1、Xung đột biên giới lại bùng phát

Vương An Thạch là một nhân vật gây nhiều tranh cãi, sau khi vào kinh, ông đã thu hút sự quan tâm của mọi người. Rất nhiều người cho rằng Vương An Thạch là một nhân tài, nếu trọng dụng ông chắc chắn sẽ làm nên đại nghiệp chấn hưng thời thế, cứu nguy cho đất nước. Nhưng cũng có người giữ ý kiến trái ngược, đại diện là ba vị tể thần Ngô Khuê, Trương Phương Bình, Hàn Kỳ. Họ cho rằng Vương An Thạch là kẻ khoe khoang để cầu danh, không đáng để trọng dụng, nếu dùng sẽ gây ra loạn lạc.

Còn có hai người càng khẳng định Vương An Thạch là kẻ gian xảo tiểu nhân: một là người đất Mi Sơn tên là Tô Tuân, ông ta đã viết một bài văn mang tên "Biện gian luận". Đây là một bài nghị luận nổi tiếng, các thế hệ học sinh đều coi đó là bài văn mẫu để đọc. Luận điểm của bài văn là phân biệt kẻ gian, nhưng từng câu từng chữ đều ám chỉ Vương An Thạch, nói Vương An Thạch chính là một kẻ đại gian. Người khác là Tri huyện Lạc Xuyên tên Lý Sư Trung, khi Vương An Thạch còn làm Tri huyện huyện Ân, Lý Sư Trung đã nói ông "trong mắt nhiều lòng trắng", là một kẻ gian xảo, nếu Vương An Thạch nắm quyền, thiên hạ tất sẽ đại loạn.

Ngay lúc mọi người đang bàn tán xôn xao về Vương An Thạch, một bản tấu của Lý Sư Trung đã thu hút sự chú ý của mọi người sang hướng khác.

Lý Sư Trung người đất Sở Khâu, từng làm Kinh Nguyên đô giám, từ nhỏ đã quen thuộc tình hình biên giới, lớn lên đỗ khoa cử làm tiến sĩ, nhậm chức Tri huyện Lạc Xuyên, sau điều chuyển sang làm Tri huyện Phu Chính, lại càng am hiểu sự vụ biên giới hơn.

Sau khi Triệu Húc kế vị, Lý Sư Trung được thăng chức làm Tri phủ Phượng Tường.

Thủ tướng Thanh Giản là Chủng Ngạc xuất binh thu phục Tuy Châu. Lý Sư Trung cho rằng Chủng Ngạc gây hấn ở biên giới là quá nông nổi, tấu xin triều đình cần thận trọng đối đãi với việc này.

Mặc dù Tống và Hạ đã đình chiến nhiều năm, nhưng các sự kiện va chạm ở biên giới hai nước vẫn thường xuyên xảy ra. Đám tàn binh du dũng của Tây Hạ hôm nay lẻn vào đất Tống cướp vài thạch lương thực, ngày mai lẻn vào cướp đi vài phụ nữ vẫn thường xuyên xảy ra, chỉ là những vụ việc nhỏ lẻ, không xảy ra xung đột quân sự lớn, nên không làm kinh động đến lãnh đạo cao nhất của hai nước.

Biên giới hai nước Tống, Hạ, giống như một thùng thuốc súng, bất cứ lúc nào cũng có khả năng bùng nổ. Chỉ có điều kẻ châm ngòi lần này không phải là người của các bộ lạc Tây Hạ, mà là biên tướng nhà Tống tên Chủng Ngạc.

Chúa Tây Hạ là Nguyên Hạo đã qua đời vào năm Khánh Lịch thứ tám thời Nhân Tông (1048). Lúc đó, vua Nhân Tông đã cử sứ giả sang Tây Hạ phúng viếng, và sách phong con trai Nguyên Hạo là Lượng Tộ làm Hạ chủ. Hàng năm vẫn theo giao ước ban tặng tiền và vật tư cho Tây Hạ, Lượng Tộ cũng theo lệ lấy đặc sản Tây Hạ dâng lên triều Tống. Quan hệ giữa hai nước cũng tạm coi là yên ổn.

