Ngày xửa ngày xưa, có một kẻ đã tiêu sạch gia cơ và trở nên nghèo túng đến mức thức ăn duy nhất của hắn chỉ là dăm hạt bắp, thứ mà hắn bới tìm từ những đống rác chẳng khác nào loài gà.
Một hôm, khi hắn cũng đang cới tìm trên đống rác ngoài phố như mọi lần với hy vọng kiếm chút gì lót dạ cho bữa sáng, thì chợt thấy một đồng bạc nhỏ gọi là đồng một phần tám, bèn vội vàng chộp lấy. "Bây giờ ta có thể làm một bữa ra trò rồi đây," hắn thầm nghĩ. Sau khi uống chút nước ở một cái giếng, hắn nằm xuống ngủ say sưa đến tận khi mặt trời mọc mới tỉnh giấc. Đoạn, hắn chồm dậy và quay lại đống rác. "Vì ai mà biết được," hắn tự nhủ, "liệu mình có còn gặp may thêm lần nữa hay không."
Đang rảo bước trên đường, hắn thấy một người đi ngược chiều lại, tay xách một chiếc lồng làm bằng cành cây. "Này! Anh bạn kia!" hắn gọi lớn, "Anh bắt được gì trong đấy thế?"
“Linh dương,” người kia đáp.
“Mang lại đây xem nào, tôi muốn ngắm chúng.”
Vừa lúc đó, mấy kẻ đứng gần đó liền bật cười, bảo kẻ xách lồng rằng: "Anh khá nên cẩn thận khi ngả giá với hắn ta, bởi vì hắn chẳng có gì ngoài những thứ nhặt nhặt mót mót từ đống rác, thân mình lo còn chẳng đắp đổi qua ngày, liệu có nuôi nổi một con linh dương không?"
Nhưng người xách lồng đáp lại rằng: "Từ lúc tôi rời nhà ở quê đi tới nay, ít ra cũng có năm mươi người gọi tôi lại để xem lũ linh dương, mà có ai thèm mua lấy một con đâu? Nghề buôn bán thì chuyện người ta gọi hết chỗ này đến chỗ khác là thường tình, và ai mà biết được đâu sẽ là nơi gặp khách mua?" Nói rồi, ông ta xách lồng đi về phía kẻ chuyên bới rác, và những người kia cũng đi theo.
“Anh bán mấy con linh dương này giá bao nhiêu?” gã hành khất hỏi. “Anh có để lại cho tôi một con với giá một phần tám không?”
Người xách lồng liền bắt ra một con linh dương, giơ ra và bảo: “Cầm lấy con này đi, chủ nhân!”
Gã hành khất đón lấy, đem nó ra đống rác và cẩn thận bới tìm cho được dăm hạt bắp để chia đôi cùng con linh dương. Cứ thế, ngày nào hắn cũng làm như vậy vào buổi tối và buổi sáng, cho đến khi năm ngày trôi qua.
Rồi, trong lúc hắn đang ngủ, con linh dương đánh thức hắn dậy và gọi: “Chủ nhân.”
Người đàn ông đáp: “Sao lại có chuyện lạ lùng thế này cơ chứ?”
“Chuyện lạ gì hả ngài?” con linh dương hỏi.
“Thì là việc ngươi, một con linh dương, lại biết nói tiếng người; bởi từ xưa đến nay, cha mẹ ta và tất cả mọi người trên đời này chưa từng ai kể cho ta nghe về một con linh dương biết nói cả.”
“Chuyện đó không quan trọng,” con linh dương bảo, “nhưng hãy nghe tôi nói đây! Thứ nhất, tôi đã nhận ngài làm chủ nhân. Thứ hai, ngài đã đổi cả gia tài của mình để mua tôi. Tôi không thể bỏ trốn khỏi ngài, nhưng xin ngài hãy rủ lòng thương cho phép tôi mỗi sáng được ra ngoài tìm thức ăn cho riêng mình, và mỗi tối tôi sẽ quay lại với ngài. Những thứ ngài nhặt được ở đống rác chẳng đủ cho cả hai chúng ta đâu.”
“Đi đi vậy,” chủ nhân đáp; và con linh dương liền đi.
Khi mặt trời lặn, con linh dương trở về, người đàn ông vô cùng vui mừng, họ nằm xuống và ngủ cạnh nhau.
Đến sáng, nó bảo với hắn: “Tôi đi kiếm ăn đây.”
Người đàn ông đáp: “Đi đi con,” nhưng trong lòng hắn cảm thấy vô cùng trống vắng khi thiếu vắng con linh dương, nên hắn ra đi sớm hơn mọi ngày tới đống rác mà hắn thường nhặt được nhiều bắp nhất. Và hắn vô cùng mừng rỡ khi chiều đến để được trở về nhà. Hắn nằm trên thảm cỏ nhai thuốc lá trong lúc con linh dương lững thững chạy tới.
“Chào buổi tối chủ nhân; ngài một ngày qua thế nào? Tôi đã được nghỉ ngơi trong bóng râm ở một nơi có cỏ ngọt khi đói, có nước mát khi khát, và có làn gió dịu hiu hiu thổi xua đi cái nóng. Nơi ấy nằm sâu trong rừng, chẳng ai biết ngoài tôi, và ngày mai tôi lại sẽ tới đó.”
Cứ thế, trong năm ngày liền, con linh dương đều đặn lên đường vào lúc rạng đông để đến chốn mát mẻ ấy, nhưng đến ngày thứ năm, nó đi đến một nơi có cỏ đắng nên không thích, bèn cới đất với ý định nhổ bỏ những đám cỏ tồi tệ đó đi. Thế nhưng, thay vào đó, nó lại thấy một vật gì nằm dưới lòng đất, hóa ra lại là một viên kim cương rất to và sáng rực. “Ồ hô!” con linh dương tự nhủ, “Biết đâu bây giờ mình có thể làm được điều gì đó cho người chủ đã mua mình bằng toàn bộ gia tài; nhưng ta phải cẩn thận kẻo họ lại bảo rằng ngài ấy ăn cắp được. Tốt hơn hết là ta nên tự mình đem nó đến cho một vị đại phú hào nào đó, xem nó có thể mang lại cơ hội gì cho ta.”
