1、Tranh luận lớn trước ngự tiền

Cảnh báo ở phía Tây chỉ là một khúc dạo đầu, sự chú ý của quân thần triều đình phần lớn vẫn đặt vào các công việc triều chính, nói trắng ra là tập trung vào Vương An Thạch.

Sau khi Vương An Thạch vào kinh, được hoàng đế sủng ái rất mực, tài năng dần lộ rõ, hễ có cơ hội là ông lại tuyên truyền tư tưởng biến pháp của mình. Trên dưới triều đình, xoay quanh con người Vương An Thạch và các chủ trương chính trị của ông đã nổ ra một cuộc tranh luận.

Quốc khố triều đình trống rỗng, thu không đủ chi, đã rơi vào tình cảnh giật gấu vá vai. Đây chính là bài toán khó mà vị vua trẻ Triệu Húc phải đối mặt. Để giúp triều đình thoát khỏi tình trạng khốn cùng, Triệu Húc coi việc làm giàu cho đất nước và tăng cường quân đội là quốc sách, là nhiệm vụ hàng đầu trong việc cai trị thiên hạ.

Vương An Thạch cũng nhạy bén nhận ra rằng, vị thiên tử mới này không giống với Nhân Tông hay Anh Tông. Ở người ông, toát lên một luồng khí thế sắc bén, một tinh thần vươn lên mạnh mẽ, đồng thời cũng thoáng lộ ra một nỗi lo âu khó thấy. Qua lần đối đáp riêng trước đó, Vương An Thạch cơ bản đã nắm được mạch tư duy của vị thiên tử trẻ tuổi này: Ngài rất không hài lòng với thực tại, nhưng lại cảm thấy bất lực; ngài muốn thay đổi tình trạng nghèo nàn yếu kém nhưng lại không có kế sách tốt. Vị thiên tử mới là một thực thể hỗn hợp, vừa tràn đầy hy vọng lại vừa mang nặng tâm sự.

Vương An Thạch nhìn thấy một niềm hy vọng chưa từng có ở Triệu Húc, điều ông hằng mong mỏi trong lòng chính là thứ mà mình đã khổ công theo đuổi suốt hơn hai mươi năm làm quan. Chính vì vậy, hễ có cơ hội, ông lại tha hồ bàn luận trước mặt Triệu Húc về những tệ nạn của triều chính, tha hồ bàn luận về lý niệm quản lý tài chính của mình. Ông nói triều đình đã tích tụ nhiều bệnh tật khó chữa, giống như một người bệnh đầy mình, nếu không dùng thuốc mạnh thì không thể chữa khỏi.

Mọi lời nói và hành động của Vương An Thạch, Triệu Húc đều thu vào tầm mắt, chỉ là ngài vẫn chưa hạ quyết tâm xem có nên giao trọng trách cho Vương An Thạch hay không.

Một số đại thần cũng nhìn thấy những việc Vương An Thạch làm. Có người nhìn mà mừng trong lòng, cũng có người nhìn mà hận trong dạ, nghiến răng ken két, dường như muốn cắn Vương An Thạch một cái mới hả giận.

Năm Hy Ninh thứ nhất (1068), một cuộc tranh luận lớn xoay quanh vấn đề tài chính cuối cùng đã bùng nổ.

Tháng tám năm ấy, Triệu Húc theo lệ thường dẫn quần thần đến vùng ngoại ô phía Nam kinh thành tổ chức đại lễ tế trời. Theo lệ cũ qua các năm, trăm quan tham gia hoạt động tế trời đều sẽ nhận được một phong bao lì xì lớn do hoàng đế ban tặng, tức là tiền thưởng. Tể tướng Tăng Công Lượng và những người khác cho rằng, do vùng Hà Sóc xảy ra hạn hán trên diện rộng, ngân khố quốc gia thiếu hụt, nên đề nghị miễn khoản tiền thưởng tế giao năm nay.

Triệu Húc dường như cảm thấy làm vị hoàng đế này cũng thật là nhu nhược, vừa mới lên ngôi, lần đầu tiên tổ chức tế giao đã cắt giảm tiền lì xì của trăm quan. Đối mặt với ngân khố quốc gia giật gấu vá vai, ngài lại không nghĩ ra cách nào tốt hơn để giải quyết vấn đề này.

Ngày hôm đó trong buổi chầu sớm, Triệu Húc đem vấn đề Tăng Công Lượng nêu ra giao cho các Hàn lâm học sĩ thảo luận.

Chiếu mệnh của Triệu Húc giống như một giọt nước rơi vào chảo dầu nóng, lập tức sôi sùng sục.

