Ở Sài Gòn, niềm lo lắng đầu tiên đã đổi thành hiếu kỳ, rồi hiếu kỳ thành thái độ dửng dưng.

Cuộc nổi loạn đã kéo quá dài - lại quá xa xôi, chiến tranh diễn ra liên miên không dứt ở một góc hẻo lánh Cao Miên, trong những khu rừng lầy bùn chẳng ai biết. Trong khoảng một tuần, người ta đã lo lắng, thậm chí sợ hãi. Cuộc sống giờ đây lại bắt đầu, vô tư và uể oải.

Mùa nóng tới, mùa của mưa gió, bệnh thương hàn và kiết lỵ. Chẳng bao lâu Sài Gòn sẽ biến thành đầm lầy, các đường phố đẹp màu nâu đỏ sẽ bê bết đất thó, các khu vườn ngập nước vàng khè; hàng ngày sẽ có hai trận mưa rào, sáng và chiều, vào những giờ nhất định; và thế là chẳng còn những cuộc đi dạo, những trận đấu quần vợt và khiêu vũ dưới trời sao. Phải nhanh chóng tận hưởng những ngày đẹp trời cuối cùng, tận hưởng các cuộc vui chơi cho thoả thích. Chẳng ai bỏ lỡ cơ hội. Sài Gòn sống một cách ham hố. Lịch sử các thành phố đầy rẫy những thí dụ kiểu này: các tai hoạ sắp xảy ra nhãn tiền làm nẩy sinh trong mỗi phố xá cái tâm lý điên cuồng lao vào thú vui và trụy lạc cứ như định mệnh vậy. Với Sài Gòn, cuộc khởi loạn bản xứ như một lời hăm dọa hoặc một điềm báo - cái điềm báo tối tăm về một nguy cơ ghê gớm hơn, một cú sét treo trên thành phố Gomorrhe. Tỉnh táo một cách vô ý thức, dân Sài Gòn chơi cho khuây khoả và say sưa nhậu nhẹt.

Bác sĩ Raymond Mévil không can dự vào cái trò điên cuồng chung này. Anh giờ đây ngày càng thêm ốm yếu, về thể chất cũng như trong đầu óc. Bà Malais và cô Marthe Abel trở thành hai cực của đời anh, hai cực đều không với tới được: anh đâm biếng ăn, biếng uống, và tệ hơn, biếng cả làm tình. Torral đánh giá đúng khi cho rằng hắn là một bợm rượu đã lấy đàn bà thay cho rượu; đột nhiên tước đi khoản rượu, anh ta héo hắt đi trông thấy.

Tóm lại, một ca bệnh lý. Mévil đã chơi bời trác táng thời gian rất lâu và tuổi trẻ bản thân vẻ như không hề suy sút hoặc mòn mỏi. Nhưng xương tuỷ đã hao mòn đi trong cái vất vả liên miên này. Vả chăng chẳng phải thứ xương tuỷ lành lặn của con người khoẻ mạnh, bình thường. Mévil là một dân văn minh, có nghĩa một thứ cây trong nhà kính bị thay đổi, làm biến dạng, teo đi do một kiểu trồng trọt kỳ quặc, nên trở thành quái dị với những chiếc lá dị dạng, những bông hoa quá lớn, những cánh hoa thay vì nhị hoa, với trò thuần lý thay vì bản năng, và một bộ óc vừa tuyệt diệu vừa dị hình dị dạng. Bộ óc này lúc đầu tự khép trong một thái độ vị kỷ thoải mái, mặc cho nhục giác tự do tung hoành và không can thiệp vào trò chơi của nó; nhưng chứng hoại thư thần kinh một hôm nào đó đã bập vào anh. Mévil, đạt tới giai đoạn cuối cái tuổi trẻ bị rút ngắn, những cảm giác bị cùn nhụt, con người bỗng chốc đâm rối loạn yếu mềm đi. Tiếp nối vào những dục vọng trước kia, giờ đây là những đam mê sâu xa bệnh hoạn và như thế đúng là kiểu đơm hoa của cây lồng kính, một thứ đơm hoa kỳ quặc bi đát, lớn lên bằng những thứ phân thối mục.