Vừa định xong ý nghĩ ấy, con linh dương ngậm viên kim cương vào miệng, cứ thế chạy mãi, chạy mãi, chạy mãi qua khu rừng nhưng chẳng tìm thấy nơi nào có vẻ như là chỗ ở của người giàu có. Nó cứ chạy suốt từ rạng đông cho đến lúc tối mịt thêm hai ngày nữa, cho đến tận một buổi sáng nọ, cuối cùng nó đã nhìn thấy một thị trấn lớn, điều đó tiếp thêm cho nó nguồn năng lượng mới.
Người ta đang đứng lại khắp các con đường để mua bán, thì con linh dương phóng vụt qua, viên kim cương lấp lánh theo từng nhịp chạy. Họ gọi với theo nhưng nó chẳng màng tới cho đến khi đến được cung điện, nơi quốc vương đang ngự trị để tận hưởng gió trời mát mẻ. Con linh dương phi thẳng tới trước mặt ngài và đặt viên kim cương xuống dưới chân nhà vua.
Quốc vương nhìn viên kim cương rồi lại nhìn con linh dương; đoạn, ngài ra lệnh cho các cận thần mang đệm và thảm ra để con linh dương có thể nghỉ ngơi sau chuyến hành trình dài. Ngài cũng hạ lệnh mang sữa và cơm tới để nó ăn uống và lại sức.
Và khi con linh dương đã nghỉ ngơi xong, quốc vương liền cất lời hỏi: “Hãy mang tin tức mà ngươi đem đến đây cho trẫm.”
Con linh dương đáp: “Tôi đến đây với viên kim cương này, đây là vật tín biểu từ chủ nhân của tôi là Sultan Darai. Ngài đã nghe tin bệ hạ có một cô công chúa, nên xin gửi tặng bệ hạ món quà nhỏ này và khẩn khoản cầu xin bệ hạ gả nàng cho ngài ấy làm vợ.”
Quốc vương bèn phán: “Trẫm ưng thuận. Vợ là vợ của hắn, gia tộc là gia tộc của hắn, bề tôi là bề tôi của hắn. Cứ để hắn đến gặp trẫm tay không, trẫm cũng đồng ý.”
Khi nhà vua nói dứt lời, con linh dương đứng dậy và thưa rằng: “Thưa chủ nhân, xin từ biệt ngài; tôi trở về thị trấn của chúng tôi đây, và trong tám ngày nữa, hoặc có thể mười một ngày nữa, chúng tôi sẽ tới làm khách của ngài.”
Và quốc vương đáp: “Cứ quyết định như vậy đi.”
Khoảng thời gian này, người đàn ông nghèo khổ ở chốn xa xôi vẫn đang đau buồn và khóc thương cho con linh dương, tưởng rằng nó đã bỏ trốn khỏi hắn mãi mãi.
Và khi nó bước qua khung cửa, hắn lao đến ôm chầm lấy nó với niềm vui sướng ngập tràn đến mức chẳng buồn cho nó lấy một cơ hội để lên tiếng.
“Xin ngài hãy bình tĩnh và đừng khóc nữa, chủ nhân,” cuối cùng con linh dương cũng cất lời; “bây giờ chúng ta hãy đi ngủ, rồi đến sáng mai, lúc tôi đi, ngài hãy đi theo sau.”
Ngay từ tia nắng ban mai đầu tiên, họ thức dậy và đi vào rừng, rồi đến ngày thứ năm, khi họ đang nghỉ ngơi gần một con suối, con linh dương liền cho chủ nhân của nó một trận đòn nhừ tử rồi bảo hắn cứ ở nguyên đấy cho đến khi nó quay lại. Con linh dương chạy biến đi, và tầm khoảng mười giờ thì nó đến gần cung điện của quốc vương, nơi con đường được hàng ngũ binh lính đứng chật hai bên để tỏ lòng kính trọng đối với Sultan Darai. Ngay khi thoáng thấy bóng con linh dương từ đằng xa, một người lính liền chạy đi hô lớn: “Sultan Darai sắp đến rồi: ta đã nhìn thấy con linh dương.”
Lập tức, quốc vương đứng dậy, gọi toàn bộ triều thần đi theo mình và tiến ra đón con linh dương. Con linh dương tung tăng chạy tới chào hỏi nhà vua. Quốc vương lịch sự đáp lễ và hỏi thăm ngài đã để người chủ mà nó hứa hẹn dẫn theo ở đâu rồi.
“Than ôi!” con linh dương đáp, “Ngài ấy đang nằm ngoài rừng, bởi vì trên đường chúng tôi tới đây đã bị bọn cướp chặn đường, sau khi đánh đập và cướp bóc, chúng đã lấy đi toàn bộ quần áo của ngài ấy. Hiện giờ ngài ấy đang phải trốn sau một bụi cây, sợ rằng có người qua đường trông thấy.”
Nghe tin dữ về con rể tương lai, quốc vương liền quay ngựa trở về cung điện, ra lệnh cho một tên nài ngựa chuẩn bị con tuấn mã tốt nhất trong chuồng và bảo một nữ nô tì lấy ra từ trong rương một túi quần áo mà một người đàn ông có thể cần tới; ngài tự tay chọn một chiếc áo choàng, một chiếc khăn vấn đầu, một chiếc đai lưng, rồi mang ra một thanh gươm chuôi vàng, một con dao găm, một đôi dép cùng một khúc gỗ thơm.
“Bây giờ,” ngài bảo con linh dương, “hãy mang những thứ này cùng với binh lính đến chỗ sultan, để ngài ấy có thể đến đây được.”
Con linh dương liền thưa: “Chẳng lẽ tôi lại dẫn theo đám lính đó tới để làm nhục chủ nhân khi ngài ấy đang nằm đó trong bộ dạng trần truồng hay sao? Một mình tôi là đủ rồi, thưa bệ hạ.”
