Mười chín tháng năm 19… - Mười giờ đêm. Không trăng. Bầu trời tối mờ mờ, sũng nước.

Theo hàng dọc, các tàu phóng ngư lôi của Sài Gòn lặng lẽ xuôi dòng sông, tiến thẳng về phía địch; bảy chiếc, toàn thể tầu của xưởng công binh; người ta đã sử dụng tất thảy mọi phương tiện; cần phải đánh úp một trận tột cùng để giải tỏa thành phố trước lúc tập trung đoàn Hồng Kông về đến nơi. Bốn chiếc tầu được vũ trang đầy đủ; các chiếc khác được nhặt nhạnh từ những đoàn thủy thủ tạm bợ, gom góp linh tinh từ những người của các tàu tuần dương và pháo hạm; đô đốc d’Orvilliers đã cất nhắc các sĩ quan tùy tùng làm thuyền trưởng.

Chẳng có đèn dẫn đường, chẳng có pháo hiệu, chẳng có gì nom thấy được; các tầu phóng ngư lôi trườn tăm tối trong đêm.

Một chiếc ghế trực ban to bằng bàn uống trà, chung quanh có tay vịn bằng sắt. Fierce ngồi đó, tay nắm lên thanh kim loại ướt. Dưới kia, chú thủy thủ cầm lái, cúi mình trên compa; bên phải bên trái, những vệt sáng lân tinh lướt nhanh về phía sau; chung quanh, làn mưa ấm rơi lắc rắc trên mặt sông; quần áo ướt dính bết vào bờ vai.

Mười bốn hải lý. Hai bờ lướt nhanh, bằng phẳng hệt như nhau. Phải hết sức chú ý từng giây để đi đúng con lạch quanh co. Nhưng đó là công việc của trưởng đoàn; Fierce chỉ huy tàu số 412, xếp hàng thứ năm, chỉ việc lái theo vệt sáng đã vạch.

Công việc dễ dàng, trong lúc này. Fierce đưa tay chỉ cho người lái: sang phải – sang trái – cứ thế; và mơ màng, ý nghĩ lơ đãng tách rời xa thời gian và không gian.

Ôi trời, mọi cái kết thúc tốt hơn anh mong muốn. Lát nữa anh sẽ chết; và chính sáng qua là cái ngày xảy ra tai họa: hai ngày và một đêm đau khổ. Chỉ ngần ấy thôi mà. Mọi sự kết thúc tốt hơn anh mong ước. Cả cái chết này, tình cờ cũng giúp anh để nó đến nhanh và sạch sẽ. Chẳng dễ gì chết như vậy không tăm tiếng không rùm beng, Sélysette cũng chẳng phiền lụy gì sất, chẳng một giọt máu nào vấy bẩn áo trắng nàng! Không, chẳng dễ dàng thế đâu: các tai nạn xếp đặt khéo léo nhất bao giờ cũng lưu một mùi mè tự sát; và vụ tự sát của một anh chồng chưa cưới… Mọi cái kết thúc tốt thôi. Sống, là không thể: không thể, dù bằng cách nào đi nữa: không thể, dù chuyện gì xảy ra.

Kỳ khôi làm sao, cái ghế trực ban để chết này! Bé hơn một nửa so với chiều dài một xác chết. Chà!

Bảy tàu phóng ngư lôi: chẳng đủ để đánh bại một tàu thiết giáp. Vậy mà cột tín hiệu Vũng Tàu thông báo là có một hạm đội địch gồm ba sư đoàn! Bình đất chọi bình sắt. Ừ càng hay: cái chủ yếu là chết; cuộc chiến đấu này, chắc chắn là một phát súng lục nhằm trúng tim. Mọi cái sẽ kết thúc rất tốt. Ngán nhất là chuyến đi sông biển này lại tối om om; không thể đốt một điếu thuốc, điếu thuốc cuối cùng của kẻ tội phạm tử hình, trước lúc tắm rửa…

Ông già d’Orvilliers chẳng hề ngờ gì hết. Trong cái nhốn nháo cuộc tuyên chiến, thậm chí ông cũng không kịp gặp mẹ con bà Sylva. Ngày mai, khi Fierce đã chết, người ta cũng chẳng nói gì với ông ta đâu, dĩ nhiên là thế; người ta sẽ tôn trọng nỗi buồn của ông, những ảo tưởng của ông. Ông sẽ chẳng bao giờ biết. Lại cũng càng hay: nếu như ông biết, thì sẽ là một giọt mật đắng ở đáy chén thuốc độc. Fierce rất yêu ông. Ông không phải là người văn minh, cái ông già ấy!

