Sir Lulworth Quayne ngồi trong phòng trà của nhà hàng quen thuộc, tiệm Gallus Bankiva, bàn luận về những thói hư tật xấu của nhân loại với người cháu trai mới từ chốn lưu vong đầy náo nhiệt nơi vùng hoang dã Mexico trở về. Đó là khoảng thời gian tuyệt diệu trong năm khi măng tây và trứng chim rẽ giòn ngập tràn khắp chốn, còn hàu thì chưa vội thu mình vào lớp vỏ cố thủ mùa hè; và Sir Lulworth cùng cháu trai đang chìm đắm trong cái tâm thế minh mẫn sau bữa tối, khi mà mọi vấn đề chính trị đều được nhìn nhận đúng với bản chất của chúng, kể cả chính trị Mexico.
Sir Lulworth nói: “Hầu hết các cuộc cách mạng diễn ra ở đất nước chúng ta ngày nay đều là sản phẩm của những khoảnh khắc hoảng loạn lập pháp. Hãy lấy làm ví dụ một trong những cuộc cải cách kịch tính nhất từng được thông qua tại Nghị viện trong suốt cuộc đời của thế hệ chúng ta. Sự việc xảy ra chẳng bao lâu sau cuộc đình công ngành than nổi tiếng bất hạnh. Với cháu, người đã ngập cổ trong những sự kiện rắc rối và hỗn độn hơn nhiều, những điều chú sắp kể có phần tầm thường, nhưng dẫu sao chúng ta cũng đã phải sống giữa thời kỳ đó.”
Sir Lulworth tự dừng lại một lát để thì thầm những lời ái ố với ly rượu mạnh mùi vị tuyệt vời vừa nếm, rồi tiếp tục câu chuyện.
“Dù người ta có đồng tình với phong trào đòi quyền bầu cử cho phụ nữ hay không, cũng phải thừa nhận rằng những người xướng xám phong trào đã thể hiện một năng lượng bền bỉ và óc sáng kiến đáng kể trong việc nghĩ ra và thực hiện các phương pháp mới nhằm đạt được mục đích của họ. Thông thường, họ là nỗi phiền toái và sự mệt mỏi thể xác, nhưng có những lúc họ suýt đạt tới tầm vóc kỳ thú. Có lần nổi tiếng nọ, họ đã làm cho buổi diễu hành truyền thống trong lễ đăng quang của Nhà vua thêm phần sinh động và phong phú bằng cách thả hàng ngàn con vẹt đã được huấn luyện kỹ lưỡng để thét lên ‘Quyền bầu cử cho phụ nữ’, bay lượn quanh cỗ xe của Hoàng thượng thành một đám mây màu xanh, xám và đỏ tía đầy náo động. Từ góc độ ngoạn mục, đó thực sự là mộthành động khá ấn tượng; tuy nhiên, ngặt một nỗi cho những kẻ chủ mưu, bí mật của họ đã không được giữ kín, và đối thủ của họ ngay lập tức thả ra một bầy vẹt đối địch kêu éc éc ‘Ta không nghĩ vậy’ cùng những tiếng hò hét chống đối khác, qua đó tước đi tính đồng thuận vốn là yếu tố duy nhất làm cho cuộc biểu tình có sức nặng chính trị. Trong quá trình bắt lại, lũ chim học thêm được vô số từ ngữ thô tục khiến chúng không còn thích hợp để phục vụ cho sự nghiệp của phái nữ quyền nữa; một số con lông xanh đã bị những kẻ cuồng nhiệt ủng hộ phong trào Tự trị Ireland tóm được và huấn luyện để phá vỡ sự yên bình của các cuộc họp phái Cam giáo bằng những suy đoán bi quan về điểm đến ở kiếp sau của Sir Edward Carson. Trên thực tế, loài chim trong chính trị dường như đã trở thành một yếu tố bám rễ lâu dài; cách đây chưa lâu, tại một buổi họp mặt chính trị tổ chức trong một nơi thờ tự mờ ảo, giáo đoàn đã cung kính lắng nghe suốt gần mười phút từ một con quạ khoang vùng Wapping, với lầm tưởng rằng họ đang nghe vị Bộ trưởng Tài chính, người đã đến muộn.”
Người cháu liền cắt ngang: “Nhưng còn những người phụ nữ đòi quyền bầu cử? Họ đã làm gì tiếp theo?”
