Ngày xửa ngày xưa, chuyện gì phải xảy ra thì đã xảy ra: và nếu nó đã không xảy ra, hẳn bạn sẽ chẳng bao giờ được nghe câu chuyện này.
Chà, thuở ấy có một vị hoàng đế cai trị cả một nửa thế giới rộng lớn, và trong thế giới ấy có một lão mục đồng cùng vợ và ba cô con gái tên là Anna, Stana và Laptitza.
Anna, người chị cả, xinh đẹp đến mức khi cô dẫn bầy cừu đi đồng cỏ, chúng quên cả ăn chừng nào cô còn đi bên cạnh. Stana, người con thứ, xinh đẹp đến mức khi cô lùa đàn vật, bầy sói lại ra sức bảo vệ cừu. Thế nhưng Laptitza, cô em út có làn da trắng như bọt sữa và mái tóc mềm mại như lông cừu thượng hạng, lại xinh đẹp bằng cả hai người chị cộng lại — xinh đẹp nhường nào theo cách chỉ riêng cô mới có.
Một ngày mùa hè, khi những tia nắng như trút lửa xuống mặt đất, ba chị em kéo nhau vào khu rừng ven chân núi để hái dâu tây. Trong lúc đang ngó nghiêng tìm xem những quả dâu to mọc ở đâu, họ nghe thấy tiếng móng ngựa vang lên rầm rập, lớn đến mức thoạt tưởng cả một đạo quân đang phi qua. Nhưng hóa ra đó chỉ là nhà vua cùng đám tùy tùng và bạn hữu đi săn.
Tất cả đều là những chàng trai trẻ khôi ngô tuấn tú, ngồi trên yên ngựa như thể họ hòa làm một với con vật, nhưng người khôi ngô và tuấn tú nhất trong số đó chính là vị hoàng đế trẻ tuổi.
Khi đến gần ba chị em và nhận ra dung nhan kiều diễm của họ, các chàng trai kìm cương, thong thả đi chậm lại.
‘Lắng nghe đây, các chị em!’ Anna nói khi họ đi ngang qua. ‘Nếu một trong những chàng trai trẻ kia chọn em làm vợ, em sẽ nướng cho chàng một ổ bánh mì giúp chàng luôn trẻ trung và dũng cảm mãi mãi.’
‘Còn em,’ Stana nói, ‘nếu em là người được chọn, em sẽ dệt cho chồng một chiếc áo giữ cho chàng bình an vô sự khi giao chiến với rồng; lúc đi qua sông nước cũng chẳng hề ướt át; và dẫu qua ngọn lửa, lửa cũng không thể bén vào người.’
‘Còn em,’ Laptitza nói, ‘sẽ ban cho người chọn em hai đứa con trai sinh đôi, mỗi đứa có một vì sao vàng trên trán, sáng ngời tựa những vì sao trên bầu trời.’
Dù họ nói nhỏ nhưng các chàng trai đều nghe thấy và quay đầu ngựa lại.
‘Ta nhận lời của nàng, và nàng sẽ là của trẫm, hỡi hoàng hậu kiều diễm nhất!’ hoàng đế kêu lên, rồi bốc cả Laptitza cùng giỏ dâu tây lên yên ngựa ngồi trước mặt mình.
‘Và ta sẽ lấy nàng,’ ‘Còn ta sẽ lấy nàng,’ hai người bạn của nhà vua reo lên, thế là tất cả cùng phi ngựa trở về cung điện.
Sáng hôm sau, lễ cưới diễn ra, và suốt ba ngày ba đêm khắp vương quốc chìm trong tiệc tùng yến ẩm. Khi những khúc ca mừng chấm dứt, người ta bàn tán xôn xao rằng Anna đã cho người đi lấy bột mì và nướng chiếc ổ bánh mà cô từng nhắc tới ở bãi dâu tây. Rồi thêm mấy ngày mấy đêm trôi qua, lời đồn ấy lại nhường chỗ cho một tin khác — rằng Stana đã kiếm được ít lanh, đem phơi khô, chải sợi, kéo thành vải, rồi tự tay may thành chiếc áo mà cô từng hứa hẹn bên khóm dâu.
Thuở ấy hoàng đế có một người mẹ kế, và bà ta sống trong cung cùng cô con gái riêng từ cuộc hôn nhân trước. Mẹ của cô gái vẫn đinh ninh rằng con mình mới là hoàng hậu, chứ không phải một “Thiếu nữ da sữa”, con gái của một lão mục đồng tép riu. Thế nên bà ta căm ghét cô công chúa tột cùng, ngày đêm chỉ chực chờ cơ hội hãm hại.