“Làm sao một mình ngươi có thể xoay sở nổi con ngựa này và ngần ấy y phục?” quốc vương ngạc nhiên hỏi.
“Ồ, chuyện đó dễ ợt thôi,” con linh dương đáp. “Hãy buộc con ngựa vào cổ tôi và cột đống quần áo lên lưng nó, nhớ buộc cho thật chắc chắn nhé, vì tôi sẽ chạy nhanh hơn nó đấy.”
Mọi việc đều được tiến hành y như lời con linh dương dặn, và khi mọi thứ đã sẵn sàng, nó nói với quốc vương: “Tâu bệ hạ, tôi xin phép lên đường.”
“Thượng lộ bình an, hỡi con linh dương,” quốc vương đáp; “khi nào chúng ta mới gặp lại nhau đây?”
“Khoảng năm giờ ngày mai,” con linh dương đáp, rồi giật mạnh dây cương, cả hai tung vó phi nước đại.
Quốc vương đứng dõi theo cho đến khi chúng khuất dạng, rồi ngài bảo các cận thần: “Con linh dương đó xuất thân từ những bàn tay tao nhã, từ chốn cung điện của một vị sultan, đó là lý do khiến nó khác biệt hoàn toàn với những loài linh dương khác.” Và trong mắt nhà vua, con linh dương đã trở thành một nhân vật vô cùng quan trọng.
Trong khi đó, con linh dương cứ chạy mãi cho đến khi đến nơi chủ nhân đang ngồi, và trái tim người đàn ông như nở hoa khi thấy bóng dáng nó.
Con linh dương bảo hắn: “Chủ nhân, hãy đứng dậy và ra suối tắm rửa đi!” và khi người đàn ông đã tắm xong, nó lại tiếp tục: “Bây giờ hãy lấy đất kì cọ thật kỹ cho sạch sẽ, rồi dùng cát chà răng cho thật trắng bóng vào.” Khi đã xong xuôi mọi việc, nó nói tiếp: “Mặt trời đã lặn sau những ngọn đồi, đã đến lúc chúng ta phải lên đường rồi”: đoạn nó đến chỗ con ngựa, lấy đống quần áo buộc trên lưng xuống, người đàn ông mặc vào và tỏ ra vô cùng hài lòng.
“Chủ nhân!” con linh dương dặn dò khi hắn đã sẵn sàng, “Đến nơi chúng ta sắp tới, ngài hãy nhớ giữ im lặng tuyệt đối, ngoại trừ việc chào hỏi và thăm hỏi tin tức. Cứ để mọi việc giao tiếp cho tôi lo. Tôi đã tìm vợ cho ngài, lại còn ban cho nàng xiêm y, khăn vấn cùng những trân bảo quý hiếm, thế nên ngài chẳng cần phải mở miệng nói gì cả đâu.”
“Được rồi, ta sẽ giữ im lặng,” người đàn ông vừa đáp vừa leo lên lưng ngựa. “Ngươi đã ban cho tất cả những thứ này; chính ngươi mới là chủ nhân, còn ta chỉ là kẻ bề tôi, ta sẽ tuân lệnh ngươi trong mọi chuyện.”
Thế là họ lên đường, đi mãi, đi mãi cho đến khi con linh dương nhìn thấy cung điện của quốc vương từ đằng xa. Lúc bấy giờ nó mới bảo: “Thưa chủ nhân, đó chính là ngôi nhà chúng ta sẽ đến, và ngài không còn là một kẻ nghèo hèn nữa đâu: thậm chí ngay cả tên của ngài cũng đã có tên mới rồi đấy.”
“Tên của ta LÀ gì thế hả con?” người đàn ông hỏi.
“Là Sultan Darai,” con linh dương đáp.
Chẳng mấy chốc, một nhóm binh lính đã tiến đến đón họ, trong khi những kẻ khác chạy đi báo tin cho nhà vua. Quốc vương liền lập tức xuất giá, theo sau là các vị tể tướng, vương hầu, các thẩm phán cùng những người giàu có trong thành phố.
Vừa thấy đoàn người kéo đến, con linh dương liền thì thầm với chủ nhân: “Cha vợ của ngài đang đến đón kìa; chính là vị mặc áo choàng màu xanh da trời ở giữa đó. Hãy xuống ngựa và tiến lại chào ngài ấy đi.”
Sultan Darai liền nhảy xuống ngựa, vị quốc vương kia cũng làm như vậy, họ đưa tay nắm lấy nhau, ôm hôn thắm thiết rồi cùng nhau bước vào trong cung.
Sáng hôm sau, con linh dương đi vào nội cung tìm nhà vua và thưa rằng: “Tâu bệ hạ, chúng tôi muốn ngài cử hành hôn lễ cho chúng tôi với thê tử của mình, bởi tâm hồn của Sultan Darai đang nóng lòng khôn xiết.”
“Vợ đã sẵn sàng, hãy gọi thầy tế tới đây,” nhà vua đáp, và khi nghi lễ hoàn tất, những phát đại bác vang lên, tiếng âm nhạc tấu reo mừng, và bên trong cung điện yến tiệc linh đình được bày ra.
“Thưa chủ nhân,” con linh dương nói vào sáng hôm sau, “tôi chuẩn bị lên đường đi xa, và có lẽ phải bảy ngày nữa mới về, hoặc thậm chí lâu hơn. Nhưng ngài hãy cẩn thận, đừng rời khỏi nhà cho tới khi tôi quay lại.”
Và người chủ đáp: “Ta sẽ không rời khỏi nhà đâu.”
Nói đoạn, nó đi đến gặp quốc vương của xứ sở đó và tâu rằng: “Tâu bệ hạ, Sultan Darai đã phái tôi về thị trấn của ngài ấy để sắp xếp lại nhà cửa. Việc này sẽ mất khoảng bảy ngày, và nếu tôi chưa về kịp trong bảy ngày đó thì ngài ấy sẽ không rời khỏi cung điện cho đến khi tôi trở lại.”
