Lữ Hối chịu hình phạt cách chức, Phạm Thuần Nhân bị đuổi khỏi kinh thành, đánh dấu sự bắt đầu của việc loại trừ những người bất đồng quan điểm trong cuộc biến pháp của Vương An Thạch. Cuộc tranh đấu giữa phái biến pháp và phái thủ cựu dần chuyển từ tối ra sáng, từ đốm lửa nhỏ thành thế lửa cháy lan khắp đồng cỏ. Sự chuyển biến này bắt nguồn từ một vụ án mạng.

Tại Đăng Châu có một người phụ nữ xinh đẹp. Trước ngày xuất giá, nàng biết chồng tương lai của mình tướng mạo rất xấu xí, một đóa hoa tươi cắm trên bãi phân bò, thật sự cảm thấy không cam tâm, bèn nảy sinh ý định mưu sát chồng. Nàng giấu dao nhọn lén tìm đến nhà chồng, mưu đồ sát hại chồng. Vừa lúc chồng đang cày ruộng thì ngủ thiếp đi, khi người phụ nữ vung đao chém xuống, chồng nàng đã giật mình tỉnh giấc, trong lúc hoảng hốt đưa tay ra đỡ, bảo toàn được tính mạng, chỉ là khi đưa tay che chắn đã bị chém đứt một ngón tay. Nhà chồng kiện người phụ nữ lên quan. Tri châu thấy người phụ nữ xinh đẹp, thực sự không xứng đôi với chồng nàng, bèn nảy lòng trắc ẩn, muốn giải tội cho nàng. Ông bảo người phụ nữ thú nhận chuyện giết người, hứa sẽ xét xử theo tội danh tự thú để báo cáo lên triều đình.

Sau khi vụ án được báo lên, Vương An Thạch cho rằng ý kiến của quan châu là khả thi.

Tư Mã Quang lại cho rằng đây là làm trái pháp luật, mưu sát chồng sao có thể giảm tội được?

Vương An Thạch lại nói, đã là tự thú thì nên giảm tội một bậc.

Tư Mã Quang không đồng ý với ý kiến của Vương An Thạch. Ông nói pháp luật quy định rõ ràng, vì tội khác mà dẫn đến sát thương, tội khác là tội chính, nay người phụ nữ mưu sát chồng, chỉ là do có lý do nên mới không giết chết, tội của người phụ nữ là tội mưu sát. Mưu là mưu, giết là giết, không thể tách rời, tức là không thể tách tội mưu sát ra để xét xử theo tội gây thương tích.

Vương An Thạch lại khăng khăng muốn xử theo tội tự thú, nếu đã tự thú mà không xử theo tội tự thú thì đó là trái pháp luật.

Hai người giằng co không phân thắng bại, hồ sơ vụ án trình lên hoàng thượng, Triệu Húc lại tán đồng ý kiến của Vương An Thạch.

Thị ngự sử kiêm Phán hình quan Lưu Thuật cho rằng Vương An Thạch như vậy là coi thường pháp luật, lệnh của hoàng thượng cũng có vấn đề, bèn phong bác chiếu thư. Phong bác chiếu thư, chính là việc ngự sử từ chối chấp hành lệnh của hoàng thượng, ký ý kiến lên chiếu thư của hoàng thượng rồi trả lại cho hoàng thượng. Các ngự sử ở Ngự sử đài có quyền phong bác chiếu thư.

Vương An Thạch thấy Lưu Thuật phong bác chiếu thư, trong cơn giận dữ, tâu xin Triệu Húc bãi miễn chức quan của ông ta.

Lưu Thuật vì phong bác chiếu thư mà bị giáng chức, Ngự sử đài quần tình sục sôi, Lưu Thuật dẫn đầu Lưu Kỳ, Tiền Ỷ, Tôn Xương Linh cùng vài ngự sử khác liên danh dâng sớ đàn hặc Vương An Thạch, yêu cầu bãi miễn chức tể tướng của Vương An Thạch. Như vậy, một cuộc tranh đấu đã chuyển từ tối ra sáng.

Vương An Thạch không hề có ý nhượng bộ, tâu xin hoàng thượng, đuổi tất cả những ngự sử không nghe lời này ra khỏi kinh thành, lưu đày đến những huyện nhỏ xa xôi làm tiểu lại.

Tháng 9 năm Hy Ninh thứ hai (1069), Vương An Thạch chính thức ban bố thực thi Thanh miêu pháp.

Thanh miêu pháp, thực ra là một phương pháp cho vay nông nghiệp, khi xuân canh, nông dân không có tiền mua hạt giống, chính phủ cho nông dân vay, lấy lãi hai phần, sau khi thu hoạch nông sản sẽ trả cả gốc lẫn lãi theo thuế mùa hạ. Vì là cho vay khi gieo trồng mạ non nên gọi là Thanh miêu pháp, hoặc tiền Thanh miêu.

