Augustus Mellowkent là một tiểu thuyết gia có triển vọng; nghĩa là, các tác phẩm của anh có một lượng độc giả hạn chế nhưng đang dần tăng lên, và có lý do chính đáng để tin rằng nếu anh cứ đều đặn cho ra mắt các tiểu thuyết năm này qua năm khác, một vòng tròn độc giả ngày càng rộng lớn sẽ quen dần với phong cách Mellowkent và tìm mua hay mượn sách của anh từ các thư viện cũng như sạp báo. Theo lời giục giã của nhà xuất bản, anh đã bỏ cái tên rửa tội Augustus đi để lấy bút danh là Mark.
“Phụ nữ thích một cái tên gợi lên vẻ mạnh mẽ và trầm lặng, có khả năng nhưng không muốn trả lời các câu hỏi. Augustus chỉ gợi vẻ hào nhoáng vô vị, nhưng một cái tên như Mark Mellowkent, ngoài việc có các âm tiết trùng nhau, còn vẽ nên hình ảnh về một người vừa mạnh mẽ, đẹp đẽ lại tốt bụng, kiểu như sự pha trộn giữa Georges Carpentier và Đức cha... gì đó.”
Một buổi sáng tháng Mười Giáp, Augustus ngồi trong phòng làm việc, đang cặm cụi với chương ba cuốn tiểu thuyết thứ tám của mình. Anh vừa miêu tả khá dài dòng, để dành cho những ai không thể tưởng tượng nổi, rằng khu vườn nhà xứ trông ra sao vào tháng Bảy; giờ đây anh lại tiếp tục miêu tả dài dòng hơn nữa tâm trạng của một thiếu nữ, con gái của một dòng họ dài đời làm quản xứ và phó tế, khi cô lần đầu tiên phát hiện ra người đưa thư trông thật hấp dẫn.
“Ánh mắt họ chạm nhau, chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, khi anh đưa cho cô hai tờ giấy quảng cáo và bọc báo Đông Essex dày cộm. Ánh mắt họ chạm nhau, dù chỉ trong tích tắc ngắn ngủi nhất, thế mà mọi thứ từ nay sẽ không bao giờ có thể y như cũ được nữa. Dù thế nào đi nữa, cô cảm thấy mình phải lên tiếng, phải phá vỡ cái sự im lặng đến nghẹt thở và phi thực tế đã bao trùm lấy họ. ‘Mệnh thống phong của mẹ anh thế nào rồi?’ cô cất lời.”
Công việc của tác giả bị cắt ngang bởi sự xông vào đột ngột của một cô hầu gái.
“Có một quý ông muốn gặp ngài ạ,” cô hầu nói, tay đưa ra một tấm danh thiếp có khắc tên Caiaphas Dwelf; “ông ấy bảo là có việc quan trọng.”
Mellowkent chần chừ rồi cũng đành chịu; tầm quan trọng trong sứ mệnh của vị khách có lẽ chỉ là ảo tưởng, nhưng chưa bao giờ anh gặp ai có cái tên Caiaphas cả. Dù sao thì đó cũng là một trải nghiệm mới.
Ông Dwelf là một người không rõ tuổi tác; chiếc trán cao hẹp, đôi mắt xám lạnh lùng và phong thái quả quyết của ông toát lên một mục đích không gì lay chuyển nổi. Kẹp dưới nách ông là một cuốn sách lớn, và có nhiều khả năng là ông đã để lại cả một chồng các tập sách tương tự ngoài sảnh. Ông tự nhiên ngồi xuống ghế khi chưa được mời, đặt cuốn sách lên bàn, rồi bắt đầu cất lời với Mellowkent theo kiểu của một bức “thư ngỏ”.
“Anh là một người làm văn nghệ, tác giả của vài cuốn sách nổi tiếng—”
“Tôi đang viết dở một cuốn sách đây — khá bận rộn đấy,” Mellowkent ngắt lời bằng một giọng đầy hàm ý.
“Chính xác,” kẻ đột nhập đáp; “đối với anh, thời gian là một thứ vô cùng quan trọng. Thậm chí từng phút trôi qua cũng có giá trị của nó.”
“Đúng vậy,” Mellowkent đồng tình, vừa nhìn đồng hồ.
“Đó,” Caiaphas nói, “chính là lý do tại sao cuốn sách mà tôi muốn giới thiệu đến anh đây là một thứ mà anh không thể không có. Ngay Tại Đây là cuốn sách không thể thiếu đối với người cầm bút; nó không phải là bộ bách khoa toàn thư thông thường, bằng không tôi đã chẳng phiền mang đến cho anh. Nó là một mỏ vàng thông tin súc tích vô tận—”
“Trên chiếc kệ ngay khuỷu tay tôi đây,” nhà văn nói, “tôi có cả một dãy sách tham khảo cung cấp cho tôi mọi thông tin mà tôi có thể cần đến.”