Hàn lâm học sĩ Tư Mã Quang là người đứng ra bày tỏ thái độ đầu tiên, ủng hộ kiến nghị của Tăng Công Lượng và những người khác. Ông nói rằng cứu đói cần rất nhiều tiền, nên bắt đầu từ các cận thần và quan lại quý tộc, cái gì tiết kiệm được thì phải tiết kiệm, ý kiến của các phụ thần đưa ra rất hay, xin bệ hạ ban chiếu lệnh thực thi.

Vương An Thạch đưa ra ý kiến trái ngược với Tư Mã Quang. Ông cho rằng quốc gia giàu có bốn bể, hoàng đế tế giao thưởng tiền cho trăm quan chỉ là vài đồng bạc lẻ, không cần phải keo kiệt đến thế. Hơn nữa, việc cắt giảm vài đồng tiền lẻ này đối với ngân khố quốc gia cũng chỉ là muối bỏ biển, không những không giúp ích được gì mà còn tổn hại quốc thể, khiến hoàng đế mất mặt, hơn nữa quốc khố thiếu hụt cũng không phải là việc cấp bách hiện tại.

Triệu Húc ngồi trên ngai rồng, thấy hai vị Hàn lâm học sĩ cãi nhau, hơn nữa điều đang tranh cãi lại chính là vấn đề tài chính quốc gia mà ngài quan tâm nhất, không những không ngăn cản mà còn nói với quần thần: "Hôm nay là đình nghị, mọi người cứ nói hết ý kiến của mình, người nói không có tội, ai cũng có thể phát biểu, lý lẽ không tranh luận thì không sáng tỏ mà!"

Tư Mã Quang thấy hoàng đế khuyến khích phát biểu, lập tức chất vấn Vương An Thạch: "Từ những năm cuối đời Chân Tông (tức Chân Tông hoàng đế), vấn đề tài dụng quốc gia không đủ đã bộc lộ ra rồi, những năm gần đây vấn đề này càng ngày càng nghiêm trọng, sao có thể nói không phải là việc cấp bách?"

Thực ra, ý định của Vương An Thạch không phải là không thừa nhận việc quốc dụng thiếu hụt cần phải giải quyết, mà là cho rằng việc trị bản ưu tiên hơn, cấp bách hơn nằm ở chỗ khơi nguồn tài chính, nằm ở việc quản lý tài chính. Ông cho rằng quốc khố trống rỗng hoàn toàn là do các đại thần trong triều không hiểu đạo lý quản lý tài chính, không biết cách quản lý ngân khố quốc gia. Nếu chỉ biết thắt lưng buộc bụng mà không biết khơi nguồn, thì việc quản lý tài chính trở nên vô nghĩa.

Tư Mã Quang, người coi việc quản lý tài chính là vơ vét của cải, phản bác rằng: "Thế nào gọi là giỏi quản lý tài chính? Chẳng qua là thay đổi cách thức để lấy tiền từ tay bách tính mà thôi. Thuế khóa hà khắc, vơ vét tàn bạo, đó mới là mánh khóe mà những kẻ giỏi quản lý tài chính thường dùng."

Vương An Thạch lại nói, dựa vào vơ vét bóc lột để tăng thu nhập tài chính quốc gia không gọi là giỏi quản lý tài chính, người thực sự giỏi quản lý tài chính không cần tăng gánh nặng thuế khóa của bách tính mà vẫn có thể khiến quốc khố sung túc.

Tư Mã Quang lập tức đáp trả mỉa mai: "Trên đời này làm gì có đạo lý đó chứ? Của cải trong thiên hạ là một định số, quan phủ lấy thêm một đồng thì dân gian bớt đi một đồng, nếu muốn mọi cách đoạt lấy số tiền này từ tay bách tính, còn đáng sợ hơn cả việc tăng thuế. Tang Hoằng Dương thời Tây Hán chính là dùng lý luận này để lừa dối Hán Vũ Đế, Tư Mã Thiên đã ghi chép đậm nét về chuyện này, rõ ràng chính là để chỉ trích Tang Hoằng Dương, châm biếm Hán Vũ Đế."

Vương An Thạch không phục, đang định tiếp tục tranh luận thì Triệu Húc lên tiếng. Ngài nói rằng mình cơ bản đồng ý với ý kiến của Tư Mã Quang, nhưng việc thưởng tiền cho trăm quan trong đại lễ tế giao chỉ là chút tiền lẻ, không cần phải keo kiệt. Nếu thực sự đến mức này thì trẫm thực sự mất mặt quá.