Nhưng bà ta chẳng thể làm gì chừng nào hoàng đế hãy còn quấn quýt bên vợ suốt ngày đêm, thế nên bà ta bắt đầu bận tâm suy tính cách làm sao để tách chàng ra khỏi vợ.
Cuối cùng, khi mọi mưu kế khác đều thất bại, bà ta xoay sở xúi giục người em trai — lúc bấy giờ là quốc vương của xứ sở láng giềng — tuyên chiến với hoàng đế và đem đại quân vây hãm các thị trấn biên thùy. Lần này kế hoạch của bà ta đã thành công. Vị hoàng đế trẻ tuổi đùng đùng nổi giận ngay khi hay tin, thề rằng không gì, ngay cả người vợ yêu dấu, có thể cản trở việc chàng ra trận nghênh chiến. Vội vã tập hợp bất cứ binh sĩ nào đang có mặt ở quanh đó, chàng lập tức lên đường đối đầu với kẻ thù. Vị quốc vương kia vốn không lường trước được tốc độ hành quân của chàng nên chẳng kịp chuẩn bị nghênh tiếp. Hoàng đế bất ngờ đánh úp khi quân địch không đề phòng và đập tan tan tác toàn bộ đạo quân ấy. Rồi khi chiến thắng đã nằm trong tay và các điều khoản hòa bình nhanh chóng được thiết lập, chàng phi ngựa trở về cung với tốc độ nhanh nhất có thể, đặt chân tới hoàng cung vào ngày thứ ba.
Nhưng sáng sớm hôm ấy, khi những vì sao trên trời đang mờ dần, Laptitza đã hạ sinh hai hoàng tử bé nhỏ có mái tóc vàng rực và những vì sao trên trán. Người mẹ kế đang rình rập liền bế thốc chúng đi, đào một cái hố ở góc cung điện dưới cửa sổ phòng hoàng đế rồi vùi chúng xuống đó, đồng thời đặt vào chỗ của hai đứa trẻ hai con chó con.
Hoàng đế bước vào cung, và khi người ta báo tin, chàng đi thẳng đến phòng Laptitza. Chẳng cần lời giải thích nào nữa; tận mắt chàng chứng kiến rằng Laptitza đã nuốt lời hứa bên bãi dâu tây, và dù đau đớn như đứt từng khúc ruột, chàng vẫn phải ban hành lệnh trừng phạt.
Thế là chàng buồn rầu bước ra, truyền lệnh cho lính gác đem hoàng hậu chôn xuống đất sâu đến tận cổ, để muôn dân đều hay biết hậu cục của những kẻ dám lừa dối hoàng đế.
Chẳng mấy ngày sau, tâm nguyện của người mẹ kế đã thành hiện thực. Hoàng đế cưới con gái bà ta làm vợ, và một lần nữa, tiệc mừng lại kéo dài suốt ba ngày ba đêm.
Giờ hãy cùng xem điều gì đã xảy ra với hai hoàng tử nhỏ.
Những đứa trẻ tội nghiệp chẳng tìm thấy phút giây bình yên ngay cả trong nấm mồ. Nơi chúng bị chôn vùi bỗng mọc lên hai cây dương non tươi tốt, và người mẹ kế hễ nhìn thấy những cái cây ấy — vốn gợi nhắc bà ta về tội ác của mình — liền sai người đem nhổ trụi. Hay tin, hoàng đế liền ngăn cản và truyền lệnh không được đụng đến chúng, bảo rằng: ‘Cứ để chúng yên; ta thích nhìn thấy chúng ở đó! Kia là những cây dương đẹp nhất mà ta từng thấy!’
Và những cây dương lớn nhanh chưa từng thấy. Ban ngày chúng lớn bằng cả một năm trời, ban đêm cũng lớn bằng một năm trời, và lúc rạng đông, khi những vì sao vụt tắt trên bầu trời, chúng lớn nhanh vùn vụt bằng ba năm chỉ trong chớp mắt, vươn những cành lá quét qua tận cửa sổ cung điện. Mỗi khi ngọn gió lay động chúng thật nhẹ nhàng, hoàng đế lại thừ người ngồi lắng nghe suốt cả ngày dài.