“Được rồi,” nhà vua phán.
Thế là nó cứ đi mãi, đi mãi qua rừng rậm và chốn hoang vu cho đến khi tới một thị trấn tráng lệ với vô số dinh thự nguy nga. Cuối con đường chính là một ngôi nhà lớn đẹp đến tuyệt trần, được xây hoàn toàn bằng ngọc bích, ngọc lam và cẩm thạch. “Đó,” con linh dương thầm nghĩ, “chính là nơi ở dành cho chủ nhân của ta, và ta sẽ lấy hết can đảm bước vào để xem những kẻ đang sống trong đó là ai, nếu thực sự có người ở. Bởi vì từ nãy đến giờ ta chẳng thấy một bóng người nào ở thị trấn này cả. Sống chết có số, cứ liều một phen xem sao. Ở chốn này ta chẳng thể nghĩ ra mưu kế gì nữa, nên nếu có thứ gì định đoạt cái chết của ta, thì cứ để nó ra tay.”
Nó bèn đập cửa hai lần và gọi lớn “Mở ra,” nhưng chẳng có tiếng trả lời. Nó lại gọi thêm lần nữa, và một giọng nói vang lên đáp lại:
“Ngươi là ai mà dám lớn tiếng đòi ‘Mở ra’ thế hả?”
Con linh dương liền thưa: “Là tôi đây, thưa đại lão phu nhân, đứa cháu gái của người đây mà.”
“Nếu ngươi là cháu ta,” giọng nói kia đáp lại, “thì hãy quay về chốn ngươi đã đến đi. Đừng có đến đây chịu chết rồi kéo cả ta vào đường chết cùng.”
“Xin phu nhân hãy mở cửa, tôi có chuyện muốn thưa với người.”
“Hỡi cháu ta,” bà cụ đáp, “ta sợ rằng mạng sống của ngươi sẽ gặp nguy hiểm, mà cả mạng của ta cũng vậy nữa.”
“Ôi thưa phu nhân, mạng sống của tôi sẽ chẳng mất đâu, mà của người cũng thế; xin người hãy mở cửa ra.” Thế là bà cụ chịu mở hé cửa.
“Nơi cháu xuất phát có tin tức gì thế, hả cháu ngoan?” bà hỏi.
“Thưa đại phu nhân, chốn tôi đến mọi sự đều bình an, và chỗ người cũng vậy chứ.”
“Ah con tôi ơi, ở đây mọi chuyện chẳng yên ổn chút nào đâu. Nếu ngươi đang tìm đường chịu chết, hoặc chưa từng nếm trải cảm giác cái chết là gì, thì hôm nay chính là lúc để ngươi biết thế nào là chết chóc đấy.”
“Nếu số tôi phải trải qua điều đó, tôi xin chấp nhận,” con linh dương đáp; “nhưng xin hãy nói cho tôi biết, ai là chủ nhân của ngôi nhà này?”
Bà cụ liền đáp: “Cha tôi ơi! Trong ngôi nhà này có vô vàn của cải, rất nhiều người hầu, thức ăn ê hề và cả đàn ngựa lớn. Và chủ nhân của tất cả những thứ đó chính là một con mãng xà vô cùng to lớn và kỳ dị.”
“Ồ!” con linh dương kêu lên khi nghe thấy thế; “xin hãy chỉ cho tôi cách làm thế nào để tiếp cận con mãng xà đó và tiêu diệt nó?”
“Con tôi ơi,” bà lão đáp lại, “đừng thốt ra những lời như thế; ngươi đang liều mạng cả hai chúng ta đấy. Nó bắt ta ở lại đây một mình chỉ để nấu nướng thức ăn cho nó. Mỗi khi con mãng xà lớn sắp đến, sẽ có một trận cuồng phong nổi lên thổi tung bụi bặm khắp nơi, cứ thế cho đến khi nó trườn vào tận sân và cất tiếng gọi bữa tối, thứ lúc nào cũng phải được chuẩn bị sẵn sàng trong mấy cái vạc lớn kia kìa. Nó ăn cho đến khi thật no nê rồi uống cạn sạch nước trong cả một cái bể chứa. Xong xuôi nó lại bò đi mất. Cứ cách một ngày, khi mặt trời lên ngang mái nhà là nó lại xuất hiện. Hơn nữa nó lại có tới tận bảy cái đầu. Hỡi con, làm sao mà ngươi có thể là đối thủ của nó chứ?”
“Xin phu nhân hãy lo việc của mình đi, đừng bận tâm đến chuyện người khác!” con linh dương đáp, “Con mãng xà này có mang theo gươm không?”
“Nó có mang gươm chứ, lại còn là một thanh gươm cực kỳ sắc bén nữa. Sắc như tia chớp xé ngang trời ấy.”
“Hãy đưa nó cho tôi, thưa phu nhân!” con linh dương bảo, và bà cụ bèn nhấc thanh gươm treo trên tường xuống theo lời nó. “Ngươi phải nhanh chân lên đấy,” bà giục, “vì nó có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Lắng nghe đi! Chẳng phải gió đang nổi lên đó sao? Nó đến rồi kìa!”
Cả hai giữ im lặng, nhưng bà cụ lén nhìn ra từ sau tấm rèm và thấy con mãng xà đang chén ngấu nghiến đống thức ăn mà bà đã chuẩn bị sẵn cho nó ngoài sân. Ăn uống xong xuôi, nó bò thẳng tới cửa:
“Hả cái đồ già khú đế kia!” nó gầm lên; “mùi gì mà ta ngửi thấy bên trong này không phải là mùi quen thuộc mọi ngày thế nhỉ?”
“Ồ thưa chủ nhân!” bà cụ đáp, “Tôi ở một mình từ trước đến nay mà! Nhưng hôm nay, sau bao nhiêu ngày tháng, tôi đã xịt một loại nước hoa tươi khắp người, chắc là mùi đó đấy ạ. Ngoài ra thì còn có thể là gì được nữa chứ, thưa chủ nhân?”