Cuộc tranh luận gay gắt này của Vương An Thạch và Tư Mã Quang đã trở thành sự khởi đầu cho mối thù địch chính trị suốt đời của hai vị danh thần, cũng chính thức vén màn mở đầu cho cuộc đấu tranh giữa phái biến pháp do Vương An Thạch đại diện và phái bảo thủ do Tư Mã Quang đại diện.

Triệu Húc ngoài mặt tán thành ý kiến của Tư Mã Quang, nhưng thực tế lại chấp nhận kiến nghị của Vương An Thạch. Các đại thần trong triều dường như đã cảm nhận được điều gì đó từ việc này.

2、Dùng người bất chấp ý kiến trái chiều

Cuối năm, Trịnh Quốc công Phú Bật từ Nhữ Châu vào kinh yết kiến hoàng đế. Phú Bật là nguyên lão ba triều, Triệu Húc đặc cách cho phép ông ngồi xe đến tận cửa điện mới xuống xe, còn ra lệnh cho con trai Phú Bật dìu ông vào yết kiến. Khi triệu kiến còn miễn đại lễ quân thần là quỳ lạy, ban ghế ngồi rồi mới đàm đạo với ông. Đối với một vị lão thần mà nói, đây là vinh dự vô cùng lớn.

Sau khi Phú Bật ngồi định, Triệu Húc không kiềm chế được lòng mình hỏi ông về đạo làm giàu nước mạnh binh. Không ngờ vị lão thần từng cùng Phạm Trọng Yêm thúc đẩy "Khánh Lịch tân chính" năm nào, giờ đây trên người hoàn toàn không còn khí phách hào hùng cải cách năm xưa, dường như có chút trả lời không đúng trọng tâm mà nói: "Người làm chủ phải giữ kín những điều yêu ghét trong lòng, không để cho những kẻ tiểu nhân có ý đồ xấu dòm ngó thấy bí mật trong lòng người. Nếu không, chúng sẽ đoán ý người mà làm vừa lòng, như vậy sẽ khiến bọn gian nhân thừa cơ trục lợi. Ví dụ như ông trời giám sát con người, hoàn toàn do người tự quyết, cuối cùng sẽ tính sổ với ngài, thiện có thiện báo, ác có ác báo."

Phú Bật đâu có đang nói về đạo trị quốc, mà hoàn toàn là đang rao bán thuật trị quốc của bậc quân vương.

Triệu Húc hỏi tiếp: "Phía Bắc Tống có nước Liêu, phía Tây có Tây Hạ, biên giới mãi không được yên ổn, nên áp dụng đối sách gì?"

Phú Bật thong thả nói: "Bệ hạ lúc mới lên ngôi, nên ban bố đức độ và ân huệ, mong rằng hai mươi năm miệng không nhắc đến chuyện binh đao."

Triệu Húc do dự hồi lâu rồi nói: "Khanh cứ ở lại kinh sư đi! Trẫm sắp xếp cho khanh một chức vụ trong Trung Thư Sảnh."

Phú Bật lấy cớ tuổi già sức yếu không đủ đảm đương trọng trách để từ chối ý tốt muốn làm Tể tướng lần nữa của Triệu Húc. Sau khi từ biệt, ông vẫn quay về quận Nhữ Châu.

Tháng hai năm Hy Ninh thứ hai (1069), Triệu Húc lại triệu Phú Bật vào kinh, bái làm Tư Không kiêm Thị trung, Đồng bình chương sự. Phú Bật trong tình thế từ chối không được, đành phải phụng chỉ vào kinh. Ngay trên đường ông vào kinh, khu vực kinh sư xảy ra động đất.

Vào thời kỳ khoa học chưa phát triển lúc bấy giờ, mọi người đều cho rằng những thiên tai này là do con người làm chuyện sai trái nên bị trời cao trừng phạt. Triệu Húc cũng nghĩ như vậy, ngài giảm bớt ăn uống, hủy bỏ mọi hoạt động giải trí để thể hiện sự thành tâm sám hối với trời cao.

Vương An Thạch lại không cho là vậy. Ông cho rằng động đất là thiên tai, không liên quan đến con người, nên ăn vẫn cứ ăn, nên chơi vẫn cứ chơi.

Phú Bật nghe được những lời bàn luận hùng hồn của Vương An Thạch về trận động đất, than thở nói: "Người làm vua chỉ kính sợ mỗi ông trời, Vương An Thạch người này ngay cả trời cũng không sợ, còn việc gì hắn không làm ra được? Đây là kẻ gian nịnh tung ra tà thuyết, mê hoặc lòng thánh. Người như thế không thể không phòng!" Để bày tỏ quan điểm của mình, ông lập tức dâng lên Triệu Húc một bản sớ dài hàng nghìn chữ, đều là những đạo lý lớn về việc chọn hiền phân biệt gian. Sau khi vào kinh thành, trong những lần đối đáp với Triệu Húc, ông lại đem chuyện gian - hiền ra nói một tràng, thực chất đều là nhắm vào Vương An Thạch, ám chỉ Vương An Thạch là kẻ gian nịnh.