Mẹ kế thừa hiểu ý nghĩa của mọi chuyện, tâm trí bà ta không ngừng suy tính tìm cách tiêu diệt hàng cây. Đó không phải là việc dễ dàng, nhưng lòng dạ đàn bà có thể vắt sữa từ đá, và sự xảo quyệt của họ có thể khuất phục cả những bậc anh hùng. Mưu mô không thành thì những lời ngọt ngào sẽ đạt được mục đích, còn nếu cách ấy vẫn vô hiệu thì vẫn còn thứ vũ khí là nước mắt.
Một buổi sáng, hoàng hậu ngồi bên mép giường chồng, bắt đầu dùng đủ mọi điều bộ nũng nịu để rù quí chàng.
Phải mất một lúc chiếc bẫy mới sập, nhưng cuối cùng — dẫu sao hoàng đế cũng chỉ là một người đàn ông!
‘Thôi được, thôi được,’ cuối cùng chàng nói, ‘chiều ý nàng, hãy chặt bỏ những cái cây ấy đi; nhưng từ gỗ của chúng, hãy làm cho ta một chiếc giường và cho nàng một chiếc nữa!’
Nghe vậy hoàng hậu mới chịu buông tha. Sáng hôm sau những cây dương bị đốn hạ, và trước khi màn đêm buông xuống, chiếc giường mới đã được kê vào phòng hoàng đế.
Lúc hoàng đế nằm lên đó, chàng cảm thấy thân mình nặng nề hơn bình thường gấp trăm lần, đồng thời dâng trào một thứ sự bình yên hoàn toàn mới lạ. Ngược lại, hoàng hậu lại có cảm giác như đang nằm trên gai góc với tầm ma, chẳng tài nào chợp mắt được.
Khi hoàng đế đã ngủ say, chiếc giường bắt đầu phát ra những tiếng cóót ké́t lớn, và đối với hoàng hậu, mỗi tiếng kêu ấy đều mang một ngụ ý riêng. Bà ta có cảm giác như đang lắng nghe một thứ ngôn ngữ mà chẳng ai khác có thể hiểu nổi.
‘Nó có quá nặng đối với em không, người anh em?’ một trong hai chiếc giường hỏi.
‘Ồ không, không nặng chút nào đâu,’ chiếc giường nơi hoàng đế đang nằm đáp. ‘Ta chẳng cảm thấy gì ngoài niềm hạnh phúc khi người cha kính yêu đang nghỉ ngơi trên mình ta.’
‘Còn ta thì nặng lắm!’ chiếc giường kia cất tiếng, ‘vì nằm trên ta là một tâm hồn độc ác.’
Cứ thế chúng trò chuyện mãi cho đến sáng, và hoàng hậu lắng nghe không sót một lời.
Vừa rạng sáng, hoàng hậu đã quyết định phải tống khứ những chiếc giường ấy đi. Bà ta cho đóng hai chiếc khác y hệt, và nhân lúc hoàng đế đi săn liền thay thế chúng vào phòng chàng. Mọi việc được tiến hành nhanh chóng, còn những chiếc giường gỗ dương thì bị ném vào đống lửa lớn cho đến khi chỉ còn lại mộtúm tro tàn.
Thế nhưng ngay cả khi chúng đang cháy rụi, hoàng hậu hình như vẫn nghe văng vẳng những âm thanh quen thuộc ấy, thứ ngôn ngữ mà chỉ một mình bà ta hiểu được.
Bà ta cúi xuống gom đống tro tàn, đem rải theo bốn phương trời để gió cuốn chúng đi muôn trùng sông núi, chẳng còn sót lại mảy may.
Nhưng bà ta đã không nhìn thấy nơi ngọn lửa bùng cháy dữ dội nhất, có hai đốm lửa nhỏ bay vút lên, lơ lửng giữa không trung một lát rồi rơi õm xuống dòng sông lớn chảy qua huyết mạch của vương quốc. Ở đó, những đốm lửa biến thành hai chú cá nhỏ vẩy vàng lấp lánh, trông giống nhau như đúc khiến ai nhìn thoáng qua cũng nhận ra ngay đây là một cặp sinh đôi. Một buổi sáng sớm, đám ngư dân của hoàng đế ra sông đánh bắt cá dỡ cơm sáng cho chủ nhân, liền quăng lưới xuống dòng nước. Khi ánh sao cuối cùng lụi tàn trên bầu trời, họ kéo lưới lên, và giữa muôn vàn loài cá xuất hiện hai con mang lớp vẩy bằng vàng ròng, thứ mà chưa từng có ai trên đời được chiêm ngưỡng.
Tất cả xúm lại trầm trồ kinh ngạc, sau một hồi bàn tán, họ quyết định giữ nguyên hai chú cá sống như vậy để tiến cúng cho hoàng đế.