Suốt quãng thời gian đó, con linh dương vẫn đứng sát ngay cửa ra vào, tay trước cầm chắc thanh gươm. Và khi con mãng xà thò một trong những cái đầu của nó qua cái lỗ mà nó đã đục sẵn để ra vào cho thoải mái, con linh dương chém đứt phăng một cách gọn gàng đến nỗi con mãng xà thực sự chẳng cảm thấy gì. Cú vung kiếm thứ hai không được thẳng lắm, vì con mãng xà tự lẩm bẩm: “Kẻ nào dám cả gan cới ngứa ta thế này?” rồi vươn cái đầu thứ ba ra xem; nhưng cái cổ vừa thò qua lỗ thì cái đầu đã lăn lóc nhập bọn với cái trước.
Đến khi sáu cái đầu đã lìa khỏi cổ, con mãng xà tức giận quất đuôi điên cuồng đến mức đám bụi mịt mù che khuất khiến con linh dương và bà cụ chẳng nhìn thấy gì nữa. Con linh dương bèn hét lên với nó: “Ngươi từng leo lên đủ mọi loại cây, nhưng cây này thì đời nào ngươi leo nổi,” và khi cái đầu thứ bảy vừa lao qua lỗ, nó cũng lập tức rơi xuống nhập bọn với đám trước.
Rồi thanh gươm rơi xuống đất kêu leng keng, bởi vì con linh dương đã ngất lịm đi vì kiệt sức.
Bà cụ réo lên vì sung sướng khi thấy kẻ thù đã mạng vong, vội chạy đi lấy nước mang lại cho con linh dương, quạt mát cho nó và đặt nó ở nơi có gió lùa cho đến khi nó tỉnh lại và hắt xì một cái. Lòng bà lão tràn ngập niềm vui, bà đút thêm nước cho nó, rồi chẳng mấy chốc con linh dương cũng đứng dậy được.
“Hãy dẫn ta đi tham quan ngôi nhà này,” nó bảo, “từ đầu đến cuối, từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài.”
Thế là bà đứng dậy dẫn con linh dương đi xem những căn phòng chứa đầy vàng bạc châu báu, và những căn phòng khác đầy ắp nô bộc. “Tất cả đều là của ngài hết đấy, từ hàng hóa cho tới gia nhân,” bà nói.
Nhưng con linh dương đáp: “Pháp giá phải giữ gìn chúng cẩn thận cho đến khi tôi quay lại đón chủ nhân.”
Nó nằm nghỉ ngơi trong ngôi nhà đó suốt hai ngày, ăn sữa và cơm, rồi đến ngày thứ ba, nó từ biệt bà cụ và lên đường quay về với chủ nhân.
Và khi nghe tin con linh dương đã về tới cửa, người đàn ông cảm thấy mình giống như kẻ gặp đúng thời khắc mọi lời cầu nguyện đều linh ứng, hắn đứng dậy ôm chôm lấy nó và thưa rằng: “Cha của ta ơi, con đi đã lâu quá, để lại nỗi buồn đau trong lòng ta. Ta chẳng thể ăn, chẳng thể uống, chẳng thể mỉm cười; trái tim ta chẳng vui nổi điều gì bởi vì lúc nào cũng nhớ nghĩ đến con.”
Con linh dương đáp: “Tôi vẫn khỏe, và chốn tôi đến mọi sự đều tốt lành, tôi mong rằng bốn ngày nữa ngài hãy đưa thê tử cùng lên đường về nhà.”
Hắn đáp: “Tùy con quyết định tất cả. Con đi đâu, ta sẽ theo đó.”
“Vậy thì tôi sẽ tới gặp cha vợ của ngài để báo tin này.”
“Đi đi con.”
Thế là con linh dương đến gặp nhạc phụ và tâu: “Tôi được chủ nhân phái đến để báo cho bệ hạ hay rằng sau bốn ngày nữa ngài ấy sẽ cùng thê tử trở về quê nhà.”
“Lại phải đi nhanh thế sao? Trẫm và Sultan Darai vẫn chưa ngồi bên nhau được mấy buổi, cũng chưa trò chuyện được bao nhiêu, chưa từng cùng nhau đi dạo ngựa, hay cùng nhau ăn bữa cơm nào; thế mà ngài ấy đã ở đây được mười bốn ngày rồi đấy.”
Nhưng con linh dương đáp: “Thưa bệ hạ, ngài không thể cản được đâu, vì ngài ấy muốn về nhà, và không gì có thể ngăn lại được.”
“Được rồi,” nhà vua phán, rồi ngài triệu tập tất cả thần dân trong thành, hạ lệnh vào ngày con gái rời khỏi cung điện, các phu nhân và đội cận vệ phải tùng giá tiễn đưa nàng trên đường về.
Và đúng hạn bốn ngày, một đoàn tùy tùng đông đảo gồm các quý bà, nô bộc và ngựa xe xuất phát để hộ tống phu nhân của Sultan Darai về dinh cơ mới. Họ đi suốt cả ngày, và khi mặt trời lặn sau những ngọn đồi thì dừng chân nghỉ ngơi, ăn những món ăn do con linh dương chuẩn bị rồi nằm xuống ngủ. Họ cứ thế lên đường hành trình qua bao ngày, và tất cả mọi người, từ quý tộc cho đến nô bộc, đều dành cho con linh dương một tình cảm sâu sắc vô bờ bến—thậm chí còn hơn cả tình cảm họ dành cho Sultan Darai.
Cuối cùng vào một ngày nọ, bóng dáng những ngôi nhà cũng xuất hiện từ tận đằng xa tít tắp. Những ai nhìn thấy liền reo lên: “Linh dương kìa!”
Và nó đáp: “Thưa các phu nhân của tôi, đó chính là dinh cơ của Sultan Darai đấy.”