Triệu Húc mặc dù bổ nhiệm Phú Bật làm Đồng bình chương sự, nhưng trong lòng ngài vẫn không quên Vương An Thạch, dự định cất nhắc ông làm Tham tri chính sự, tức Phó Tể tướng.

Ngày hôm đó, tình cờ Tham tri chính sự Đường Giới vào cung tấu việc, Triệu Húc đã nói với ông về ý định muốn đề bạt Vương An Thạch làm Tham tri chính sự. Đường Giới nói Vương An Thạch không đảm đương nổi chức vụ quan trọng như vậy.

Triệu Húc không hiểu bèn hỏi: "Văn học không thể đảm đương sao? Kinh thuật không thể đảm đương sao? Hay là việc quan không thể đảm đương?"

Đường Giới trả lời: "Vương An Thạch quả thật là người hiếu học, nhưng lại câu nệ khuôn phép hay lời người xưa, nên bàn luận rất xa rời thực tế (u khoát). Nếu giao cho hắn chấp chính, tất sẽ thay đổi nhiều thứ, muốn trị mà lại thành loạn."

Triệu Húc không trả lời.

Sau khi Đường Giới lui ra, ông nói với Tể tướng Tăng Công Lượng: "Nếu trọng dụng Vương An Thạch, thiên hạ tất sẽ đại loạn, các ông sau này sẽ biết, lời tiên đoán của tôi nhất định không sai."

Vương An Thạch là người Tăng Công Lượng tiến cử, ông đương nhiên không nghe lời Đường Giới.

Thời gian trôi qua không lâu, Triệu Húc lại trưng cầu ý kiến của Thị độc Tôn Cố, hỏi ông Vương An Thạch có thể làm Tể tướng được không.

Tôn Cố trả lời rằng, văn tài của Vương An Thạch rất tốt, làm một vị đài gián thị thần thì chắc chắn rất xứng đáng. Tể tướng bụng phải chứa được thuyền, làm Tể tướng hoàn toàn dựa vào khí độ, Vương An Thạch người này khí lượng hẹp hòi, khó dung người, người như thế không thể làm Tể tướng. Tiếp đó, ông tiến cử ba ứng cử viên cho chức Tể tướng với Triệu Húc: Tư Mã Quang, Lữ Công Trứ, Hàn Duy.

Triệu Húc bất chấp sự phản đối của mấy vị trọng thần, càng không chấp nhận ý kiến của Tôn Cố, gạt bỏ mọi ý kiến trái chiều, hạ chiếu đề bạt Vương An Thạch, người tài năng mà ngài hằng mong đợi, làm Tham tri chính sự...

Vương An Thạch được thăng quan, theo lệ phải vào triều tạ ơn. Lần tạ ơn này, hai quân thần có một cuộc đối thoại, chính cuộc đối thoại này đã chính thức vén màn cuộc cải cách kinh thiên động địa.

3、Mở màn cho cuộc biến pháp

Triệu Húc nói với Vương An Thạch: "Các đại thần đều nói, ông chỉ biết kinh thuật, không hiểu chính vụ."

Vương An Thạch tâu rằng: "Chỉ có thông hiểu kinh thuật mới có thể thông hiểu chính vụ, những người này nói tôi không thông chính vụ, thực chất là họ tự mình không thông hiểu kinh thuật."

Triệu Húc hỏi: "Theo ông nói thì nhìn vào tình hình hiện nay, quốc gia nên áp dụng chính sách gì?"

Vương An Thạch không chút do dự đáp: "Thay đổi phong tục, thiết lập pháp độ, đây mới là việc cấp bách."

Triệu Húc gật đầu khen hay, tỏ ý đồng ý.

Vương An Thạch nói tiếp: "Căn bản lập quốc, nhiệm vụ hàng đầu nằm ở việc quản lý tài chính. Triều Chu thiết lập các quan chức như Tuyền Phủ để chuyên quản lý tài chính kinh tế quốc gia, hậu thế chỉ có Tang Hoằng Dương thời Tây Hán, Lưu Yến thời nhà Đường là sơ bộ thông hiểu đạo lý này. Nay muốn quản lý tài chính, đòi hỏi cấp bách phải kế thừa và sửa đổi một số chính sách, chế độ tốt của Tuyền Phủ, căn cứ vào tệ nạn thời đại mà chế định ra chính sách tương ứng để ban bố thi hành."

