1、Hai vị Hoàng hậu, một sống một chết

Năm Hoàng Hựu thứ sáu (1054), Trương Quý phi mới ba mươi mốt tuổi đột ngột lâm bệnh qua đời. Trương Quý phi là người phụ nữ mà Triệu Trinh yêu thương nhất ngoài mẹ ruột ra. Vốn dĩ, Trương thị có cơ hội trở thành Hoàng hậu, nhưng do sự can thiệp của Lưu Thái hậu nên bà ta đã tự ý quyết định, lập Quách thị làm Hoàng hậu, phong Trương thị làm Tài nhân.

Sau khi Quách Hoàng hậu bị phế, Triệu Trinh sai Tống Thụ soạn thảo chiếu thư chọn Hoàng hậu, trong đó có câu "Đương cầu đức môn, dĩ chính nội trị", nghĩa là nên chọn Hoàng hậu từ những gia đình có giáo dưỡng. Lưu Thái hậu tuy đã qua đời, Triệu Trinh cũng đã tự mình chấp chính, nhưng trong vấn đề chọn Hoàng hậu vẫn không được như ý. Lúc đó, tả hữu dẫn một người con gái họ Trần vào cung, rất được lòng Triệu Trinh. Trần thị là con gái một thương nhân trà ở Thọ Châu, cha nàng nhờ quyên tiền mà có được chức quan nhỏ, không đủ điều kiện về môn đăng hộ đối. Dưới sự phản đối kịch liệt của các đại thần, Triệu Trinh đành phải chọn Hoàng hậu khác, miễn cưỡng lập cháu gái của danh tướng đầu thời Tống là Tào Bân làm Hoàng hậu.

Do không hài lòng trong việc chọn Hoàng hậu, trong lòng Triệu Trinh vẫn luôn nhớ về Trương mỹ nhân. Mặc dù địa vị Quý phi của Trương mỹ nhân là nhờ vào cái gọi là có công hộ giá khi cung biến mà thăng lên, nhưng địa vị của Trương mỹ nhân trong lòng Triệu Trinh lại quan trọng hơn cả hai đời Hoàng hậu là Quách thị và Tào thị.

Trương Quý phi chết, Triệu Trinh đau đớn khôn cùng, dưới sự ủng hộ của các hoạn quan bên cạnh, ông quyết định cử hành tang lễ cho Trương Quý phi theo nghi thức Hoàng hậu. Người phụ nữ cả đời nằm mơ cũng muốn làm Hoàng hậu này, cuối cùng sau khi chết đã được mặc liệm phục của Hoàng hậu, hưởng sự bái lạy, tế lễ của tông thất và các đại thần. Vì lo lắng triều đình và dân chúng phản đối, Triệu Trinh dứt khoát vào ngày thứ tư làm tang lễ đã tuyên bố truy phong Trương Quý phi làm Hoàng hậu, ban thụy hiệu là Ôn Thành. Đây chính là chuyện vượt lễ vượt phép, một sống một chết có hai Hoàng hậu chưa từng nghe thấy trong lịch sử. Tuy các ngôn quan dâng sớ phản đối kịch liệt, nhưng Triệu Trinh xem như gió thoảng bên tai, hoàn toàn không đếm xỉa. Triệu Trinh cuối cùng cũng đã làm được một đấng nam nhi thực thụ một lần, tuy nhiên không phải vì việc nước, mà là vì người phụ nữ ông yêu thương. Vì người phụ nữ yêu dấu này, Triệu Trinh hạ lệnh bãi triều bảy ngày, kinh thành cấm các hoạt động giải trí trong một tháng.

Tri chế cáo Vương Thù thấy Triệu Trinh coi trọng tang lễ của Ôn Thành Hoàng hậu như vậy, liền nảy ra ý định, muốn nhân cơ hội này lấy lòng Triệu Trinh để mưu cầu thăng quan tiến chức. Ông ta cùng nội sứ Thạch Toàn Bân phối hợp, xúi giục Triệu Trinh ra lệnh cho tể tướng hộ tang, Tôn Miễn đọc sách văn.