Khi Vương An Thạch làm thái thú, từng thực thi phương pháp "cho dân vay thóc, lấy lãi để hoàn trả", vừa giải quyết được cái khó trước mắt khi nông dân không có tiền làm ruộng xuân, chính phủ cũng từ đó mà thu được tiền lãi, một công đôi việc.

Thanh miêu pháp là một trong những tân pháp được biết đến nhiều nhất trong cuộc biến pháp của Vương An Thạch, đời sau bàn về cuộc biến pháp của Vương An Thạch, điều đầu tiên nghĩ đến chính là Thanh miêu pháp. Bởi vì tân pháp này ảnh hưởng đến từng thôn làng trên cả nước, liên quan đến hàng ngàn hộ gia đình, từ phú thương đại gia cho đến bình dân bách tính đều có thể cảm nhận sâu sắc tân pháp này, đây là nguyên nhân chính khiến Thanh miêu pháp thu hút sự quan tâm rộng rãi của mọi người.

Vốn dĩ, một tháng trước, Vương An Thạch đã muốn ban hành Thanh miêu pháp, nhưng khi thảo luận vấn đề này, trong ban cải cách đã xuất hiện sự bất đồng ý kiến, Lữ Huệ Khanh ra sức phụ họa Vương An Thạch, nhưng Tô Triệt lại cho rằng Thanh miêu pháp không khả thi. Vương An Thạch hỏi lý do, Tô Triệt nói, cho nông dân vay tiền, vốn là muốn giúp họ, nhưng tiền đến tay họ, có người sẽ dùng loạn, đến kỳ hạn trả nợ lại không có khả năng hoàn trả. Như vậy, quan phủ phải thúc ép đòi nợ, như thế không những không cứu dân mà ngược lại còn hại dân.

Vương An Thạch không có đủ lý do để thuyết phục Tô Triệt, đành phải tạm hoãn thi hành.

Khoảng một tháng sau, Kinh Đông chuyển vận sứ Vương Quảng Uyên dâng lên triều đình một bản tấu chương, phản ánh nông dân vùng Kinh Đông thiếu vốn làm ruộng xuân, đành phải vay mượn của nhà giàu, nhà giàu bất nhân, nhân cơ hội nâng cao lãi suất cho vay, nông dân không chịu nổi gánh nặng. Ông yêu cầu dùng năm mươi vạn tiền lụa của bản đạo cho nông dân vay với lãi suất thấp hơn lãi suất cho vay của nhà giàu, như vậy nông dân có thể tránh được sự bóc lột của những kẻ cho vay nặng lãi, chính phủ cũng có thể thu được khoản lãi khả quan.

Vương An Thạch đọc tấu chương của Vương Quảng Uyên, vui mừng nói, đây chính là Thanh miêu pháp mà, sao lại nói Thanh miêu pháp không khả thi chứ? Ông lập tức dùng hỏa tốc sáu trăm dặm triệu Vương Quảng Uyên vào kinh, bàn bạc việc triển khai Thanh miêu pháp.

Sau khi Vương Quảng Uyên vào kinh, báo cáo một số suy nghĩ về việc triển khai Thanh miêu pháp, nhận được sự tán thưởng của Vương An Thạch.

Hôm sau, Vương An Thạch tâu xin Triệu Húc, trước hết thử nghiệm Thanh miêu pháp ở ba lộ Hà Bắc, Kinh Đông, Hoài Nam, sau khi đúc kết kinh nghiệm rồi mới dần dần mở rộng ra toàn quốc.

Lấy điểm dẫn diện, dần dần mở rộng, đây quả là một phương pháp hay.

Bản báo cáo của Vương An Thạch rất nhanh đã được phê chuẩn.

Tô Triệt là thành viên trong ban cải cách, một tháng trước, do sự phản đối của ông mà Thanh miêu pháp bị hoãn lại, một tháng sau, quan điểm của ông vẫn không thay đổi, mặc dù hoàng đế đã phê chuẩn, quan điểm của ông vẫn không đổi, vẫn cho rằng Thanh miêu pháp không khả thi, và còn ra sức ngăn cản việc triển khai Thanh miêu pháp, vì việc này mà còn tranh cãi với Lữ Huệ Khanh.

Lữ Huệ Khanh là người ủng hộ tân pháp, nhưng ông lại không thuyết phục được Tô Triệt, chỉ có thể báo cáo với Vương An Thạch rằng Tô Triệt gây trở ngại cho việc thực thi Thanh miêu pháp.

Vương An Thạch nghe xong nổi trận lôi đình, cho rằng Tô Triệt đã cản trở tân pháp thì không nên ở lại Chế trí Tam ti điều lệ ti. Ông chuẩn bị đuổi Tô Triệt ra khỏi ban lãnh đạo cải cách và phạt nặng ông ta. May nhờ Trần Thăng Chi can ngăn, mới giúp Tô Triệt thoát khỏi một kiếp nạn, bị bãi chức và chuyển làm Hà Nam phủ suy quan.

