Những Món Đồ Chơi Hòa Bình Và Những Bài Viết Khác

Lượt đọc: 173 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
P. Ixhector Hugh Munro

❊ ❊ ❊

“Khi hòa bình lập lại,” một sĩ quan thuộc Tiểu đoàn 22 Trung đoàn Hoàng gia Fusiliers — trung đoàn mà Munro từng là một binh nhì rồi phấn đấu lên đến cấp trung sĩ — “Saki sẽ tặng chúng ta cuốn sách tuyệt vời nhất về chiến tranh.” Nhưng cuốn sách viết về chiến tranh ấy sẽ không bao giờ ra đời; bởi Munro đã hy sinh vì Vua và Tổ quốc. Tập sách này gồm những truyện ngắn cuối cùng của ông. Và chính vì những truyện ngắn này, rực rỡ và mong manh như loài bướm, che giấu thay vì phơi bày tính cách của người nghệ sĩ đã viết nên chúng, chỉ hé lộ đôi chút về sự dịu dàng và giản dị, về ý chí sắt đá, về vẻ huy hoàng của ông giữa chốn lò lửa chiến tranh, nên tôi thấy mình có bổn phận viết những trang này về ông, nay khi ông đã nằm yên trong lòng đất mẹ Pháp nhân từ. Làm vậy cũng chỉ là để thực hiện điều mà qua bút danh ông chọn, tôi chắc chắn ông cũng sẽ làm cho một người bạn.

“Vầng trăng mới mọc ngước tìm ta lần nữa,

Rồi đây trăng sẽ khuyết rồi tròn biết mấy phen;

Biết bao lần nữa, trăng lên, tìm ta đến cửa!

Vẫn khu vườn này—nhưng vắng một người không tên.”

“Và khi như trăng, hỡi Saki, người qua đó

Giữa những vị khách bên đường, tựa sao rơi trên cỏ,

Bằng bước chân vui người đến chốn này xưa

Nơi tôi từng đứng—hãy quay ngược một ly vừa cạn khô.”

Lần đầu tiên Munro sử dụng bút danh Saki, tôi tin là vào năm 1890, khi ông cho đăng trên tờ Westminster Gazette trào phúng chính trị thứ hai trong chuỗi bài sau này được tập hợp lại thành một cuốn sách mang tựa đề Alice ở Westminster. Tôi nghĩ, chính vì triết lý đầy hoài niệm của FitzGerald đã hấp dẫn ông, cũng như bao người cùng thời khác, nên ông mới chọn bút danh từ những vần thơ ấy. Ông yêu vẻ đẹp phù du của cuộc đời. “Có một điều tôi quý trọng, đó là tuổi trẻ,” ông từng nói. Và ông mãi giữ cho mình tâm hồn trẻ trung. Thật hoàn toàn tự nhiên khi ông, dẫu lúc đó đã là một người đàn ông tuổi tứ tuần, lại chào đón năm mới bằng cách nắm lấy tay những người xa lạ rồi nhảy múa vòng quanh trong một điệu nhảy tập thể vui nhộn tại Oxford Circus, và rồi sau đó trong năm, lại khiêu vũ dưới ánh trăng quanh một đống lửa ở vùng quê, cất lời khẩn cầu thần Apollo ban cho ánh nắng để đánh thức những đóa hoa. Truyện ngắn cuối cùng của ông, Cho đến Hết Cuộc Chiến, được viết khi ông ở mặt trận, cho thấy tinh thần ông vẫn giữ nguyên nét trẻ trung cho đến tận phút cuối cùng. Nhưng nếu ông ca ngợi vẻ đẹp của cuộc sống, ông cũng ý thức sâu sắc về nỗi buồn của nó. Liệu chúng ta có cuốn sách nào mà niềm vui và nỗi đau của cuộc đời lại hòa quyện chặt chẽ như trong The Unbearable Bassington không? Bản thân Munro đã mỉm cười khi xem qua tập hợp các bài phê bình về cuốn tiểu thuyết đó — trong số đó có những bài nhấn mạnh nét vui tươi, có những bài lại ca ngợi sự cay đắng — và nhận xét rằng chúng sẽ làm cho những người đọc phải bối rối.