Sir Lulworth đáp: “Sau cú ngã ngựa vụng về với loài chim, phe hiếu chiến đã thực hiện một cuộc biểu tình mang tính hung hăng hơn; họ tụ tập đông đảo vào ngày khai mạc Triển lãm Viện hàn lâm Hoàng gia và đập phá khoảng ba, bốn trăm bức tranh. Việc này hóa ra lại thất bại thảm hại hơn cả vụ con vẹt; ai nấy đều đồng tình rằng triển lãm Viện hàn lâm lúc nào cũng có quá nhiều tranh, và việc loại bỏ thẳng tay vài trăm bức canvas được xem là một sự cải thiện tích cực. Hơn nữa, từ góc độ của các nghệ sĩ, người ta nhận ra rằng hành động phẫn nộ ấy tạo ra một thứ sự bồi thường cho những ai có tác phẩm liên tục bị treo ‘trên cao’, bởi khuất mắt cũng đồng nghĩa với ngoài tầm với. Nhìn chung, đó là một trong những cuộc triển lãm thành công và được đón nhận nồng nhiệt nhất mà Viện hàn lâm từng tổ chức trong nhiều năm. Sau đó, những nữ diễn viên sầm uất ấy quay lại với các phương pháp cũ; họ viết những vở kịch đầy tính tranh luận ngọt ngào để chứng minh rằng họ xứng đáng có quyền bầu cử, họ đập vỡ cửa sổ để cho thấy họ phải có quyền bầu cử, và họ đá vào các Bộ trưởng Nội các để minh chứng rằng tốt hơn hết là nên trao quyền bầu cử cho họ, thế nhưng câu trả lời lạnh lùng có lý hay vô lý vẫn là không nên. Hoàn cảnh của họ có lẽ đã được tóm gọn trong những câu thơ xuyên tạc của Gilbert—
Hai mươi triệu người không phiếu bầu,
Không phiếu mà lòng dạ đớn đau,
Hai mươi năm nữa nhìn quanh lại,
Vẫn hai mươi triệu trắng tay nào.”
Và dĩ nhiên, ý tưởng lớn cho đòn chí mạng trong chiến lược của họ xuất phát từ một bộ óc nam giới. Lena Dubarri, tổng tư lệnh bộ phận tư duy của họ, đã gặp Waldo Orpington ở Đại lộ Mall vào một buổi chiều nọ, đúng thời điểm mà vận mệnh của Sự nghiệp đang chạm đáy. Waldo Orpington là một gã hề phù phiếm chuyên hót hở trong các buổi hòa nhạc phòng khách và có thể nhận ra các đoạn nhạc của những nhà soạn kịch khác nhau mà không cần nhìn chương trình, nhưng dẫu sao thỉnh thoảng hắn vẫn có những ý tưởng hay ho. Hắn chẳng mảy quan tâm đến Sự nghiệp, nhưng lại khá thích thú với ý tưởng nhúng tay vào vạc dầu chính trị. Ngoài ra, cũng có khả năng—dù chú cho là điều này cực kỳ khó xảy ra—hắn ngưỡng mộ Lena Dubarri. Dù thế nào đi nữa, khi Lena kể lể với giọng điệu khá ảm đạm về tình trạng hiện tại của Thế giới Phụ nữ đòi quyền bầu cử, Waldo không chỉ tỏ ra đồng cảm mà còn sẵn sàng đưa ra một gợi ý thực tế. Hướng ánh mắt về phía tây dọc theo Đại lộ Mall, về phía mặt trời lặn và Cung điện Buckingham, hắn lặng thầm trong giây lát, rồi nói đầy hàm ý: ‘Các cô đã dồn cạn năng lượng và sự táo bạo vào những công việc phá hoại; sao các cô chưa từng nghĩ đến việc mưu sự một điều gì đó khủng khiếp hơn nhiều?’
‘Ý anh là gì?’ cô hỏi dồn dập.
‘Hãy kiến tạo.’
‘Ý anh là gây náo loạn á? Chúng tôi đã làm việc đó suốt mấy tháng nay rồi còn gì,’ cô nói.
Waldo lắc đầu, tiếp tục hướng mắt về phía tây dọc theo Đại lộ Mall. Hắn rất có khiếu làm dáng theo kiểu tài tử nghiệp vụ. Lena dõi theo ánh mắt hắn, rồi quay lại nhìn hắn với vẻ mặt đầy thắc mắc.
‘Chính xác là vậy,’ Waldo đáp lại ánh mắt cô.
‘Nhưng—làm sao chúng tôi kiến tạo được?’ cô hỏi; ‘người ta làm chán chê rồi còn đâu.’
‘Hãy làm lại đi,’ Waldo nói, ‘và làm lại mãi mãi—’
Chưa kịp để hắn nói dứt câu, cô đã chồm lên hôn hắn. Sau đó, cô khẳng định rằng hắn là người đàn ông đầu tiên cô từng hôn, còn hắn thì tuyên bố cô là người phụ nữ đầu tiên từng hôn hắn ở Đại lộ Mall, nhờ thế cả hai đều lập được một kỷ lục độc nhất vô nhị.