Vương An Thạch tiến cử Lữ Huệ Khanh làm Thái tử trung duẫn. Thái tử trung duẫn chính là thầy dạy của thái tử, đây là một chức vị có vinh dự cao quý tột bậc, ngày sau thái tử làm hoàng đế, Thái tử trung duẫn chính là đế sư danh chính ngôn thuận.

Tư Mã Quang cho rằng Lữ Huệ Khanh tâm thuật bất chính, tiếng tăm của ông ta trong triều ngoài dã cũng không tốt, và nói Vương An Thạch tin lầm kẻ gian, khuyên Triệu Húc không nên trọng dụng người này.

Triệu Húc không nghe ý kiến của Tư Mã Quang, vẫn chấp thuận ý kiến của Vương An Thạch, bổ nhiệm Lữ Huệ Khanh làm Thái tử trung duẫn. Từ đây có thể thấy, Triệu Húc đối với Vương An Thạch quả thật đã đến mức nghe lời răm rắp.

Tể tướng Phú Bật vốn không tán thành biến pháp, thấy bộ dạng ngạo mạn của Vương An Thạch, trong lòng rất không thoải mái, nhưng hoàng thượng lại nghe lời răm rắp Vương An Thạch, đoán chừng mình không thể tranh phong với hắn. Không chọc nổi thì trốn, ông lấy cớ mình bị bệnh, xin từ chức tể tướng.

Triệu Húc rất nhanh đã phê chuẩn yêu cầu của Phú Bật, lệnh cho ông ra làm tri Bạc Châu.

Khi Phú Bật sắp đi đã cảnh báo rằng, trong bất kỳ cuộc đấu tranh chính trị nào, chính nhân quân tử chắc chắn sẽ thất bại, còn tiểu nhân chắc chắn sẽ chiếm thế thượng phong. Bởi vì chính nhân quân tử tranh đấu vì đạo nghĩa, còn tiểu nhân thì tranh đấu vì quyền lực, kết quả hai bên chắc chắn sẽ đạt được điều mình muốn, người tốt mất vị trí, kẻ xấu chiếm quyền. Ông tiên đoán nếu đại sự quốc gia cứ tiếp diễn như thế này, đất nước chắc chắn sẽ đại loạn.

Sau khi Phú Bật bị bãi tướng, Triệu Húc thăng chức cho Trần Thăng Chi làm Đồng bình chương sự.

2. Trần Thăng Chi cáo bệnh

Sau khi Trần Thăng Chi nhậm chức tể tướng, Triệu Húc từng hỏi Tư Mã Quang về phản ứng của triều đình và dân chúng đối với việc này.

Tư Mã Quang trả lời rằng: "Người Mân âm hiểm xảo trá, người Sở giỏi giao thiệp, nay hai vị tể tướng đều là người Mân (Tăng Công Lượng là người Tấn Giang, Trần Thăng Chi là người Kiến Dương, đều thuộc đất Mân). Hai vị tham chính đều là người Sở (Vương An Thạch là người Lâm Xuyên, Triệu Biện là người Tây An, đều thuộc đất Sở). Mấy người này nếu kết thành bè phái, trong triều sẽ có kịch hay để xem."

Triệu Húc nói Trần Thăng Chi có tài năng, thông hiểu dân chính.

Tư Mã Quang lại nói: "Có tài năng đương nhiên có thể dùng, nhưng bên cạnh ông ta nhất định phải có người chính trực giúp đỡ, giám sát hành vi ngôn ngữ của ông ta, như vậy mới không xảy ra chuyện."

"Vương An Thạch người này thế nào?" Triệu Húc chuyển chủ đề.

Tư Mã Quang không chút do dự nói: "Người ngoài nói Vương An Thạch hư ngụy, có lẽ hơi quá lời, nhưng tính cách ông ta quá chấp nệ, quá cố chấp, cương bích tự dụng, đôi khi thậm chí đến mức không thể lý giải nổi, đây là một thói xấu rất lớn."

Tư Mã Quang và Vương An Thạch tuy chính kiến khác nhau, nhưng lời đánh giá đối với Vương An Thạch vẫn khá công bằng. Nhưng ý kiến của ông không hề thay đổi quyết định của Triệu Húc.

Trần Thăng Chi là đồng chí trong cuộc biến pháp của Vương An Thạch, ông cùng Vương An Thạch sáng lập cơ quan biến pháp —— Chế trí Tam ti điều lệ ti, sau khi làm tể tướng, quan hệ giữa họ đã phát sinh biến hóa vi tế.