Nghe tin này, các phu nhân vô cùng sung sướng, bọn nô bộc cũng mừng rỡ khôn nguôi, và chỉ trong khoảng hai tiếng đồng hồ, họ đã tới được cổng thành. Con linh dương bảo tất cả dừng lại phía sau, còn nó đi trước dẫn Sultan Darai về nhà.
Khi bà cụ thấy họ bước qua khoảng sân liền nhảy cẫng lên reo hò vì quá đỗi vui mừng, lúc con linh dương tiến lại gần, bà ôm chầm lấy nó và hôn hít rối rít. Con linh dương có vẻ không thích điều này liền bảo bà: “Này cụ già, hãy để tôi yên; người cần được bồng bế phải là chủ nhân của tôi, và người được hôn phải là chủ nhân của tôi mới đúng.”
Bà cụ vội tạ lỗi: “Xin ngài tha thứ cho con. Tôi nào có biết đây chính là chủ nhân của chúng ta đâu,” rồi bà tung hoành mở toang tất cả các cánh cửa để chủ nhân có thể mục kích mọi thứ mà các căn phòng và nhà kho đang chứa đựng. Sultan Darai đưa mắt quan sát xung quanh, rồi cuối cùng ngài cất tiếng ra lệnh:
“Hãy tháo cởi cho những con ngựa đang bị buộc kia, và thả tự do cho những kẻ đang bị trói giam. Cử người đi quét dọn, người trải giường chiếu, người nấu nướng, người gánh nước, và sai vài người ra nghênh đón phu nhân.”
Khi phu nhân cùng các quý bà và nô bộc bước vào trong nhà, tận mắt chứng kiến những tấm vải lụa quý giá giăng trang hoàng khắp nơi cùng những mâm cơm gạo thơm lừng được chuẩn bị sẵn sàng, họ không ngớt trầm trồ: “Ôi con linh dương ơi, chúng ta từng thấy qua bao dinh thự lớn, từng gặp gỡ bao nhiêu người, từng nghe qua biết bao chuyện lạ. Nhưng một ngôi nhà thế này, và một nhân vật như ngươi, tụi ta chưa từng thấy hay nghe qua bao giờ cả.”
Vài ngày sau, các vị phu nhân ngỏ ý muốn trở về nhà. Con linh dương hết lời nài nỉ họ ở lại, nhưng thấy họ nhất quyết không nghe, nó bèn mang ra rất nhiều quà cáp để biếu các phu nhân và gia nhân của họ. Và trong lòng tất cả mọi người, con linh dương vĩ đại hơn chủ nhân của nó là Sultan Darai đến cả ngàn lần.
Con linh dương và chủ nhân ở lại trong dinh thự đó nhiều tuần lễ, rồi một hôm nó nói với bà cụ rằng: “Tôi cùng chủ nhân đến chốn này, đã làm rất nhiều việc tốt cho ngài ấy, thế mà cho đến tận hôm nay ngài ấy chưa từng hỏi tôi lấy một câu: ‘Này con linh dương, ngươi lấy đâu ra ngôi nhà này thế? Ai là chủ nhân thực sự của nó? Còn thị trấn kia, chẳng lẽ không có bóng người nào sao?’ Mọi điều tốt đẹp tôi đều làm cho chủ nhân, nhưng ngài ấy chưa từng làm cho tôi được một chút ơn huệ nào trong suốt những ngày qua. Người ta thường bảo rằng: ‘Nếu muốn làm ơn cho ai, đừng chỉ làm ơn không thôi, mà hãy làm cả điều ác nữa, thì khi ấy giữa hai người mới thực sự có được sự yên bình.’ Thế nên, thưa mẹ, tôi đã quyết định: tôi muốn thử xem những ân huệ tôi từng làm cho chủ nhân sẽ được ngài ấy đền đáp lại ra sao.”
“Được thôi,” bà cụ đáp, và họ đi ngủ.
Sáng hôm sau, khi ánh bình minh ló dạng, con linh dương bỗng đổ bệnh trong người, sốt cao và đau nhức khắp các khớp xương. Nó gọi: “Mẹ ơi!”
Bà cụ đáp: “Ta đây con ơi?”
Và nó bảo: “Hãy lên trên lầu thưa với chủ nhân rằng con linh dương đang lâm bệnh nặng.”
“Được rồi con; ngỡ như ngài ấy hỏi ta bị bệnh gì thì ta phải trả lời sao đây?”
“Hãy bảo ngài ấy rằng toàn thân con đau nhức khôn tả; chẳng có chỗ nào trên người là không đau đớn cả.”
Bà cụ bước lên lầu, thấy phu nhân và chủ nhân đang ngồi trên chiếc ghế bành bằng cẩm thạch trải đệm êm ái, họ hỏi bà: “Nào cụ già, ngươi có chuyện gì thế?”
“Tôi đến để báo với chủ nhân rằng con linh dương đang ốm nặng,” bà thưa.
“Nó bị làm sao thế?” phu nhân hỏi.
“Toàn thân nó đau nhức; không chỗ nào là không đau cả.”
“Chà, thế thì ta phải làm sao đây? Hãy nấu ít cháo kê đỏ rồi đem cho nó ăn đi.”
Nhưng người vợ trợn mắt lên nói: “Ôi chủ nhân, sao ngài lại bảo bà ấy nấu cháo kê đỏ, thứ mà đến cả con ngựa còn chê không thèm ăn, để cho con linh dương ăn cơ chứ? Hả chủ nhân, làm vậy không ổn chút nào đâu.”
Nhưng hắn đáp: “Ồ, nàng điên mất rồi! Gạo là để dành cho con người ăn chứ.”
“Chà chủ nhân, con vật này đâu phải loài linh dương tầm thường. Nó chính là con ngươi trong mắt ngài đấy. Chỉ cần một hạt cát rơi vào mắt thôi là ngài đã khốn khổ lắm rồi.”
“Này vợ ta, nàng lắm lời quá đấy,” nói rồi hắn vùng vằng bỏ đi khỏi phòng.