Sau khi vua Nhân Tông băng hà, vua Anh Tông kế vị. Chúa Tây Hạ là Lượng Tộ từng phái sứ giả Ngô Tông đến Biện Lương phúng viếng và chúc mừng. Không ngờ Ngô Tông sau khi đến Biện Lương lại ăn nói bất kính với quân thần triều Tống, mất đi lễ tiết, Anh Tông hạ chiếu cho Tây Hạ, lệnh Lượng Tộ trị tội bất kính của Ngô Tông.

Chúa Tây Hạ là Lượng Tộ thừa hưởng dòng máu của cha hắn, chỉ muốn nhận lợi ích từ nhà Tống, còn những chuyện như xưng thần, cung thuận lễ phép với nhà Tống thì hắn căn bản chẳng coi ra gì. Hắn không những không chịu nhận chiếu, ngược lại vào năm Trị Bình thứ ba (1066) còn đem quân tấn công các vùng Tần, Phượng, Kinh Nguyên, đại quân áp sát thành Đại Thuận.

Kinh lược sứ Hoàn, Khánh là Thái Đĩnh, dẫn theo tướng phiên là Triệu Minh cùng những người khác đến tiếp viện Đại Thuận. Hai quân bày trận ngoài thành Đại Thuận.

Lượng Tộ mình khoác giáp bạc, đầu đội mũ nỉ, đích thân đốc chiến trước trận. Thái Đĩnh phái cung nỏ thủ dàn trận trước hai quân, thay phiên bắn tên vào quân Hạ. Quân Hạ thương vong nặng nề, Lượng Tộ cũng bị trúng tên lạc.

Lượng Tộ thấy không chiếm được lợi ở thành Đại Thuận, liền dẫn quân chuyển sang tấn công Nhu Viễn.

Thái Đĩnh phái Phó tổng quản Trương Ngọc dẫn ba ngàn quân tập kích doanh trại quân Hạ vào ban đêm, giết cho quân Hạ vứt giáp vứt mũ, đại bại mà chạy. Quân Tây Hạ lui về giữ Kim Thang.

Đúng lúc này, khoản tuế tệ mà triều Tống theo giao ước ban cho Tây Hạ đã được phát xuống, Tri châu Diên Châu là Lục Sân thấy Tây Hạ đang đánh nhau với nhà Tống, liền giữ lại số tuế tệ này, đồng thời phi ngựa báo cáo lên triều đình, nói triều đình làm vậy là "cô tức dĩ gian" (dung túng kẻ gian), quân Hạ đang gây sự ở biên giới Tống, triều đình lại ban cho chúng tuế tệ, đây là hành vi ném thức ăn cho sói, thật sự là nuôi hổ gây họa, làm tổn hại uy thế quốc gia. Ông ta kiến nghị triều đình phái sứ giả sang Tây Hạ hỏi tội, đợi sau khi Chúa Tây Hạ tạ tội rồi hãy ban tuế tệ cũng chưa muộn.

Vua Anh Tông sau khi nhận được báo cáo của Lục Sân, bèn hỏi ý kiến Tể tướng Hàn Kỳ.

Hàn Kỳ chủ trương hỏi tội Tây Hạ, tất nhiên là tán thành kiến nghị của Lục Sân. Triều đình bèn ra lệnh cho Tri châu Diên Châu là Lục Sân phát văn bản sang Hựu Châu, chất vấn Chúa Tây Hạ là Lượng Tộ.

Lượng Tộ liên tiếp ăn vài trận bại, đã rất nhụt chí, thêm vào đó chiến hỏa do Tây Hạ gây ra, nhất thời đuối lý, không còn lời nào để biện giải, đành phải phái sứ giả sang Tống tạ tội, đùn đẩy nói việc này là do quan lại biên giới gây ra, đồng thời hứa sẽ trừng trị nghiêm khắc kẻ gây sự.

Khi bản tạ tội của Lượng Tộ gửi đến Biện Lương, đúng lúc vua Anh Tông băng hà, Triệu Húc kế vị.