Trần Thăng Chi làm tể tướng, cân nhắc đến sự thật là biến pháp bị đại đa số mọi người phản đối, muốn thay đổi hiện trạng, làm một số việc hợp khẩu vị của đại chúng để lôi kéo lòng người. Bèn tâu xin bãi miễn Chế trí Tam ti điều lệ ti đang là mục tiêu chỉ trích của mọi người, để cầu mong có được vài phiếu tán thành trong bách quan.

Việc đầu tiên sau khi Trần Thăng Chi làm tể tướng là lấy Chế trí Tam ti điều lệ ti ra làm vật tế thần, nằm ngoài dự liệu của Vương An Thạch. Hai người vì thế mà xảy ra tranh cãi kịch liệt.

Trần Thăng Chi biết, Vương An Thạch là người tâm phúc bên cạnh hoàng thượng, đối đầu với ông ta tuyệt đối sẽ không có kết cục tốt, rất nhiều người thử đối chọi với ông ta, kết quả đều rất thê thảm. Ông không hồ đồ, đã xé rách mặt với Vương An Thạch rồi, bản thân phải cuốn gói ra đi, ông chọn phương pháp mà rất nhiều người từng dùng, cáo bệnh.

Phú Bật từng làm như vậy, rất nhiều người đều làm như vậy. Cáo bệnh không ra, đây là một phương pháp tốt nhất để các quan viên chính phủ bày tỏ thái độ bất mãn, từ xưa đến nay, trăm lần như một, đều linh nghiệm.

3. Nguồn gốc của "Tam bất túc"

Sau khi Trần Thăng Chi nghỉ bệnh, Vương An Thạch tiến cử Xu mật phó sứ Hàn Giáng chủ trì công việc của Chế trí Tam ti điều lệ ti.

Hàn Giáng là người theo đuôi trung thành của Vương An Thạch, sau khi nhậm chức, việc đầu tiên là tâu xin toàn diện triển khai Thanh miêu pháp. Ông nói Thanh miêu pháp là pháp luật thuận tiện cho dân, dân gian đều nguyện ý vay mượn của chính phủ, thử nghiệm ở ba lộ Hà Bắc, Kinh Đông, Hoài Nam, hiệu quả rất tốt.

Triệu Húc mong muốn cải cách cũng rất cấp bách, nhận được tấu báo của Chế trí Tam ti điều lệ ti, hạ lệnh thiết lập Đề cử quan ở các lộ, chuyên quản lý việc cho vay triển khai Thanh miêu pháp.

Vương An Thạch triển khai Thanh miêu pháp có ba mục đích, một là khiến người giàu không thể nhân lúc nông dân cấp bách mà bóc lột nặng lãi, thể hiện tư tưởng ức chế kiêm tính, giúp đỡ người nghèo khó; hai là khiến nông dân "xu thời xu sự", không lỡ thời vụ nông nghiệp, phát triển sản xuất nông nghiệp; ba là khiến thu nhập tài chính quốc gia được tăng lên.

Các Đề cử quan ở các lộ trong quá trình thực thi, đối với điều thứ ba dường như có nhận thức sâu sắc hơn, đó chính là tăng thu nhập tài chính. Mà phương pháp tốt nhất để tăng thu nhập tài chính chính là cho vay nhiều, số tiền cho vay càng nhiều, thu hồi lãi càng nhiều, thu lãi càng nhiều thì thành tích chính trị của Đề cử quan càng lớn. Do nhất mực theo đuổi thu nhập tài chính, Thanh miêu pháp trong quá trình thực thi đã biến chất.

Nhiều nơi để có thêm thu nhập tài chính, bèn nghĩ mọi cách cho vay tiền Thanh miêu thật nhiều, bất luận nghèo giàu sang hèn, theo hộ mà phân phối. Tình hình thực tế là, nhà giàu không đặc biệt cần vay mượn, nhà nghèo rất cần vay tiền, quan phủ lại sợ họ không trả nổi, Đề cử quan ở một số nơi bèn nghĩ ra một cách, dựa theo tài lực của bách tính, từ giàu đến nghèo, đem tiền quan phân bổ theo tỷ lệ, và quy định hộ nghèo vay tiền phải có hộ giàu bên cạnh bảo lãnh.

Vương Quảng Uyên ở Kinh Đông, đem dân hộ ở đó chia làm năm hạng, hộ thượng đẳng cưỡng ép cho vay mười lăm ngàn tiền, hộ hạ đẳng cưỡng ép cho vay một ngàn tiền, đến kỳ nếu không trả được tiền, bèn sai nha dịch đến tận cửa ép đòi. Vương Quảng Uyên vào kinh báo cáo, ngược lại còn nói bách tính đối với chính phủ là cảm ân đái đức.

Tất cả những điều này, đương nhiên không thoát khỏi mắt các ngự sử.