Bà Malais, một phụ nữ trưởng giả lương thiện có dáng vẻ mệnh phụ đài các, xuất thân dân tỉnh lẻ ở Pháp được chồng cứu khỏi chứng lây nhiễm thuộc địa, là một phụ nữ rất khó quyến rũ. Ở bà nhục giác không hề lên tiếng; trí tưởng tượng cũng vậy; hơn tất cả, bà lại yêu chồng. Mévil đâm mệt mỏi đeo đuổi bà, càng mệt mỏi vì vận dụng vào đó cả đầu óc và buồng tim, anh chẳng những muốn sở hữu cái nàng tiên Calathée lạnh lùng như tượng đá mà còn muốn làm cho nàng linh hoạt lên, đánh thức dậy, biến đổi nàng. Anh chỉ khiến được bà ta bối rối và sợ hãi. Bà đánh hơi ở cái anh chàng ăn chơi đang đeo đuổi mình một con người nguy hiểm và bí ẩn, một tên phù thủy có khả năng lôi kéo mình, mặc dù cố cưỡng, vào vương quốc cấm, nơi mối chung thủy cùng chồng mà bà lấy làm hãnh diện sẽ chết ngóm; thế nên tuy có lẽ cũng bị hấp dẫn, bà khôn khéo tránh xa mọi sự tấn công và đóng sập cửa.

Mévil chỉ còn nom thấy bà từ xa ở các cuộc đua ngựa, ở nhà hát, ở cuộc đi dạo. Thoáng thấy anh ta bà quay mặt và nếu anh ta xán đến bà liền lẩn tránh. Anh chàng càng thêm bực tức Torral, người theo dõi chăm chú tấn kịch, chờ đợi xảy chuyện hành hung hoặc bê bối. Nhưng Mévil lúc này chẳng còn nghị lực để gây sự.

Anh săn đuổi hai con mồi, và không biết cách thả con mồi này để đuổi riết con kia. Hai người lôi kéo anh – mê mải điên cuồng – theo hai hướng khác nhau: bà Malais với anh là một lý tưởng nhục dục chưa bao giờ đạt tới; cô Marthe Abel khiến lay động trong anh những sợi tơ lòng chưa từng biết đến và kinh hoàng cảm thấy chúng rung vang: những sợi tơ huyền bí đầy vẻ mê tín – sợi tơ của một tình yêu nhợt nhạt băng giá – chết người. Anh ta nghĩ đến tình yêu các nữ tu đối với Chúa. Cô gái trắng trẻo và thanh thản, bức tượng bạch ngọc, bức tượng nhân sư Ai Cập sinh động, anh coi như một ẩn ngữ mà anh quyết giải mã, hoặc là chết.

Anh không tán tỉnh cô ta: người ta không tán tỉnh ẩn ngữ. Anh không hề bao vây cô ta. Cái ý nghĩ cô ta cũng như những phụ nữ khác, trời sinh ra để tạo thú vui, không hề đến với anh. Anh yêu cô ta bằng tình yêu trong trắng hơn cả Fierce với Sylva, và khi nghiền ngẫm chuyện cưới cô, anh không hình dung ra đêm tân hôn; giá có nghĩ tới thì anh đã lùi lại đầy sợ hãi.

Cưới Marthe Abel. Mévil lúc đầu tưởng tượng ra điều ấy trong cơn sốt. Xin cưới ấy ư, với những nguyên tắc và lối sống của mình, chỉ tổ bị hắt hủi. Thoạt nghe nói Torral đã phá lên cười; Mévil xấu hổ liền xếp cái ý tưởng này vào trong ngăn kéo điên.