“Ở đây,” gã nhân viên bán hàng tương lai kiên quyết nói, “anh có tất cả chỉ trong một tập sách nhỏ gọn. Cho dù chủ đề anh muốn tra cứu là gì, hay sự kiện nào anh muốn kiểm chứng, Ngay Tại Đây đều mang lại cho anh mọi điều anh cần biết một cách vắn tắt và sáng tỏ nhất. Chẳng hạn như tài liệu lịch sử; sự nghiệp của John Huss chẳng hạn. Nào, ta xem đây: ‘Huss, John, nhà cải cách tôn giáo nổi tiếng. Sinh năm 1369, bị hỏa thiêu tại Constance năm 1415. Hoàng đế Sigismund gánh chịu mọi điều tiếng.’”
“Giả sử ông ấy bị thiêu sống vào thời đại này thì thể nào mọi người cũng nghi ngờ phong trào Nữ quyền,” Mellowkent nhận xét.
“Nuôi gia cầm chẳng hạn,” Caiaphas tiếp lời, “đó là một đề tài có thể xuất hiện trong một cuốn tiểu thuyết viết về đời sống thôn quê nước Anh. Ở đây chúng ta có đủ mọi thứ: ‘Gà Leghorn với tư cách là giống gà đẻ trứng. Thiếu bản năng làm mẹ ở gà Minorca. Bệnh ngáp ở gà con, nguyên nhân và cách chữa trị. Vịt con nuôi sớm để bán thị trường, cách vỗ béo.’ Anh thấy đấy, mọi thứ đều có đủ cả, chẳng thiếu thứ gì.”
“Chỉ trừ bản năng làm mẹ ở giống gà Minorca là anh khó lòng mà cung cấp nổi.”
“Hồ sơ thể thao, điều đó cũng quan trọng không kém; nào, có bao nhiêu người, thậm chí là những người rành thể thao đi nữa, có thể đáp ngay lập tức con ngựa nào đã thắng giải Derby trong một năm bất kỳ nào đó? Nào, chỉ là mộtchi tiết nhỏ nhặt như thế thôi—”
“Anh bạn thân mến,” Mellowkent ngắt lời, “trong câu lạc bộ của tôi có ít nhất bốn người không những có thể nói cho tôi biết con ngựa nào đã chiến thắng trong một năm nhất định, mà còn biết con ngựa nào đáng lẽ ra phải thắng và tại sao nó lại không thắng. Nếu cuốn sách của anh có thể cung cấp một phương pháp để che chắn cho người ta khỏi những thông tin kiểu đó thì nó đã làm được nhiều hơn bất cứ điều gì mà anh vừa ca tụng về nó rồi đấy.”
“Địa lý,” Caiaphas điềm nhiên nói; “đó là thứ mà một người bận rộn, phải viết lách với cường độ cao, rất dễ sơ suất. Mới dạo nọ thôi, một nhà văn nổi tiếng đã cho dòng sông Volga chảy vào Biển Đen thay vì Biển Caspi; giờ đây, với cuốn sách này—”
“Trên chiếc kệ gỗ hồng mộc đánh bóng đằng sau anh kia đang đặt một tập bản đồ đáng tin cậy và cập nhật nhất,” Mellowkent nói; “và bây giờ tôi thực sự phải mời anh ra về.”
“Một tập bản đồ,” Caiaphas nói, “chỉ cung cấp biểu đồ về dòng chảy của con sông, và chỉ ra những thị trấn chính mà nó đi qua. Còn Ngay Tại Đây mang lại cho anh cả cảnh quan, tình hình giao thông, giá vé phà, các loài cá thường gặp, những tiếng lóng của người chèo thuyền, và giờ khởi hành của các chuyến tàu sông chính. Nó mang lại cho anh—”
Mellowkent ngồi nhìn gã nhân viên bán hàng có những nét mặt cứng cỏi, kiên quyết và nhẫn tâm, khi gã cứ trơ ra ngồi lì trên chiếc ghế mà hắn đã tự chiếm lấy, không hề nao núng ca ngợi những ưu điểm của món hàng chẳng ai cần đến này. Một sự ganh đua thầm kín trỗi dậy trong lòng nhà văn; tại sao anh lại không thể sống đúng với cái tên lạnh lùng cứng nhắc mà mình đã chọn? Tại sao anh cứ phải ngồi đây một cách yếu đuối và lắng nghe bài diễn văn mệt mỏi, thiếu thuyết phục này, tại sao anh không thể làm một Mark Mellowkent dẫu chỉ trong khoảnh khắc ngắn ngủi, và đối đầu với kẻ này trên một cơ bình đẳng?
Một nguồn cảm hứng bất chợt lóe lên trong đầu anh.
“Anh đã đọc cuốn sách mới nhất của tôi, Con Chim Chiền Chiện Không Lồng chưa?” anh hỏi.
“Tôi không đọc tiểu thuyết,” Caiaphas cộc lốc đáp.