Triệu Húc nhìn chằm chằm vào Vương An Thạch, gật đầu tỏ ý tán đồng.

Vương An Thạch nói tiếp: "Người xưa có câu: 'Việc trị quốc nằm ở con người', nhưng nhân tài rất khó có được, mười người quản lý tài chính, có một hai người không dốc sức, sẽ khiến toàn bộ kế hoạch thất bại. Nghiêu với mọi người tiến cử một người trị thủy, chín năm không thành công. Huống chi lần biến pháp này, người được chọn không chỉ một, chọn nhân tài không thể trưng cầu ý kiến của tất cả mọi người, đến lúc đó chắc chắn sẽ có người bàn ra tán vào. Bệ hạ nếu quyết tâm biến pháp thì phải có chuẩn bị tâm lý, đừng để những dị nghị đó làm mê hoặc."

Trong lần đối đáp này của hai quân thần, Vương An Thạch đã đưa ra ba kiến nghị: Một là thay đổi phong tục, thỉnh cầu biến pháp; hai là biến pháp cần người thực thi; ba là biến pháp là một sự vật mới, chắc chắn sẽ có người phản đối, ông cảnh báo Triệu Húc phải có chuẩn bị tâm lý, đừng nghe lời gièm pha.

Triệu Húc tán đồng ý kiến của Vương An Thạch và bảo ông bắt tay vào dự thảo các quy định pháp luật mới.

Ngày hôm sau, Triệu Húc hạ lệnh thành lập một cơ quan chuyên trách tạo lập pháp luật mới là "Chế trí Tam ti điều lệ ty". Ra lệnh cho Vương An Thạch và người mà ông bảo cử là Tri Xu mật viện sự Trần Thăng Chi cùng nhau chủ trì công việc của Chế trí Tam ti điều lệ ty. Nhân sự sử dụng, do Vương An Thạch tự mình chọn lựa.

Đây gọi là Triệu Húc nghi người thì không dùng, đã dùng thì không nghi, quyền lực cần trao thì đều trao cả.

Vương An Thạch chọn Lữ Huệ Khanh, Tăng Bố, Chương Đôn, Tô Triệt cùng những người khác lập thành một ban lãnh đạo cải cách, chịu trách nhiệm các công việc sự vụ thường ngày của Chế trí Tam ti điều lệ ty.

Lữ Huệ Khanh từng làm Chân Châu suy quan, sau khi mãn nhiệm vào kinh chờ điều động, cùng Vương An Thạch bàn kinh luận văn, rất nhiều quan điểm trùng hợp, Vương An Thạch còn gọi ông là đại nho, việc lớn việc nhỏ đều thương nghị với ông, phàm là tài liệu dâng lên Triệu Húc cũng đều do ông chấp bút, hầu như một ngày cũng không thể rời xa ông.

Tăng Bố là em trai của Tăng Củng, việc gì cũng chiều theo ý Vương An Thạch, Vương An Thạch cũng coi như tâm phúc.

Sau khi bộ sậu mới được thành lập, qua nghiên cứu và thảo luận kỹ lưỡng, đã dự thảo ra tám đạo luật mới: Nông điền thủy lợi pháp, Quân thâu pháp, Thanh miêu pháp, Miễn dịch pháp, Thị dịch pháp, Phương điền quân thuế pháp, Bảo giáp pháp, Bảo mã pháp.

Sáu pháp trước nhằm mục đích làm giàu cho đất nước, hai pháp sau nhằm mục đích tăng cường quân đội, gọi chung là tám pháp Phú quốc cường binh.

Sau khi dự thảo luật mới được công bố, giống như một giọt nước lạnh rơi vào chảo dầu nóng, triều đình lập tức trở nên náo nhiệt. Ngoài những người theo đuôi Vương An Thạch ra, các lão thần trong triều không một ai tán thành luật mới, tiếng phản đối vang lên không dứt. Trong một cuộc họp mở rộng của triều đình, Đường Giới đứng ra phản đối luật mới. Ông cho rằng tổ chế không thể sửa, luật mới quá hoang đường, chỉ trích Vương An Thạch là đang làm màu để thu hút sự chú ý, hoàn toàn không màng đến thực tế. Ông còn nói, văn học và triều chính là hai chuyện khác nhau, bảo Vương An Thạch vẫn nên toàn tâm toàn ý đi nghiên cứu văn học thì hơn.