Triệu Húc xem bản tạ tội của Lượng Tộ, liền ban cho Lượng Tộ một đạo chiếu thư, ý đại khái nói rằng, qua các năm, quân Tây Hạ liên tục xâm phạm biên thùy nhà Tống, cướp bóc tài vật, bắt cóc nhân khẩu, đốt phá thôn làng, Tây Hạ đã vi phạm minh ước. Thần dân trong ngoài triều đình đều phẫn nộ, yêu cầu trừng trị nghiêm khắc kẻ địch xâm lược. Trời có đức hiếu sinh, trẫm cũng không muốn Tống, Hạ lại nhen nhóm chiến tranh. Yêu cầu Chúa Tây Hạ tuân thủ minh ước, ràng buộc bộ chúng, không được lại đến biên giới Tống gây sự, nếu còn xảy ra chuyện tương tự, trẫm sẽ rất khó thuyết phục các đại thần.

Lượng Tộ nhận được chiếu, lại phái người đến Biện Lương, phúng viếng vua Anh Tông quy tiên, chúc mừng Triệu Húc lên ngôi hoàng đế.

Mùa đông năm đó. Em trai của Giám quân Tuy Châu của Hạ là Ngôi Danh Sơn, đến thành Thanh Giản xin hàng.

Thủ tướng thành Thanh Giản là Chủng Ngạc là con trai của tướng Tống Chủng Thế Hành. Sau khi Chủng Ngạc nhận hàng, đã phái mật sứ gửi cho Ngôi Danh Sơn một lá thư, lệnh cho hắn chiêu dụ anh trai mình là Ngôi Danh Sơn, đồng thời còn gửi đi một chiếc bát vàng.

Đúng lúc Ngôi Danh Sơn đi vắng, một thân tín của Ngôi Danh Sơn tên là Lý Văn Hỉ nhận được bát vàng thì mừng rỡ khôn xiết, liền bàn mưu với mật sứ đưa thư, xin quân Tống tập kích doanh trại của Ngôi Danh Sơn, đến lúc đó, dao kề vào cổ, không sợ hắn không đầu hàng, đồng thời còn có thể thừa thế chiếm được Tuy Châu.

Mật sứ quay lại thành Thanh Giản, báo cáo với Chủng Ngạc kế hoạch mà thân tín của Ngôi Danh Sơn là Lý Văn Hỉ đã vạch ra.

Chủng Ngạc lập tức phái người phi ngựa mật tấu triều đình, một mặt thông báo cho Tri châu Diên Châu là Lục Sân.

Lục Sân cho rằng quân địch đến đầu hàng, thật giả khó phân, lập tức tấu xin triều đình, và khuyên răn Chủng Ngạc không được manh động.

Triệu Húc nhận được tấu văn của Lục Sân, lệnh cho Chuyển vận sứ Tiết Hướng cùng Lục Sân xác minh tính khả thi của việc nhận hàng với Chủng Ngạc, rồi xem tình hình mà quyết định đối sách bước tiếp theo.

Tiết Hướng và Lục Sân với tư cách là đặc sứ triều đình đã triệu kiến Chủng Ngạc, hỏi về tình hình nhận hàng, Chủng Ngạc liền báo cáo chi tiết tình hình cho họ.

Lục Sân luôn cho rằng việc này có trá, phản đối quyết sách tập kích của Chủng Ngạc. Tiết Hướng lại có ý tán thành kiến nghị của Chủng Ngạc.

Sau khi bàn bạc, quyết định viết cả hai ý kiến ra để tấu lên triều đình. Tấu văn do Tiết Hướng chủ bút, phái Mạc phủ Trương Mục Chi vào kinh dâng tấu.

Trương Mục Chi ngầm nhận được sự chỉ đạo của Chủng Ngạc, Tiết Hướng, sau khi vào kinh đã trình bày với Triệu Húc, nói kế sách của Chủng Ngạc là khả thi.

Triệu Húc háo danh, nghe xong lời tấu đối của Trương Mục Chi, liền cho rằng có cơ hội để lợi dụng, vui mừng vì được hưng binh chiếm đất. Hắn nghi ngờ Lục Sân không chịu hợp tác phối hợp, ngáng chân từ bên trong, liền điều Lục Sân sang Tần Phượng, giao nhiệm vụ thu phục Tuy Châu cho hai người Tiết Hướng, Chủng Ngạc phụ trách.

