Đó là đêm Giáng Sinh, và gia đình của ông Luke Steffink ngập tràn sự hòa nhã cùng niềm vui ngẫu hứng đúng như bầu không khí của dịp lễ. Họ vừa thưởng thức một bữa tối thịnh soạn, kéo dài; những tốp ca hát rong đã đi qua và ngân nga những khúc ca mừng Chúa giáng sinh; chính những vị khách trong nhà cũng tự tấu lên những khúc ca của riêng mình, và những trò đùa nghịch diễn ra sôi nổi đến mức dẫu có được nhắc đến trên bục giảng đường, chúng cũng không thể bị lên án là quá quắt. Thế nhưng, giữa bầu không khí ấm áp chung ấy, lại có một hòn than đen đúa chẳng mảy may bén lửa.
Bertie Steffink, cháu trai của người đàn ông mang tên Luke kể trên, từ sớm đã theo đuổi nghề nghiệp của một kẻ vô tích sự; cha cậu trước kia cũng mang dăm ba tính cách tương tự. Năm mười tám tuổi, Bertie đã bắt đầu chuỗi những chuyến viếng thăm các thuộc địa của chúng ta—một việc vốn dĩ rất đường hoàng và đáng khen ngợi đối với một Hoàng tử dòng dõi hoàng gia, nhưng lại mang đầy vẻ giả tạo ở một thanh niên thuộc tầng lớp trung lưu. Cậu từng sang Ceylon để trồng chè, sang British Columbia để trồng trái cây, và đến Úc để phụ giúp cừu mọc lông. Đến năm hai tuổi, cậu vừa trở về từ một sứ mệnh tương tự ở Canada, từ đó có thể thấy rằng những cuộc thử nghiệm mà cậu dành cho các công việc này mang tính chất chớp nhoáng và đầy ngẫu hứng. Ông Luke Steffink—người phải gánh vác vai trò đầy phiền muộn là người giám hộ kiêm phụ huynh thay thế cho Bertie—vốn vô cùng ngán ngẩm trước bản năng hướng về quê nhà cứ lặp đi lặp lại của đứa cháu trai, và lời cảm tạ trang trọng của ông vào đầu ngày vì ơn phước được gia đình sum họp hoàn toàn chẳng dính dáng gì đến sự trở về của Bertie.
Mọi sắp xếp đã nhanh chóng được tiến hành để tống khứ cậu thanh niên đến một góc khuất xa xôi ở Rhodesia, nơi mà việc quay trở về sẽ là một điều vô cùng khó khăn; hành trình đến điểm đến kém hấp dẫn này đã cận kề, thực ra nếu là một kẻ du hành cẩn trọng và tự nguyện thì hẳn đã bắt đầu nghĩ đến việc thu xếp hành lý từ lâu. Do đó, Bertie hoàn toàn không có tâm trạng để hòa mình vào tinh thần lễ hội đang rộn ràng xung quanh, và nỗi hậm hực cứ âm ỉ trong lòng cậu khi nghe thấy những lời bàn tán đầy hào hứng, tự mãn về các kế hoạch xã giao trong những tháng sắp tới vang lên từ mọi phía. Ngoài việc làm chán nản người chú cùng toàn thể gia đình bằng cách hát bài “Hãy nói lời tạm biệt, chứ không phải vĩnh biệt”, cậu chẳng hề tham gia chút vui thú nào trong đêm đó.
Đồng hồ đã điểm mười một giờ được khoảng nửa tiếng, và những thành viên lớn tuổi nhà Steffink bắt đầu đưa ra những gợi ý dẫn đến cái tiến trình mà họ gọi là đi ngủ.
“Nào, Teddie, cháu biết đã đến giờ con phải lên giường đi ngủ rồi đấy chứ,” ông Luke Steffink nói với đứa con trai mười ba tuổi của mình.
“Đó cũng là nơi tất cả chúng ta nên có mặt,” bà Steffink nói.
“Sẽ không đủ chỗ đâu,” Bertie chen vào.
Câu nói ấy bị coi là suýt chạm ngưỡng tai họa; mọi người đều nhấm nháp nho khô và hạnh nhân với sự chăm chỉ đầy căng thẳng của bầy cừu ăn cỏ trong thời tiết giông bão.
“Ở Nga,” Horace Bordenby—vị khách đang lưu lại trong nhà dịp Giáng Sinh—nói, “tôi từng đọc được rằng những người nông dân tin rằng nếu bạn bước vào chuồng bò hoặc chuồng ngựa vào lúc nửa đêm ngày Giáng Sinh, bạn sẽ nghe thấy lũ thú vật trò chuyện với nhau. Người ta cho rằng chúng có được món quà ngôn ngữ vào đúng khoảnh khắc duy nhất trong năm đó.”