Mục đích của tôi lúc này không phải là viết một cuốn tiểu sử về người bạn của mình. Đó là nhiệm vụ phải được thực hiện sau này, và một câu chuyện về cuộc đời ông sẽ được trình bày trong tập đầu tiên của bộ sưu tập toàn tập các tác phẩm của ông, dự kiến xuất bản sau chiến tranh. Tuy nhiên, trước khi viết về sự chuyển biến mà chiến tranh tạo ra ở con người ông, có lẽ cũng nên phác thảo ngắn gọn về con đường sự nghiệp của ông.

Munro sinh năm 1870 tại Miến Điện, nơi cha ông, cố Đại tá C. A. Munro, đang tại ngũ. Vào ngày lễ rửa tội, ông được đặt tên là Hector Hugh. Ông xuất thân từ một gia đình có truyền thống phục vụ trong cả hai lực lượng vũ trang. Ông nội bên nội từng trong quân đội, và mẹ ông là con gái của Phó đô đốc Mercer. Bà Munro qua đời khi các con còn rất nhỏ, và Hector cùng người anh trai và chị gái được nuôi dưỡng bởi các người dì bên cha, hai người phụ nữ chưa chồng hết mực thương yêu lũ trẻ, nhưng lại mang những tư tưởng kỷ luật mang màu sắc Scotland cổ xưa. Nhà họ nằm gần Barnstaple, một ngôi nhà cô độc trong khu vườn bị bao bọc bởi những bức tường đá cao với những đồng cỏ trải dài bên ngoài. Ba đứa trẻ không có bạn chơi cùng, đành phải tự xoay sở lấy để giải trí. Một trong những trò tiêu khiển của chúng là tự làm một tờ báo. Suốt cả thời thơ ấu, Hector luôn tỏ rõ quan điểm bảo thủ cực đoan, và từ rất sớm, ông đã bắt đầu quan tâm đến chính trị cũng như đọc bất kỳ cuốn sách hay tờ báo nào bàn về chủ đề ấy lọt vào tay mình. Trên hết, ông yêu những khu rừng và muôn thú hoang dã trong đó, đặc biệt là các loài chim. Sức khỏe mong manh khiến các dì phần nào nương nhẹ sự nghiêm khắc với ông, nhưng tôi đoán họ cũng phải chật vật lắm mới kìm hãm được tinh thần sôi nổi của cậu bé; bởi ông là một thiếu niên vô cùng hiếu động và rành rẽ đủ mọi trò tinh nghịch. Ông từng được gửi đến học một thời gian tại trường tư thục ở Exmouth, và khi rời trường, ông học tại nhà với gia sư của chị gái. Sau đó, ông được gửi đến Cao đẳng Bedford.

Khi những ngày cởi ghế nhà trường đã khép lại và Đại tá Munro trở về Anh định cư hẳn, Hector cùng chị gái được cha đưa đi du lịch nước ngoài. Họ sống ở vùng Normandy rồi đến Dresden, nơi những từ tiếng Đức đầu tiên mà Hector học được chính là tên của các loài chim, đôi khi nghe lỏm từ những người lạ trong vườn thú. Tiếp theo là một loạt những chuyến đi miệt mài qua các thành phố lớn ở Đức và Áo, do Đại tá Munro sắp xếp cốt để giáo dục cũng như mang lại niềm vui cho con cái. Các viện bảo tàng và phòng tranh được ghé thăm ở khắp mọi nơi. Hector tự giải trí bằng cách đếm số lượng các bức họa vẽ Thánh Sebastian trong từng phòng tranh và cá cược với chị gái xem nơi nào có nhiều nhất. Berlin giành chiến thắng với mười tám bức. Ấn tượng mà chuyến du lịch này để lại trong lòng Munro được phản ánh qua các tác phẩm của ông, và trong tập sách này có hai truyện ngắn, Những kẻ xâm nhập và Bầy sói Cernogratz, dường như được truyền cảm hứng từ ký ức về một tòa lâu đài lãng mạn nơi tim châu Âu. Một vở kịch ngắn, Ô cửa sổ của Karl Ludwig, sẽ được xuất bản sau, dựa trên ý tưởng từ chuyến viếng thăm một lâu đài gần Prague.