Bà cụ thấy mình nói không nên lời liền quay về bên con linh dương với giọt nước mắt lăn dài. Thấy vậy, con linh dương hỏi: “Mẹ ơi, có chuyện gì thế, sao mẹ lại khóc? Nếu là tin lành, hãy nói cho con nghe; còn nếu là tin dữ, cũng cứ nói cho con biết.”
Thế nhưng bà cụ vẫn ngậm ngùi không hé răng, con linh dương bèn khẩn khoản nài nỉ bà hãy thuật lại lời của chủ nhân. Cuối cùng bà mới nghẹn ngào: “Ta lên lầu tìm phu nhân và chủ nhân đang ngồi trên ghế bành, ngài ấy hỏi ta muốn gì, ta bèn thưa rằng ngươi, bề tôi của ngài, đang lâm bệnh. Phu nhân liền hỏi bệnh tình ra sao, ta đáp rằng toàn thân ngươi không chỗ nào không đau nhức. Chủ nhân bảo ta đi lấy kê đỏ nấu cháo cho ngươi ăn, nhưng phu nhân liền can: ‘Ôi chủ nhân, con linh dương chính là con ngươi trong mắt ngài; ngài chẳng có mụn con nào, con linh dương này đối với ngài chẳng khác nào ruột thịt; thế nên không thể đối xử tệ bạc với nó như vậy được. Nó tuy mang hình hài linh dương nhưng tấm lòng chẳng khác gì con người; xét về mọi mặt nó đều tốt đẹp hơn cả một người quân tử, dù người đó là ai đi nữa.’”
Và hắn đã đáp lại nàng rằng: “Đồ đàn bà hoa mép lắm điều, nàng nói nhảm nhiều quá rồi đấy. Ta thừa biết giá trị của nó; ta mua nó chỉ bằng một đồng bạc lẻ một phần tám. Thất thoát thì đáng là bao chứ?”
Con linh dương lặng thinh đi mất mấy phút. Đoạn nó cất lời: “Các cụ xưa từng dạy: ‘Kẻ làm phúc như tấm lòng người mẹ,’ tôi đã làm phúc cho ngài ấy, và giờ tôi nhận được kết quả đúng như lời các cụ dặn. Nhưng mẹ hãy lên lầu một lần nữa, thưa với chủ nhân rằng con linh dương đang bệnh nặng lắm rồi, và nó vẫn chưa nuốt nổi bát cháo kê đỏ nào đâu.”
Thế là bà cụ lại quay lên, thấy chủ nhân và phu nhân đang ngồi uống cà phê. Khi nghe những lời con linh dương nhắn gửi, hắn quát lên: “Im mồm ngay đi, hả cái đồ già này, hãy chồn chân lại, nhắm chặt mắt vào và lấy sáp nhét kín tai đi; nếu con linh dương có sai ngươi đến tìm ta, hãy bảo rằng chân ngươi bị gập không đi nổi; nếu nó nài nỉ ngươi lắng nghe, hãy nói tai ngươi đã bị sáp bịt chặt; còn nếu nó muốn trò chuyện, hãy đáp rằng lưỡi ngươi đã vướng lưỡi câu rồi.”
Lòng dạ bà cụ đau quặn thắt khi nghe những lời phũ phàng đó, bởi vì bà chứng kiến cảnh ngày đầu tiên con linh dương đặt chân đến thị trấn này đã sẵn sàng bán cả sinh mạng để đổi lấy của cải mang lại cho chủ nhân. Để rồi cuối cùng có được cả cuộc đời lẫn phú quý trong tay, ngài ấy lại chẳng màng chút tôn trọng nào dành cho nó nữa.
Những giọt nước mắt cũng trào ra khóe mi của người vợ vị sultan, nàng nghẹn ngào: “Em thực sự đau lòng thay cho chàng, khi chàng lại đối xử tàn nhẫn với con linh dương đến thế”; nhưng hắn chỉ lạnh lùng đáp: “Cụ già kia, đừng có nghe theo lời của phu nhân: cứ để cho nó chết quách đi khuất mắt ta. Ta chẳng thể ngủ, chẳng thể ăn, chẳng lẽ uống nổi vì cái sự phiền phức của con linh dương ấy. Chẳng lẽ một con vật ta mua có một phần tám đồng bạc lại cứ làm phiền ta từ sáng đến tối mịt hay sao? Đừng có hòng, hả cụ già!”
Bà cụ thui thủi đi xuống lầu, và ở đó con linh dương đang nằm bất động, máu tươi rỉ ra từ hai bên cánh mũi. Bà ôm chầm lấy nó vào lòng và nghẹn ngào: “Con ơi, những việc tốt con làm nay đã trôi sông đổ biển rồi; bây giờ chỉ còn biết nhẫn nhịn mà thôi.”
Nó thều thào: “Mẹ ơi, con sắp chết rồi, bởi tâm can con lúc này tràn ngập sự phẫn nộ và đắng cay. Mặt mũi con thật hổ thẹn khi đã hết lòng làm ơn cứu giúp chủ nhân, để rồi nhận lại sự đền ơn bằng oán giận.” Nó ngừng lại giây lát rồi nói tiếp: “Mẹ ơi, trong đống tài sản của ngôi nhà này, con ăn đáng là bao? Mỗi ngày chỉ nửa bát là đủ, liệu chủ nhân có vì thế mà nghèo đi chăng nữa không? Nhưng chẳng phải các cụ xưa đã dạy: ‘Kẻ làm phúc như tấm lòng người mẹ’ đó sao!”
Rồi nó dặn: “Hãy đi bảo với chủ nhân rằng con linh dương đã gần đất xa trời lắm rồi.”
Thế là bà lại đi lên, thuật lại y nguyên những gì con linh dương dặn; nhưng hắn lạnh lùng gạt đi: “Ta đã bảo ngươi đừng có đến làm phiền ta nữa cơ mà.”