Ôi, nền văn minh! Một trò thất bại! Mévil đã chết rồi; người ta chôn cất anh ta lúc trưa; chỉ có Hélene Liseron theo sau quan tài; Torral bỏ trốn, và tòa án binh đã kết án vắng mặt; Rochet đang ở Pháp: người ta bảo anh ta sắp cưới vợ; Rochet cưới vợ!... Với ai vậy nhỉ? Chà chà. Còn Fierce… này này Fierce? Hắn mới là đứa kết thúc tốt. Hắn kết thúc rất tốt, cái thằng cha Fierce.

- Sang trái, lái sang trái.

Ở đây con lạch đi sát bờ sông. Cây cối trong đêm mưa phùn tỏa từng luồng hương thơm nồng ấm. Cứ như một hơi thở của Sài Gòn, một nụ hôn âu yếm mà thành phố thơm tho uể oải ném cho các con tàu phóng ngư lôi sắp sửa chết vì nó.

Jacques-Raoul – Gaston de Civadiere, bá tước cuối cùng dòng dõi Fierce – chết ở chiến trường. Cũng thích hợp đấy. Cô Sylva có thể không hổ thẹn tưởng nhớ người chồng chưa cưới. Cô Sylva… Ôi! Thế nhưng nếu được đem theo trong cõi chết, hương vị nụ hôn của nàng… Lúc nãy, sau khi rời phòng trên tàu Bayard, sau khi cẩn trọng xé bức tranh thuốc nước – các mảnh còn đó, trên ngực anh, và cái khung trống rỗng nom như chiếc cửa nhà mồ rộng mở - tại sao, ừ tại sao lại làm như vậy? Fierce trong đêm đã khuya đã mò mẫm đến phố Mọi để nhìn cho no mắt cái ánh đèn lung linh ở cửa sổ mái hiên. Cái mái hiên gỗ mun và tấm rèm nho rừng, và nụ hôn ở lễ đính hôn… 

Bên mạn trái, những ánh lửa lấm chấm trong đêm; Vũng Tàu đấy. Nhưng dòng sông cuộn khúc như con rắn, và mục tiêu còn xa hơn người ta tưởng.

Chết, ngủ. Ngủ - và không chiêm bao. Từ thời Shakespeare mọi sự đã thay đổi nhiều. Càng hay: mới hy vọng dối trá của chiêm bao, đó là cái duy nhất giúp cho cuộc sống còn có thể chịu đựng được. Ôi, chân lý, cái chân lý trần trụi. Nom mới đẹp làm sao. Này con điếm, mặc váy áo vào!

Còn một giờ để sống, có thể hai; nhưng không ba. Chắc chắn không phải là ba!

Rất nhiều ánh lửa nơi vũng. Bọn Anh chỉ mới nã súng vào các bãi pháo; các biệt thự còn nguyên vẹn. Vả chăng súng đã ngừng nổ lúc mặt trời lặn.

Có thể cô ấy ngày mai sẽ khóc. Chẳng có gì hay hơn để ước mong, trong lúc này. Sau đó nàng sẽ hiểu. Nàng sẽ tha thứ, rất nhân hậu. Trời ơi, chung quy anh không hề phạm tội. Nếu anh là một kẻ văn minh thì lỗi tại ai? Việc phản bội hôm nọ chẳng là gì cả, chỉ là một bước tụt trên con đường chao đảo; và con đường ấy không phải chính anh đã chọn. Không, không hề phạm tội, cũng không hề đáng khinh. Người ta đã trao vào tay anh, từ bé, cái phương trình hiện đại đáng sợ, giúp khai thông và quy định hướng chung của cuộc sống. Vậy thì anh đã giải cái phương trình ấy một cách toàn vẹn và dũng cảm; chỉ thế thôi.

Nhưng kẻ khác, kém trung thực hoặc hèn nhát hơn, đã nép mình trong trò dối trá tốt lành. Anh đã thoát ra khỏi đó, vì cao quý hơn. Anh đã chẳng thèm làm sự phân chia giữa lý thuyết và thực tiễn. Anh đã đặt vào trong cuộc sống cái công thức của phòng thí nghiệm triết học. Tội ác chăng? Không, tính hồn nhiên. Nhưng cái số phận giả đạo đức không thích những kẻ hồn nhiên. Và vì vậy mà Fierce chết.

Suy cho cùng, trong chuyện này có nhiều điều bất công hơn là những kẻ hư vô chủ nghĩa từng tìm cách sửa chữa những điều ấy bằng quả tạc đạn.