Sau một thời gian dài ở Davos, Đại tá Munro cùng gia đình trở về Anh và định cư tại Bắc Devon, nơi ông dành toàn bộ hai năm tiếp theo để hướng dẫn việc học hành cho con trai và con gái. Rồi lại một chuyến đi dài ngày nữa tới Davos, sau đó Hector rời nước Anh để gia nhập Cảnh sát Gửi mã Miến Điện. Ông từng kể cho tôi nghe về cảm giác cô độc mà ông trải qua khi mới đặt chân đến Miến Điện, sử dụng gần như chính xác những từ ngữ mà ông dùng để miêu tả cảm giác lạc lõng của Bassington tại thuộc địa mà hắn bị đày đến. Đoạn văn miêu tả chàng thanh niên người Anh nhìn đầy ghen tị vào một cặp thiếu niên bản xứ đang hào hứng chạy đua trong niềm vui tuổi trẻ và sự gắn bó, là một trong những minh chứng hiếm hoi mang tính tự truyện trong các tác phẩm của Munro. Ông không chịu nổi khí hậu Miến Điện và, sau khi mắc bệnh sốt rét bảy lần trong mười một tháng, buộc phải quay trở về Anh. Ông ở nhà một năm và đều đặn đi săn cùng chị gái trong suốt mùa đông. Sau đó, ông đến London với ý định theo đuổi con đường văn chương. Tài năng của ông được công nhận bởi Sir Francis Gould — người đã được một người bạn giới thiệu ông cho — và chẳng bao lâu sau ông bắt đầu viết bài cho tờ Westminster Gazette. Hai năm sau khi định cư ở London, việc xuất bản những bài châm biếm chính trị dựa trên Alice ở Xứ sở Thần tiên đã đưa tên tuổi ông nổi lên như một cây bút trào phúng sắc sảo và là một ngòi bút đáng gờm. Ông Balfour là đối tượng châm biếm chính của ông trong các sáng tác này. Khi ấy, ông vẫn — và mãi mãi — là một người theo trường phái Bảo thủ, nhưng ông cho rằng sự lãnh đạo của ông Balfour thời điểm đó là một điểm yếu của đảng.

Năm 1902, Munro tới vùng Balkan để làm phóng viên cho tờ Morning Post, và sau đó ông trở thành thông tín viên của tờ báo ấy tại St. Petersburg, nơi ông có mặt trong suốt cuộc cách mạng năm 1905.

