Ô. Georges Torral gửi Ô. Jacques de Fierce.
Này cậu bé của tôi, cậu đã rời Sài Gòn với đầu óc bệnh tật, theo chừng mực mà tớ đoán, tớ, kẻ không còn cái vinh dự được cậu tâm tình. Thế nhưng tớ vẫn cứ tự coi là bạn thân của cậu, và tớ đến chăm sóc cho cậu đây. Đơn thuốc của tớ là: một liều chân lý đích thực: nuốt đi và đừng sợ, không đắng đâu: tớ đang nói về Mévil đấy, cậu chẳng liên can gì. Nhưng hodie mihi, cras tibi có phải không? Mévil đang làm hỏng thảm hại cuộc đời của hắn, vốn xưa kia tốt đẹp thông minh như cuộc đời của tớ - cuộc đời kẻ văn minh. Thằng cha này buông trôi lý trí để chạy theo bản năng. Hãy nghe câu chuyện về hắn để cậu rút ra bài học, nếu có thể.
Mévil vốn là một con người khôn ngoan, yêu thích phụ nữ - tất thảy phụ nữ, chẳng có cái chuyện ngu ngốc thích người này hơn người nọ. Điều ham muốn của hắn, lôgích và chính xác, là tìm thấy ở họ cái duy nhất vì sao trời sinh ra họ: chuyện giao cấu. Đó là một sở thích hợp lý không thể tranh cãi. Mévil vâng theo nguyên tắc ấy, đã rất hạnh phúc qua nhiều năm. Thế nhưng tháng trước, hắn mê một người đàn bà - sau nhiều người khác - và người đàn bà này, một ngoại lệ, lại gạt bỏ hắn. Cậu biết là ai rồi: bà bạn trinh trắng của cậu, vợ cái lão thầu thuế đê tiện làm đảo điên đất nước. Mà thôi, không can hệ. Mévil là cái thằng khăng khăng theo ý mình, cứ ngoan cố đâm đầu vào. Điều này thật quá đáng; tớ thì có lúc cứ khăng khăng cố tìm những giải pháp vô bổ về hình học lý thuyết. Việc này cũng chẳng có gì tai hại cho lắm.
Cái tai hại bắt đầu xảy ra khi, vì cái bà hắn thích mà không chiếm đoạt được, hắn đã ném ra đường tất thảy các tình nhân hắn có. Quả là khởi đầu của một sự điên rồ: phụ nữ họ chẳng có nhiều trò kinh giật để cung phụng cho chúng ta: khi món hàng giống hệt nhau thì ai bán phỏng có can hệ gì? Một sự ưu tiên căn cứ vào một chi tiết hoặc một điểm phụ nào đó không thể làm ta vướng víu, khi cái chủ yếu mới là vấn đề: giao cấu. Mévil bị lý trí làm lệch lạc. Chẳng bao lâu hắn còn lệch lạc nặng nề hơn.
Hắn đâm si mê một phụ nữ thứ hai - con bé Abel, và lần này thì hắn điên hoàn toàn. Trong câu chuyện với bà Malais, cho dù là phi lý thì tình yêu của hắn với bà này còn có một mục tiêu hợp lý: sự ham muốn; hắn muốn bà ta nằm trong giường hắn. Đó là trò động cỡn, có vẽ vời hoa lá đi chăng nữa thì rút cuộc cũng là sự động cỡn. Chẳng biết vì sao hắn lại lao vào cái tình yêu không mục đích kia, hệt như một chứng điên vậy. Dù sao tớ cũng là con người khoan dung nhất hạng, và tớ chấp nhận tình yêu thuần khiết, vốn là một kiểu tình bạn: tình bạn thân thiết giữa hai con người lẽ ra đã có thể ngủ với nhau, nhưng lại thích ngồi chuyện trò đàm đạo với nhau hơn. Nhưng tình yêu của Mévil với Marthe Abel ư? Ồ, không, để tớ cười: hai người đã gặp nhau ở cuộc khiêu vũ, ở sân quần vợt; hắn đã nghe cô ta kêu play và ready, và hắn đã nhận thấy cô nhảy chẳng nhịp nhàng: trên cơ sở này mà thiết lập một tình bạn, một tình thân, một cuộc trao đổi nào đó về những cảm giác lý trí, thì chỉ là tưởng tượng của một anh chàng đang có trong túi một chiếc vé đi nhà thương điên.
Mévil đang trong tình trạng ấy.
Tôi gặp hắn hằng ngày, tôi nghiên cứu hắn với vô cùng hiếu kỳ: đây là một ca bệnh lý. Hai mối đam mê gặm nhấm hắn như hai con chó cùng gặp một khúc xương. Buổi sáng, ảnh hưởng của cái đêm qua trong trắng kiểu ngốc nghếch gây hiệu lực: hắn nhớ chủ yếu đến bà Malais, nghiền ngẫm chống bà ta những kế hoạch khá ngây thơ, cái khôn khéo ngày xưa đã tan biến cùng với lý trí của hắn; hắn chỉ còn biết tưởng tượng ra những chuyện giam giữ và hãm hiếp; không đùa chứ toà án hình sự đang rình hắn đấy. Tối đến, lại bài ca khác: trời chiều, mặt trời đỏ giữa những gốc cây đen, ngọn gió uể oải đầy hương thơm, Mévil trở thành thi sĩ, thắt chiếc cà vạt màu và đi dạo trong khu Thanh tra trên chiếc xe tay nạm bạc để chào Marthe Abel với cặp mắt suy tư. Đêm xuống, hắn quay về, ăn uống qua quít và ngủ một mình. Một chế độ như vậy làm sao hắn béo lên được. Với một bợm rượu thì đột ngột thôi rượu là điều tệ hại nhất; và Mévil là một bợm rượu đã chọn đàn bà thay rượu.
Cậu bé của tôi ạ, đó là câu chuyện một con người xưa kia hạnh phúc, vì khôn ngoan, và giờ đây khốn khổ, rất khốn khổ, vì điên. Hắn cho cuộc sống là không đầy đủ, hắn muốn nếm thử trò ảo tưởng, thứ thuốc độc hại làm tê liệt con người ta. Mévil đã bị ngấm độc, tớ không biết hắn sẽ qua khỏi được không, tuy tớ đã cho hắn không hề tiếc những liều thuốc giải độc. Còn cậu thì... hãy nhớ những chuyện ấy trong đầu óc, với những điều suy nghĩ có thể rút ra.