Triệu Trinh đang muốn tổ chức một tang lễ thật hoành tráng cho Ôn Thành Hoàng hậu, đề nghị của Vương Thù và Thạch Toàn Bân đúng ngay tâm ý, liền truyền dụ, ra lệnh cho tể tướng hộ tang, Tôn Miễn đọc sách văn.

Lúc này Bàng Tịch đã bãi tướng, người kế nhiệm thủ tướng là Trần Chấp Trung. Người này chỉ cần có quan cao lộc hậu, không màng đến khí tiết hay không, hợp lễ hay không, sau khi phụng chỉ thì chỉ biết tuân lệnh, nào dám nói nửa chữ "không". Tôn Miễn lại khác, sau khi phụng chỉ liền lập tức vào triều kháng tấu, nói rằng bệ hạ ra lệnh cho ông đọc sách văn, tự nhiên không dám không tuân, nhưng chức vụ hiện tại của ông là Xu mật phó sứ, không phải là quan đọc sách văn, theo lễ thì không được đọc. Ông giả vờ rất khó xử nói: "Thần nếu không đọc sách, là trái thánh chỉ; nếu đọc sách, lại vượt quá chức quyền. Xin bệ hạ bãi miễn thần, thần mới có thể cáo vô tội."

Triệu Trinh nhìn chằm chằm vào Tôn Miễn cứng đầu này, không nói một lời.

Hôm sau, Triệu Trinh giáng chỉ, bãi chức Xu mật phó sứ của Tôn Miễn, đi Hàng Châu làm tri châu.

Tôn Miễn phụng chỉ, vui vẻ nói: "Tốt rồi! Thoát khỏi vòng thị phi này rồi!" Liền xuất kinh đến Hàng Châu nhậm chức ngay trong ngày.

Triệu Trinh lại giáng chỉ, lệnh cho Tham tri chính sự Lưu Hàng làm Ôn Thành Hoàng hậu viên lăng giám hộ sứ.

Tang lễ xong xuôi, Triệu Trinh luận công các thần tử lo liệu tang sự, đề bạt Lưu Hàng làm Đồng bình chương sự, gia phong Vương Thù làm Hàn lâm học sĩ, những người có công còn lại người thì thăng quan, người thì nhận được bao lì xì lớn, bận rộn một hồi, xem như cũng có thu hoạch.

Triệu Trinh càng ưu ái thân tộc của Ôn Thành Hoàng hậu hơn, gia phong cha nàng là Trương Nghiêu Phong làm Quận vương, bá phụ Trương Nghiêu Tá làm Thái sư.

Trần Chấp Trung trong tang lễ của Ôn Thành Hoàng hậu không màng danh tiết, tạo nên sự tương phản rõ rệt với việc Tôn Miễn xin từ chức bỏ đi, đã vấp phải sự chỉ trích của sĩ nhân và gián quan. Tri gián viện Phạm Trấn, Điện trung thị ngự sử Triệu Biện lần lượt dâng sớ đàn hặc ông ta, nói ông ta không phải là tài tể tướng, chỉ là một kẻ hữu danh vô thực.

Triệu Trinh xưa nay dùng người không có chính kiến, xem xong tấu chương của Phạm Trấn và những người khác, liền cảm thấy không hài lòng về Trần Chấp Trung, lập tức bãi miễn chức tể tướng của ông ta.

2、Tâm sự của hoàng đế

Triệu Trinh bãi miễn Trần Chấp Trung, đương nhiên phải chọn tể tướng mới. Lúc này, những lão thần trung chính không ai bằng Phạm Trọng Yêm, Văn Ngạn Bác, Phú Bật. Ba người này sống trung chính ngay thẳng, không thích nịnh hót, cho nên thời gian ở triều không lâu, đều bị cử đi làm quan ở ngoài kinh thành. Phạm Trọng Yêm đã mất năm Hoàng Hựu thứ tư (1052), truy tặng Binh bộ Thượng thư, ban thụy hiệu Văn Chính. Chỉ có Phú Bật, Văn Ngạn Bác hai người còn sống, một người ở nhậm sở Bính Châu, một người ở nhậm sở Hứa Châu. Triệu Trinh muốn triệu dụng hai người, nhưng lại do dự không quyết. Đúng lúc Xu mật trực học sĩ Vương Tố vì việc công vào tấu, sau khi nói xong việc, Triệu Trinh đặc biệt giữ ông lại, nói với ông rằng: "Ngươi là con trai của cố tể tướng Vương Đán, là thế cũ với trẫm, trẫm tin tưởng ngươi, nay trẫm muốn chọn tể tướng, ngươi cho rằng ai là người phù hợp?"