Ông rời St. Petersburg để đại diện cho tờ Morning Post tại Paris, và trở về London vào năm 1908, nơi cuộc sống tao nhã của một nhà văn với danh tiếng lẫy lừng đang chờ đón ông. Ông thuê một căn phòng nhỏ trên phố Mortimer và sống vô cùng giản dị. Thường thì ông dành cả buổi sáng mặc áo ngủ để viết văn. Tấm bảng viết của ông thường được kê lên bằng một cuốn sách cho nghiêng đi và ông viết chậm rãi với nét chữ rất rõ ràng, hiếm khi phải tẩy xóa hay sửa chữa điều gì. Điệu bộ và cử động bàn tay của ông gợi cho người ta ấn tượng rằng ông đang vẽ tranh chứ không phải đang viết. Ông hầu như luôn ăn trưa tại một tiệm bánh mì Lyons, một phần vì tiết kiệm và phần vì, như ông từng nói, ở đó có đúng loại bữa trưa mà ông thích. Ông chẳng bận tâm đến tiền bạc. Ông phải kiếm sống, nhưng ông cảm thấy mãn nguyện chừng nào còn đủ tiền để đáp ứng nhu cầu bản thân. Khi một người bạn từng gợi ý về một mảng đề tài viết lách có thể mang lại nhiều lợi nhuận, ông liền gạt phăng đi khi nói rằng ông không có hứng thú với đối tượng độc giả mà người ta đề xuất ông viết cho. Ông yêu nghệ thuật của mình, và bằng cách từ chối áp dụng một lối hành văn có thể thu hút những tầng lớp độc giả rộng lớn hơn, ông đã tự khẳng định cho mình một chỗ đứng trong nền văn học của chúng ta, nơi mà theo quan điểm của nhiều người, sẽ còn trường tồn mãi. Gần như ngày nào ông cũng chơi bài, hoặc vào lúc chiều muộn hoặc buổi tối, tại Câu lạc bộ Cocoa Tree. Cảnh tượng giàu sang của những kẻ khác chẳng hề khơi gợi lòng ghen tị trong ông. Tôi nhớ có lần ông trở về nhà từ một buổi dạ vũ và kể lại rằng mình đã ngồi ăn tối cạnh một nữ triệu phú mà bác sĩ đã kê đơn cho một chế độ ăn toàn bánh pudding sữa. “Tôi đã có một bữa tối thịnh soạn,” ông hào hứng kể, “còn mụ ta, dù sở hữu hàng triệu phú gia đi nữa, chẳng nuốt nổi thứ gì.”

Munro cực kỳ hào phóng. Ông sẵn sàng chia sẻ đồng tiền vàng cuối cùng của mình với bạn bè, và chẳng có gì làm ông vui hơn là khoản đãi bạn bè những bữa tối tại một câu lạc bộ hay nhà hàng. Chẳng gì làm ông nổi giận hơn sự bủn xỉn ở người khác. Tôi nhớ sự phẫn nộ với từng lời ông thốt lên khi kể về một người phụ nữ giàu có đã từ chối cứu giúp một cách thỏa đáng cho một người nghèo đang khốn cùng.

Cuộc sống bình lặng ở thành phố ấy, đôi khi được đổi gió bằng những chuyến viếng thăm các điền trang miền quê, đã bị đảo lộn thô bạo bởi cú sốc chiến tranh. Munro có mặt tại Hạ viện khi Sir Edward Grey đưa ra tuyên bố về lập trường mà đất nước này sẽ lựa chọn. Ông kể với tôi rằng áp lực khi lắng nghe bài phát biểu đó lớn đến mức ông thấy mình đầm đìa mồ hôi. Ông miêu tả sự chậm rãi mà vị Bộ trưởng triển khai lập luận của mình, và cách ông dừng lại để đeo kính đọc một bản ghi nhớ rồi lại tháo ra để tiếp tục, giữ cho cả Hạ viện trong trạng thái hồi hộp chờ đợi. Đêm đó, chúng tôi ăn tối tại một quán ăn bình dân ở khu Strand cùng hai người bạn. Trên đường đi, Munro khăng khăng bước đi với tốc độ cực nhanh, và khi vào bữa tối, lúc ông gọi món phô mai và người phục vụ hỏi có muốn dùng kèm bơ không, ông đáp một cách dứt khoát: “Phô mai, không bơ; có chiến tranh rồi đấy.” Một hoặc hai ngày sau, ông tự trách mình vì sự chểnh mảng trong suốt những năm tháng ở London và thuê một con ngựa để tập thể dục — điều vốn dĩ ông rất ít khi làm — ở Công viên. Ông quyết tâm ra trận. Sẽ chẳng thể mong đợi điều gì khác từ con người đã viết tác phẩm Khi William Tới, một cuốn tiểu thuyết trong đó ông sử dụng thứ tài năng trào phúng bậc thầy để đánh thức đồng bào mình khỏi cơn mê sản và thúc đẩy họ thực hiện các biện pháp bảo vệ đất nước. Tờ Punch tuyên bố rằng chưa từng có những màn pháo hoa đàm đạo nào như thế kể từ thời Wilde qua lời bình luận về cuốn sách này, nhưng Munro còn cảm thấy mãn nguyện hơn nhiều bởi một lời động viên được gửi đến từ Lord Roberts sau khi ông đọc xong cuốn sách, hơn là tất cả những lời ca tụng từ giới phê bình. Khi ấy ông đã vượt quá tuổi nhập ngũ và thể trạng lại không cường tráng. Trong những tuần đầu tiên của chiến tranh, dường như có rất ít hy vọng để ông có thể trở thành một người lính. “Thế mà tôi vẫn luôn mong ngóng sự lãng mạn của một cuộc chiến tranh châu Âu,” ông nói.