Chủng Ngạc là kẻ nóng tính, thêm vào đó là lòng lập công sốt sắng, không đợi lệnh triều đình xuống, liền dẫn quân lẻn vào Tuy Châu, bao vây doanh trại của Ngôi Danh Sơn.

Ngôi Danh Sơn trong lúc hoàn toàn không phòng bị, bất ngờ bị quân Tống bao vây, lập tức cuống cuồng, thân tín Lý Văn Hỉ lại đưa Ngôi Di Sơn vào, cùng nhau khuyên Ngôi Danh Sơn hàng Tống.

Ngôi Danh Sơn thấy đại thế đã mất, không còn cách nào khác, đành phải dẫn chúng ra hàng, tổng cộng ba trăm thủ lĩnh, một vạn năm ngàn hộ dân, một vạn quân.

Chủng Ngạc đốc quân xây thành ở Tuy Châu, tăng cường phòng thủ.

Người Hạ thấy quân Tống chiếm được Tuy Châu, liền xuất binh đến tranh giành, bị Chủng Ngạc phát binh đánh lui, từ đó thu phục Tuy Châu.

Tuy Châu vốn là lãnh thổ của nhà Tống, bị Tây Hạ chiếm đóng nhiều năm, Chủng Ngạc thu phục lãnh thổ tuy không thể nói là ông ta có lỗi, nhưng việc nắm bắt thời cơ dường như đáng để bàn bạc.

Nếu là nhân lúc Lượng Tộ xâm phạm biên giới Tống mà nhân cơ hội thu phục Tuy Châu, thì quân Tống xuất sư có danh chính ngôn thuận, tuy nhiên, tình hình thực tế lại là sau khi Lượng Tộ đã tạ tội, như vậy là tạo cớ cho người ta, có hiềm nghi vi phạm minh ước.

Chủng Ngạc gây họa rồi.

Lục Sân lấy lý do lệnh của triều đình còn chưa tới mà Chủng Ngạc đã tự tiện hưng binh, đang định phái người đến bắt Chủng Ngạc trị tội, thì Trương Mục Chi vừa lúc quay lại tiền tuyến, tuyên bố quyết định điều Lục Sân sang Tần Phượng. Lục Sân đành thở dài ra đi.

Chúa Hạ là Lượng Tộ biết tin Tuy Châu thất thủ, muốn phát binh tấn công nhà Tống, thuộc hạ Lý Sùng Quý, Hàn Đạo Thiện tiến vào doanh trại dâng kế cho hắn, nói phát binh cứng đối cứng với quân Tống, thắng bại khó lường, không bằng dùng trí mà lấy. Lượng Tộ liền hỏi có kế gì.

Lý Sùng Quý nói, trước kia, sứ Tống là Dương Định đến Hạ, từng hứa trả lại cho ta những người thân Tống dọc biên giới, chúng ta từng tặng hắn một số lượng vàng bạc châu báu lớn, hắn nhận quà của ta, nhưng không tuân thủ giao ước, ngược lại còn dung túng Chủng Ngạc tập kích chiếm Tuy Châu, thật là đáng hận. Chúng ta không bằng bày một cục diện, dụ giết Dương Định, thừa thế chiếm đóng Bảo An, làm căn cứ địa, như vậy, tiến có thể đánh, lùi có thể thủ, không lo không thắng.

Lượng Tộ liên tục khen kế hay, lập tức ra lệnh thực hiện theo kế hoạch.

Hóa ra Dương Định từng đi sứ nước Hạ, gặp Lượng Tộ, quỳ lạy xưng thần. Lượng Tộ tặng hắn số lượng vàng bạc lớn, một thanh bảo kiếm, một chiếc gương quý. Dương Định hứa sẽ trả lại số người phiên thuần phục dọc biên giới cho Tây Hạ. Sau khi Dương Định trở về, tư túi số vàng bạc, chỉ dâng kiếm và gương cho triều đình, hơn nữa còn nói Lượng Tộ không đáng lo.

Triệu Húc tin là thật, thăng chức cho Dương Định làm Tri Bảo An quân.