Vương Tố đáp: "Bệ hạ minh sát, chỉ cần để hoạn quan, cung thiếp không biết tên họ là có thể đảm nhiệm." Thái độ của ông rất rõ ràng, đó là tể tướng không được cấu kết với hoạn quan và nội đình.

Triệu Trinh nói: "Theo lời tâu của ngươi, thì chỉ có Phú Bật thôi."

Vương Tố dập đầu chúc mừng: "Bệ hạ quả nhiên đã chọn đúng người!"

Triệu Trinh lại hỏi: "Văn Ngạn Bác người này thế nào?"

Vương Tố đáp: "Văn Ngạn Bác cũng là tài tể tướng."

Sự tiến cử của Vương Tố đã củng cố ý định trọng dụng Phú Bật, Văn Ngạn Bác của Triệu Trinh. Hôm sau liền hạ chiếu, triệu hai người trở về triều, và phong làm Đồng bình chương sự.

Năm sau, cải nguyên làm Gia Hựu năm thứ nhất (1056), lúc này, trong triều ngoài triều không có biến cố gì lớn xảy ra, đúng là thời thái bình. Không ngờ Triệu Trinh bỗng nhiên lâm một trận bệnh nặng, mấy ngày không thể lên triều bàn việc, quần thần lo lắng bất an. Hai tể tướng Văn Ngạn Bác, Phú Bật vì muốn ổn định đại cuộc, đêm đến ngủ lại ở điện lư chủ trì triều chính, mới khiến triều chính không xuất hiện hỗn loạn.

Văn Ngạn Bác trong thời gian Triệu Trinh lâm bệnh, từng đề nghị sắc phong thái tử, thiết lập người kế vị. Triệu Trinh sợ phiền phức, ậm ừ đáp ứng, nhưng sau khi ông khỏi bệnh, liền gác chuyện này lại.

Tri gián viện Phạm Trấn thấy hoàng thượng không có động tĩnh gì trong việc lập người kế vị, cảm thấy chuyện thiên hạ còn có chuyện nào lớn hơn việc lập người kế vị sao? Thế là dâng sớ, hết lời xin Triệu Trinh lập người kế vị.

Triệu Trinh gần như vừa khóc vừa nói với ông: "Ngươi tâu xin lập người kế vị là không sai, trẫm cũng biết lòng trung thành của ngươi, nhưng ngươi có biết tại sao trẫm vẫn cứ chần chừ không lập thái tử không?"

Phạm Trấn lắc đầu, tỏ ý không biết.

"Trẫm là muốn có một đứa con ruột thịt!" Triệu Trinh nói một cách dứt khoát, "Chuyện lập thái tử, hãy đợi thêm vài năm nữa đi!"

Hóa ra, Triệu Trinh tuy tôn quý là thiên tử, hậu cung ngoài Hoàng hậu ra còn có tần phi, mỹ nữ lên đến hàng trăm người, nhưng bụng của những người phụ nữ này đều không tranh khí (chẳng chịu thua kém/kém cỏi), không một ai có thể sinh cho ông con trai. Tào Hoàng hậu để phòng ngừa vạn nhất, từ lâu đã nhận nuôi một đứa con trong tông thất, đó chính là Triệu Tông Thật sẽ kể ở phần sau. Nhưng đây chỉ là một sự dự phòng, không đến mức bất đắc dĩ, Triệu Trinh thật sự không muốn dùng đến thái tử dự phòng này.

Phạm Trấn là người cứng đầu, dường như có kiểu đâm đầu vào tường không quay lại, ông thấy Triệu Trinh không tiếp nhận tấu thỉnh của mình, trong vòng một trăm ngày, liên tiếp dâng mười chín đạo tấu sớ, râu đều đã lo lắng đến bạc trắng.