Vẫn còn treo trong căn phòng của ông trên phố Mortimer một bức tranh cổ của người Flemish, thứ mà ông tình cờ nhặt nhạnh được ở đâu đó, vẽ những kỵ sĩ mặc áo chẽn và đội mũ cắm lông vũ đang giao chiến dưới những bức tường thành. Có lẽ đó là bức tranh duy nhất mà ông sở hữu. Có lẽ chính bức tranh này đã tượng trưng cho sự lãng mạn mà ông từng nhắc đến; nhưng ông không hề che đậy trước mặt bản thân mặt tàn khốc của chiến tranh. Thật may mắn, những suy ngẫm về chiến tranh có thể được truyền tải bằng chính ngôn từ của ông. Đoạn văn sau đây xuất hiện trong ấn bản đầu tiên của tờ Morning Post ra ngày 23 tháng 4 năm 1915, dưới tựa đề Một tình yêu cũ—

“‘Tôi chẳng biết gì về chiến tranh,’ một thiếu niên mười chín tuổi nói với tôi cách đây hai ngày, ‘ngoại trừ, tất nhiên, tôi từng nghe về những điều khủng khiếp của nó; tuy vậy, không hiểu sao, bất chấp những nỗi kinh hoàng ấy, dường như trong đó vẫn có một cái gì đó khác biệt với bất cứ thứ gì trên đời, một thứ gì đó có phần cao cả hơn một chút.’

“Cậu ta nói với giọng đầy hoài niệm, như một kẻ e sợ rằng với mình, chiến tranh sẽ mãi mãi là một thứ gì đó viển vông, xa vời, gián tiếp, chỉ để đọc qua những ấn bản đặc biệt và lén nhìn qua lăng kính của những thước phim tài liệu. Cậu cảm thấy rằng thứ điều nhỏ nhoi cao cả hơn bất cứ thứ gì trên đời kia sẽ chẳng bao giờ bước vào cuộc đời mình.