Nhưng chẳng còn lâu, các nguyên tắc và lối sống chẳng còn ý nghĩa gì đối với anh. Vốn si mê hai người đàn bà, trong trắng với cả hai, anh đã đâm ra bất lực với tất cả những người đàn bà khác. Anh chẳng còn có thể yêu nữa. Lúc đầu là một sự ghê tởm mà anh không tìm cách gạt bỏ; nhưng chẳng bao lâu mới nghiệm ra là còn tệ hại hơn: chẳng còn khả năng. Torral săn sóc anh như bạn, buộc anh giữ lại mấy người tình: anh sử dụng họ như ông lão già. Anh mới ba mươi tuổi, nhưng nét mặt già hơn, và cái rối loạn trong xương tủy lúc này phản ánh trên gương mặt – vẫn rất đẹp, nhưng kiệt sức.

Bấy giờ, anh hiểu là mình đang bước sâu vào ngõ cụt, phải tìm bất cứ cánh cửa nào để thoát ra. Đồng thời tin Fierce sắp cưới vợ đến tai anh như một tấm gương để bắt chước. Anh lấy lại cái ý dự định, làm quen với nó, coi là tuyệt vời và hợp lý, phù hợp với tất thảy mọi ước nguyện dù không thật rõ ràng. Anh bèn đẩy mạnh công việc. Nhưng ngay tức thì anh nom thấy cặp mắt nhân sư nhìn anh chằm chằm bất động; bị lóa mắt, anh không nói gì và bỏ đi.

Cặp mắt của Marthe Abel. Mévil lúc ngồi một mình, nghĩ tới cặp mắt ấy lần đầu tiên. Có gì đây sau những cây đèn đen tối lạnh lùng kia? Anh đã yêu nhiều phụ nữ, đã nom thấy họ sống và hoạt động; anh biết rõ các động cơ thường tình của họ, tính tham lam, kiêu ngạo, nhục dục, tóm lại là thói hám tiền. Có gì sau cặp mắt Marthe Abel nhỉ? Cô ta là một nhân sư, trong cũng như ngoài. Anh chịu không thể đoán và cố tìm những lý lẽ thực tiễn để thêm vững tâm. Cô Abel hai mươi tuổi; cô là con một, đứng đắn, rất xinh đẹp – đúng vậy, nhưng không có của hồi môn – cái ông phó toàn quyền ấy nợ như chúa Chổm – không có hồi môn, đẹp một vẻ đẹp quá độc đáo khiến người ta đâm ngại và không hấp dẫn; tóm lại là khó kiếm được tấm chồng. Bản thân anh, Mévil, thì trẻ, có khách hàng, có danh vị và chút ít tài sản – hiển nhiên là một đám hời. Vì sao cô lại không chấp nhận cơ chứ?

Vì sao? Anh soi mình trong gương; trông anh đẹp trai, cũng đẹp bằng cô ta. Ngay trong đêm ấy anh lại đến nhà Marthe, rồi lại cũng lùi lũi quay về, đầy sợ sệt.

Nhưng hai ngày sau, trong khi lững thững đếm bước trên vỉa hè ngay từ sáng sớm, anh gặp Torral vừa đi ăn lót dạ về.

- Fierce tối nay về theo tầu Avalanche của hắn, viên kỹ sư nói. Tớ vừa ghé qua dinh Toàn quyền hồi nãy; vụ nổi loạn đã bị dập tắt, ít ra người ta bảo vậy.

- À, thế à, Mévil nói, cậu Fierce về hả?

Đám cưới Fierce – Sélysette chẳng còn là điều bí mật; báo chí vừa công bố lễ kết hôn.

- Ừ, Torral lặp lại. Fierce về rồi đấy, cái thằng đáng thương! Mẹ con bà Sylva hôm qua đã từ Vũng Tàu về đến nhà. Chắc chắn tối nay hắn sống buổi tối gia đình. Trong gia đình, cậu Fierce ấy!

Tớ lại tưởng hắn cừ hơn kia. Mà thôi, chẳng nói nữa. Tối nay hai đứa mình cùng đi ăn nhá?

- Tớ chẳng biết.

- Cậu chẳng biết, có nghĩa là cậu nhận lời. Này này đừng có mà ủ rũ ra thế. Tám giờ ở câu lạc bộ nhé, hoặc sớm hơn tí chút, ở đường Catinat.

Một mình tại nhà, Mévil ngồi hai tay chống má.