Đã tiến gần sát Vũng Tàu, rộng mênh mông, và đen hơn khoảng trời đêm, do tương phản của ánh sáng, giống như những chiếc đinh bạc trên tấm vải liệm. Bên phải, bên phải! Cần phải đi vòng cái mũi nhỏ. Vậy đó, bao nhiêu nỗi bất công, trong cuộc sống riêng bị cắt ngang lúc trẻ, nhiều hơn là trong đáy hầm mỏ, giữa những người thợ mỏ nô lệ hơn cả những nô lệ cùng cực thời Sparte cổ xưa!

Vô trách nhiệm, vô trách nhiệm. Vô tội. Thế nhưng vẫn bị nền văn minh lên án tử hình, cái nền văn minh đã cướp mất phần hạnh phúc, phần tình yêu của mình. Đúng vậy đấy: bị lừa, bị đánh cắp, rồi bị giết chết. Cũng nên trả thù chút ít trước khi kết thúc mới hay.

À, Vũng đã vượt qua: ở đây là biển. Những ngọn sóng vỗ lên mạn tàu, bọt sóng tung tóe. Chẳng còn rừng, chẳng còn hương thơm ngột ngạt; gió biển, mát mẻ và trong trắng, táp mạnh lên trán anh, thấm khô thái dương xâm xấp mồ hôi, làm thông thoáng và xoa dịu ý nghĩ. Phía xa, một màn đêm thẳm; chân trời phân chia không rõ rệt bầu trời và mặt biển. Nhưng bầu trời bớt tối: mưa đã tạnh mây xé toang, đó đây có những khoảng trống ló ánh sao, mặt trăng chốc chốc luồn qua khoảng trống những tia loáng thoáng.

Đây là thời tiết thuận lợi. Trên mặt nước dãi ánh trăng, rất dễ phát hiện ra kẻ địch. Phát hiện địch luôn luôn là điều khó nhất: các tàu phóng ngư lôi thấp tè trên mặt nước nên tầm nhìn rất hẹp.

Mười lần thì đến chín, các đêm diễn tập diễn ra trong những cuộc tìm kiếm vô hiệu. May sao có ánh trăng giúp. Nào, mọi sự sẽ tốt đẹp thôi.

Thử ngó qua các quả ngư lôi. Tàu 412 có hai ống phóng cỡ lớn nhất, 450 milimét. Quá hiển nhiên, chẳng mấy tác dụng. Bọn Anh sẽ nuốt chửng trước khi chiếc 412 vừa tầm phóng. Chín thiết giáp hạm dàn hàng ngang, một ngàn năm trăm đại bác cỡ ba pút, không kể súng maxim!

À này, chiếc King-Edward trong số đó đấy. Fierce nhớ hết sức rõ dàn pháo Nordenfeldt trên tàu, cuộc khiêu vũ, và bữa tiệc tối. Kỳ cục thật. Không, các ống phóng ngư lôi chẳng giúp được gì cho lắm. Tuy nhiên cũng kỳ cục thật đấy, nếu quật trúng chiếc King-Edward trước khi mình bị đắm. Các quả ngư lôi đã sẵn sàng, nạp thuốc, chuẩn bị mồi. Chỉ cần rút sợi dây, con cá mập lớn bằng thép sẽ lao xuống biển đuổi theo mồi.

Mọi sự đều đâu vào đấy. Bây giờ, anh đưa mắt lục soát chân trời đêm. Anh tìm – tìm kẻ thù.

Kẻ thù. Trong các đầu óc yếu đuối nhất bởi tính di truyền qua bao thế hệ tiếp diễn, cái từ ấy vang lên, vẫn ác liệt, vây quanh một cách bí ẩn bằng những tiếng dội man rợ và hung hãn. Kẻ thù. Hai âm cộc lốc, trong đó bao gồm những bóng ma dai dẳng của tất thảy các thói hung dữ của con người, kể từ cuộc vật lộn giữa hai con thú rừng trong hang động, trong khi con cái, kiêu hãnh và hoảng sợ, ngắm nhìn từ trên cây cao đang nấp, cho đến những cuộc chiến tranh rộng lớn giữa các hợp bang và đế quốc, mải miết chống đối lẫn nhau với tất thảy mọi thứ thành kiến và dục vọng. Kẻ thù. Cái sinh vật xa lạ không hề biết, khác biệt, mà người ta sợ và căm thù. Kẻ thù mà người ta giết chết.