Ý của Đường Giới là nói, văn tài của Vương An Thạch thì còn được, chứ chính vụ thì là ngoại đạo, bảo ông đừng có làm loạn.

Vương An Thạch cũng không phải dạng vừa, lập tức đáp trả mỉa mai, nói Đường Giới quá kém cỏi, đọc sách quá ít, bảo ông hãy về nhà đọc thêm sách.

Vương An Thạch trẻ tuổi khí thịnh, lời nói ra mang tính công kích hơn.

Cuộc tranh luận của hai người nồng nặc mùi thuốc súng, dường như mang một chút vị công kích cá nhân. Triệu Húc nghe Vương An Thạch nói Đường Giới đọc sách ít, ngồi trên ngai rồng suýt chút nữa bật cười.

Đường Giới tuổi cao sức yếu, trong trăm quan cũng có uy vọng nhất định, ở trên triều đình lại bị một hậu bối trẻ tuổi mỉa mai, mà hoàng đế lại rõ ràng có ý bảo vệ, tức giận đến mức hai mắt trợn ngược, không thở nổi, lập tức ngất xỉu.

Đình nghị xảy ra ngoài ý muốn, không thể tiếp tục được nữa. Triệu Húc phất tay, tuyên bố đình nghị kết thúc. Lập tức có người tiến lên khiêng Đường Giới ra ngoài.

Ngày hôm sau có tin buồn truyền đến, Đường Giới sau khi được khiêng về nhà hôm qua, vẫn chưa tỉnh lại, mặc dù có ngự y trong cung đến chữa trị, vẫn không giúp được gì. Trời vừa rạng sáng, Đường Giới đã buông tay về nơi chín suối, đi báo danh với Diêm Vương rồi.

Biến pháp còn chưa bắt đầu đã làm chết tức tưởi một lão thần, điều này dường như báo hiệu biến pháp sẽ không thuận buồm xuôi gió.

Cái chết của Đường Giới không ảnh hưởng đến quyết tâm biến pháp của hai quân thần Triệu Húc, Vương An Thạch, thời gian không lâu sau, Triệu Húc bắt đầu từng bước thúc đẩy luật mới.

Quy định pháp luật mới được thúc đẩy đầu tiên là Quân thâu pháp.

Tháng bảy năm Hy Ninh thứ hai (1069), Vương An Thạch ban hành luật mới đầu tiên - Quân thâu pháp.

Tại sao lại vội vã thực hiện Quân thâu pháp? Đó là vì chế độ cống nạp của chính phủ Bắc Tống lúc bấy giờ đầy rẫy vấn đề, cấp bách cần giải quyết.

Kinh đô của Bắc Tống nằm ở Khai Phong ngày nay, nơi đây sinh sống hàng chục vạn quân đội, hơn một triệu cư dân, hàng năm tiêu thụ lương thực, vải vóc lụa là cùng các vật tư như tre gỗ, da, gân sừng cần thiết để sản xuất quân khí không kể xiết. Kinh thành không sản xuất ra những thứ này, cần điều vận từ nơi khác đến. Những vật tư chuyển đến Khai Phong này đều là cống phẩm bách tính nộp cho chính phủ.

Lúc đó việc nộp thuế của bách tính là chế độ hiện vật, nơi sản xuất lương thực thì nộp lương thực, nơi sản xuất tre gỗ thì nộp tre gỗ, cơ quan phụ trách vận chuyển sẽ đưa những vật tư này qua Biện Thủy vận chuyển đến Khai Phong.

Cơ quan phụ trách vận chuyển gọi là Phát vận ti, quan viên chủ trì công việc này gọi là Phát vận sứ.

Phát vận sứ chỉ lo vận chuyển, không biết tình hình nhu cầu các loại vật tư ở Khai Phong, cũng không biết trong kho vật tư nào khan hiếm, vật tư nào dư thừa, từ lâu nay luôn làm theo trình tự, cứ thuyền này đến thuyền khác gửi về kinh sư. Kết quả xuất hiện một bộ phận vật tư nhiều đến mức không có chỗ để, một bộ phận vật tư lại khan hiếm. Có những vật tư nặng nề giá trị thấp, vận chuyển từ nơi rất xa đến Khai Phong, phí vận chuyển gấp mấy lần giá trị, gây lãng phí rất lớn.

Thúc đẩy Quân thâu pháp chính là để thay đổi tình trạng này.

Vương An Thạch ủy nhiệm người làm việc năng nổ là Tiết Hướng làm Giang, Chiết, Kinh, Hoài Phát vận sứ, tổng quản tài phú và thu nhập từ trà, muối, phèn, rượu của sáu lộ phía Đông Nam, toàn quyền phụ trách thúc đẩy Quân thâu pháp.