Gián quan Lý Thường, ngự sử Trình Hạo, dâng sớ đàn hặc Vương Quảng Uyên ở Kinh Đông cưỡng ép phân bổ, hại dân. Hà Bắc chuyển vận sứ Lưu Tường, căn bản không phát tiền Thanh miêu, lý do của ông là bách tính không nguyện ý vay mượn.

Vương An Thạch đích thân đến Ngự sử đài nói với các ngự sử: "Các người rốt cuộc muốn thế thế nào? Năng lại tích cực triển khai tân pháp các người muốn đàn hặc, đối với người tiêu cực với tân pháp các người lại bỏ mặc không quan tâm. Chuyện triều đình đều làm như vậy, còn có thể phú quốc cường binh được sao?"

Ngự sử đài vốn không thuộc quyền quản lý của Trung thư tỉnh, Vương An Thạch cũng không bịt được miệng những người này, điều đáng nói họ vẫn cứ nói.

Tháng mười một, ban hành Nông điền thủy lợi pháp.

Cựu tham chính Trương Phương Bình mãn hạn Đinh ưu trở về triều, thụ mệnh thụ nhậm chức Quan Văn điện đại học sĩ phán Thượng thư tỉnh, đây cũng là một người phản đối biến pháp, nếu ở lại kinh sư, đối với biến pháp sẽ hình thành một lực cản, vì vậy Vương An Thạch bài xích ra làm tri Ứng Thiên phủ.

Mùa xuân năm Hy Ninh thứ ba (1070), Tư Mã Quang chủ trì kỳ thi đối với Lý Thanh Thần và những người khác, trong bài thi ông ra một câu hỏi sách vấn: "Thiên biến bất túc úy, tổ tông bất túc pháp, nhân ngôn bất túc tuất". Thực ra là chất vấn ứng thí giả, ám chỉ họ làm văn để phê phán.

Khi bài thi trình lên hoàng thượng phê duyệt, Triệu Húc bảo người "lấy giấy dán lên trên", và phê chỉ "ra đề sách vấn khác, thi Thanh Thần và những người khác".

Ngày hôm sau, Triệu Húc hỏi Vương An Thạch: "Đã nghe nói có thuyết Tam bất túc chưa?"

"Không biết!" Vương An Thạch cảm thấy có chút khó hiểu.

Khi Triệu Húc nói đến nội dung của Tam bất túc, Vương An Thạch liền biết đây là có người đang giở trò. Tuy ông không khái quát cao độ ra "Tam bất túc", nhưng nội dung tương tự ông quả thực từng nói. Đầu óc ông chuyển nhanh, lập tức nhân cơ hội này, minh oan đạo lý về việc lời người không đáng lo, tổ tông chi pháp không đáng giữ, phản bác lại sự tấn công của Tư Mã Quang và những người khác.

Cuộc biến pháp sau này của Vương An Thạch, thực sự đúng là theo tinh thần "Tam bất túc", dũng cảm tiến về phía trước, kiên trì đến cùng.

Từ đó về sau, "Thiên biến bất túc úy", "Tổ tông bất túc pháp", "Nhân ngôn bất túc tuất" trở thành khẩu hiệu chiến đấu phá bỏ mê tín, giải phóng tư tưởng, được lưu truyền rộng rãi.

Đúng lúc tân pháp đang được triển khai rầm rộ, người đang ở Đại Danh phủ, làm quan chức Hà Bắc An phủ sứ là Hàn Kỳ đã lên tiếng, ông dâng sớ yêu cầu phế trừ Thanh miêu pháp, chỉ ra tình trạng Thanh miêu pháp gây hại cho bách tính.

Hàn Kỳ làm tể tướng nhiều năm, là một nhân vật hạng nặng, lời nói của ông khiến Triệu Húc đặc biệt coi trọng. Khi thảo luận với Vương An Thạch về tấu chương của Hàn Kỳ, vua nói: "Hàn Kỳ là trung thần của đất nước, tuy làm quan ở bên ngoài, đối với triều đình vẫn niệm niệm không quên, trẫm vốn tưởng Thanh miêu pháp sẽ có lợi cho bách tính, không ngờ gây hại lại nghiêm trọng như vậy. Hơn nữa, vay tiền Thanh miêu chỉ dùng ở nông thôn, tại sao lại chào mời ở cả thành thị?"

Vương An Thạch bèn nói, người ở đô thị nếu cũng cần vay tiền, tại sao không cho họ vay chứ?

Tư tưởng của Triệu Húc bắt đầu dao động, có ý muốn chấm dứt Thanh miêu pháp, và đem suy nghĩ này nói với vài vị phụ thần.

Vương An Thạch biết niềm tin biến pháp của hoàng thượng đã dao động, bèn xin nghỉ bệnh.

