Từ rất lâu về trước, có hai vợ chồng già sống trong một ngôi làng nọ. Vì không có con cái để yêu thương và chăm sóc, họ dồn hết tình cảm của mình cho một chú chó nhỏ. Đó là một chú vật nuôi xinh xắn, và thay vì trở nên hư đốn và khó chịu vì không đạt được mọi thứ mình muốn như trẻ con đôi khi vẫn thế, chú chó lại biết ơn sự tử tế của họ, chẳng bao giờ rời nửa bước khỏi bên họ, dù họ ở trong nhà hay ra ngoài.
Một ngày nọ, ông cụ đang làm việc ngoài vườn, với chú chó quen thuộc quấn quýt bên cạnh. Buổi sáng trời rất nóng, cuối cùng ông đặt chiếc xẻng xuống và lau trán đẫm mồ hôi, đồng thời nhận thấy con vật đang hít hà và cào bới ở một khoảng đất cách đó không xa. Chẳng có gì quá kỳ lạ trong chuyện này, vì loài chó vốn thích cào bới, và ông tiếp tục công việc đào bới của mình một cách yên bình. Thế nhưng chú chó chạy vụt lại phía chủ, sủa vang rồi lại chạy ngược về chỗ vừa cào. Nó làm vậy mấy lần liền, tới mức ông cụ tự hỏi không biết có chuyện gì xảy ra, bèn cầm xẻng bước theo hướng chú chó dẫn đường. Chú chó vui mừng khôn tả vì thành công của mình, cứ nhảy nhót vòng quanh và sủa vang cho đến khi tiếng động khiến bà cụ trong nhà chạy ra.
Tò mò muốn biết liệu chú chó có thực sự tìm thấy thứ gì không, người chồng bắt đầu đào đất, và chẳng mấy chốc lưỡi xẻng đã chạm phải vật gì đó. Ông cúi xuống kéo lên một chiếc hộp lớn, đựng đầy ắp những đồng tiền vàng sáng lấp lánh. Chiếc hộp nặng đến nỗi bà cụ phải ra phụ một tay mới khiêng được về nhà, và hẳn bạn có thể đoán được bữa tối hôm ấy của chú chó thịnh soạn nhường nào! Giờ đây, khi đã mang lại sự giàu có cho họ, chú chó mỗi ngày đều được ăn những món ngon nhất mà loài chó yêu thích, còn những chiếc đệm nó nằm thì sang trọng chẳng kém gì vương tôn công tử.
Câu chuyện về chú chó và kho báu của nó chẳng mấy chốc đồn xa, đến tai một kẻ có khu vườn nằm sát vách nhà cặp vợ chồng già. Lão ta sinh lòng đố kỵ sâu sắc trước vận may của họ đến mức ăn không ngon ngủ không yên. Vì chú chó từng khám phá ra một kho báu một lần, kẻ ngốc nghéch này cho rằng nó chắc chắn sẽ luôn tìm thấy kho báu, bèn nài nỉ đôi vợ chồng già cho mượn chú chó cưng một thời gian ngắn để lão cũng có thể trở nên giàu có.
– Sao ông lại có thể mở miệng xin một điều như thế? – Ông cụ phẫn nộ đáp.
– Ông thừa biết chúng tôi yêu quý nó nhường nào, và nó chẳng bao giờ rời khỏi tầm mắt chúng tôi dù chỉ năm phút.
Thế nhưng người hàng xóm đố kỵ chẳng thèm đếm xỉa đến lời ông, ngày nào cũng đến nài nỉ y hệt, cho đến khi cặp vợ chồng già, vốn chẳng nỡ từ chối bất cứ ai, đành hứa cho mượn chú chó chỉ trong một hoặc hai đêm. Vừa chộp được chú chó trong tay, lão liền tống ngay nó ra vườn; nhưng chú chó chẳng làm gì ngoài việc chạy nhảy tung tăng, khiến lão đành phải kiên nhẫn chờ đợi với chút ít sự nhẫn nại cỏn con mà lão có.