“Ồ, chúng ta hãy cùng xuống chuồng bò để nghe chúng nói gì đi!” Beryl thốt lên, với cô nàng thì bất cứ điều gì cũng trở nên ly kỳ và thú vị miễn là được đi thành một đám đông.
Bà Steffink cười trừ phản đối, nhưng ngầm đồng ý bằng câu nói: “Vậy thì tất cả chúng ta phải mặc ấm vào đấy.” Ý tưởng này đối với bà có vẻ khờ khảo, thậm chí gần như mang màu sắc ngoại giáo, nhưng nó lại mở ra cơ hội để “gắn kết đôi trẻ lại với nhau”, và vì thế bà nhiệt liệt hưởng ứng. Cậu thanh niên Horace Bordenby là người có triển vọng khá vững chắc, và cậu từng khiêu vũ với Beryl trong một buổi vũ hội gây quỹ tại địa phương đủ số lần để khiến hàng xóm có cớ chính đáng hỏi thăm xem “liệu hai người có ý gì với nhau không”. Dù bà Steffink không thốt thành lời, nhưng bà cũng có chung niềm tin với những người nông dân Nga rằng vào đêm nay loài vật có thể cất lời.
Chuồng bò nằm ở nơi khu vườn giáp ranh với một bãi cỏ nhỏ, một di tích biệt lập còn sót lại giữa chốn ngoại ô từ cái thời nơi đây từng là một trang trại nhỏ. Ông Luke Steffink vô cùng tự hào về chuồng bò và hai con bò sữa của mình; ông cảm thấy chúng mang lại cho ông một dáng vẻ vững chãi mà không số lượng gà Wyandottes hay Orpingtons nào có thể sánh được. Chúng thậm chí còn gắn kết ông theo một cách kỳ lạ nào đó với các bậc tộc trưởng từng tạo dựng vị thế từ nguồn vốn di động gồm đàn gia súc, dê cừu, cùng lừa đực lừa cái. Đó từng là một dịp đầy lo âu và trọng đại khi ông phải đưa ra quyết định dứt khoát giữa cái tên “The Byre” (Chuồng Bò) hay “The Ranch” (Trang Trại) để đặt cho căn biệt thự của mình. Đêm giữa tháng Mười hai chắc chắn chẳng phải thời điểm lý tưởng để khoe khoang khu chuồng trại với khách khởi, nhưng vì trời đẹp và đám trẻ đang háo hức tìm cớ để vui đùa nhẹ nhàng, ông Luke đành đồng ý làm người giám sát cho chuyến thám hiểm này. Đám gia nhân đã lên giường đi ngủ từ lâu, nên ngôi nhà được giao lại cho Bertie—kẻ đã khinh khỉnh từ chối bước chân ra ngoài với cái cớ là đi nghe bò trò chuyện.
“Chúng ta phải đi khẽ thôi,” ông Luke nói khi dẫn đầu đoàn người trẻ tuổi đang khúc khích cười, đi khóa đuôi là bóng dáng được quấn khăn choàng và trùm mũ kín mít của bà Steffink; “Ta luôn đề cao việc duy trì nơi này thành một khu phố yên tĩnh và trật tự.”
Chỉ còn vài phút nữa là đến nửa đêm thì đoàn người đến được chuồng bò và bước vào dưới ánh đèn lồng chuồng ngựa của ông Luke. Trong khoảnh khắc, tất cả đứng lặng trong thinh không, dường như mang cảm giác như đang đứng trong nhà thờ.
“Daisy—con đang nằm kìa—là con lai giữa một giống bò sừng ngắn đực và một con bò cái Guernsey,” ông Luke thông báo bằng giọng thì thầm, rất ra dáng phù hợp với bầu không khí trang nghiêm vừa rồi.
“Thế à?” Bordenby đáp, nghe cứ như thể ông đang mong đợi con bò ấy là tác phẩm của Rembrandt vậy.
“Còn Myrtle là—”
Lý lịch gia đình của Myrtle bị cắt ngang bởi một tiếng thét nhỏ phát ra từ những người phụ nữ trong nhóm.
Cánh cửa chuồng bò đã khép lại không một tiếng động phía sau họ và chiếc chìa khóa đã vặn kẹt một tiếng rõ to trong ổ khóa; ngay sau đó, họ nghe thấy giọng nói vui vẻ của Bertie cất lên chúc họ ngủ ngon và tiếng bước chân của cậu thưa dần dọc theo lối đi trong vườn.