Điểm khác biệt giữa Quân thâu pháp và chế độ cũ là ngân khố trung ương lấy ra năm triệu quan tiền và ba triệu thạch gạo giao cho Phát vận ti làm vốn, quy hoạch tổng thể trong phạm vi sáu lộ, điều phối vật tư; Phát vận sứ có quyền nắm rõ tình hình tồn kho các loại vật tư ở kinh sư và tình hình chi dụng trong năm, rồi căn cứ theo nhu cầu mà phát vận vật tư đến kinh sư. Trong khi làm tốt việc cung ứng vật tư, đảm bảo nguồn cung lương thực cho kinh sư là nhiệm vụ quan trọng của Phát vận sứ.

Tiết Hướng rất có kinh nghiệm quản lý tài chính, sau khi nhậm chức đã tiến hành điều tra tình hình cung cầu vật tư hàng năm của kinh sư, kinh sư cần vật tư gì ông đều có một cuốn sổ ghi chép trong lòng, chế định ra kế hoạch cung ứng vật tư chi tiết, đối với vật tư kinh sư không cần, ông liền đem số vật tư này chuyển vận buôn bán giữa sáu lộ, thông qua giao thương giữa các khu vực để thu được lợi nhuận chênh lệch.

Qua sự sắp xếp tinh vi của Tiết Hướng, vật tư tồn đọng trong quốc khố Khai Phong được tiêu thụ, vật tư thiếu hụt cũng kịp thời được bổ sung, thông qua việc chuyển vận buôn bán vật tư giữa sáu lộ, còn thu được lợi nhuận đáng kể từ chênh lệch giao thương khu vực, lợi ích của Quân thâu pháp nhanh chóng lộ rõ, Tiết Hướng nhờ đó mà được khen thưởng.

Mặc dù vậy, Quân thâu pháp vẫn vấp phải sự tấn công dữ dội của phái phản đối.

Tri gián viện Phạm Thuần Nhân nói Tiết Hướng phạm tội trong việc xử lý tranh chấp với Tây Hạ nên đã bị cách chức, không nên trọng dụng người như vậy.

Tri chế cáo Tiền Công Phố nói Vương An Thạch trọng dụng những người từng bị kỷ luật về chính trị là tuẫn tình uổng pháp (vị nể tình riêng mà làm trái pháp luật).

Vương An Thạch nghe xong đương nhiên không vui, liền kiện Tiền Công Phố một trận trước mặt hoàng đế. Không lâu sau, Tiền Công Phố bị biếm đi Giang Ninh làm Tri phủ.

Việc Tiền Công Phố bị biếm không khiến phái phản đối im miệng, Tuyên huy bắc viện sứ Vương Củng Thần, Hàn lâm học sĩ Trịnh Giải, Tri Khai Phong phủ Đằng Nguyên Phát đều vì phản đối biến pháp mà bị biếm khỏi kinh thành.

Ngự sử trung thừa Lữ Hối thấy những người phản đối biến pháp từng người một bị biếm khỏi kinh thành, biết đây đều là do Vương An Thạch giở trò, liền thức đêm viết một bản tấu chương vào cung diện thánh, nửa đường gặp Tư Mã Quang. Tư Mã Quang hỏi ông sao vội vã như vậy, ông nói muốn vào cung đàn hặc Vương An Thạch, nhờ Tư Mã Quang giúp mình nói đỡ.

Tư Mã Quang kinh ngạc nói, Vương An Thạch đang được triều đình trọng dụng, đang làm mưa làm gió trong triều, lúc này đàn hặc hắn, chẳng phải là tự chuốc lấy lỗ lã sao?

Lữ Hối thở dài, nói Vương An Thạch thích chấp nhận thiên kiến, bài trừ dị kỷ, ngày sau tất sẽ làm hỏng đại sự quốc gia, đây là tâm phúc đại họa của quốc gia, ông thân là ngôn quan, sao có thể ngồi nhìn không quản.

Tư Mã Quang thuận nước đẩy thuyền nói, ông là vào cung giảng bài cho hoàng đế, không bằng cứ cùng đi.

Hai người vào cung yết kiến Triệu Húc, sau khi quân thần hành lễ xong, Lữ Hối từ trong tay áo lấy ra tấu chương đàn hặc, dâng lên ngự lãm.