Triệu Trinh cảm thấy Phạm Trấn rất đáng thương, cũng rất trung thành, khuyên mình sớm lập người kế vị, quả thực không sai, đây cũng là chức trách của ngôn quan. Ông biết, nếu mình không tiếp nhận tấu thỉnh của ông ta, ông ta sẽ dây dưa không dứt. Trong tình thế bất đắc dĩ, ông hạ một đạo chiếu lệnh, điều chuyển Phạm Trấn khỏi Tri gián viện, đổi sang làm Hình ngục củ sát sứ.

Phạm Trấn bị điều chuyển khỏi Tri gián viện, tiếng nói tấu xin lập người kế vị của quần thần vẫn không dừng lại, Thông phán Hứa Châu là Tư Mã Quang, Hàn lâm học sĩ Âu Dương Tu, Điện trung thị ngự sử Bao Chửng, Lữ Cảnh Sơ, Triệu Biện, Tri chế cáo Ngô Khuê, Lưu Sưởng, tể phụ Phú Bật, Văn Ngạn Bác, Vương Nghiêu Thần... lại lần lượt tấu xin.

Bất kể những người này nói thế nào, Triệu Trinh nhất quyết không nghe. Do trong số những người này, thái độ của Bao Chửng là kiên quyết nhất, để giảm bớt rắc rối, Triệu Trinh lại dùng cách tương tự, điều Bao Chửng ra ngoài nhậm chức, đến Khai Phong phủ làm tri phủ.

3、Bao Long Đồ

Bao Chửng, tự Hy Nhân, người Lư Châu, Hợp Phì. Ban đầu thi đỗ tiến sĩ, được phong làm Đại lý bình sự, ra làm tri huyện huyện Kiến Xương. Vì cha mẹ đều đã lớn tuổi, Bao Chửng từ quan không đi nhậm chức. Sau khi được phong chức giám thuế Hòa Châu, cha mẹ lại không muốn ông rời đi, Bao Chửng liền từ chức về nhà phụng dưỡng người già. Vài năm sau, cha mẹ lần lượt qua đời, Bao Chửng dựng nhà cỏ bên cạnh mộ cha mẹ, cho đến khi mãn tang vẫn băn khoăn do dự, không nỡ rời đi, cha chú trong làng nhiều lần đến khuyên nhủ, động viên.

Sau một thời gian dài, Bao Chửng mới đi nhận điều động, đảm nhiệm tri huyện Thiên Trường. Có kẻ trộm cắt mất lưỡi con bò của nhà người ta, chủ bò đến kiện. Bao Chửng nói: "Bò không có lưỡi, đã không còn dùng được nữa, ngươi mau về nhà giết bò đi, còn có thể bán được mấy đồng tiền."

Chủ bò cảm thấy vị huyện lệnh này thật vô lý, ông ta đến kiện, huyện lệnh không những không chủ trì công đạo, bắt kẻ trộm cắt lưỡi bò, ngược lại còn bảo ông ta về nhà giết bò bán lấy tiền. Ông ta có chút không phục nói: "Tiểu dân đến báo án a! Huyện lệnh không chủ trì công đạo cho tiểu dân, ngược lại bảo tiểu dân về nhà giết bò, là đạo lý gì?"

Bao Chửng giả vờ nổi giận nói: "Một cái lưỡi bò đáng giá mấy đồng, việc nhỏ như vậy còn đến làm phiền bản quan sao?" Sau đó ra lệnh cho nha dịch đuổi chủ bò đi kiện ra ngoài.

Chủ bò ngậm bồ hòn làm ngọt về nhà, giết con bò không có lưỡi, đem thịt bò đến chợ bán. Chẳng bao lâu sau, lại có người đến kiện, nói có người tự ý giết bò cày. Bò là dùng để cày ruộng, qua các triều đại đều có quy định không được tùy ý giết bò cày, giết bò là vi phạm pháp luật.

Bao Chửng thấy có người kiện, trực tiếp lên công đường, sau khi nha dịch đưa người kiện lên, Bao Chửng liền hỏi tới tấp: "Tại sao ngươi lại cắt lưỡi bò nhà người ta, khai thật mau."

