Đến nhà Cạp tên Torral, lúc đi ra Mévil làu bàu bảo phu xe.

Cuộc thăm viếng diễn ra ngắn ngủi. Anh ta vừa vấp phải một người phụ nữ có thái độ tự vệ, đối đáp nhát gừng.

Cau có trong giây lát – các nếp nhăn chạy trên da mặt nhanh hơn ngọn gió gợn lăn tăn trên biển – anh ta ngồi thụt vào trong xe vừa kép sụp vành mũ bần che mắt. Nhưng có chiếc xe ngựa chạy qua, anh liền đứng lên để chào hai người phụ nữ ngồi trong xe. Và nhãng quên ngay nỗi thất vọng, anh lẩm bẩm một mình: Người ta đã đi dạo rồi đây, khéo mà mình không gặp Torral.

Torral là người đàn ông duy nhất anh giao du không ẩn ý hoặc tính toán: Torral không vợ, và khỏe mạnh – hai lý do để không hấp dẫn một viên thầy thuốc vốn ưa thích phụ nữ.

Ấy vậy mà, mặc dù mối tương phản sâu sắc giữa lối sống và sở thích của hai người, họ vun trồng với nhau một thứ tình bạn nào đấy.

Điều này khiến mọi người lấy làm lạ, Georges Torral dường như chẳng thích hợp để làm một người bạn thiết. Đó là một kỹ sư, một nhà toán học nhiễm đầy lô gích và chính xác – một con người kiên quyết, tàn nhẫn và khô khan, thích phô trương thói vị kỷ. Đám phụ nữ ghét cái đầu quá to của anh, cái thân hình cục mịch và vẻ mỉa mai ác độc trong cặp mắt long sòng sọc, đám đàn ông ghen tị với trí thông minh sáng láng và thái độ kẻ cả đầy vẻ xúc phạm của kiến thức và tài năng của anh. Bản thân anh ta nhất loạt khinh miệt phụ nữ cũng như nam giới, không hề giấu giếm sự thù ghét và khinh miệt. Rất độc lập trong nghề nghiệp, vì là cần thiết ở khắp nơi khi anh đi qua, anh ta sống cách biệt với mọi, vì kiêu căng, và ngụ cư xa khu phố tây, trong một phường phía nam Sài Gòn vốn là nơi đám phu phen bản xứ và gái nhà thổ ở. Các phu xe của Mévil, vốn lịch sự và không giao du với bọn bình dân, bao giờ cũng biểu lộ vẻ kinh tởm kín đáo trong lúc chạy giữa những con đường bất hảo kia. Thế nhưng thực ra đó là những đường sạch sẽ, có trồng cây, như tất cả mọi đường phố Sài Gòn, và chẳng có gì làm chướng mắt cả.

Lúc này, hơi nóng ban ngày đã dịu bớt, và Torral, mi mắt nặng trĩu sau giấc ngủ trưa quá kéo dài, hoàn thành quấy quá một bài tính ở bảng đen. Anh làm việc trong một tiệm hút. Vì anh vốn nghiền a phiến, chừng mực thôi, như anh làm tất cả mọi việc, tự khoe mình là một con người cân đối hài hòa và điềm tĩnh.

Bức tường phía cuối ốp đá đen, trên đó những dãy dài phương trình bằng phấn trắng ghi xiên xẹo. Đứng thẳng, và cố rướn thân hình lên để viết cao hơn, viên kỹ sư ngoáy như điên, gộp tích phân, tính vi phân, đơn giản hóa, rồi chạy sang đầu mút bảng ghi kết quả bằng dấu ngoặc ôm. Cuối cùng, anh vung rộng tay xóa bảng, ném viên phấn, ngồi xuống chiếc ghế xếp cách bức từng vài ba bước, và vừa hút thuốc vừa ngắm nhìn cách giải.

Mévil bước vào, đi sau một chú bồi An Nam khoảng mười hai tuổi bước núng nính như phụ nữ.

- Cậu làm việc hả.

- Mình xong rồi, Torral đáp.

Hai người không cất tiếng chào cũng không bắt tay; kiểu biểu lộ này không nằm trong nghi thức tình bạn của họ.

- Có gì mới không? Viên kỹ sư xoay người trên ghế, hỏi.

Chiếc ghế xếp này là chỗ ngồi duy nhất trong phòng. Nhưng trên nền đất có rất nhiều chiếc chiếu Cao Miên và nệm rơm. Mévil nằm dài cạnh cây đèn dầu lạc.

- Cậu Fierce đêm nay về đến đây, anh nói. Cậu ấy điện cho tớ từ Vũng Tàu.

- Tốt, viên kỹ sư nói, chúng mình sẽ đón tiếp. Cậu đã chuẩn bị cái gì chưa?