“Ồ, nhưng anh phải đọc cuốn này chứ, ai cũng phải đọc cả,” Mellowkent kêu lên, với tay với lấy cuốn sách trên kệ; “giá bìa sáu shilling, anh có thể lấy nó với giá bốn shilling rưỡi. Có một đoạn ở chương năm mà tôi chắc chắn là anh sẽ thích, nơi Emma ở một mình trong khu rừng thưa mọc toàn cây bu-lô để chờ Harold Huntingdon — đó là kẻ mà gia đình cô muốn cô kết hôn. Thực ra cô ấy cũng muốn lấy anh ta, nhưng mãi đến chương mười lăm cô ấy mới nhận ra điều đó. Lắng nghe này: ‘Trải dài ngút tầm mắt là những đợt sóng thạch nam màu hoa cà và tía, điểm xuyết đây đó bằng sắc vàng rực rỡ của kim tước và đậu chổi, viền quanh bởi sắc xám tinh khôi cùng màu bạc và xanh của những tán bu-lô non. Những cánh bướm nhỏ màu xanh và nâu dập dờn bay lượn trên những tán lá thạch nam, tận hưởng ánh nắng ngập tràn, và phía trên cao, những chú chim sơn ca đang cất tiếng hót chỉ loài sơn ca mới có thể hót. Đó là một ngày mà tất cả thiên nhiên—”
“Trong Ngay Tại Đây, anh có đầy đủ thông tin về mọi lĩnh vực nghiên cứu tự nhiên,” gã đại lý sách cắt ngang, lần đầu tiên giọng nói vang lên một nốt mệt mỏi; “lâm nghiệp, đời sống côn trùng, sự di cư của loài chim, cải tạo đất hoang. Như tôi đã nói, không một ai phải đối phó với những mối quan tâm đa dạng của cuộc sống—”
“Tôi tự hỏi liệu anh có thích một trong những cuốn sách trước đây của tôi, Sự Miễn Cưỡng Của Quý Bà Cullumpton, không,” Mellowkent nói, lại lục lọi qua các tầng sách; “vài người coi đó là tiểu thuyết hay nhất của tôi. À, đây rồi. Tôi thấy bìa có một hai vết bẩn, nên tôi sẽ chỉ lấy ba shilling chín xu cho nó thôi. Hãy để tôi đọc cho anh nghe cách nó mở đầu nhé:
“‘Quý bà Beatrice Cullumpton bước vào phòng khách dài và mờ ảo, đôi mắt ánh lên niềm hy vọng mà bà thầm đoán là vô căn cứ, đôi môi run rẩy vì nỗi sợ hãi không thể che giấu. Trên tay bà cầm một chiếc quạt nhỏ, món đồ chơi mỏng manh làm bằng ren và gỗ xà cừ. Một tiếng giòn vang lên khi bà bước vào phòng; bà đã bóp nát chiếc quạt thành ra hàng chục mảnh vụn.’
“Nào, anh nghĩ sao về một lời mở đầu như thế? Nó cho anh biết ngay rằng có điều gì đó đang xảy ra.”
“Tôi không đọc tiểu thuyết,” Caiaphas sầm mặt đáp.
“Nhưng hãy thử nghĩ xem chúng là một nguồn khuây khỏa biết bao,” nhà văn kêu lên, “vào những đêm đông dài dằng dặc, hay có lẽ khi anh bị trặc mắt cá chân và phải nằm một chỗ — điều có thể xảy ra với bất kỳ ai; hoặc nếu anh đi nghỉ cùng một nhóm bạn trong một thời tiết mưa dầm dề dai dẳng cùng một bà chủ nhà ngốc nghếch và những vị khách đi cùng buồn tẻ không sao chịu nổi, anh chỉ việc viện cớ rằng mình có thư phải viết, lui về phòng, châm một điếu thuốc, và với ba shilling chín xu là anh có thể đắm mình vào giới thượng lưu của quý bà Beatrice Cullumpton cùng những người bạn của bà. Không ai nên đi du lịch mà trong hành lý lại không có lấy một hoặc hai cuốn tiểu thuyết của tôi để làm chỗ dựa cả. Một người bạn của tôi mới dạo nọ đã nói rằng anh ta thà đi vào vùng nhiệt đới mà không mang theo thuốc ký-nin còn hơn là đi thăm họ hàng mà trong túi xách lại thiếu dẻo dai đôi cuốn sách của Mark Mellowkent. Có lẽ những chuyện giật gân hợp với gu của anh hơn. Tôi tự hỏi không biết mình còn sót lại một bản Nụ Của Loài Trăn nào không.”
Caiaphas không đợi để bị cám dỗ bởi những đoạn trích từ tác phẩm hư cấu ly kỳ đó. Cùng một câu lẩm bẩm về việc không có thời gian lãng phí cho mấy thứ ngôn ngữ khỉ gió, hắn gom lại cuốn sách bị hắt hủi của mình rồi bỏ đi. Hắn chẳng thèm đáp lại lời “Chào buổi sáng” vui vẻ của Mellowkent, nhưng sau đó nhà văn tưởng chừng như thấy một tia nhìn căm ghét đầy kính trọng thoáng qua trong đôi mắt xám lạnh lùng ấy.