Người kiện nghe xong kinh hãi biến sắc, không cần dùng hình đã khai nhận. Hóa ra lưỡi bò đúng là do ông ta cắt, ông ta thấy huyện lệnh không để ý đến lời tố cáo của chủ bò, muốn giáng một đòn mạnh hơn vào chủ bò, liền đến tố cáo chủ bò tự ý giết bò cày. Đúng lúc rơi vào cái bẫy của Bao Chửng.

Bao Chửng nổi tiếng đương thời nhờ xử án như thần. Sau đó chuyển sang làm tri châu Đoan Châu, thăng làm Điện trung thừa. Đoan Châu sản xuất nghiên mực, vị tri châu tiền nhiệm của ông mượn danh nghĩa tiến cống, tùy ý thu thêm mấy chục lần số lượng nghiên mực để đưa cho quyền quý. Bao Chửng ra lệnh cho công nhân chỉ chế tạo đúng theo số lượng tiến cống triều đình. Một năm trôi qua, ông không mang một cái nghiên mực nào về nhà.

Chẳng bao lâu sau, Bao Chửng lại được phong làm Giám sát ngự sử, gia phong Án sát sứ, lần lượt đảm nhiệm Tam tư hộ bộ phán quan, ra làm Kinh Đông chuyển vận sứ, đổi phong Thượng thư Công bộ viên ngoại lang, Trực Tập Hiền viện, chuyển sang Thiểm Tây, lại chuyển sang Hà Bắc, vào kinh đảm nhiệm Tam tư hộ bộ phó sứ, Thiên Chương các đãi chế, Tri gián viện, Long Đồ các trực học sĩ, kiêm Điện trung thị ngự sử.

Bao Chửng khi ở triều là người cương nghị, quý thích hoạn quan đều rất sợ ông, cách làm người làm việc cũng vì thế mà thu liễm lại. Mọi người ví von Bao Chửng như nước sông Hoàng Hà trong xanh, già trẻ gái trai đều biết đại danh của ông, gọi ông là "Bao đãi chế" hoặc Bao Long Đồ, vì ông từng đảm nhiệm Long Đồ các học sĩ. Người kinh thành nói về ông rằng: "Quan hệ không tới được, có Diêm Vương gia Bao lão."

Cuốn tiểu thuyết tục "Bao Công án", bên trong câu chuyện Bao Công xử án, một nửa là thật, phần còn lại đều là do tiểu thuyết gia thêu dệt. Còn như nói ông ngày xử dương, đêm xử âm thì chỉ là lời nói phụ họa, không thể coi là thật.

Năm Gia Hựu thứ ba (1058), Bao Chửng phụng chỉ làm Ngự sử trung thừa, phong cách thẳng thắn dám can gián của ông vẫn không thay đổi. Tâu với Triệu Trinh rằng: "Thái tử trống ngôi đã lâu, người trong thiên hạ đều rất lo lắng, bệ hạ do dự không quyết trong thời gian dài, đây là vì sao?"

Triệu Trinh hỏi: "Ngươi lại nói đến chuyện này, vậy trẫm hỏi ngươi, ai có thể lập làm thái tử?"

Bao Chửng nói: "Thần không có tài cán gì, nhờ ơn vua mà đảm nhiệm chức quan triều đình, sở dĩ xin hoàng thượng lập thái tử trước là vì nghĩ cho kế sách lâu dài của quốc gia. Bệ hạ hỏi thần muốn ai làm thái tử, đây là nghi ngờ thần a. Thần đã đến tuổi bảy mươi, lại không có con trai, không phải là kẻ mưu cầu lợi ích."

Triệu Trinh vui vẻ nói: "Trẫm sẽ từ từ cân nhắc việc này."

Hóa ra, Bao Chửng có một người con trai tên là Bao Tiên, cưới vợ là Thôi thị, do chết trẻ, Thôi thị không có con, thủ tiết không tái giá, cho nên Bao Chửng mới tâu với Triệu Trinh, tự xưng không có con. Bao Chửng có một người thiếp là Tống thị, khi đang mang thai thì rời khỏi nhà họ Bao, sinh một con trai ở nhà mẹ đẻ, Thôi thị bí mật nhận nuôi, mẹ con đều còn, Bao Chửng không hề hay biết. Năm Gia Hựu thứ sáu (1061), Bao Chửng thăng làm Xu mật phó sứ, năm sau lâm bệnh qua đời, trước khi lâm chung, Thôi thị mới nói với bố chồng rằng ông còn một người con trai, và đem người con trai này vào phủ Bao. Bao Chửng lệnh lấy tên là Diên. Ông viết trong di chúc rằng: "Hậu duệ nếu được làm quan, phải cẩn trọng giữ gìn gia phong thanh bạch. Nếu như phạm tội tham nhũng, khi sống không được thả về bản gia, khi chết không được táng trong đại doanh. Không theo ý ta, không phải con cháu ta."

