Chiếc Avalanche, một pháo hạm bé tí với hai mươi lăm thủy thủ, chuẩn bị ra khơi hai giờ trước khi mặt trời lặn và đi ngược dòng sông. Sài Gòn nép sau các vườn cau, chỉ có hai ngọn tháp nhà thờ còn nhô cao hồi lâu khỏi chân trời, như hai hòn đảo nhọn trên biển cây cối. Sông uốn khúc quanh co. Trên cầu ngang viên hoa tiêu An Nam đưa tay chỉ cái lạch sâu đi lọt, đôi lúc tàu đi sát một trong hai bờ. Bấy giờ người ta nom thấy rõ từng cây cối chen nhau và mặt đất lầy bùn; chốc chốc một khoảnh ruộng ánh lên màu lục giữa các thân cây màu nâu; mấy người bản xứ bước ra từ những túp lều không nom thấy, lặng lẽ nhìn dõi chiếc tàu đi qua.
Đêm sụp tới, không có hoàng hôn. Lo lắng về đường đi, Fierce cho thả neo giữa sông. Một hương vị nồng nặc hơn tỏa từ những khu rừng đêm, và tiếng rừng âm âm choán đầy bóng tối.
Suốt đêm, Fierce đi bách bộ trên boong cho mát mẻ.
Một cơn sốt nhẹ giần giật trong mạch máu. Anh cảm thấy mê tín và lo sợ. Cái định mệnh khăng khăng khiến từ một tháng nay anh xa cách Sélysette rõ ràng nó cố ý thách thức những khả năng của sự ngẫu nhiên đơn giản. Có trong đó một cái gì khó giải thích; công việc tăm tối của một ông thần ác, dễ thường đang lẩn quất đâu đây, trong đêm bất ổn, sẵn sàng dồn dập lên anh những đòn khác nữa.
Lúc bình minh chiếc Avalanche lại lên đường.
Ngày ngày trôi qua, giống hệt nhau.
Cuộc nổi loạn của dân bản xứ đã nổ bùng đột ngột và lan khắp đất nước như một vệt thuốc nổ. Hai tỉnh nổi dậy trong hai ngày, đốt làng mạc, chặt chân tay chủ đồn điền, lao vào tấn công các nhiệm sở và đồn bốt có lính bảo vệ. Rất nhiều máu đã chảy trong thời gian ngắn. Rồi phía Pháp phản công, khi quân nổi loạn thấy những đoàn quân xuất hiện thì một sự im lặng đột ngột tiếp vào cái huyên náo, quân tấn công lao vào chỗ không địa: cái chiến tranh phương đông bắt đầu âm hiểm, ngoan cố.
Không hề xẩy ra giao chiến. Chỉ có những cuộc phục kích, gài bẫy; phát súng nổ từ một hàng rào; một lính gác bị bóp cổ trong chòi gác không kịp kêu một tiếng. Đám lính căng thẳng thần kinh trong cuộc vật lộn chống một kẻ thù vô hình; chỉ có bọn lính bản xứ An Nam là chiến đấu tốt, kiên trì và lạnh lùng như quân địch; giống hệt nhau. Chúng đánh nhau một cách hung dữ, vì là chống lại đồng bào, và các cuộc nội chiến ở châu Á cũng như ở châu Âu đều là những trò cốt nhục tương tàn.
Các pháo thuyền chạy từ hói này sang hói khác; đôi khi, rất hiếm khi, rót vài quả ô buy vào rừng để thăm dò. Quân khởi loạn sợ các tàu này và lánh xa. Các pháo thuyền tiến tiến lui lui vô hiệu.
Diễn ra những cuộc chạy quanh chạy quéo liên miên vô ích, dựa theo tin tức giả do những tên gián điệp giả. Cái làng cần nã pháo chẳng hề tìm thấy, trừ phi nó đã bị đốt trụi; thuyền địch được báo ở một ngách sông biến thành vài ba tấm ván mục như trò ảo thuật. Các chỉ huy nổi khùng đôi lúc thử một kế hoạch tác chiến quy mô: người ta bao vây mười lăm dặm, dồn quân hàng ngang dày đặc, tăng cường tuyến trước; các pháo hạm chắn ngang mỗi con hói; người ta tiến từng bước vô cùng thận trọng; người ta ngậm tăm đi qua các rừng cây vắng ngắt; cái vòng vây khép lại: chẳng có gì hết. Thế nhưng đêm xuống, trong những lùm cây đen, khoảng khuya một loạt súng nổ; đạn bay riu ríu đến tận sông, các tấm tôn pháo thuyền trúng đạn kêu đồm độp. Đại bác cũng vào cuộc; một trận chiến đấu thực thụ kéo dài tới tận bình minh. Nhưng lúc bình minh, súng chợt im, vì người ta nhận ra đã nhầm: chẳng có quân địch. Bị lạc hoặc bị phản bội, người ta đã nổ súng vào cùng phe, vô ý tàn sát lẫn nhau. Mười, hai mươi tử thi nằm sóng soãi trên đất. Mọi người lo chôn cất, rồi lại phạm những lỗi lầm tương tự. Người ta giết và chết chẳng hề vinh quang, trong mỏi mệt và chán nản.
Binh lính mỏi mệt hơn và thủy thủ chán nản hơn. Các pháo hạm như nhà tu kín, chẳng ai được bước ra khỏi, chẳng có âm thanh nào vọng từ ngoài vào. Mỗi tối, mịt mù tin tức về các sự kiện trong ngày, tàu cắm neo riêng biệt, giữa sông, xa các bờ phản phúc để đề phòng địch áp sát tiến công ban đêm - lặng lẽ và đẫm máu. Nhưng dù xa bờ, người ta vẫn không thoát khỏi cái nóng nực ẩm ướt của rừng và cái mùi vị đầy nhục dục của nó, trong đó lẫn lộn tất thảy mọi mùi hương của hoa lá và cái hơi bốc run rẩy của đất lên men. Đó là những đêm sinh động, đầy những tiếng rì rào run rẩy. Đêm đầy rẫy những điều bí ẩn, người ta nghe thấy mọi cái lay động thầm thĩ, hổn hển, phập phồng. Tiếng rì rào dữ dội dâng lên từ cái biển cây cối; và chốc chốc, những tiếng ầm vang lên, nghe thật hốt vì rất gần: những cuộc phi nước đại trên đất, tiếng thú vật săn đuổi nhau hoặc làm tình. Trên đời này không có cái gì sống động đầy nhục giác hơn là khu rừng nhiệt đới.
Fierce, từ trên ghế trực ban, lắng nghe và hít thở hương rừng.
Anh đã sống trong trắng từ ba tháng. Một cách trung thành và kiêu hãnh, anh đã cất dành bản thân cho cô vợ sắp cưới. Cái tháng vắng mặt và lưu đày đè nặng lên tính kiên trì: thói hoài nghi và hư vô lại bắt đầu day dắt; nhưng không phải thói chơi bời; cũng có đôi ý cám dỗ chợt ló nhưng liền bị dập tắt. Sự tiết dục đối với anh là niềm kiêu hãnh cuối cùng, ngăn anh không tin bệnh sẽ tái phát. Thịt da anh ít ra vẫn xứng đáng với Sélysette. Cái cuộc sống mới lờ mờ đoán thấy, cuộc sống trong trắng và trung thành, anh vẫn còn khả năng thực hiện. Một cơ may vẫn còn lại với anh.