Sáng hôm sau, lão mở cửa nhà, chú chó mừng rỡ lao vụt ra vườn, chạy thẳng đến gốc cây rồi bắt đầu cào bới điên cuồng. Lão hét thật to gọi vợ mang xẻng ra, rồi ba chân bốn cẳng chạy theo chú chó, vì lão khao khát được chiêm ngưỡng kho báu đang chờ đợi ngay từ cái nhìn đầu tiên. Thế nhưng khi đào đất lên, lão tìm thấy thứ gì nào? Chẳng có gì ngoài một bọc xương cũ, bốc mùi hôi thối đến mức lão chẳng thể đứng lại đó thêm dù chỉ một tích tắc. Lòng lão sục sôi căm hận chú chó đã chơi khăm mình, lão vồ lấy chiếc cuốc bổ thẳng vào nó tại chỗ trước khi kịp ý thức được hành động của mình. Khi nhớ ra rằng rồi đây mình sẽ phải đem câu chuyện này giãi bày với ông cụ và vợ ông, lão đâm ra hoảng sợ đôi chút, nhưng trì hoãn cũng chẳng ích gì, thế nên lão bèn làm mặt thật dày rồi bước sang khu vườn nhà bên cạnh.
– Con chó của ông, – lão vừa nói vừa làm bộ lau nước mắt, – bỗng nhiên lăn ra chết tươi, dù tôi đã hết lòng chăm sóc và cho nó mọi thứ nó ước ao. Tôi nghĩ tốt nhất là nên sang báo thẳng cho ông biết.
Vừa khóc nức nở, ông cụ vừa đi mang xác chú vật nuôi yêu quý về nhà, đoạn chôn cất nó dưới gốc cây sung nơi ông từng tìm thấy kho báu. Từ sáng đến tối, hai vợ chồng già chìm trong nỗi đau thương mất mát, chẳng thứ gì có thể an ủi nổi họ.
Cuối cùng, vào một đêm nọ khi đang ngủ, ông cụ mơ thấy chú chó hiện về dặn ông hãy đốn hạ cây sung mọc trên nấm mồ của nó, rồi lấy thứ gỗ ấy làm một chiếc cối giã. Nhưng khi tỉnh dậy và ngẫm lại giấc mơ, ông cụ chẳng hề có chút hứng thú nào với việc đốn hạ cái cây vẫn ra quả sum suê mỗi năm ấy, bèn đem chuyện bàn bạc với vợ. Bà cụ chẳng ngần ngại lấy một giây, bảo rằng sau tất cả những chuyện đã xảy ra, lời khuyên của chú chó nhất định phải được tuân theo. Thế là cái cây bị đốn ngã, và một chiếc cối tuyệt đẹp được làm nên từ thân gỗ ấy. Đến mùa thu hoạch lúa, chiếc cối được nhấc xuống khỏi chiếc kệ trên tường, những hạt lúa được đổ vào để giã, thì ôi thôi! Chỉ trong chớp mắt, tất cả đều biến thành những đồng tiền vàng. Trước cảnh tượng vàng bạc ngập tràn, lòng hai vợ chồng già khôn xiết vui mừng, và một lần nữa họ thầm cầu phúc cho chú chó trung thành của mình.
Chẳng bao lâu sau, câu chuyện này lại bay đến tai người hàng xóm đố kỵ, và lão không chần chừ một phút nào, lập tức sang ngay nhà cặp vợ chồng già để hỏi mượn chiếc cối nếu nhà họ có sẵn. Ông cụ chẳng hề muốn rời xa món bảo vật quý giá của mình, nhưng ngặt nỗi ông chưa bao giờ biết nói lời từ chối, thế là gã hàng xóm ôm chiếc cối kẹp chặt dưới nách hầm hập bước đi.
Vừa đặt chân về đến nhà, lão vốc ngay một nắm lúa lớn và bắt đầu cùng vợ xay giã tách vỏ. Thế nhưng, thay vì những đồng tiền vàng mà họ hằng mong mỏi, lúa lại hóa thành những quả mọng bốc mùi hôi thối kinh khủng đến mức họ buộc phải tháo chạyn thục mạng, sau khi đập nát nhừ chiếc cối trong cơn thịnh nộ và châm lửa đốt trụi những mảnh vỡ.