Triệu Húc biết Vương An Thạch mắc là tâm bệnh, trong lòng cũng thấy áy náy, bèn lệnh cho Lữ Huệ Khanh đến làm công tác tư tưởng cho ông. Vương An Thạch dứt khoát nằm liệt giường không dậy, từ chối không gặp khách.

4. Quyết định

Triệu Húc nói với tham chính Triệu Biện, trẫm nghe nói Thanh miêu pháp hại nhiều lợi ít, mới chuẩn bị phế trừ pháp này, không phải là làm khó Vương An Thạch, sao ông ta lại có thể cáo bệnh không ra?

Triệu Biện lúc đó vẫn ủng hộ Vương An Thạch, chủ trương đợi sau khi Vương An Thạch tiêu giả thì bàn lại.

Triệu Biện nói rất uyển chuyển, Hàn Giáng lại thẳng thắn, ông nói thánh như Trọng Ni, hiền như Tử Sản, lúc họ mới chủ trì quốc chính, cũng từng bị mọi người nghị luận, huống chi là Vương An Thạch chứ! Bệ hạ nếu quyết ý muốn hành tân pháp, thì nhất định phải lưu dùng Vương An Thạch! Vương An Thạch nếu được lưu dùng, nhất định cũng sẽ giống như Trọng Ni, Tử Sản, trước ức sau dương.

Lời can gián của Triệu Biện, Hàn Giáng lại khiến Triệu Húc dao động. Vua quyết định phái hoạn quan Trương Nhược Thủy, Lam Nguyên Chấn đi khảo sát tình hình thực thi Thanh miêu pháp, rồi mới đưa ra quyết định cuối cùng.

Tối hôm đó, Tăng Công Lượng phái con trai thông báo tình hình chính cục có biến cho Vương An Thạch, và nói hoàng thượng phái người ra khỏi kinh tuần sát, bảo ông mau chóng tiêu giả.

Vương An Thạch biết được mật báo này, lập tức hành động.

Trước khi Trương Nhược Thủy, Lam Nguyên Chấn ra khỏi kinh khảo sát, Vương An Thạch bày tiệc ở tửu lầu tốt nhất kinh thành để tiễn hành họ, họ đã nói gì khi uống rượu, không ai biết được. Tuy nhiên, khi hai người họ trở về kinh phục mệnh, toàn nói những lời tốt đẹp về Thanh miêu pháp, nói bách tính đều tán thành tân pháp.

Ý niệm phế trừ Thanh miêu pháp của Triệu Húc đã hoàn toàn tan biến, quyết tâm triển khai tân pháp càng lớn hơn. Vua lệnh cho Tăng Bố soạn thảo văn kiện, bác bỏ ý kiến của Hàn Kỳ, và đem văn kiện này ban hành ra thiên hạ, để cho thiên hạ đều biết quyết tâm biến pháp của vua.

Quyết định của hoàng thượng giống như một liều thuốc quý, bệnh của Vương An Thạch lập tức khỏi hẳn, đi làm làm việc, không có chút bệnh trạng nào, quyết tâm biến pháp còn kiên định hơn trước đây.

Văn Ngạn Bác thực sự không nhìn nổi nữa, vào triều chất vấn Triệu Húc, nói Hàn Kỳ là tể tướng ba triều, chẳng lẽ không bằng hai tên hoạn quan sao? Lời của ông vua không tin, lại đi tin lời của hai tên hoạn quan.

Triệu Húc nghe xong sắc mặt đại biến, nhưng vì ngại Văn Ngạn Bác là tông thần tiên triều, không nỡ quở trách ông ta ngay tại chỗ, đành trả lại cho ông ta một sắc mặt rất khó coi, không nói câu gì.

Văn Ngạn Bác tự biết lời mình hoàng thượng không lọt tai, đành hậm hực lui ra.

Trong thời gian Vương An Thạch nghỉ bệnh, Triệu Húc từng muốn để Tư Mã Quang nhậm chức Xu mật phó sứ. Tư Mã Quang tạ tuyệt không nhận, ông nói chức quan cá nhân của ông không quan trọng, quan trọng là triều đình có phế trừ tân chính hay không. Và nhiều lần dâng tấu chương, xin phế trừ tân pháp.

Triệu Húc trả lời rằng: "Trẫm từng lệnh cho khanh làm Xu mật sứ, chủ quản quân sự, khanh vì sao nhiều lần từ chối không nhận, mà cứ không ngừng bàn luận một số việc không liên quan đến quân sự?"

Tư Mã Quang trả lời rằng, ông chưa hề chấp nhận quân chức, chỉ cần ông còn ở Môn hạ tỉnh một ngày, thì phải nhắc nhở bệ hạ chú ý những việc này.