‘Đừng đưa chúng ta đến đó, bởi đó là chốn chúng ta đã sinh ra, và đằng kia chính là nơi diệt vong của chúng ta,’ một con cá cất tiếng nói.
‘Nhưng bọn ta biết phải làm gì với các ngươi đây?’ người chài cá hỏi.
‘Hãy đi thu gom tất cả những giọt sương đọng trên lá cây rồi thả chúng ta vào đó bơi lội. Sau đó, hãy phơi chúng ta dưới ánh mặt trời, và đừng bén mảng tới gần cho đến khi những tia nắng làm khô cạn giọt sương,’ con cá kia đáp.
Người chài cá làm đúng theo lời dặn — thu gom sương mai trên lá cây, thả chúng vùng vẫy trong đó, rồi đem phơi ra nắng cho đến khi sương bốc hơi khô ráo.
Và khi quay lại, đốm mắt ông ta nhìn thấy gì các bạn có biết không? Hóa ra đó là hai cậu bé, hai vị hoàng tử trẻ tuổi tuấn tú với mái tóc vàng óng ả tựa những vì sao trên trán, gương mặt giống nhau như hai giọt nước khiến ai nhìn lướt qua cũng biết chắc chắn là cặp sinh đôi.
Bọn trẻ lớn lên vùn vụt. Ban ngày chúng lớn bằng cả một năm, ban đêm lại thêm một năm nữa, còn vào lúc rạng đông khi các vì sao phai nhạt, chúng lớn lên bằng ba năm chỉ trong chớp mắt. Không chỉ vóc dáng, chúng còn trổ mã về nhiều phương diện khác. Trưởng thành gấp ba về tuổi tác, gấp ba về sự khôn ngoan và gấp ba về hiểu biết. Khi ba ngày ba đêm trôi qua, chúng đã mười hai tuổi về thể chất, sức mạnh sánh ngang thanh niên hai mươi tư, và trí tuệ thâm sâu như người ba mươi sáu tuổi.
‘Giờ thì đưa chúng ta đến gặp cha thôi,’ chúng bảo. Thế là người chài cá trao cho mỗi đứa một chiếc mũ lông cừu che nửa khuôn mặt, giấu kín mái tóc vàng cùng những vì sao trên trán, rồi dẫn chúng vào chốn cung đình.
Khi họ đặt chân đến nơi thì trời đã đứng bóng, người chài cá cùng hai đứa trẻ tiến lại gần một vị quan đang đứng hầu gần đó. ‘Chúng tôi muốn yết kiến hoàng đế,’ một trong hai đứa trẻ nói.
‘Các ngươi phải đợi cho đến khi ngài dùng xong bữa,’ viên thị vệ đáp.
‘Không, gặp ngay khi ngài đang dùng bữa cơ,’ cậu bé thứ hai nói, bước thẳng qua ngưỡng cửa.
Đám hầu cận hộc tốc lao đến để đẩy những kẻ ranh con hỗn xược ấy ra khỏi cung điện, nhưng lũ trẻ lách qua tay họ nhanh như thủy ngân, xông thẳng vào một đại sảnh lớn nơi hoàng đế đang ngự thiện giữa bá quan văn võ.
‘Chúng tôi muốn vào yết kiến,’ một vị hoàng tử cất giọng lạnh lùng với người hầu đứng gần cửa.
‘Việc đó hoàn toàn không thể được,’ người hầu đáp.
‘Thế sao? Để xem nào!’ vị hoàng tử thứ hai nói, đẩy phắt đám gia nhân sang hai bên.
Nhưng gia nhân thì đông mà hoàng tử chỉ có hai người. Tiếng va chạm ầm ĩ lọt vào tai hoàng đế.
‘Có chuyện gì thế?’ ngài giận dữ hỏi.
Các hoàng tử khựng lại khi nghe thấy tiếng người cha.
‘Có hai đứa trẻ muốn xông vào thưa bệ hạ,’ một tên hầu cận tiến lại gần hoàng đế bẩm báo.
‘XÔNG vào ư? Kẻ nào dám dùng vũ lực trong cung điện của ta? Chúng là đứa nào?’ hoàng đế tuôn ra một lèo.
‘Thần chả biết nữa, hỡi bệ hạ anh minh,’ tên hầu đáp, ‘nhưng chúng chắc chắn có họ hàng với ngài, bởi chúng có sức mạnh tựa loài sư tử, vừa hất văng cả đội lính canh ở cổng. Hơn nữa chúng kiêu ngạo y như sức mạnh vậy, chẳng chịu tháo mũ ra khỏi đầu.’