Sau khi Bao Chửng qua đời, Triệu Trinh hạ chiếu truy tặng Lễ bộ Thượng thư, thụy hiệu Hiếu Túc. Chuyện của Bao Chửng, xin được viết xong ở đây.

4、Kế hoạch tạo con

Triệu Trinh bề ngoài không vội, thực ra trong lòng còn vội hơn bất cứ ai, để khiến mình có một đứa con trai, ông đã xây dựng một kế hoạch tạo con, triệu hồi Dương mỹ nhân từng bị đuổi khỏi cung quay trở lại. Dương mỹ nhân là thân thích của Lưu Thái hậu, sắc nghệ song toàn, sau khi nhập cung trở lại, được tấn phong làm Tiệp dư, sau lại gia phong Tu viện, Tu nghi, nhưng đáng tiếc chỉ đẹp mà không thực, cái bụng vẫn không tranh khí, không sinh được con trai, Tào Hoàng hậu và các tần phi bên dưới cũng không ai có thể hoàn thành nhiệm vụ sinh con trai cho Triệu Trinh.

Triệu Trinh thấy phụ nữ trong cung không thể sinh con cho mình, liền thực hiện bước thứ hai trong kế hoạch, lệnh cho người chọn mười thiếu nữ nhà lành trong dân gian vào cung, gọi là "Thập các trong cung", mỗi tối, luân phiên triệu hạnh mười thiếu nữ này. Mười người con gái được triệu vào cung tuy khuôn mặt rất xinh đẹp, nhưng tố chất lại không ra sao, họ thấy hoàng thượng sủng ái như vậy, liền có chút bay bổng, không biết mình họ gì nữa, ở trong cung sai khiến người khác, kiêu ngạo vô cùng, làm hoàng cung náo loạn không yên, mà cái bụng của họ vẫn không tranh khí, không ai có thể mang thai long chủng. Ngự sử trung thừa Hàn Giáng mật tấu cho Triệu Trinh về việc mười các trong cung làm loạn không thành thể thống gì, Triệu Trinh nổi giận, đuổi hết mười người con gái ra khỏi cung, đồng thời còn thả một hai trăm cung nữ.

Năm Gia Hựu thứ tư (1059), Văn Ngạn Bác vì già yếu lâm bệnh mà từ chức, Phú Bật cũng chịu tang mẹ ở nhà, Lưu Hàng và Xu mật sứ Vương Đức Dụng cũng lần lượt miễn chức, Hàn Kỳ làm Đồng bình chương sự, Tống Tường, Điền Huống làm Xu mật sứ, Trương Thăng làm Xu mật phó sứ.

Hàn Kỳ kế tiếp Âu Dương Tu, Bao Chửng, một lần nữa đề xuất việc lập thái tử với Triệu Trinh. Ông nói sự thiết lập hoàng tự, quan hệ đến sự an nguy của thiên hạ, khuyên Triệu Trinh lấy giang sơn xã tắc làm trọng, nhanh chóng sắc lập người kế vị.

Triệu Trinh nói trong hậu cung đã có người mang thai, đợi sau khi sinh nở rồi hãy nói, kết quả sinh ra lại là một cô con gái.

Hàn Kỳ đem "Hán thư Khổng Quang truyện" dâng lên cho Triệu Trinh xem, nói: "Hán Thành Đế không có con trai, lập con trai của hoàng đệ làm hoàng tử, ông ta chỉ là một vị hoàng đế tầm thường, còn như thế, huống chi bệ hạ là vị vua sáng suốt như vậy? Thái tổ hoàng đế tay định thiên hạ, lại truyền cho hoàng đệ, không truyền cho hoàng tử, bệ hạ sao không noi theo tiên tổ, chọn người tông thất làm thái tử?"