Fierce tìm kẻ thù – để giết. Và anh bắt đầu căm thù nó. Chắc chắn có những chướng khí man rợ, tiền sử, rải rác trong hơi ẩm của cái đêm chiến trận này. Xưa kia, những vị công hầu của Fierce cũng đã từng đuổi đánh bọn Anh! A! Chúng nó, bọn tàu thiết giáp Anh kia, đã dám nã đại bác lên đất đai nước Pháp hả. Liệu hồn! Đừng có chọc tức! Trời ơi, mới căng thẳng làm sao, cái màn mào đầu này. Chả lẽ cứ suốt đêm chơi trò ú tim như thế này à? Mặt biển cứ đen kịt lại mỗi khi mây bay qua che lấp mặt trăng! Ngày xưa, rất xưa, hồi còn bé tí, Jacques de Fierce sợ bóng tối đến kinh hoàng. Thật quả là một điều kinh khủng, trong lâu đài cổ Faubourg, khi phải đi tìm trong cái thư viện tối đen, cuốn sách tranh lớn dùng để học vần. Cái bà vú người Đức tên là gì ấy nhỉ? Bắt đầu bằng chữ A… Sao? Ánh lửa hả? Ở đâu? À không, chẳng có gì đâu. Đám thủy thủ đài chỉ huy, tất cả cùng mắc một thói tật: khi mở tròn mắt nhìn vào bóng tối, anh nào anh nấy đều nhất thiết tìm ra cái gì đó, giống như chú thủy thủ trẻ trong chuyện kể, đón tia sáng đầu tiên mặt trăng lên ở chân trời, báo cáo: có ánh lửa đỏ, ngay trước mặt. Người ta đã cười câu chuyện này hàng thế kỷ. Và giờ đây Fierce cũng bất chợt thấy mình bật cười trong cái đêm đầy âu lo.

Hiển nhiên là chẳng có gì sất. Đã ba lần các con tàu vẽ những nửa vòng tròn chung quanh Vũng, mỗi lúc mở rộng thêm bán kính. Chẳng phải ú tim nữa, đây là trò bịt mắt bắt dê. Cái ánh trăng này mới đáng ghét làm sao! Cứ năm phút, một dải ánh sáng thảm hại rơi vãi nhanh trên biển rồi ngay tức thì lại tối tăm thêm. Không, chẳng có bọn Anh nào sất. Đồ quỷ! Chắc hẳn chúng đã lánh xa bờ lúc mặt trời lặn. Phải ra săn chúng tận ngoài khơi và từ lúc này, cuộc tìm kiếm thật là phiêu lưu trên cái mặt biển mênh mông. Ồ mà chẳng lẽ chúng cứ trốn tránh mãi thế kia? Phải chăng cái chết, cái chết giải thoát, lại cứ đỏng đảnh trốn tránh mãi… Sao cuộc sống lại cứ phải tiếp tục, ngày mai, cái cuộc sống quá ư đau khổ - và mọi niềm đắng cay lại cứ phải nếm trải, và cái lố bịch của trận đánh hụt… Ồ! Không, không, không…

Các tàu phóng ngư lôi, lúc này xếp hàng ngang rất cách xa nhau, dàn trên biển như một chiếc cào khổng lồ, trong đó kẻ thù còn có thể bị tóm, nếu nó không chạy quá xa trong đêm tối. Fierce, háo hức đến điên cuồng, nhìn đến mỏi mắt, vẫn bám riết và nổi khùng. Cái bọn hèn nhát, sợ chiến đấu! Anh rướn mình tới trước, vươn cổ, tay quắp chặt lan can, cắn đôi môi run run. Gió mặn thổi lên mặt những ảo giác kỳ quặc cao ngạo. Chính là anh đang truy kích toàn bộ cái nền văn mình, tấn công nó bằng con tàu rùng rùng phi nước đại: đúng vậy, cái nền văn minh đầy chết chóc. Từ hai mươi sáu năm nay đã nghiền nát anh dần dần, từng thớ thịt, từng dây thần kinh, dưới những khớp răng cưa khắc nghiệt của nó và lát nữa kết thúc đời anh bằng một mảnh ô buy. Được thôi. Nhưng hãy coi chừng cái co giật cuối cùng của kẻ thua trận! Những chiếc tàu bọc thép kia đang bập bềnh nơi nào đó trước viên đạn thủy lôi của anh, đấy, đấy, trả thù là ở cái mục tiêu ấy đấy! Đó là cả một tinh hoa của văn minh mà chúng tập trung sau thành lũy của chúng, một tinh hoa văn minh thích đáng cho mùi thuốc nổ. Coi chừng! Coi chừng cú đá hậu mà con vật người khốn khổ, hấp hối, sẽ ném vào khớp răng cưa!

Trong lúc ấy, như một cô tiên xanh nhợt thuận lợi cho những kẻ say báo thù, mặt trăng bứt khỏi đám mây bao quanh, rót những ánh bạc lai láng khắp mặt biển. Và Fierce nén một tiếng kêu mừng vui man dại: đó, đó, giữa những đợt sóng sáng rực, những chiếc tàu thiết giáp mang màu đêm vừa xuất hiện.