“Hầu như mọi cậu bé mang dòng máu nóng sục sôi đều từng coi chiến tranh, dưới hình thức này hay hình thức khác, là mối tình đầu của mình; nếu dòng máu ấy vẫn giữ nguyên màu đỏ và cậu giữ lại chút hồn nhiên thuở thiếu thời trong quãng đời sau này, mối tình đầu ấy sẽ chẳng bao giờ phai mờ. Chẳng ai có thể thực sự quên được những món đồ chơi lính kỵ binh bằng chì tuyệt vời ấy; những con ngựa bóng bẩy và kiêu hãnh cất bước như thể chúng chưa từng rời khỏi bãi duyệt binh, và quân phục thì tương ứng tươm tất gọn gàng, nhưng quy mô các chiến dịch và những trận giao tranh mà chúng trải qua thì thực sự đáng nể. Vẫn còn đó những ký ức không thể nào quên đối với những ai từng có anh em để cùng chơi đùa và chiến đấu, về những cuộc vây hãm, những trận phục kích và giáp lá cà, về cuộc tàn sát một toàn bộ đồn lũy không khoan nhượng, hay sự lịch thiệp đầy tinh thần hiệp sĩ và đúng mực với một kẻ thù bại trận. Rồi là sự hé lộ chậm rãi của trường ca dài dằng dặc về chiến tranh thực thụ, đặc biệt là chiến tranh châu Âu — ghê rợn, tàn phá, xé lòng trong hệ lụy của nó, nhưng không hiểu sao vẫn đầy sức quyến rũ đối với trí tưởng tượng. Chiến tranh Ba mươi năm là một trong những cuộc chiến tàn độc nhất từng diễn ra, nhưng kết hợp với những chiến dịch tiếp theo của vị Đại đế Louis, nó phủ lên bối cảnh của cuộc xung đột hiện tại một vẻ hào nhoáng quyến rũ. Cảm giác hồi hộp mà những điều xa xôi ấy khơi gợi trong chúng ta có thể không thể biện minh về mặt đạo đức, nhưng trước hết nó bắt nguồn từ một tầng sâu quá thẳm không thể gạt bỏ; vùng đất huyền bí của Vùng đất Thấp đang vẫy gọi chúng ta lần nữa, cũng như từng vẫy gọi tổ tiên chúng ta, những người từng tiến hành các chiến dịch ở đó gần như vì thói quen.

“Phải thừa nhận rằng ở những Hòn đảo này, chúng ta có một dạng biến thể khác với tuýp người máu nóng. Một hoặc hai thanh niên đã bảo đảm với tôi rằng họ chẳng hề mảy may quan tâm đến chiến tranh — ‘Anh biết đấy, tôi hoàn toàn không có chút lòng yêu nước nào,’ họ tuyên bố, như thể người ta tuyên bố mình không phải là một loại rau củ hay không dùng dao cạo an toàn. Vẫn có những người khác mà tôi từng gặp trong những ngày tháng đau thương gần đây, những kẻ chẳng có chỗ nào trong suy nghĩ và câu chuyện của mình dành cho cuộc khủng hoảng chiến tranh; họ có thể huyên thuyên hàng giờ liền về âm nhạc thính phòng, những điệu nhảy dân gian Hy Lạp, nghệ thuật Florence, và những khó khăn khi tìm kiếm đồ nội thất bằng gỗ sồi cổ chính hiệu, nhưng danh dự quốc gia và hiểm họa quốc gia lại là những đề tài làm họ phát chán. Người ta cảm thấy rằng chiến tranh sẽ ảnh hưởng đến họ chủ yếu ở việc gây ra sự thiếu hụt tiềm tàng nguồn cung cấp nước hoa eau-de-Cologne hoặc tước đi cơ hội chiêm ngưỡng một báu vật nghệ thuật ưa thích nào đó tại một phòng tranh ở Munich. Thật khó lòng tưởng tượng nổi những con người này từng là trẻ con, và họ chắc chắn đã chẳng trưởng thành nổi thành những người đàn ông; người ta không thể gọi họ là mang tính đàn bà — bởi phụ nữ của giống nòi chúng ta được làm từ một chất liệu khác. Họ chẳng thuộc giới tính nào và có vẻ thật đáng tiếc nếu họ thuộc về bất kỳ quốc gia nào; các quốc gia khác có lẽ cũng có những gánh nặng tương tự, nhưng xem ra chúng ta lại có nhiều thứ ấy hơn mức chúng ta mong muốn hoặc đáng phải nhận.