Sau khi Vương An Thạch tiêu giả, địa vị được củng cố, Tư Mã Quang bị giáng làm Chế cáo, Phạm Trấn lại từ chối phát tân mệnh. Triệu Húc thấy Phạm Trấn kháng mệnh không tuân, đích thân đem chiếu thư giao cho Tư Mã Quang. Phạm Trấn vì vậy từ chức Môn hạ tỉnh, Triệu Húc phê chuẩn.

Không lâu sau, Tư Mã Quang bị phái đến Thiểm Tây làm quan ngoại nhiệm. Tư Mã Quang không muốn đi, sau khi dùng thư từ cùng Vương An Thạch giao tiếp mấy lần, biết hai người chính kiến hoàn toàn không thể nói chung được, bèn quyết định từ chức mọi chức vụ, lui về ở ẩn.

Từ đó về sau, cho đến khi Triệu Húc băng hà, mười sáu năm trời, Tư Mã Quang đóng cửa không ra, dốc toàn lực tiếp tục việc biên soạn bộ sử liệu cự tác 《Tư trị thông giám》 đã bắt đầu từ chín năm trước.

Hàn Kỳ biết tấu chương gốc bị bác bỏ, tiếp tục dâng sớ biện giải, Triệu Húc không thèm để ý. Hàn Kỳ bèn yêu cầu từ chức Hà Bắc An phủ sứ, chỉ giữ lại một lộ Đại Danh phủ, được phê chuẩn ngay lập tức.

Những người phản đối Thanh miêu pháp là Tri thẩm quan viện Tôn Giác, Ngự sử trung thừa Lữ Công Trứ, Tri chế cáo kiêm Trực học sĩ viện Trần Tương đều bị giáng chức.

Triệu Biện đối với cuộc biến pháp của Vương An Thạch vốn không tán đồng mấy, nhưng khi Triệu Húc xuất hiện dao động về việc thực thi Thanh miêu pháp, Vương An Thạch cáo bệnh không ra, lại quỷ xui quỷ khiến giúp Vương An Thạch nói một lời, khiến Thanh miêu pháp được ban bố thực thi. Khi ông nhìn thấy những người phản đối biến pháp lần lượt bị đuổi khỏi kinh thành, ruột gan đều hối hận xanh cả mặt, dâng sớ đàn hặc Vương An Thạch, và yêu cầu từ chức Tham chính. Bởi vì ông biết, đàn hặc Vương An Thạch sẽ là kết cục thế nào. Thay vì đợi bị bãi quan, chi bằng chủ động xin từ chức, làm như vậy mới đủ khí chất đàn ông. Rất nhanh, ông bị giáng đến Hàng Châu làm tri châu.

Chức Tham tri chính sự bị khuyết, Hàn Giáng ủng hộ biến pháp của Vương An Thạch lên thay, và tiến cử Lý Định nhậm chức Giám sát ngự sử. Chính là do người tên Lý Định này, khiến cuộc tranh luận giữa các ngự sử và Vương An Thạch càng trở nên gay gắt.

Lý Định từng giữ chức Tú Châu phán quan, là học trò, người theo đuôi trung thành của Vương An Thạch. Khi ông từ Tú Châu vào kinh thì gặp Hữu chính ngôn Lý Thường. Lý Thường hỏi ông về cách nhìn của bách tính phương Nam đối với Thanh miêu pháp.

"Tốt chứ!" Lý Định không chút do dự nói, "Bách tính phương Nam đều nói, Thanh miêu pháp giúp họ tránh được sự bóc lột của vay nặng lãi, là một chính sách tốt lợi quốc lợi dân."

Lý Thường kinh ngạc nói: "Thật sự là vậy sao? Triều đình trên dưới đều đang nghị luận chuyện này, không ai nói tốt cả!"

Lý Định hướng về Lý Thường nói: "Vậy thì bảo họ xuống dưới đó mà xem đi! Đừng ngồi trong nhà nói lời mù quáng."

Lý Định kể lại tình hình gặp Lý Thường trên đường cho Vương An Thạch, và ra sức thổi phồng Thanh miêu pháp là chính sách thuận tiện cho dân, bách tính vỗ tay tán thưởng, và bày tỏ không lý giải được việc kinh thành có người phản đối chính sách này.

Vương An Thạch rất vui khi học trò của mình ủng hộ biến pháp, nói những người kia là vô lý gây chuyện, và bảo anh ta khi gặp hoàng thượng, hãy nói tiếng lòng của bách tính cho hoàng thượng nghe.

Ngày hôm sau, Lý Định trước mặt hoàng thượng ra sức ca ngợi tân pháp, và nói bách tính phương Nam đều ủng hộ Thanh miêu pháp. Triệu Húc nhất thời cao hứng, lập tức gia phong ông làm Tri gián viện.

Tể tướng Tăng Công Lượng đứng ra phản đối, nói Lý Định chỉ là một Châu phán quan, đột nhiên đề bạt làm Tri gián viện, chưa từng có tiền lệ như vậy. Triệu Húc đành đổi lệnh Lý Định làm Giám sát ngự sử.