Lượng Tộ dùng kế dụ Dương Định, liền phái Hàn Đạo Thiện mang thư đến mời, hẹn ngày hội nghị. Dương Định không suy nghĩ gì thêm, liền hấp tấp đi dự hội, vừa đến hội trường, chưa thấy Lượng Tộ, Lý Sùng Quý đã hét lớn vào mặt hắn, nói hắn nhận tiền của Tây Hạ mà lại bội ước.

Dương Định không kịp trả lời, phục binh bốn phía đã xông lên, một trận đao loạn xạ, chém Dương Định thành bùn thịt.

Quân Hạ lập tức công chiếm Bảo An, cướp bóc dữ dội.

Tin báo Bảo An thất thủ truyền đến Biện Lương, Triệu Húc không khỏi có chút hối hận.

Đúng lúc này, bản tấu của Tri phủ Phượng Tường Lý Sư Trung cũng tới, ông ta quy trách nhiệm Bảo An thất thủ cho Chủng Ngạc, do Chủng Ngạc tiên phong gây ra chiến hỏa, Tây Hạ mới phản kích, nếu không có việc Chủng Ngạc tự tiện xuất binh, thì sẽ không có việc Lượng Tộ dùng kế giết Dương Định, càng không có chuyện Bảo An thất thủ.

Khi các đại thần trong triều họp bàn, đều phụ họa ý kiến của Lý Sư Trung, rất nhiều người kiến nghị giết Chủng Ngạc, từ bỏ Tuy Châu.

2、Tây Hạ tạ tội với nhà Tống

Triệu Húc không hề chấp nhận kiến nghị giết Chủng Ngạc, từ bỏ Tuy Châu, mà ra lệnh cho Thiểm Tây Tuyên phủ sứ Quách Quỳ dời trấn đến Phu Châu, Diên Châu, xử lý sự vụ chiến tranh ở phía tây gần đó.

Quách Quỳ dùng kiến nghị của thuộc lại Triệu Tiết, dâng tấu lên triều đình, trình bày ý kiến xử lý của mình, đại ý là, Tây Hạ giết quan quân nhà Tống, nên hưng sư hỏi tội, hiện nay không những không chinh phạt Tây Hạ, ngược lại còn muốn chém Chủng Ngạc, từ bỏ Tuy Châu, quốc thể Đại Tống ở đâu? Thể diện ở đâu? Hơn nữa Ngôi Danh Sơn đã dẫn cả tộc đến hàng, làm sao để xử lý nhân khẩu quy hàng cũng là một vấn đề cấp thiết cần giải quyết. Ông kiến nghị triều đình phải giữ lấy Tuy Châu, để mượn thế binh uy. Ở Đại Lý Hà Xuyên chọn đất đặt bảo, kẻ vẽ ba mươi dặm đất, an trí đám người quy hàng của Ngôi Danh Sơn, đây mới là thượng sách.

Triệu Húc sau khi nhận được tấu của Quách Quỳ, đã triệu tập vài cuộc họp chuyên đề, cuối cùng vẫn bàn mà không quyết. Thế là hạ chiếu điều cựu tể tướng Hàn Kỳ phán Vĩnh Hưng quân, quản lý sự vụ phía Thiểm Tây.

Trước khi lên đường, Hàn Kỳ nói không nên lấy Tuy Châu, khi ông đến Thiểm Tây, lại dâng lên triều đình một bản tấu, nói Tuy Châu không thể từ bỏ.

Khu mật viện bác bỏ lời nói trước sau mâu thuẫn của Hàn Kỳ, hạ lệnh bảo ông tự mình làm cho rõ ràng rồi hãy dâng tấu.

Hàn Kỳ lại dâng tấu, nói trước kia ông nói Tuy Châu không nên lấy, là xét trên phương diện lý thuyết, hiện nay nói Tuy Châu không thể bỏ, thì là xét trên phương diện thời thế. Hiện nay chiến hỏa biên giới đã mở, hối hận, oán trách đều vô dụng, chỉ có dựa vào tình hình thực tế hiện tại, xem thế mà luận thế. Bảo tồn Tuy Châu, rèn đao mài ngựa, đối đầu với Tây Hạ, khiến Tây Hạ không dám coi thường Đại Tống, như vậy mới có thể đạt được mục đích đổi chiến tranh thành hòa bình, nếu cứ một mực tỏ ra yếu nhược, sẽ chỉ nuôi dưỡng khí thế kiêu ngạo của kẻ thù, cục diện sau này sẽ càng khó thu xếp.