“Vẫn có những người khác quanh chúng ta có lòng yêu nước, người ta đoán vậy, nhưng với một thứ lòng yêu nước mà người ta chẳng tài nào hiểu nổi; nó phải được đánh giá theo một tiêu chuẩn mà chúng ta chẳng bao giờ màng thiết lập. Nó dường như đặt ra một sự tính toán buôn bán đắt rẻ lên trên danh dự, trưng bày những điều thiêng liêng ra cửa hàng với bảng giá rành mạch. ‘Nếu chúng ta giữ trung lập,’ như một tờ nhật báo hàng đầu Luân Đôn từng biện hộ, ‘từ góc độ thương mại, chúng ta sẽ ở vào vị thế hoàn toàn giống như Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Chúng ta có thể buôn bán với tất cả các bên tham chiến (trong giới hạn mà chiến tranh cho phép); chúng ta có thể chớp lấy phần lớn thị phần thương mại của họ tại các thị trường trung lập; chúng ta sẽ kìm giữ được mức chi tiêu; chúng ta sẽ tránh khỏi nợ nần; chúng ta sẽ duy trì được một nền tài chính lành mạnh.’

“Một câu hỏi cứ ong ong trong đầu tôi vào lúc tôi đọc xong những lập luận đầy cám dỗ ấy:

“Có những người sinh ra từ dòng dõi quý phái;

Có kẻ say sưa với lưỡi gươm giết chóc;

Có kẻ ca ngợi khoa học hay nghệ thuật,

Nhưng tôi lại thích buôn bán hiển vinh.

“Nhà thơ đã gán một ý nghĩa trào phúng cho từ gần cuối trong những dòng thơ ấy; có lẽ đó là lý do tại sao chúng lại lóe lên trong tâm trí nhanh chóng đến vậy.

“Người ta nhớ lại với chút cảm giác nhẹ nhõm cảnh tượng hồi tháng Tám năm ngoái khi những thiếu niên và thanh niên diễu hành và hô vang qua các con phố trong những đám đông bán kỷ luật, vẫy cao quốc kỳ Pháp và Anh. Có lẽ chẳng có gì gọi là quá yêu nước trong việc hò hét và vẫy cờ, nhưng đó là cách duy nhất mà những người trẻ tuổi ấy có thể bộc lộ cảm xúc của mình.”

Khi cuối cùng Munro cũng xoay sở tòng quân vào Trung đoàn Kỵ binh số 2 của Vua Edward, ông vô cùng hạnh phúc. Ông khoác lên mình bộ quân phục của một binh sĩ với niềm hân hoan của một người tân binh gia nhập cửa thiêng đạo giáo. Nhưng chỉ sau vài tháng, ông nhận ra mình không đủ sức khỏe cho cuộc sống trong một trung đoàn kỵ binh và đã sắp xếp để thuyên chuyển sang Tiểu đoàn 22 Trung đoàn Hoàng gia Fusiliers. Ông bứt rứt trước những tháng ngày huấn luyện dài đằng đẵng ở Anh và khao khát ra mặt trận, nhưng kỷ luật quân đội đối với ông là một điều gì đó vô cùng thiêng liêng và, dù ở Anh hay ở Pháp, ông vẫn cố gắng hết sức để tuân thủ nó và ép buộc những người khác làm điều tương tự. Một người đồng đội của ông kể với tôi rằng ở mặt trận, đôi khi họ thường chất ba lô lên những chiếc xe tải chạy qua; đó là hành động trái lệnh, và Munro đã từ chối làm giảm bớt sự nhọc nhằn của một cuộc hành quân dài bằng cách đó, mặc dù các quai ba lô đã hằn sâu làm đau bờ vai ông.