Triệu Húc thấy là một bản tấu chương đàn hặc Vương An Thạch, bên trong chẳng qua là chỉ trích Vương An Thạch "đại gian tựa trung, đại trá tựa tín", ngoài mặt tỏ ra mộc mạc, trong lòng chứa đầy sự khôn lanh xảo trá, gian thần đương đạo, hiền giả hết thảy bị loại bỏ, họa loạn sẽ từ đó mà sinh ra v.v. Ban đầu ngài chưa để ý, vì từ khi biến pháp đến nay, ngày nào cũng nghe những lời như vậy, nhìn thấy những bản tấu chương như thế. Xem mãi, sắc mặt Triệu Húc đột nhiên thay đổi lớn, giận dữ lộ ra mặt, tiếp đó ném tấu chương về phía Lữ Hối, giận dữ mắng: "Đúng là một phái hồ ngôn."

Hóa ra trong tấu chương của Lữ Hối có một câu: "Người làm lầm lạc bách tính thiên hạ, tất là kẻ này!"

Câu nói này của Lữ Hối trên danh nghĩa là chỉ trích Vương An Thạch, nhưng cũng làm tổn thương Triệu Húc, vì biến pháp tuy là Vương An Thạch tổ chức thực thi, nhưng đều nhận được sự ủng hộ của Triệu Húc. Nói Vương An Thạch làm lầm lạc bách tính thiên hạ, cũng tương đương với việc nói Triệu Húc làm lầm lạc bách tính thiên hạ. Thân là hoàng đế, có người nói ngài làm lầm lạc bách tính thiên hạ, ngài có thể không tức giận sao? Mà người nói những lời như vậy, có thể có kết cục tốt đẹp sao?

Lữ Hối cũng là một người bướng bỉnh, mặc dù hoàng đế nổi giận, ông lại không chút sợ hãi, ngược lại lớn tiếng nói: "Bệ hạ nếu không xem tấu chương của thần, thần cũng không muốn cùng triều với kẻ gian nịnh, xin bệ hạ bãi chức thần đi!"

Triệu Húc thấy Lữ Hối đình công, mặt lạnh tanh, không nói lời nào, phất tay, ra hiệu Lữ Hối cút ra ngoài.

Tư Mã Quang mặc dù chứng kiến cảnh này, cũng không dám nói gì nữa.

Lữ Hối sau khi lui ra vừa về đến nhà, thánh chỉ liền theo tới, lệnh cho ông rời kinh ngay lập tức, ra làm Tri Đặng Châu.

Phạm Thuần Nhân lại dâng biểu đàn hặc Vương An Thạch, Triệu Húc đem tấu chương đàn hặc của ông đè lại không phát. Phạm Thuần Nhân thấy tấu chương dâng lên như đá chìm đáy biển, xin từ quan ra đi.

Triệu Húc hạ chiếu bãi chức Gián quan của ông, đổi làm phán Quốc Tử Giám.

Phạm Thuần Nhân tiếp tục dâng biểu, yêu cầu từ chức, đã soạn xong tấu chương, đang chuẩn bị gửi đi, Vương An Thạch phái người tìm ông, nói với ông rằng đã đổi ông làm Tri chế cáo, xin ông đừng nói nhiều nữa.

Phạm Thuần Nhân nghe xong giận dữ lôi đình, nói Vương An Thạch đang mua chuộc mình, dù lấy một ngọn núi vàng ra cũng đừng hòng chặn được miệng mình, lời cần nói vẫn cứ phải nói, nói xong, liền giao bản thảo cho người đưa tin mang đi.

Hôm sau, Triệu Húc đang xem tấu chương của Phạm Thuần Nhân, Vương An Thạch đột nhiên bước vào, lời lẽ kích động, tấu xin bãi miễn ngay Phạm Thuần Nhân, trục xuất ông khỏi kinh sư.

Triệu Húc nói, Thuần Nhân không có tội, dù có điều đi nơi khác cũng phải sắp xếp một nơi tốt, lệnh cho ông ra làm Tri Hà Trung Phủ đi!

Vương An Thạch thấy hoàng đế không muốn trừng phạt nặng Phạm Thuần Nhân, không tiện nói nhiều, đành hậm hực lui ra.

Phạm Thuần Nhân tức con trai thứ hai của Phạm Trọng Yêm, nhờ bóng cha mà được làm quan, trải qua các chức Huyện lệnh, Phán quan, tiếng tăm quan trường khá tốt. Sau đó thăng làm Thị ngự sử, khi bàn về điển lễ Bộc vương thì bị biếm đi xa, không lâu sau lại được triệu về kinh sư, lệnh làm Tri gián viện, lần này vì bất mãn với biến pháp của Vương An Thạch nên lại bị biếm khỏi kinh thành, ra làm Tri Hà Trung Phủ. Phạm Thuần Nhân làm người, không làm mất phong thái của cha mình.