Fierce về; Fierce sắp cưới vợ. Vậy là cái điều này có thể xảy ra lắm chứ; đối với dân văn minh, mặc dù trác táng, mặc dù mệt mỏi, vẫn có thể tìm một cô gái trinh và cưới cô ta, như các dân man rợ vẫn thường làm. Rất có thể. Hàng giờ, anh ta in cái điều tin chắc ấy vào trí não. Bốn giờ chiều, anh gọi chiếc xe tay. Sắp ra đi, anh nghĩ chuyện dạm hỏi này giống hệt như trò đấu kiếm. Đã đôi lúc tìm đến những cuộc giáp mặt, anh biết các thứ thuốc trợ lực giúp cho buồng tim suy yếu; để phòng xa anh uống lọ thuốc. Mấy phu xe Bắc Kỳ chạy nhanh, quá nhanh.

Trời ủ dông, mây sà thấp. Sáng nay trời mưa, cơn mưa rào đầu mùa; đêm nay trời lại sắp đổ mưa. Đường xá lầy lội; phu xe dừng lại để giương mui và hạ tấm đắp chân bằng da; ừ thì cũng chậm lại được tí chút. Khi xe dừng trước dinh, những hạt mưa đầu tiên rơi lắc cắc. Nhưng phu xe lao nhanh lên tam cấp và ông chủ bước ra mà không bị ướt đôi giày vải. Người lính gác vội vã chập gót, cứng người bồng súng chào. Một anh bồi từ trong nhà đi ra, vội né lui cho ông khách châu Âu bước vào.

Mévil vào nhà. Đại sảnh vắng vẻ, cửa phòng khách con để mở, anh tiến vào. Lọ thuốc vừa uống giúp anh nóng người. Anh hầu như không sợ hãi khi nom thấy Marthe. Cô ngồi một mình ở đấy trước đàn dương cầm, đang đọc một bản nhạc nhưng không dạo đàn, ngón tay thon đặt trên bàn phím. Bước chân của Mévil dận lên đệm lót sàn kêu răng rắc. Cô quay đầu rồi bước tới giáp mặt vị khách và đưa tay cho anh hôn. Hai người ngồi đối mặt. Cô lịch sự cảm ơn anh đã xông pha mưa gió; lúc này mưa chảy ròng ròng trên cửa kính; phòng khách tối âm âm, lúc này có vẻ như hầm mộ hoặc hang động. Mévil nghĩ có lẽ là thế thật, cái hang động của nhân sư, nơi các nạn nhân bị cắn xé.

Tuy nhiên, anh vẫn chuẩn bị đến tấn công. Nhưng đáng lẽ đi thẳng vào việc, anh tìm cách đi đường vòng. Đám cưới Fierce – Sélysette chợt đến trong trí. Anh nói:

- Ông Jacques de Fierce chiều nay từ Cao Miên về.

Cô Abel ngạc nhiên.

- Ông có chắc không? Sáng nay tôi ăn với Sélysette, chẳng thấy chị ấy nói gì cả.

- Tin này đến từ dinh Toàn quyền.

- À thế. Mẹ con bà Sylva hồi nãy đi Mỹ Tho chắc sau bữa tối mới về.

- Ôi chà! Mai họ sẽ gặp nhau thôi.

Câu chuyện buông bắt rời rạc. Anh cố gắng lên; cái vấn đề quyết định anh cảm thấy nặng nề như phải nhấc một quả núi.

- Một cuộc hôn nhân tốt đẹp, phải không cô.

- Rất tốt đẹp.

- Và sẽ hạnh phúc.

Cô gái chỉ làm một cử chỉ mơ hồ.

- Cô không biết Fierce… Anh ấy là bạn thân của tôi từ sáu năm nay, một con người vô cùng chân chính, vô cùng trung thực.

- Vậy thì đáng mừng cho Sélysette, chị ấy xứng đáng được nhiều hạnh phúc.

Mévil nhìn lên đồng hồ treo: đã phí mất mười phút. Anh chợt nghĩ một ông khách nào đó có thể xuất hiện. Cái hố trước mặt phải liều nhảy qua thôi. Anh lấy đà.