Hai ông bà hàng xóm bên cạnh tự nhiên cảm thấy vô cùng buồn bã khi hay tin về số phận chiếc cối của mình, và những lời giải thích cùng biện bạch của gã hàng xóm chẳng hề đem lại chút an ủi nào cho họ. Thế nhưng đêm hôm ấy, chú chó lại hiện về trong giấc mơ của người chủ, dặn rằng ông phải đi thu gom tro tàn của chiếc cối bị đốt cháy và mang chúng về nhà. Kế đó, khi nghe tin Daimio, vị lãnh chúa lớn cai quản vùng đất này, sắp sửa ghé thăm kinh thành, ông phải mang tro ra con đường lớn – nơi đoàn rước của ngài sẽ đi qua. Và ngay khi đoàn rước xuất hiện trong tầm mắt, ông phải trèo lên tất cả các cây hoa anh đào rồi rắc tro lên chúng, lập tức chúng sẽ nở hoa rực rỡ chưa từng thấy bao giờ.
Lần này ông cụ không chần chừ tham khảo ý kiến vợ xem mình có nên làm theo lời chú chó dặn hay không, vừa thức dậy là ông liền sang nhà gã hàng xóm thu gom đống tro tàn của chiếc cối cháy dở. Ông cẩn thận đựng tro vào một chiếc bình sứ, mang ra con đường lớn, rồi ngồi xuống một chiếc ghế chờ đoàn của Daimio đi qua. Những cây hoa anh đào lúc bấy giờ hãy còn trơ trụi, bởi đây là mùa người ta bày bán những chậu anh đào nhỏ cho tầng lớp giàu có mua về giữ trong những căn phòng ấm áp để chúng nở hoa sớm nhằm trang trí nhà cửa. Còn những cây mọc ngoài trời, chẳng ai mảy may nghĩ tới việc tìm kiếm dù chỉ là một cái nụ nhỏ nhất trong suốt hơn một tháng nữa. Ông cụ ngồi chờ chưa lâu thì đã nhìn thấy một đám bụi mờ mịt ở đằng xa tắp, và biết đó chính là đoàn rước của Daimio. Họ tiến đến, ai nấy đều xúng xính trong những bộ trang phục lộng lẫy nhất, và đám đông đứng ven đường đều rạp mình sát đất khi đoàn người đi qua. Chỉ duy nhất ông cụ là không chịu cúi đầu. Vị lãnh chúa vĩ đại nhìn thấy cảnh ấy, nổi trận lôi đình truyền lệnh cho một cận thần đến hỏi cho ra lẽ vì sao lão già kia dám trái phép tắc lâu đời. Nhưng chưa kịp để sứ giả tiếp cận, ông cụ đã trèo vội lên cái cây gần nhất, vung tay rắc đống tro bay đi khắp bốn phương trời. Chỉ trong tích tắc, những đóa hoa trắng phau bừng nở rực rỡ, khiến trái tim vị Daimio tràn ngập niềm vui. Ngài ban cho ông cụ những phần thưởng hậu hĩnh và triệu ông vào tận lâu đài của mình.
Ta có thể đoán chắc rằng chẳng mấy chốc kẻ hàng xóm đố kỵ cũng đã nghe ngóng được chuyện này, và lồng ngực lão sục sôi một mối hận thù. Lão vội vã chạy đến nơi từng đốt chiếc cối, nhặt nhạnh một ít tro tàn mà ông cụ đã bỏ lại, rồi mang ra đường lớn với hy vọng vận may của mình cũng sẽ tốt đẹp như ông cụ, hoặc thậm chí còn tuyệt vời hơn thế. Trái tim lão đập loạn nhịp vì sung sướng khi thoáng thấy những hình ảnh đầu tiên của đoàn tùy tùng Daimio, và lão chuẩn bị sẵn sàng cho thời khắc quan trọng. Khi vị Daimio tiến lại gần, lão vung tay ném một nắm tro lớn lên những tán cây, thế nhưng chẳng có lấy một cái nụ hay bông hoa nào hé nở sau hành động ấy; trái lại, toàn bộ đống tro bị gió thổi ngược thẳng vào mắt vị Daimio cùng các tráng sĩ của ngài, khiến họ kêu thét lên vì đau đớn. Ngay lập tức, vị vương gia ra lệnh tóm cổ kẻ tội đồ, trói giật lại và ném vào ngục tối, giam giữ suốt nhiều tháng trời. Đến khi được trả tự do, mọi người trong ngôi làng quê hương đã tường tận thói hư tật xấu của lão, chẳng ai cho lão sống ở đó nữa; và vì lão nhất quyết không chịu từ bỏ con đường tội lỗi, chẳng mấy chốc lão trượt dài từ cái xấu này đến cái tồi tệ khác, rồi chuốc lấy một cái kết bi thảm.