Luke Steffink sải bước đến bên cửa sổ; đó là một ô cửa vuông nhỏ theo kiểu cổ điển, có những thanh sắt gắn vào cấu trúc đá.
“Mở cửa ngay lập tức cho tao,” ông quát lên, với vẻ uy quyền đe dọa chẳng khác nào một con gà mái đang rướn cổ qua những thanh song của chiếc lồng để thét vào mặt một con diều hâu săn mồi. Đáp lại lời kêu gọi của ông, cánh cửa chính khép lại với một tiếng sầm thách thức.
Đồng hồ nhà hàng xóm điểm mười hai giờ đêm. Nếu lũ bò có được món quà ngôn ngữ loài người vào khoảnh khắc đó, chúng cũng chẳng thể nào cất tiếng cho người khác nghe thấy được. Bảy hoặc tám giọng nói khác đang bận rộn miêu tả hành vi hiện tại lẫn nhân cách chung của Bertie trong trạng thái kích động và phẫn nộ tột cùng.
Chỉ trong khoảng nửa tiếng đồng hồ, tất cả những gì được phép nói về Bertie đã được lặp đi lặp lại hàng chục lần, và những chủ đề khác bắt đầu nổi cộm lên—sự ẩm mốc đến cùng cực của chuồng bò, khả năng nó có thể bốc cháy, và xác suất nó biến thành một nhà trọ bình dân cho đám chuột hoang quanh vùng. Thế mà vẫn chẳng có dấu hiệu giải cứu nào đến với những kẻ canh gác bất đắc dĩ.
Khoảng gần một giờ sáng, âm thanh của những tiếng hát mừng Giáng Sinh có phần ồn ào và vô kỷ luật tiến đến gần một cách nhanh chóng, rồi đột ngột dừng lại, có vẻ như ngay bên ngoài cổng vườn. Một chiếc ô tô chở đầy những cậu thanh niên “côn đồ” đang trong cơn say sưa ngất ngây đã phải dừng lại tạm thời để sửa xe; tuy nhiên, việc dừng xe không làm gián đoạn đến nỗ lực ca hát của nhóm người này, và những kẻ canh gác trong chuồng bò đã được thưởng thức một phiên bản bài “Vua Wenceslas nhân ái” hoàn toàn vô phép tắc, trong đó tính từ “nhân ái” dường như được sử dụng một cách hết sức cẩu thả.
Tiếng ồn ào ấy đã kéo Bertie ra ngoài vườn, nhưng cậu hoàn toàn phớt lờ những khuôn mặt tái mét, tức giận đang dòm ngó qua cửa sổ chuồng bò, mà dồn toàn bộ sự chú ý vào đám người ăn chơi bên ngoài cổng.
“Cạn chén nhé, mấy bồ!” cậu hét lên.
“Cạn chén, anh bạn già!” họ hét đáp lại; “tụi này rất muốn uống mừng sức khỏe cậu lắm chứ bộ, chỉ tiếc là chẳng có gì để uống thôi.”
“Vào đây mà cạn chén,” Bertie hiếu khách mời mọc; “tôi ở nhà có một mình và có khối thứ ‘để giải khát’ đây.”
Dù hoàn toàn là những kẻ xa lạ, nhưng chút lòng tốt của cậu đã khiến họ lập tức trở thành tri âm. Ngay khoảnh khắc tiếp theo, phiên bản vô phép tắc của bài ca Vua Wenceslas—vốn giống như nhiều vụ bê bối khác, càng được lặp lại càng trở nên tồi tệ hơn—lại vang lên vọng dọc theo lối đi trong vườn; hai kẻ trong nhóm ăn chơi còn ngẫu hứng biểu diễn màn nhảy waltz cầu thang ngay trên các bậc thềm của khu vườn đá mà ông Luke Steffinkh, từ trước đến nay vẫn tự hào một cách có cơ sở. Phần đá của khu vườn vẫn còn nguyên vẹn khi điệu waltz được yêu cầu hát encore lần thứ ba. Ông Luke, giờ đây càng giống như một con gà mái bị nhốt trong lồng sau những thanh sắt chuồng bò, hoàn toàn thấu hiểu được tâm trạng của những khán giả đi xem hòa nhạc nhưng lại không thể ngăn cản những tràng vỗ tay yêu cầu biểu diễn lại mà họ chẳng hề mong muốn hay xứng đáng nhận được.