- Hôn nhân, quả là một tấm gương nên bắt chước. Ý cô nghĩ thế nào?

- Một gương tốt, hay gương xấu?

Cô cười bằng cái cười riêng biệt của cô, ngắn ngủi không vui.

- Gương tốt chứ, Mévil nghiêm túc khẳng định. Bao giờ thì cô theo gương?

- Tôi ấy à? Tôi chưa nghĩ, chưa hề nghĩ đấy.

- Có lẽ có những người khác đã nghĩ đến điều này khi nhìn cô.

- Ông tưởng thế ư? Cô nói giọng thờ ơ.

Anh tức thì dấn tới.

- Tôi có biết… ít ra là một người… chỉ hướng về cô và chỉ mơ tưởng tới cô thôi.

Cô ta nhìn anh rất chăm chú.

- Cô có biết là ai không, anh nói tiếp và đứng lên.

- Chẳng lẽ lại là ông? Cô lại cười.

- Chính tôi.

Cô không hề ngần ngừ lấy một giây.

- Ôi trời! Lẽ ra ông phải cho tôi biết trước chứ. Đây là lời tỏ tình? Hay một lời cầu hôn chính thức?

- Cả hai.

Cô vẫn cười, hết sức bình tĩnh.

- Ta phải phổ cái chuyện này thành nhạc, ông có đồng ý không?

Cô ngồi trước dương cầm, bấm vài hợp âm rồi đánh linh tinh một chuỗi nhạc hài hước, đột nhiên kết thúc không hề chuyển tiếp bằng một câu nhạc theo cung thứ, bí ẩn.

Cô giễu làm anh nổi cáu:

- Tôi chẳng biết xô nát là cái gì cả. Bài này có nghĩa là gì vậy? Đồng ý hay không?

Cô xoay người trên ghế, nhìn thẳng vào anh.

- Ông nghiêm chỉnh đấy chứ?

- Chưa bao giờ nghiêm chỉnh đến thế.

- Ông muốn cưới tôi hả?

- Tôi không yêu cầu gì khác.

- Thật chứ, không đùa chứ?

Anh tưởng cô ta đỏng đảnh.

- Lấy danh dự mà thề, anh nói giọng tha thiết, nếu cô đồng ý lấy tôi thì đó là một tấm lòng từ thiện chan chứa ân tình mà một người đàn bà có thể ban cho!

Cô bĩu môi tỏ vẻ tiếc một cách lễ độ.

- Thật rất tiếc vì cái từ thiện ấy tôi chẳng thể ban cho ông.

- Vì sao vậy?

- Vì rằng. Thực tình tôi không thể.

Anh không hề chờ đợi cô ngả vào tay anh. Phụ nữ chỉ nói đồng ý một lần thôi, anh biết rất rõ điều đó. Anh đang đứng, chuẩn bị rút lui.

- Thưa cô, xin cô hãy rủ lòng nghe tôi nói: đây không phải một trò đùa, nó liên quan đến hạnh phúc của tôi và có thể của cô nữa. Cô biết tôi là ai, tên tuổi, địa chỉ, cuộc sống của tôi; tôi có tiền, nếu không nói là giàu; người phụ nữ mà tôi lấy làm vợ sẽ hạnh phúc nhiều bề. Người phụ nữ ấy là cô chứ không phải ai khác, vì tôi yêu cô tha thiết như tôi chưa từng yêu ai như thế. Hãy khoan đừng trả lời ngay! Trong lời lẽ của tôi chẳng có gì khiến cô phải mất lòng. Cô hãy suy nghĩ; để thì giờ mà suy nghĩ; hãy tham khảo ý kiến. Tôi sẽ chờ đợi hai hôm, ba hôm, một tuần lễ… Cô hãy nghĩ rằng đời tôi thuộc về cô, số phận tôi nằm trong tay cô…

Anh ta cúi rạp mình và đi ra cửa. Đứng thẳng, lông mày chau lại.

