thính giảng, đại thần trong triều cũng phải bồi đồng thính giảng.

Một hôm, giảng tọa kết thúc, quần thần lục tục tản đi, Vương An Thạch đang chuẩn bị lui ban, bị Triệu Húc giữ lại, và còn đặc biệt ban tọa ghế bên ngự tọa, điều này đối với thần tử mà nói, quả là một vinh dự mạc đại.

Triệu Húc giữ Vương An Thạch lại là để thảo luận đạo trị quốc. Ông thấy Vương An Thạch ngồi xuống xong liền hỏi: "Trẫm xem cổ nhân, như Đường Thái Tông tất nhiên phải có được Ngụy Trưng, Hán Chiêu Liệt Đế tất nhiên phải có được Gia Cát Lượng, sau đó mới có thể có vi. Ngụy Trưng, Gia Cát Lượng hai người đều là nhân tài bất thế xuất."

Vương An Thạch trả lời: "Bệ hạ nếu có thể làm quân vương như Nghiêu Thuấn, tự nhiên sẽ có hiền thần hiệu lực cho bệ hạ, bệ hạ nếu có thể làm quân vương như Cao Tông, tự nhiên có hiền thần như Phó Thuyết phụ tá. Bệ hạ hiện tại lãnh đạo là một quốc gia đất rộng dân đông. Quốc gia thừa bình trăm năm, nhân tài trí sĩ trong cả nước không đếm xuể, chẳng lẽ không có thần tử hiền đức tài trí cung phụng bệ hạ sai khiến sao? Cứu xét nguyên nhân, e là do bệ hạ không có chính sách dụng nhân minh xác cũng như dùng người không chuyên. Hiện nay tuy có tài phi thường, giống như hiền thần phụ tá Nghiêu Thuấn năm xưa, nhưng nếu bị tiểu nhân bài xích, hiền tài cũng sẽ từ quan mà đi."

Triệu Húc đáp: "Triều đại nào mà không có tiểu nhân chứ? Ngay cả thời đại Nghiêu, Thuấn, chẳng phải cũng có Tứ Hung ác tích chiêu chương sao?"

Vương An Thạch trả lời: "Thành như bệ hạ đã nói, chính vì Nghiêu Thuấn biết được liệt tích của Tứ Hung mà giết chết Tứ Hung, Nghiêu Thuấn mới có thành tựu. Nếu Tứ Hung đương đạo, thì hiền lương chi thần không có chỗ đứng."

Triệu Húc nghe xong liên tục gật đầu, biểu thị tán đồng quan điểm của Vương An Thạch. Trong lòng ông, nguyện vọng tiến hành cải cách tệ nạn giống như một ngọn lửa, dần dần được Vương An Thạch châm lên.

Vương An Thạch đang đến gần mục tiêu của mình hơn bao giờ hết, một cơn bão chính trị của Bắc Tống sắp sửa bùng nổ.