Tri chế cáo Tống Mẫn Cầu, Tô Tụng, Lý Đại Lâm lần lượt dâng sớ, nói Lý Định chỉ nói vài câu ca ngợi Thanh miêu pháp, không có cống hiến đặc biệt nào, bổ nhiệm như vậy, làm rối loạn thành quy bổ nhiệm quan lại.

Triệu Húc, Vương An Thạch phân công làm công tác tư tưởng với họ, bảo họ đừng dây dưa chuyện này nữa, ba người vẫn không nghe.

Vương An Thạch bèn lấy lý do coi thường quân thượng, kháng lệnh quân vương, dâng sớ đàn hặc họ. Ba người đồng thời bị bãi miễn. Người đương thời gọi ba người họ là "Hy Ninh tam xá nhân".

Gián quan Bắc Tống đều rất tận chức tận trách, họ không sợ mất mũ quan, lời đáng nói vẫn cứ phải nói. Hy Ninh tam xá nhân bị giáng chức, không hề bịt được miệng các ngự sử. Giám sát ngự sử Trần Tiến tiếp tục dâng sớ đàn hặc Lý Định, và lật tẩy một đoạn bí mật riêng tư của Lý Định: Lý Định khi tại nhiệm chủ bộ Kính Huyện, mẹ là Cừu thị qua đời, ông không báo Đinh ưu.

Trung Quốc cổ đại có một quy định, bất luận là ai, làm quan gì, cha mẹ qua đời, đều phải từ quan về nhà thủ tang ba năm. Lý Định che giấu việc mẹ mất không báo, không những vi phạm luật pháp, mà còn bại hoại đạo đức. Không những bị sĩ đại phu khinh bỉ, thậm chí ngay cả bách tính bình thường cũng sẽ mắng ông ta là một kẻ hạ lưu không bằng cầm thú.

Lý Định đương nhiên sẽ không bó tay chịu trói, ông nói Cừu thị không phải sinh mẫu của ông, cho nên không báo Đinh ưu.

Hóa ra, cha của Lý Định là Lý Vấn từng làm Quốc tử bác sĩ. Sinh mẫu của ông là Cừu thị từng lấy chồng, tương truyền Phật Ấn thiền sư kết giao với Tô Thức chính là con trai của bà. Sau đó, Cừu thị đến nhà họ Lý làm thiếp của Lý Vấn, sinh được một con trai, chính là Lý Định. Lý Định mới chào đời không lâu, Cừu thị bị đuổi khỏi nhà họ Lý, cải giá sang một gia đình họ Cáo. Lý Định sau khi trưởng thành, thấy sinh mẫu cải giá, không muốn nhận người thân. Cho nên Cừu thị qua đời, ông không báo Đinh ưu.

Cổ đại có quy định, cha mẹ qua đời, ngoại trừ hoàng đế, bất kể bạn làm quan gì, đều phải báo cáo với tổ chức, và về nhà thủ tang ba năm, đây gọi là Đinh ưu. Mẹ của Lý Định qua đời, ông không báo Đinh ưu, về mặt đạo đức gọi là bất hiếu, về mặt chế độ là vi phạm pháp luật.

Bản đàn hặc của Trần Tiến đủ lợi hại.

Vương An Thạch có ý bao che Lý Định, quở trách Trần Tiến "bộ phong tróc ảnh", và dâng sớ đàn hặc ông ta, bãi miễn chức Giám sát ngự sử của Trần Tiến, chuyển làm Sùng Chính điện thuyết thư.

Giám sát ngự sử Lâm Đán, Tiết Xương Triều, Phạm Dục tiếp tục dâng sớ đàn hặc Lý Định, và chỉ trích Vương An Thạch bao che đệ tử.

Vương An Thạch thấy mũi nhọn của mấy ngự sử hướng về mình, lập tức vào cung diện kiến Triệu Húc, nói ba người họ "lang bái vi gian", loại người như vậy không thể giữ lại.

Triệu Húc lúc này đối với Vương An Thạch là nghe lời răm rắp, trăm phần trăm thuận theo, chỉ cần là Vương An Thạch nói, nhất loạt phê chuẩn. Lâm Đán, Tiết Xương Triều, Phạm Dục rất nhanh đã bị bãi quan đuổi khỏi kinh thành.

Lý Định thấy nhiều người tiền phó hậu kế đàn hặc mình, cũng cảm thấy bất an, yêu cầu giải chức, chuyển thụ chức Kiểm chính Trung thư lại phòng.

Sự lựa chọn của Triệu Húc, ủng hộ Vương An Thạch.

Quyết tâm của Vương An Thạch càng lớn hơn, vì một Lý Định mà lại bãi miễn bảy vị ngự sử.