Marthe Abel để mặc anh ta nói. Rồi gọi anh lại:

- Ông đừng chờ đợi gì hết thưa ông; chỉ vô ích thôi; cô nói rành rọt, mắt lạnh lùng nhìn thẳng vào anh; tôi đã nói với ông là không, cái tiếng không này chẳng bao giờ thay đổi. Ông hãy tin rằng tôi lấy làm cảm động được ông chú ý tới; thậm chí tôi còn coi là một vinh dự, vì tôi biết tên tuổi của ông, đời sống, tài sản của ông và tất cả những ưu điểm khác mà ông có nhã ý không nhắc tới. Nhưng tôi không muốn lấy ông làm chồng. Nếu ông cứ khăng khăng muốn có một lý do vì sao tôi khước từ, thì đại để xin cứ coi là tôi còn quá trẻ.

- Tôi quá già hay sao? Tôi mới ba mươi tuổi.

Cô cười ngạo ngễ.

- Ái chà! Tôi cứ tưởng nhiều hơn cơ đấy. Nhưng thôi, ta cắt đứt.

Tôi đoán cuộc cãi vã này khiến ông khó chịu cũng như với tôi vậy. Tôi đã nói không với ông hai lần, tôi tưởng vậy là khá đủ cho lòng tự ái của ông, nếu không phải là cho tính hiếu kỳ của ông.

Anh ta hăng lên.

- Với tôi chẳng hề có vấn đề tự ái! Từ lâu tôi đã dẫm đạp lên nó vì cô rồi. Kể đã hai tháng nay tôi theo cô như cái bóng, hai tháng từ lúc yêu cô tôi đã từ bỏ cuộc sống của tôi, hai tháng nay cái thành phố Sài Gòn này, từng biết tôi vốn kiêu hãnh và kênh kiệu, chúng vênh vang thấy tôi bị sa bẫy. Can hệ gì đâu! Vấn đề là tấm lòng tôi, chứ không phải tính kiêu căng của tôi; tấm lòng tôi chẳng thể xa rời cô, tấm lòng và cuộc đời tôi, vì nếu cô nỡ lòng khước từ, tôi sẽ chết!

Cô nhìn anh với vẻ tò mò mai mỉa.

- Ông hùng biện quá! Tôi hiểu rất nhiều điều trước đây chưa từng hiểu. Ông hãy nói xem, khi ông nói với bà Malais, có phải cũng bằng ngần ấy lời lẽ không.

Anh ta tái mặt. Nhân sư đang đắc thắng, cái ẩn ngữ vẫn chưa được giải mã. Anh nhìn chăm chăm vào cặp mắt đen. Cô ta không ưng thuận… tại sao cô không ưng thuận cơ chứ?

Anh đột nhiên nổi khùng vì thất bại. Giá như trước kia, anh đã biết tìm những lời lẽ láo xược để xúc phạm bọn đàn bà kiêu kỳ. Anh cố tìm lại để sử dụng.

- Chà chà! Anh vừa nói vừa lùi. Cô nắm vững tin tức hơn tôi tưởng đấy. Càng hay; cô đã bắt đầu nói thật, tôi hy vọng cô sẽ thành thật đến cùng. Chỉ một lời thôi, tôi sẽ đi – đi biệt. Nếu tôi tự vẫn khi ra khỏi đây, tôi muốn biết vì sao. Xin cô làm ơn cho biết lý do tại sao cô khước từ, cái lý do thật sự?

Cô lại ngồi xuống.

- Tôi chẳng có lý do gì để nói với ông.

- Nhưng dễ thường tôi cũng có thể đoán được một lý do đấy.

Cô đứng bật dậy, vẻ kiêu kỳ, tìm dây chuông.

- Cô đừng gọi, Mévil gay gắt. Nếu không tôi có thể hành động vô lễ với cô trước mặt bọn bồi. Ta nói tiếp. Cô không muốn lấy tôi. Thế nhưng cô có cái gì để làm cao nào? Cô nghèo như đứa ăn mày, cô cũng biết đấy; phỏng cô hy vọng gặp được người nào như tôi, sẵn sàng lấy cô trần trụi, trả đậy nợ nần cho cha cô?