Chỉ trong một hoặc hai ngày sau đó, một hướng đi mới đã xuất hiện rõ rệt trong chiến thuật của phái nữ quyền. Họ từ bỏ việc quấy rầy các Bộ trưởng và Nghị viện, chuyển sang quấy rầy chính những người đồng tình và ủng hộ mình—để xin tiền. Hòm phiếu tạm thời bị lãng quên trước tín ngưỡng hòm quyên góp. Những đứa con gái của con đỉa hút máu không bám dai dẳng hơn thế, các nhà tài trợ của chế độ cũ đang suy sụp cũng chẳng tuyệt vọng hơn thế trong các mưu mẹo kiếm tiền vào thời điểm then chốt này của những người lao động nữ quyền từ mọi phe phái; và bằng cách này hay cách khác, qua những phương thức đường hoàng lẫn thông thường, họ thực sự đã gom góp được một khoản tiền khá hữu ích. Chẳng ai biết họ định làm gì với số tiền đó, ngay cả những người tích cực nhất trong công tác quyên góp. Bí mật lần này đã được giữ kín đáo. Một vài giao dịch vô tình lọt ra ngoài theo thời gian chỉ càng làm tăng thêm vẻ bí ẩn của tình hình.
‘Bộ anh không tăm tia muốn biết chúng tôi sẽ làm gì với kho báu của mình sao?’ Lena hỏi Thủ tướng một ngày nọ khi tình cờ ngồi cạnh ông trong một buổi chơi bài tại Đại sứ quán Trung Quốc.
‘Tôi cứ hy vọng cô sẽ thử dùng chút hối lộ cá nhân cơ,’ ông pha trò đáp lại, nhưng ẩn sau giọng điệu bông đùa ấy là một chút lo lắng và tò mò chân thật; ‘tất nhiên tôi biết,’ ông nói thêm, ‘rằng các cô đã đi mua sắm các mảnh đất xây dựng ở những vị trí đắc địa trong và quanh Thủ đô. Nghe nói có hai hoặc ba mảnh nằm trên đường đi Brighton, và một mảnh khác gần Ascot. Các cô đâu có định biến chúng thành pháo đài đấy chứ?’
‘Thâm độc hơn thế nhiều,’ cô nói; ‘các ông có thể ngăn chúng tôi xây pháo đài; chứ không thể cấm chúng tôi dựng lên một bản sao y hệt của Đài tưởng niệm Victoria trên mỗi mảnh đất đó. Tất cả đều là tài sản tư nhân, không vướng bận chút hạn chế xây dựng nào.’
‘Đài tưởng niệm nào cơ?’ ông hỏi; ‘không phải cái trước Cung điện Buckingham đấy chứ? Chắc không phải cái đó chứ?’
‘Chính là cái đó,’ cô nói.
‘Ôi trời ạ,’ ông kêu lên, ‘cô không thể đùa cợt thế chứ. Đó là một tác phẩm nghệ thuật đẹp đẽ và uy nghiêm—dù sao người ta cũng đang dần quen với nó, và ngay cả khi không ưa nổi thì người ta vẫn có thể nhìn sang hướng khác. Nhưng hãy thử tưởng tượng cuộc sống sẽ ra sao nếu cứ đi đến đâu là đập vào mắt ta công trình đó. Hãy thử tưởng tượng tác động lên những con người đang mệt mỏi, căng thẳng thần kinh khi phải nhìn thấy nó ba lần trên đường đi Brighton và ba lần trên đường về. Hãy thử tưởng tượng cảnh nó sừng sững lấn át phong cảnh ở Ascot, rồi cố lãng tránh nó trên sân gôn Sandwich. Nhân dân chúng tôi đã làm gì nên tội để phải gánh chịu thứ này?’
Lena lạnh lùng đáp: ‘Họ đã từ chối quyền bầu cử của chúng tôi.’
Thủ tướng luôn tự nhận mình là người phản đối bất cứ điều gì phảng phất mùi hoảng loạn lập pháp, thế nhưng ông đã lập tức đệ trình một Dự luật lên Nghị viện và kêu gọi thành công cả hai Viện thông qua qua mọi giai đoạn chỉ trong vòng một tuần. Và đó là cách chúng ta có được một trong những đạo luật vĩ đại nhất của thế kỷ.
“Một đạo luật trao quyền bầu cử cho phụ nữ ư?” người cháu hỏi.
“Ồ không đời nào. Một đạo luật biến việc dựng tượng đài kỷ niệm ở bất cứ đâu trong bán kính ba dặm tính từ đường lộ công cộng thành một tội hình sự.”