Hai lần ông được đề bạt làm sĩ quan, nhưng ông đều từ chối. Ông không tin tưởng vào khả năng trở thành một sĩ quan giỏi của mình và cũng muốn tiếp tục chiến đấu sát cánh bên những người đồng đội, trong số đó có một người hiện là sĩ quan và đang bị giam làm tù binh ở Đức, từng là bạn thân của ông trước chiến tranh. Tôi được một người trong đại đội của ông kể rằng có một ngày, một vị Tướng được Đại đoàn trưởng chỉ huy trung đoàn dẫn đi thị sát chiến hào và đã nhận ra Munro — người mà vị Tướng từng gặp trong các bữa tiệc tối ở London. “Anh đang làm cái quái gì ở đây thế này?” vị Tướng hỏi, và cho biết ông ta đang có một công việc ở hậu phương rất phù hợp với anh. Munro từ chối nhã ý đó. Một cơ hội khác với công việc ít vất vả hơn lại được trao cho ông. Những người biết tiếng Đức được lệnh báo cáo: người ta cần phiên dịch để xử lý các tù binh. Munro đã báo cáo, nhưng khăng khăng rằng ông đã mất tới hai năm trời mới ra được mặt trận và ông muốn ở lại đó. Ông được phép làm theo ý nguyện. Và sự vui tươi ấy chẳng bao giờ rời bỏ ông. Những ai từng sát cánh cùng ông thường nhắc đến những câu chuyện cười mà ông dùng để giải trí cho mọi người. Ông thậm chí còn lập ra một câu lạc bộ tại một nơi đóng quân và gọi nó là Câu lạc bộ Bếp Sau, bởi các thành viên thường tụ họp trong căn phòng bếp của một ngôi nhà tranh của người nông dân.

Khi ông về phép, rõ ràng là áp lực của đời sống quân ngũ đang vắt kiệt sức lực ông. Ông gầy đi và khuôn mặt hốc hác. Nhưng sự biến đổi về mặt tinh thần mà chiến tranh tạo ra ở ông còn lớn lao hơn cả thể xác. Ông nói với tôi rằng ông không bao giờ có thể quay trở lại cuộc sống cũ ở London nữa. Và ông đã viết thư nhờ tôi tìm hiểu qua một người ở Nga xem liệu có thể mua được đất ở Siberia để cày cấy và đi săn, đồng thời liệu có thể kiếm được một đôi thiếu niên người Yakutsk làm người hầu hay không. Đó là tình yêu dành cho những khu rừng và muôn thú hoang dã, thứ mà ông từng cảm nhận thuở còn thơ bé, nay đang trỗi dậy. Những cặn bã đã bị thiêu rụi trong ngọn lửa chiến tranh.

Munro ngã xuống trong trận chiến Beaumont-Hamel vào tháng 11 năm 1916. Vào ngày 12, ông và các đồng đội có mặt ở Beldancourt. Vào lúc một giờ sáng ngày 14, họ tiến về Mailly. Khi những người lính đang băng qua Vùng Đất Chết để chiếm giữ các chiến hào do kẻ địch bỏ lại, Munro đã bị trúng đạn xuyên qua đầu.

“Tội nghiệp Saki thay! Tất cả chúng tôi đều ngưỡng mộ ông biết bao,” vị sĩ quan chỉ huy Tiểu đoàn 22 Trung đoàn Hoàng gia Fusiliers đã viết như vậy. “Tôi luôn ca tụng ông như một trong những anh hùng của cuộc chiến tranh. Ngày nào tôi cũng chứng kiến những sự bất tiện khủng khiếp mà ông vẫn luôn nhẫn nại vượt qua một cách vui vẻ. Ông kiên quyết từ chối nhận lon sĩ quan hay bất cứ cách nào để tôi có thể cố gắng giúp ông thoải mái hơn. Tướng Vaughan từng nói với ông rằng một bộ óc như ông mà chỉ làm một tên lính trơn thì thật là phí phạm. Ông chỉ mỉm cười. Ông tuyệt vời làm sao. Lòng dũng cảm nhường nào! Anh em binh lính hết mực yêu quý ông.”

Rothay Reynolds,

Tháng 9 năm 1918.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.