Cô lắng nghe anh nói, xoắn chặt hai bàn tay. Đột nhiên anh thấy cô ta mỉm cười, giễu cợt, kiêu căng. Anh dừng bặt, một ý lóe sáng trong óc.

- Tôi ngốc nghếch quá chừng! Cô đã tìm ra cái đứa lừa bịp cô rồi hẳn! Thế cho nên… Đứa nào vậy? Đứa nào?

Anh ta hùng hổ tìm, với vẻ minh mẫn sắc sảo người ta thường có vào những giờ đầu óc căng thẳng.

Cô nhún vai. Cử chỉ giận dữ đầu tiên, kìm nén được, cô lại trở lại bức tượng nhân sư thản nhiên của kẻ không ai xúc phạm nổi. Cô gần như thương hại cái anh chàng đang đứng đấy, sùi bọt mép điên cuồng trước mặt cô.

- Ông đi đi, thưa ông, cô nói đơn giản.

Thấy anh vẫn không nhúc nhích, cô bước hai bước đến chỗ cửa. Anh liền đưa tay ngăn cản, nắm giữ cánh tay cô. Cô giật tay, nhanh thoăn thoắt, mắt long lên trong khuôn mặt tím tái.

- Đồ hèn! Cô thét lên. A! Quả thật tôi đã không lầm khi khước từ ông; tôi đã thấy rõ ông và đánh giá ông, một con người hèn nhát không biết đến danh dự, một con người hèn hạ, tàn héo, đê tiện! Đấy, chính vì vậy mà tôi không thích ông, vì thế mà tôi ghê tởm ông! Ông hãy nhìn vào gương! Nhìn đi, thử nhìn xem!

Anh ta bất giác nhìn.

- Con mắt trũng sâu? Má xanh mét? Tất cả cuộc sống của ông, vô liêm sỉ, ti tiện, được ghi rõ trên bộ mặt ấy! Nhưng người ta nom thấy rõ ràng, đọc thấy rõ ràng là ông chẳng là một con người nữa, một con rối hỏng hóc, bao nhiêu dây nhợ đứt cả rồi! Thế mà ông dám mở miệng đòi lấy tôi, mua tôi bằng mấy đồng xu của ông, tôi kẻ đang trẻ trung, lành mạnh, trong trắng! Ông già hơn những lão già tàn tật người ta chở đi trong xe lăn. Ông điên rồi! Mua một cô gái trinh kể cũng phải đắt giá hơn nhiều cơ đấy!

Anh ta cố đứng bật dậy, xấu hổ điên cuồng.

- Đắt hơn hả? Bao nhiêu nào? Tôi muốn hỏi biểu giá. Và tên tuổi đứa mua. Cái thằng giàu có, thằng dễ lừa bịp sẵn sàng tung tiền, thằng mọc sừng tự nguyện. Ái chà chà, tôi biết rồi: lão Rochet chứ ai; chẳng có kẻ nào lẩm cẩm hơn lão ta, cũng giàu triệu phú hơn. Và tôi chợt nhớ lại: tôi đã thấy lão sùi bọt miếng trên chiếc găng tay của cô, tối hôm nọ ở dinh toàn quyền!

Cô không đỏ mặt.

- Ông nom thấy à! Càng hay. Vâng, tôi sẽ lấy ông ta nếu tôi muốn, nếu tôi rủ lòng hạ cố; nếu cuộc sống buồn tủi này buộc tôi bán mình như một con ăn mày. Người mua ít ra cũng giàu có như một ông hoàng. Còn ông…

Cô đưa tay chỉ ra cửa. Mắt cô nẩy lửa. Anh ta sợ hãi lùi lại.

Anh đi giật lùi; hai chiếc ghế bị đụng phải đổ nghiêng. Anh dập đầu vào cánh cửa. Anh nhìn xuống tấm đệm, không dám ngửng nhìn. Anh cảm thấy cô ở đấy mà như không trông thấy cô, đứng thẳng, mặt xanh tái, cánh tay dang thẳng – dữ dằn.

Trên bậc thềm mưa rơi tầm tã: anh không nhận ra. Anh bỏ chạy.