Lắng nghe những lời ấy, mặt hoàng đế đỏ bừng vì giận dữ.
‘Đuổi cổ chúng ra ngoài,’ ngài thét lên. ‘Thả chó ra cắn chúng đi.’
‘Xin hãy để chúng tôi yên, chúng tôi sẽ tự rời đi,’ các hoàng tử nói, đoạn lùi bước và lặng thầm rơi lệ trước những lời cay đắng. Họ vừa suýt ra tới cổng thì một tên gia nhân hộc tốc chạy tới.
‘Hoàng thượng truyền lệnh cho các ngươi quay lại,’ hắn thở hồng hộc: ‘hoàng hậu muốn gặp các ngươi.’
Các hoàng tử trầm ngâm giây lát: rồi họ quay gót đi theo lối cũ, bước thẳng đến trước mặt hoàng đế, trên đầu vẫn đội chiếc mũ kín mít.
Ngài ngự ở đầu một chiếc bàn dài trải đầy hoa và đông nghịt khách khứa. Ngồi bên cạnh là hoàng hậu, được kê đỡ bởi mười hai chiếc nệm. Khi các hoàng tử bước vào, một chiếc nệm bỗng tụt xuống, và ở đó chỉ còn lại mười một chiếc.
‘Bỏ mũ xuống đi,’ một kẻ trong triều quát.
‘Đội mũ trên đầu là biểu hiện của sự tôn nghiêm giữa chốn nam nhân. Chúng tôi muốn thể hiện con người thật của mình.’
‘Thôi bỏ đi,’ hoàng đế cất lời, cơn giận đã nguôi ngoai trước giọng điệu trong trẻo như bạc của cậu bé. ‘Cứ giữ nguyên thế, nhưng hãy nói cho ta biết CÁC NGƯƠI LÀ AI! Các ngươi từ đâu đến, và muốn gì?’
‘Chúng thần là cặp sinh đôi, hai chồi non mọc ra từ một thân cây đã gãy đổ, một nửa vùi sâu dưới đất còn một nửa đang ngự ở đầu bàn tiệc này. Chúng tôi đã đi một đoạn đường rất dài, từng thì thầm trong tiếng gió reo, từng thì thỏ thẻ trong khu rừng thẳm, từng cất tiếng ca nơi dòng nước, nhưng giờ đây chúng tôi muốn kể cho ngài nghe một câu chuyện mà ngài vốn đã biết mà lại chẳng hề hay biết, bằng ngôn ngữ của con người.’
Và chiếc nệm thứ hai lại rơi xuống.
‘Hãy bảo chúng đem trò ngớ ngẩn này về nhà đi,’ hoàng hậu lạnh lùng nói.
‘Ồ không, cứ để chúng tiếp tục,’ hoàng đế phán. ‘Chính nàng muốn gặp họ cơ mà, nhưng trẫm thì muốn nghe họ kể. Nói tiếp đi các con, hãy cất lên câu chuyện cho ta nghe nào.’
Hoàng hậu nín thinh, còn các hoàng tử bắt đầu cất tiếng hát kể về cuộc đời mình.
‘Ngày xửa ngày xưa có một vị hoàng đế,’ họ bắt đầu, và chiếc nệm thứ ba liền tụt xuống.
Khi họ kể đến chiến dịch quân sự của hoàng đế, ba chiếc nệm cùng lúc rớt phịch xuống sàn.
Và khi câu chuyện khép lại, bên dưới hoàng hậu chẳng còn chiếc nệm nào nữa. Ngay khoảnh khắc họ cất mũ lên, để lộ mái tóc vàng rực cùng những vì sao sáng chói, ánh mắt của hoàng đế và toàn thể quan khách đổ dồn về phía họ, chói lọi đến mức họ khó lòng chịu đựng nổi sức mạnh từ ngần ấy ánh nhìn.
Và kết cục, điều đáng lẽ phải xảy ra từ khởi đầu cuối cùng đã đến. Laptitza được ngồi cạnh chồng ở vị trí trang trọng nhất đầu bàn tiệc. Con gái của người mẹ kế trở thành mụ hầu thấp kém nhất trong cung, mụ mẹ kế độc ác bị buộc vào đuôi một con ngựa chứng lồng lộn, và muôn đời sau người ta vẫn luôn ghi khắc một chân lý: bất cứ kẻ nào mang tâm địa ác độc ắt sẽ phải nhận lấy cái kết đắng cay.
(Truyện cổ tích Rumani)