Các quan ngôn luận trong triều, đối với vấn đề xem thế mà luận thế dường như không có mấy hứng thú, họ dường như quan tâm hơn đến việc truy cứu trách nhiệm của Chủng Ngạc. Thế là, Triệu Húc hạ chiếu, cách chức Chủng Ngạc để điều tra, đày đến Tùy Châu.

Quách Quỳ qua điều tra, biết được Lượng Tộ dụ giết Dương Định là do Lý Sùng Quý, Hàn Đạo Thiện chủ mưu, liền gửi cho Lượng Tộ một đạo hịch văn, đòi hắn giao nộp Lý Sùng Quý, Hàn Đạo Thiện. Tình cờ lúc này Lượng Tộ bị ốm, đúng lúc hắn đang tiến thoái lưỡng nan, một tin tức càng gây chấn động hơn truyền đến. Đó là hoàng đế Triệu Tống lệnh cho Hàn Kỳ phán Vĩnh Hưng quân. Hàn Kỳ có thể là một nhân vật tàn nhẫn, năm xưa cùng Phạm Trọng Yêm trấn thủ biên quan, canh giữ biên quan nhà Tống như thùng sắt, khiến cha hắn là Nguyên Hạo chịu đủ khổ sở. Mặc dù lúc đó Chúa Tây Hạ không phải hắn, nhưng hắn đối với đoạn lịch sử này vẫn còn ký ức tươi mới.

Lượng Tộ tự biết chống lại Hàn Kỳ, Quách Quỳ sẽ không chiếm được chút lợi lộc nào, đành miễn cưỡng bắt Lý Sùng Quý, Hàn Đạo Thiện, giao cho Quách Quỳ, coi như tạ tội với nhà Tống.

Thời gian không lâu sau, Lượng Tộ bệnh chết, con trai hắn là Bỉnh Thường kế vị. Bỉnh Thường lệnh cho Tiết Tông Đạo làm sứ giả, đến Biện Lương báo tang với triều đình Tống.

Triệu Húc triệu kiến Tiết Tông Đạo, chất vấn việc giết tướng Tống Dương Định, Chúa Hạ đã xử lý như thế nào. Tiết Tông Đạo trả lời rằng, hai tên tội phạm chủ mưu Lý, Hàn đã giao cho Thiểm Tây Tuyên phủ sứ Quách Quỳ, mấy ngày tới sẽ áp giải vào kinh.

Ngày hôm sau, quả nhiên có một đội quân áp giải hai chiếc tù xe vào kinh thành, giam giữ trong tù xe chính là hai tên Lý, Hàn.

Triệu Húc đích thân thẩm vấn hai phạm nhân Lý, Hàn, chất vấn chúng tại sao phải gây sự, dùng kế giết tướng Tống Dương Định.

Lý Sùng Quý liền kể lại từ đầu đến cuối chuyện Dương Định nhận hối lộ, thất tín như thế nào.

Triệu Húc thở dài nói: "Theo như lời này, Dương Định nhận hối lộ bán đất, tội không thể tha, nhưng các ngươi có thể tấu lên triều đình, để trẫm trị tội Dương Định theo phép nước, các ngươi lại tự tiện dụ giết, coi thường thượng quốc, chẳng lẽ nói là không có tội sao?"

Lý Sùng Quý, Hàn Đạo Thiện dập đầu nhận tội.

Triệu Húc tha tội chết cho Lý Sùng Quý, Hàn Đạo Thiện, tước quan tước của Dương Định, tịch thu gia sản của Dương Định. Lại phái sứ giả Lưu Hàng đi sứ Tây Hạ, sách phong Bỉnh Thường làm Hạ Quốc Vương.

Cuộc tranh chấp giữa Tống và Hạ đến đây bình ổn. Một cuộc chiến tranh chỉ chực bùng nổ, kết thúc bằng việc Tây Hạ giao ra kẻ chủ mưu, tạ tội với triều đình Tống.