Triệu Trinh vẫn do dự không quyết.

5、Lập thái tử

Năm Gia Hựu thứ sáu (1061), Tăng Công Lượng và Hàn Kỳ cùng làm Đồng bình chương sự, Âu Dương Tu làm Tham tri chính sự, Tư Mã Quang làm Tri gián viện, mấy người này liên tục hết lời xin lập thái tử, Triệu Trinh lúc này mới đồng ý sắc lập hoàng thái tử.

Tháng tám năm thứ bảy, Triệu Trinh lệnh cho Hàn lâm học sĩ Vương Khuê soạn chiếu, lập Triệu Tông Thật làm hoàng thái tử.

Triệu Tông Thật chính là người đã nói ở phần trước, do Tào Hoàng hậu tấu xin Triệu Trinh đưa vào cung nuôi dưỡng lớn lên. Cậu luôn ở trong cung, tháng mười một năm Hỉ Hựu thứ tư (1059), cha ruột là Nhữ Nam vương Triệu Doãn Nhượng qua đời, truy phong làm Bộc vương, ban thụy hiệu An Ý, cậu mới xuất cung để ở lại giữ tang cha. Sau khi mãn tang, phụng chiếu lập làm thái tử, đổi tên là Thự.

Thực ra, Triệu Tông Thật đối với ngôi vị thái tử không mấy mặn mà, ngay sau khi nhận được sự bổ nhiệm của Tông chính tự, liên tục từ chối, không chịu nhận. Trong thời cổ đại Trung Quốc, đây là một việc rất thú vị. Để giành được quyền kế vị hoàng vị, rất nhiều tử tôn tông thất tranh đấu lẫn nhau, thậm chí cốt nhục tương tàn. Còn Triệu Tông Thật lại thật lòng hết lời từ chối, hai bên hình thành một sự tương phản rõ rệt.

Triệu Tông Thật không muốn làm thái tử, có liên quan đến việc cậu lão thành trì trọng, giữ đạo hiếu. Một mặt, cậu lúc đó đang giữ tang cha, cậu không muốn vì ngôi vị hoàng tử mà để đạo hiếu có khiếm khuyết; mặt khác, trong một đêm bỗng nhiên có được ngôi vị tôn quý, tương lai không biết thế nào, không biết là họa hay phúc. Ký thất Vương phủ là Chu Mạnh Dương từng hỏi cậu tại sao không phụng chiếu. Cậu nói: "Tôi không phải muốn cầu phúc, thực ra là muốn tránh họa!"

Chu Mạnh Dương khuyên bảo: "Hiện nay thiên hạ đều biết ngài là người kế vị hoàng vị, ngài liên tục từ chối không nhận, giả sử người khác lên ngôi hoàng đế, ngài có thể bình an sao?"

Lời của Chu Mạnh Dương trúng ngay yếu điểm, cũng là một vấn đề rất thực tế mà Triệu Tông Thật phải đối mặt. Một khi người khác trở thành thái tử, Triệu Tông Thật không những vĩnh viễn không có ngày yên ổn, mà còn có nguy cơ tính mạng.

Triệu Tông Thật nghe xong mới bừng tỉnh đại ngộ, phụng mệnh nhập cung. Trước khi vào cung, cậu còn nói với người nhà: "Nhất định phải trông coi căn nhà cho tốt, hoàng thượng nếu có người chọn phù hợp hơn, tôi sẽ lập tức quay về." Xem ra, cậu xem việc vào cung làm thái tử, giống như ra ngoài làm ăn vậy, làm ăn không thành, cậu sẽ quay về thôi.

Nửa năm sau, cũng là tháng ba năm Gia Hựu thứ tám (1063), Triệu Trinh băng hà tại điện Phúc Ninh, di chiếu hoàng thái tử Triệu Thự lên ngôi hoàng đế. Tổng cộng Triệu Trinh tại vị bốn mươi hai năm, cải nguyên chín lần, hưởng thọ năm mươi bốn tuổi.

Triệu Trinh là hoàng đế tại vị lâu nhất thời hai Tống, sau khi chết miếu hiệu Nhân Tông.