- Có, Mévil nói. Chúng mình sẽ ăn tối ở câu lạc bộ, nên tớ đến mời cậu. Chỉ ba đứa chúng mình thôi, tất nhiên.

- Thế thì tuyệt… Làm một điếu chứ.

- Chịu thôi. Nhất là dạo này mình thấy chẳng ổn chút nào.

- Thế hả? Torral giễu. Các cô bạn cậu sau đó phàn nàn cậu hả?

Một đặc tính tai hại của thuốc phiện như mọi người đều biết là làm nguội lạnh chuyện làm tình.

- Quả là họ có phàn nàn, viên bác sĩ trẻ đẹp nói giọng trầm ngâm. Và điều đáng buồn nhất là họ không sai. Chán mớ đời! Tớ đã ba mươi tuổi.

- Tớ cũng thế, Torral nói.

Viên bác sĩ đưa mắt thử nhìn bạn, rồi nhún vai.

- Chuyện này nó ít lộ trên da thịt, mà in dấu vào xương tủy cơ, anh ta kết luận. Ai mà chẳng già cỗi đi. Mà thôi kệ. Đời vẫn đáng sống.

- Vả chăng, các bà mẹ không hề hỏi chúng mình trước khi đẻ chúng mình ra… À này, cậu Fierce sao lại về đây nhỉ? Đã đến thời hạn đâu.

- Tuần dương hạm cậu ấy đến từ Nhật, chả ai biết tại sao, hiển nhiên là Fierce chẳng biết rõ gì hơn chúng ta, và cái lão đô đốc của hắn lại càng mù tịt.

- Quả là tột độ văn minh khi không biết mình đi đâu mà cũng chẳng cần quan tâm. Với điều kiện là không phải lao vào đánh nhau, bởi như thế thì kỳ cục quá – tớ cũng sẽ chấp nhận làm sĩ quan hải quân… mặc dù cái danh hiệu sĩ quan nghe ngốc nghếch thế nào ấy.

- Fierce theo nghề thủy thủ cũng như nghề khác thôi.

- Không đâu, viên kỹ sư nói. Hắn theo nghề thủy thủ là do di truyền. Trong đám cụ kỵ của hắn có hàng đống kẻ mang gươm và đeo ống kính viễn vọng, và điều này có ảnh hưởng đến hắn. Hắn chỉ càng đáng khen là không biến thành kẻ mọi rợ, cũng không hề khoác áo tu sĩ.

- Hẳn cái điều cậu vừa kể làm vui lòng bà mẹ hắn vừa qua đời đấy. Nghe đồn bà ta không hề đoán ra bố hắn là ai.

Bà ta có nhiều bạn trai cùng lúc hả?

- Bà ấy ngủ với tất cả thiên hạ.

- Một người đàn bà kiểu cậu ưa thích.

- Điều ấy làm bà ta khoái – mà tớ cũng khoái.

Hai người chia tay nhau. Torral quay về với bức tường ốp đá đen và ngắm nghía công thức đại số của mình như một họa sĩ ngắm nghía bức tranh vừa vẽ.

Mặt trời lặn ở chân trời, rơi thẳng xuống rất nhanh; ở Sài Gòn không có hoàng hôn. Mévil tính chẳng còn thời gian dạo mát liền bảo cho xe chạy ra phía sông, để gặp ở chỗ bến cảng các xe ngựa từ khu “Thanh tra” trở về. Hai phu xe chạy nước kiệu ven bờ con sông đào chen chúc thuyền bè rồi đi thong thả bước một dọc sông Đồng Nai. Chỗ bến tàu thủy dỡ hàng lên bờ còn đám cu ly phủ bạt lên các đống hòm và thùng tô nô nghe bốc lên mùi của hải cảng, bụi bặm, ngũ cốc và hắc ín; nhưng cái mùi vị Sài Gòn, hoa và đất ẩm vẫn bao vây chặt cái mùi giả tạo kia, thế nên thành phố, tận tới cái khu làm ăn rộn rịch này, vẫn in dậm dấu ấn của thành phố ăn chơi khoái lạc. Mặt trời xế nhuốm đỏ dòng sông. Cảnh chiều hôm đượm vẻ uể oải tình tứ và đẹp đẽ.

Mévil đang mải nhìn đoàn xe ngựa mui trần đẩy những phụ nữ xinh đẹp tươi cười, không nom thấy phía sau, về mạn hạ lưu, một chiếc tàu chiến lớn đi vào cảng, chiếc vỏ tàu dài và hẹp như lưỡi kiếm, bốn ống khói khổng lồ phun khói đen như mực. Cái ấy trườn trên nước không gợn sóng, nó che lấp tia nắng chiều, khiến nom như một tấm ri đô đen mắc lên chân trời đỏ chói. Cái bến cảng dài, các gốc cây đầy hoa, các cỗ xe ngựa lộc cộc và các bộ váy áo rực rỡ bỗng dưng thôi lấp lánh.