Nhưng trái tim người vợ quặn thắt nỗi đau, nàng trách móc: “Tâu chủ nhân, con linh dương đã làm gì sai với ngài chứ? Nó phụ bạc ngài chỗ nào? Những điều ngài đối xử với nó thật bất công, và ngài sẽ rước lấy sự căm phẫn của toàn thể thiên hạ đấy. Bởi vì con linh dương này được tất cả mọi người yêu mến, từ người già kẻ trẻ, cho đến phụ nữ hay đàn ông. Ôi phu quân của em! Em cứ tưởng chàng là bậc trí tuệ uyên bác lắm, hóa ra lại chẳng có lấy chút khôn ngoan cỏn con nào!”
Nhưng hắn vẫn bướng bỉnh quát lên: “Nàng điên rồi, vợ ta ạ.”
Bà cụ chẳng thèm ở lại nữa, vội vàng quay về chỗ con linh dương, theo sát phía sau là vị phu nhân. Nàng gọi một nữ tì mang sữa và cơm tới nấu cho con linh dương ăn.
“Hãy mang theo cả tấm vải này,” nàng dặn, “để đắp cho nó, và chiếc gối này để lót đầu. Nếu con linh dương cần thêm gì, hãy bảo nó cứ nói với ta chứ đừng phiền đến chủ nhân của nó nữa. Và nếu nó muốn, ta sẽ sai người khiêng cáng đưa nó về với cha ta, ngài sẽ chăm sóc cho nó đến khi khỏe hẳn.”
Nữ tì làm y như lời chủ dặn và truyền đạt lại toàn bộ những gì phu nhân đã nhắn nhủ, nhưng con linh dương không đáp lời nào, nó chỉ lặng lẽ lật nghiêng người sang một bên rồi trút hơi thở cuối cùng một cách bình yên.
Khi tin dữ lan truyền khắp chốn, người ta khóc thương tiếc nuối khôn nguôi, còn Sultan Darai thì đùng đùng nổi giận, quát tháo: “Chúng mày khóc thương con linh dương đó cứ như thể đang khóc cho ta vậy! Suy cho cùng, nó cũng chỉ là một con linh dương ta mua bằng một đồng bạc lẻ một phần tám mà thôi!”
Nhưng người vợ phản bác: “Thưa chủ nhân, chúng em coi con linh dương ấy chẳng khác nào coi chính ngài. Chính con linh dương đã đến cầu hôn em với cha ta, chính nó đã đón em từ nhà cha ta về đây, và cũng chính tay cha ta đã trao gởi em cho con linh dương cất nhắc.”
Khi nghe phu nhân nói thế, đồng bào dân chúng đồng thanh cất vang tiếng khóc than:
“Chúng tôi nào có thấy ngài, chúng tôi chỉ thấy con linh dương. Chính con linh dương là kẻ gánh chịu mọi gian truân nơi đây, cũng chính nó là kẻ mang lại chốn nghỉ ngơi thanh bình này.
Thế nên, khi một sinh linh như thế giã từ cõi đời này, chúng tôi đang khóc cho chính số phận của mình, chứ nào phải khóc cho con linh dương đâu.”
Họ còn nói thêm rằng:
“Con linh dương đã ban cho ngài quá nhiều ơn huệ, và nếu kẻ nào dám lớn lối bảo rằng hắn có thể làm nhiều hơn thế cho ngài thì kẻ đó là phường nói dối! Vậy đối với chúng tôi, những kẻ chưa từng làm được điều gì tốt đẹp cho ngài, ngài sẽ đối xử ra sao đây? Con linh dương đã chết vì cay đắng trong tâm can, thế mà ngài lại ra lệnh cho lũ nô bộc vứt xác nó xuống giếng. Ôi! Xin hãy để chúng tôi yên lặng khóc thương.”
Nhưng Sultan Darai chẳng thèm đếm xỉa đến những lời đó, cái xác vô tri của con linh dương đã bị vứt phăng xuống giếng.
Khi phu nhân hay tin, nàng liền phái ba tên nô bộc cưỡi lừa mang theo bức thư gửi cho cha mình là nhà vua. Khi đọc xong bức thư, quốc vương cúi gằm đầu khóc nghẹn ngào như kẻ vừa mất đi người mẹ hiền. Ngài hạ lệnh yên cương cho ngựa, triệu tập tổng trấn, các quan tòa cùng toàn bộ các bậc phú hào và phán rằng:
“Hãy đi theo trẫm; chúng ta cùng đến đó để an táng cho nó.”
Họ rong ruổi ngày đêm không quản mỏi mệt cho đến khi quốc vương đến được cái giếng nơi con linh dương bị vứt xuống. Đó là một cái giếng lớn được xây bằng đá xung quanh, đủ chỗ cho rất nhiều người đứng, quốc vương bước xuống, theo sau là các vị quan tòa và những người giàu có. Trông thấy con linh dương nằm đó, nhà vua lại một phen khóc oà lên, ngài ôm lấy nó vào lòng và bế đi.
Khi ba tên nô bộc quay về thuật lại cho phu nhân nghe những gì quốc vương đã làm và cảnh tượng mọi người đang khóc thương thảm thiết, nàng đáp lời:
“Từ ngày con linh dương chết đến nay, ta cũng chẳng màng ăn uống chút gì, nước cũng chưa chạm giọt môi. Ta chẳng nói một lời, cũng chẳng hề mỉm cười.”
Quốc vương mang con linh dương đi mai táng và ra lệnh cho toàn thể nhân dân phải để tang cho nó, thế là một tang lễ lớn bao trùm khắp cả thành phố.
Rồi sau khi những ngày tang chế qua đi, người vợ đang nằm ngủ thiếp bên cạnh chồng, trong giấc mơ nàng thấy mình đang ở trong ngôi nhà của cha thuở nào, và khi tỉnh giấc, hóa ra đó không còn là giấc mơ nữa.
Còn người đàn ông thì mơ thấy mình đang bới rác ở đống rác cũ. Và khi tỉnh dậy, kìa! Chuyện đó cũng chẳng phải giấc mơ, mà là sự thật phũ phàng.
(Truyện cổ Swahili.)