Cánh cửa chính khép lại đánh sầm sau lưng những vị khách của Bertie, và âm thanh vui vẻ trở nên mờ ảo, trầm đục đối với những người canh gác mệt mỏi ở đầu bên kia khu vườn. Chẳng mấy chốc, hai tiếng nổ chói tai vang lên liên tiếp ngay sau đó.
“Bọn chúng khui champagne rồi!” bà Steffink thốt lên.
“Chắc là rượu Moselle sủi tăm thôi,” ông Luke hy vọng nói.
Thêm ba hoặc bốn tiếng nổ nữa vang lên.
“Cả champagne lẫn rượu Moselle sủi tăm rồi,” bà Steffink nói.
Ông Luke nấc ra một từ tục tĩu—thứ giống như rượu mạnh trong một gia đình theo phong trào kiêng rượu, chỉ được dùng trong những tình huống khẩn cấp hiếm hoi. Cậu Horace Bordenby từ nãy đến giờ cũng đã lẩm bẩm những từ ngữ tương tự trong cổ họng suốt một thời gian dài. Cuộc thử nghiệm “gắn kết đôi trẻ lại với nhau” đã bị kéo dài quá mức cần thiết để có thể tạo ra bất kỳ kết quả lãng mạn nào.
Khoảng bốn mươi phút sau, cửa chính mở ra và tuôn ra một đám đông đã rũ bỏ hoàn toàn mọi sự e thẹn ngượng ngùng từng chi phối hành động của họ lúc ban đầu. Những nỗ lực ca hát mừng Giáng Sinh của họ giờ đây được bổ sung thêm bằng nhạc cụ; một cây thông Noel vốn được chuẩn bị cho con cái của người làm vườn và những gia nhân khác trong nhà đã mang lại một chiến lợi phẩm phong phú gồm kèn thiếc, lục lạc và trống. Cuộc đời của Vua Wenceslas đã bị bỏ xó, ông Luke thầm cảm thấy nhẹ nhõm khi nhận ra điều đó, nhưng thật vô cùng bực bội đối với những tù nhân đang run lẩy bẩy trong chuồng bò khi nghe thiên hạ ra rả bài hát về một đêm cuồng nhiệt tại thị trấn cũ, kèm theo một số thông tin chính xác nhưng hoàn toàn thừa thãi về việc buổi sáng ngày Giáng Sinh đang đến gần. Đánh giá qua những lời phàn nàn bắt đầu vang lên từ các cửa sổ tầng trên của những ngôi nhà hàng xóm, tâm trạng bao trùm trong chuồng bò cũng nhận được sự đồng tình nhiệt liệt từ những nơi khác.
Đám người ăn chơi cuối cùng cũng tìm được chiếc xe hơi của mình, và điều kỳ diệu là họ đã xoay sở lái đi được, kèm theo tiếng kèn thiếc thổi vang dội chào tạm biệt. Nhịp trống rộn ràng đã tiết lộ một sự thật rằng chủ nhân của bữa tiệc tùng vẫn ở lại hiện trường.
“Bertie!” một tiếng hét hỗn hợp đầy giận dữ và khẩn khoản cất lên từ cửa sổ chuồng bò.
“Hả,” chủ nhân của cái tên quay đầu lại, lê bước chân có phần xiêu vẹo về phía phát ra tiếng gọi; “mấy người vẫn ở đó à? Chắc là nghe đủ mọi chuyện lũ bò nói từ nãy đến giờ rồi chứ nhỉ. Nếu chưa nghe, thì chờ cũng chẳng ích gì. Rốt cuộc thì đó cũng là một truyền thuyết của người Nga, và Đêm Giáng Sinh kiểu Nga phải tận hai tuần nữa mới tới cơ. Ra ngoài đi thì hơn.”
Sau một hoặc hai lần cố gắng không thành, cậu cuối cùng cũng ném được chiếc chìa khóa cửa chuồng bò lọt qua khung cửa sổ. Sau đó, cất cao giọng hát bài “Tôi sợ phải về nhà trong đêm tối”, cùng với tiếng trống đập rộn rã, cậu dẫn đầu đoàn người quay trở lại ngôi nhà. Đoàn người vừa được giải thoát vội vã bước theo sau lưng cậu và phải hứng chịu không ít những lời chê bai cay đắng mà màn trình diễn bùng nổ của cậu vừa gợi lên.
Đó là đêm Giáng Sinh hạnh phúc nhất mà cậu từng trải qua. Trích dẫn nguyên văn lời cậu, cậu đã có một mùa Giáng Sinh thật tồi tệ.